Sponsorluk sözleşmesi, kanunda hazır kalıbı bulunmayan atipik bir ticari sözleşmedir — kira, eser, vekâlet ve reklam unsurlarını harmanlar ve içeriğini tümüyle tarafların kalemi belirler. Ancak “kanunda yok” demek “hukuktan bağımsız” demek değildir: Sponsorluk Yönetmeliği (RG: 16/6/2004, 25494) yazılı sözleşme yapılmasını zorunlu tutar ve sözleşmenin, işlemler tamamlandıktan sonra on gün içinde ilgili spor idaresine gönderilmesini arar. Vergi tarafı da nettir: GVK m. 89/1-8 ve KVK m. 10/1-b uyarınca sponsorluk harcamalarının amatör spor dalları için tamamı, profesyonel spor dalları için yüzde ellisi matrahtan indirilebilir. Bu rehber, sözleşmenin kriz klozlarını bu hukuki zemin üzerine oturtuyor.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| Sponsorluk Yönetmeliği | Yazılı şekil, bildirim ve geçerlilik (RG: 16/6/2004, 25494) |
| GVK m. 89/1-8 | Gelir vergisinde sponsorluk indirimi |
| KVK m. 10/1-b | Kurumlar vergisinde sponsorluk indirimi |
| KDV m. 17/1 ve m. 30 | Bedelsiz teslimlerde istisna ve indirim yasağı |
| TBK m. 26-27 | Sözleşme özgürlüğü ve kesin hükümsüzlük |
| TBK m. 112, 125 | Borca aykırılık ve temerrüt seçimlik hakları |
| TBK m. 136, 138 | İfa imkânsızlığı ve aşırı ifa güçlüğü (uyarlama) |
| TBK m. 179-182 | Cezai şart ve indirilmesi |
| TMK m. 24-25 | Sporcunun kişilik hakkı ve görüntüsünün kullanımı |
| 6769 sayılı SMK | Marka kullanımı ve lisans |
| 4054 sayılı Kanun m. 4-5 | Münhasırlık ve rekabet denetimi |
| TTK m. 4, 5 ve 5/A | Ticari dava, görevli mahkeme, arabuluculuk dava şartı |
Sponsorluk anlaşmanız kriz senaryolarına hazır mı?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Şekil ve Bildirim: Sözleşmenin Doğum Belgesi
Sponsorlukta ilk soru klozlar değil, sözleşmenin geçerli doğup doğmadığıdır.
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Yazılı sözleşme | Sponsorluk alan ile sponsor arasında, tarafların hak ve yükümlülüklerini içeren yazılı sözleşme zorunludur |
| On günlük bildirim | Sözleşme, işlemler tamamlandıktan sonra on gün içinde, sponsorluğu alan tarafından ilgili spor idaresine gönderilir |
| Vergi borcu yazısı | Sponsor, bağlı olduğu vergi dairesinden vergi borcu bulunmadığına dair yazı alır |
| Vergi dairesine örnek | Sözleşmenin bir örneği ilgili vergi dairesine verilir |
| Muhatabın niteliği | Federasyon liglerine veya resmî müsabakalara katılmayan kulüp ya da sporcularla yapılan sözleşmeler geçerli sayılmaz |
Son satır vergi planlamasını baştan çökertebilir. Resmî müsabakalara katılmayan bir kulüp veya lisanssız bir sporcuyla yapılan sponsorluk sözleşmesi, Yönetmelik bakımından geçerli değildir; dolayısıyla GVK m. 89/1-8 ve KVK m. 10/1-b kapsamındaki indirimden de yararlanılamaz. Sponsorluk kararı verilmeden önce muhatabın lisans ve lig durumu teyit edilmelidir. İkinci satırdaki on günlük bildirim de sponsorun değil sponsorluğu alanın yükümlülüğüdür — ancak sonucuna sponsor katlanır; bu nedenle bildirimin yapıldığı sözleşmeye bağlanmalı ve belgelenmelidir.
Vergi Boyutu: İndirimin Sınırları
Sponsorluğun mali cazibesi kanunla kurulur; ancak sınırları da kanunla çizilidir.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Amatör spor dalları | Harcamanın tamamı indirilebilir |
| Profesyonel spor dalları | Harcamanın yüzde ellisi |
| Beyan şartı | Beyannamede ayrıca gösterilmek suretiyle |
| Kâr yoksa indirim yok | Kazanç yetersizse aşan kısım sonraki döneme devredilemez |
| Reklamla ayrıştırma | Reklam ve tanıtım amacı da taşıyan işlemler, sözleşmede belirtilmek ve emsaline uygun olmak şartıyla ayrıştırılabilir |
| KDV | KDV m. 17/1‘deki kurumlara bedelsiz teslim ve hizmet ifaları istisna; yüklenilen KDV m. 30 uyarınca indirilemez, gider veya maliyet yazılır |
Beşinci satır sponsorun elindeki en güçlü mali araçtır. Sponsorluk harcaması profesyonel spor dalında yarı yarıya indirilirken, reklam harcaması ticari kazancın elde edilmesiyle doğrudan ilgili olmak ve belgelendirilmek şartıyla gider olarak dikkate alınabilir. Sözleşmede görünürlük ve reklam edimlerinin ayrı kalemler hâlinde ve emsaline uygun bedellerle düzenlenmesi, mali sonucu doğrudan etkiler. Bu ayrıştırma sözleşme kaleme alınırken yapılmalıdır; sonradan yapılan ayrıştırma kabul görmez.
Dördüncü satır bütçe planlamasını etkiler. Zararla kapanan bir hesap döneminde sponsorluk indiriminden yararlanılamaz ve bu hak ileriye taşınamaz. Çok yıllı sponsorluklarda ödeme takviminin, beklenen kârlılıkla uyumlu kurulması gerekir.
Sözleşmenin İskeleti
Kurgu çeşitleri. Sponsorluk; bir kulübe (forma, tesis, takım), bir bireysel sporcuya (ekipman, imaj), bir federasyona ya da bir organizasyona (turnuva, lig isim hakları) yapılabilir ve büyük yapılarda kademelenir: ana sponsor, resmî sponsor, resmî tedarikçi — her kademenin görünürlük paketi ve bedeli ayrıdır.
| Edim | Yazılması gerekenler |
|---|---|
| Görünürlük | Formanın hangi bölgesi, hangi boyutta; pano sayısı, konumu, süresi; basın toplantısı fon panoları |
| İmaj ve isim kullanımı | Sporcunun görüntüsünün reklamlarda kapsamı, mecrası, süresi — çoğu kez ayrı bir sözleşme katmanı |
| Aktivasyon hakları | Bilet ve loca kontenjanları, sporcuyla çekim günleri, mağaza etkinlikleri |
| Sosyal medya | Kaç paylaşım, hangi hesaptan, hangi etiketle — ölçülebilir kalem |
İmaj kullanımının iki hukuki katmanı vardır. Sporcunun görüntüsü TMK m. 24-25 kapsamında kişilik hakkıdır; kullanım izni kapsam, mecra ve süre yönünden sınırlı verilir ve sınır aşıldığında kişilik hakkının ihlali gündeme gelir. Markanın kullanımı ise 6769 sayılı SMK çerçevesinde bir lisans ilişkisidir. Bkz. marka tescili ve marka hakkına tecavüz.
Kriz Klozları
Standart maddeler her metinde vardır; sponsorluğu hukuk mühendisliğine çeviren kriz klozlarıdır.
1. Kategori münhasırlığı. Sponsorun ödediği bedelin büyük kısmı, aslında rakibinin orada olmamasının bedelidir. Kategorinin sınırları tanımlanarak yazılmalıdır: gazlı içecek mi, tüm içecekler mi? Kulübün diğer sponsorluklarıyla çakışma denetimi ve ihlalin yaptırımı (bedel indirimi, fesih, cezai şart) metne bağlanmalıdır. Büyük organizasyonlarda pusu pazarlamasına karşı koruma taahhütleri de bu klozun uzantısıdır.
Münhasırlığın bir rekabet hukuku sınırı vardır. Kategori münhasırlığı, özünde bir rekabet etmeme yükümlülüğüdür ve 4054 sayılı Kanun m. 4 kapsamında değerlendirilebilir. Muafiyet rejimi bakımından dikkat edilecek nokta, münhasırlığın süresi ve kapsamıdır: aşırı geniş tanımlanmış ve uzun süreli münhasırlıklar, pazarı kapatıcı etki doğurduğu ölçüde sorgulanabilir. Kategori tanımı dar ve süre makul tutulduğunda bu risk azalır. Ayrıca tütün ürünleri ve alkollü içkiler bakımından reklam ve sponsorluk mevzuatındaki sektörel yasaklar; bahis ve şans oyunları bakımından ise özel düzenlemeler gözetilmelidir — bu kategorilerde münhasırlık pazarlığı yapılmadan önce yasak kontrolü yapılır.
2. Ahlak klozu. Sporcunun ya da kulüp yönetiminin; doping, şike, şiddet veya ayrımcı söylem gibi marka itibarını zedeleyen fiillere karışması hâlinde sponsora derhâl fesih ve ödenmişlerin iadesini talep hakkı tanır.
Klozun kalitesi tetikleme eşiğinde gizlidir: iddia mı, soruşturma mı, kesin karar mı? Eşiği belirsiz ahlak klozu, kriz günü ayrı bir dava konusudur.
| Eşik | Sponsor için | Sporcu için |
|---|---|---|
| Basında iddia | En koruyucu; hızlı çıkış | En riskli; asılsız haberle hak kaybı |
| Soruşturma başlatılması | Dengeli | Kabul edilebilir |
| Disiplin veya idari yaptırım | Gecikmeli | Korumalı |
| Kesinleşmiş karar | En riskli; itibar zararı çoktan doğar | En korumalı |
Ara çözüm: askıya alma. Kesin fesih yerine, soruşturma aşamasında edimlerin askıya alınması ve sonuca göre fesih ya da devam düzenlenebilir. Bu kurgu her iki tarafı da korur.
Ahlak klozu iki yönlü yazılmalıdır. Uygulamada bu kayıt genellikle yalnızca sponsor lehine düzenlenir. Oysa sponsorun itibarını zedeleyen bir olay da kulüp veya sporcu bakımından aynı riski doğurur; karşılıklı klozda sporcu da ilişkiyi sonlandırabilmelidir.
Başarı, Küme ve Mücbir Sebep
Sponsorluk bedeli görünürlüğün değeriyle alınır; takım küme düştüğünde, turnuvadan erken elendiğinde ya da sporcu uzun süre sakatlandığında o değer erir.
| Senaryo | Düzenlenmesi gereken |
|---|---|
| Küme düşme veya kategori kaybı | Bedelin otomatik azalma oranı; fesih hakkının doğup doğmadığı |
| Organizasyona katılamama | Lisans alınamaması veya men cezası hâlinde bedelin akıbeti |
| Seyircisiz oynama | Görünürlük ediminin karşılanamaması; oransal indirim |
| Uzun süreli sakatlık | Bireysel sporcu sponsorluğunda askıya alma ve telafi |
| Müsabaka ertelemesi | Sezonun kısalması veya durması hâlinde edimlerin uyarlanması |
Kloz yoksa TBK devreye girer — ama eşiği yüksektir. Sözleşmede uyarlama mekanizması yazılmamışsa, tarafların dayanağı TBK m. 138‘deki aşırı ifa güçlüğü hükmüdür. Bu hüküm; sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkması ve ifayı aşırı ölçüde güçleştirmesi şartlarını arar. Görünürlüğün tamamen imkânsızlaştığı hâllerde ise TBK m. 136 uyarınca ifa imkânsızlığı gündeme gelir. Her iki yol da dava gerektirdiğinden, sözleşmeye otomatik indirim formülü yazmak çok daha ucuzdur.
Süre, yenileme ve eşleşme hakkı. Sözleşme sonunda sponsora tanınan ilk görüşme ve eşleşme hakkı — üçüncü kişinin teklifine eşit teklifle ilişkiyi sürdürme imkânı — markanın yıllarca yatırım yaptığı ilişkinin rakibe bir gecede geçmesini önleyen kilittir.
Fesih ve tasfiye matematiği. Peşin ödenen bedellerin erken sona ermede kıst esasıyla iadesi, verilmiş aynî katkıların akıbeti ve marka unsurlarının (forma stokları, panolar) kaldırılma takvimi; tasfiyesi yazılmamış fesih, ikinci bir savaştır.
Tasfiyesi yazılmamış fesih, ikinci bir savaştır.
Hukukçular Evi Ankara — sözleşme ve kriz yönetimi için bize ulaşın.
Cezai Şart ve Temerrüt
İhlalin bedelini sözleşme belirler; ancak hâkimin bir denetim yetkisi vardır.
Cezai şart, TBK m. 179-182 arasında düzenlenmiştir. Sponsorlukta tipik kullanım alanları; münhasırlık ihlali, görünürlük ediminin yerine getirilmemesi ve erken fesihtir.
Aşırı cezai şart indirilebilir. Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu indirmekle yükümlüdür. Bu nedenle astronomik rakamlar yazmak koruma sağlamaz; ihlalin ağırlığıyla orantılı, kademeli ve gerekçelendirilebilir bir ceza yapısı daha etkilidir. Tacirler bakımından indirim talebinin sınırlı olduğu yönündeki düzenleme de gözetilmelidir; ancak kloz yine de somut zararla ilişkilendirilerek kurulmalıdır.
Ödeme temerrüdü. Sponsorun taksitleri aksatması hâlinde TBK m. 125‘teki seçimlik haklar devreye girer: aynen ifa ve gecikme tazminatı, ifadan vazgeçip müspet zarar talebi ya da sözleşmeden dönme. Sözleşmede muacceliyet ve askıya alma kayıtları bulunması, kulübün elini güçlendirir.
İhlal ve İspat
Sponsorluk uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen, iddia değil ölçümdür.
| İhlal | İspat aracı |
|---|---|
| Görünürlük eksikliği | Yayın kayıtları, medya takip ve değerleme raporları, ekran görüntüsü arşivleri |
| Münhasırlık ihlali | Tespit tutanakları ve sözleşmedeki kategori tanımı |
| İmaj aşımı | Kullanım matrisi — kapsam, mecra ve süre ne kadar netse ihtilaf o kadar kısadır |
| Sosyal medya edimi | Paylaşım sayısı, tarih ve etiket kayıtları |
| Ödeme temerrüdü | Banka kayıtları; ihtar ve muacceliyet yazışmaları |
Sponsorun iç disiplini, sezon boyu düzenli görünürlük denetimi yapmaktır. Sezon sonunda toplu tespit denemek, kayıtların silinmesi riski nedeniyle çoğu zaman sonuçsuz kalır. Delil tespiti yoluna da başvurulabilir.
Uyuşmazlık Adresi
Sponsorluk, kulüp ile marka arasındaki ticari bir ilişkidir; sportif kararların yargı düzeniyle karıştırılmamalıdır.
| Uyuşmazlık | Mercii |
|---|---|
| Sponsorluk sözleşmesi | Ticaret mahkemesi (TTK m. 4 ve 5); tahkim şartı varsa hakem |
| Sportif kararlar ve disiplin | Federasyon kurulları ve tahkim |
| Sporcu-kulüp sözleşmesi | Federasyonun uyuşmazlık çözüm düzeni |
| Marka hakkı ihlali | Fikrî ve sınaî haklar mahkemeleri |
Dava açmadan önce bir zorunlu aşama vardır. TTK m. 5/A uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkındaki ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Sponsorluk bedeli, cezai şart ve tazminat talepleri bu kapsama girer; arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Tahkim şartı bulunan sözleşmelerde ise uyuşmazlık hakem önüne gider.
Tahkim hız ve gizlilik satın alır. Taraflar kurumsal ya da ad hoc tahkim şartı koyabilir; uluslararası sponsorluklarda tahkim fiilen standarttır. Federasyon yargı düzeni için: TFF Uyuşmazlık Çözüm Kuruluna başvuru. Alanın bütünü: spor hukuku rehberi.
İmzadan Önce On Soru
1. Muhatap lisanslı ve resmî müsabakalara katılıyor mu? Aksi hâlde sözleşme geçersiz, indirim yok.
2. Yazılı sözleşme ve on günlük bildirim planlandı mı? Yönetmelik şartı.
3. Vergi borcu yazısı alındı mı? İndirimin ön şartı.
4. Spor dalı amatör mü profesyonel mi? Tamamı mı, yüzde elli mi?
5. Reklam ve sponsorluk kalemleri ayrıştırıldı mı? Sözleşmede ve emsale uygun.
6. Münhasırlığın kategorisi tanımlı mı? Sınırlar ve süre; rekabet riski.
7. Sektörel yasak var mı? Tütün, alkol, bahis kategorilerinde kontrol.
8. Ahlak klozunun tetiği net mi? İddia, soruşturma yoksa kesin karar?
9. Küme ve sakatlık senaryolarında formül var mı? Yoksa TBK m. 138 ve dava.
10. Peşinatın iade matematiği ve ihtilaf adresi yazılı mı? Kıst iade; mahkeme veya tahkim.
Sponsorluk Türüne Göre Risk Haritası
Aynı sözleşme kalıbı her muhatapta aynı riski doğurmaz; kimin sponsoru olunduğu, hangi klozun kritik olduğunu belirler.
| Muhatap | Kritik kloz | Tipik kriz |
|---|---|---|
| Kulüp | Küme düşme ve başarı merdiveni; münhasırlık | Kategori kaybı, men cezası, seyircisiz oynama |
| Bireysel sporcu | Ahlak klozu; sakatlıkta askıya alma; imaj kullanım matrisi | Doping, skandal, uzun süreli sakatlık, kulüp değişikliği |
| Federasyon | Kademelendirme; pusu pazarlaması koruması | Organizasyon takviminin değişmesi |
| Organizasyon veya turnuva | İsim hakkı; mücbir sebep ve erteleme | Etkinliğin iptali veya ertelenmesi |
| Tesis | İsimlendirme hakkı süresi; tasfiye takvimi | Tesisin devri, kapanması veya yenilenmesi |
İkinci satırda gözden kaçan bir risk vardır: kulüp değişikliği. Bireysel sporcu sponsorluğunda sporcunun transfer olması, sponsorun görünürlüğünü doğrudan etkiler — yeni kulübün kendi münhasır sponsoru varsa sporcunun forma üzerinde marka taşıması mümkün olmayabilir. Bu nedenle bireysel sporcu sözleşmelerine, kulüp sponsorluklarıyla çakışma hâlinde ne olacağını düzenleyen bir hüküm konulmalı; sporcunun bireysel sponsorluk taahhütlerini kulübe bildirme yükümlülüğü de yazılmalıdır.
Beşinci satır uzun vadeli bir bağdır. Tesis isimlendirme sponsorlukları on yıllara uzanabildiğinden; tesisin devri, kapanması veya büyük onarıma girmesi hâlinde bedelin akıbeti ve markanın kaldırılma takvimi baştan düzenlenmelidir.
Sözleşmenin Zorunlu Ekleri
Sponsorluk uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, ana metinde değil eklerde çözülür.
1. Görünürlük planı. Formanın hangi bölgesi, hangi ölçüde; pano konumları ve süreleri — görsel şema hâlinde.
2. Kullanım matrisi. Hangi görsel, hangi mecrada, hangi süreyle, hangi bölgede kullanılabilir — satır satır.
3. Marka kılavuzu. Logonun rengi, oranı ve uygulanamayacağı zeminler; SMK kapsamındaki lisansın teknik çerçevesi.
4. Aktivasyon takvimi. Çekim günleri, etkinlikler, bilet ve loca kontenjanları — tarih ve sayıyla.
5. Sosyal medya planı. Paylaşım sayısı, hesap, etiket ve onay süreci.
6. Ödeme planı. Taksitler, muacceliyet ve askıya alma koşulları.
7. Bedel formülü. Başarı merdiveni, küme düşme ve seyircisiz oynama hâlinde otomatik hesaplama.
İkinci ek en çok dava üreten belgedir. “Sporcunun görüntüsü reklamlarda kullanılabilir” biçimindeki tek cümlelik izinler, kriz günü her iki tarafın da farklı okuduğu bir metne dönüşür. Kullanım matrisi; mecra (televizyon, dijital, açık hava, ambalaj), coğrafya, süre ve ürün grubu sütunlarıyla kurulmalı; matriste yer almayan kullanımın yasak olduğu açıkça yazılmalıdır. Ambalaj üzerinde kullanım, çoğu sporcunun ayrıca ve daha yüksek bedelle pazarlık ettiği bir kalemdir.
Yedinci ek dava riskini en çok azaltan belgedir. Bedel formülü yazılıysa küme düşme günü taraflar hesap makinesi açar; yazılı değilse avukat arar.
Sözleşmenin Sona Ermesi: Tasfiye Protokolü
Sponsorluk ilişkisi bittiğinde geriye fiziksel ve dijital izler kalır; bunların temizlenmesi ayrı bir takvim gerektirir.
| Kalem | Düzenlenmesi gereken |
|---|---|
| Peşin ödemeler | Kıst esasıyla iade; hesaplama yöntemi ve ödeme süresi |
| Forma ve ürün stokları | Mevcut stokun tüketilmesine izin verilip verilmeyeceği; süre |
| Pano ve saha içi unsurlar | Kaldırma takvimi ve masrafın kime ait olduğu |
| Dijital içerik | Arşiv paylaşımların kalıp kalmayacağı; web sitesi ve sosyal medya güncellemesi |
| Aynî katkılar | Verilmiş malzemenin iadesi mi, kalması mı |
| Gizlilik ve rekabet | Sona ermeden sonra devam eden yükümlülüklerin süresi |
Dördüncü satır dijital çağın yeni sorunudur. Sponsorluk bittiğinde geçmiş paylaşımlar, haber arşivleri ve yayın kayıtları ortada kalır. Sözleşmede arşiv kullanımının sona ermeden sonra ne olacağı düzenlenmezse; sponsor markasının, artık ödeme yapmadığı bir ilişki üzerinden görünmeye devam etmesi ya da tersine, kulübün geçmiş içeriği silmek zorunda bırakılması tartışması doğar. Makul çözüm, arşiv içeriğin kaldırılmaması ancak yeni tanıtımda kullanılmaması biçiminde kurulur.
İkinci satır ticari gerçekliği yansıtır. Sezon başında basılmış forma stoklarının imhası ekonomik değildir; sözleşmeye tüketim süresi tanıyan bir hüküm konulması her iki tarafın yararınadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sponsorluk sözleşmesi hangi kanunda düzenlenmiştir?
Kanunda hazır kalıbı bulunmayan atipik bir ticari sözleşmedir; kira, eser, vekâlet ve reklam unsurlarını birleştirir. Şekil ve bildirim düzeni Sponsorluk Yönetmeliğinde (RG: 16/6/2004, 25494), vergi boyutu ise GVK m. 89/1-8 ve KVK m. 10/1-b‘de düzenlenmiştir.
Yazılı sözleşme zorunlu mu?
Evet. Sponsorluk alan ile sponsor arasında tarafların hak ve yükümlülüklerini içeren yazılı sözleşme yapılması zorunludur.
Sözleşme kime, ne zaman bildirilir?
Sözleşme, işlemler tamamlandıktan sonra on gün içinde, sponsorluğu alan tarafından ilgili spor idaresine gönderilir. Sonucuna sponsor katlandığından bildirimin yapıldığı belgelenmelidir.
Sponsorluk harcamasının ne kadarı indirilir?
Amatör spor dalları için tamamı, profesyonel spor dalları için yüzde ellisi; beyannamede ayrıca gösterilmek şartıyla.
Zarar ettiğim yıl indirimi sonraki yıla devredebilir miyim?
Hayır. Kazanç yetersizse aşan kısım sonraki vergilendirme dönemine devredilemez. Çok yıllı sponsorluklarda ödeme takvimi beklenen kârlılıkla uyumlu kurulmalıdır.
Amatör kulübe sponsor oldum ama indirim reddedildi, neden?
Muhtemelen muhatabın niteliğinden. Federasyon liglerine veya resmî müsabakalara katılmayan kulüp ya da sporcularla yapılan sponsorluk sözleşmeleri geçerli sayılmaz; dolayısıyla indirimden de yararlanılamaz.
Sponsorluk mu, reklam mı — fark eder mi?
Eder. Profesyonel spor dalında sponsorluk yarı yarıya indirilirken, reklam harcaması ticari kazançla doğrudan ilgili olmak ve belgelendirilmek şartıyla gider yazılabilir. Ayrıştırma sözleşmede belirtilmek ve emsaline uygun olmak şartıyla mümkündür.
Ayni sponsorlukta KDV nasıl işler?
KDV m. 17/1‘de sayılan kurum ve kuruluşlara sponsorluk sözleşmesi kapsamında bedelsiz mal teslimi ve hizmet ifaları istisnadır; bu nedenle yüklenilen KDV m. 30 uyarınca indirilemez ancak gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilir.
Kategori münhasırlığının hukuki sınırı var mı?
Var. Münhasırlık özünde bir rekabet etmeme yükümlülüğüdür ve 4054 sayılı Kanun m. 4 kapsamında değerlendirilebilir. Aşırı geniş tanımlanmış ve uzun süreli münhasırlıklar, pazarı kapatıcı etki doğurduğu ölçüde sorgulanabilir; kategori tanımı dar, süre makul tutulmalıdır.
Her kategoride sponsorluk yapılabilir mi?
Hayır. Tütün ürünleri ve alkollü içkiler bakımından reklam ve sponsorluk mevzuatında sektörel yasaklar, bahis ve şans oyunlarında ise özel düzenlemeler vardır. Münhasırlık pazarlığından önce yasak kontrolü yapılmalıdır.
Ahlak klozunun tetiği nasıl belirlenmeli?
Eşik seçimi tarafların konumuna göre değişir: basında iddia sponsoru en çok korur ama sporcu için en riskli; kesinleşmiş karar sporcuyu korur ama sponsorun itibar zararı çoktan doğar. Dengeli çözüm, soruşturma aşamasında edimlerin askıya alınmasıdır.
Ahlak klozu tek yönlü mü olmalı?
Hayır. Uygulamada yalnızca sponsor lehine yazılır; oysa sponsorun itibarını zedeleyen bir olay da kulüp veya sporcu bakımından aynı riski doğurur. Kloz iki yönlü kurulmalıdır.
Takım küme düşerse bedel otomatik azalır mı?
Sözleşmede azalma oranı yazılıysa evet. Yazılı değilse taraflar TBK m. 138‘deki aşırı ifa güçlüğü hükmüne dayanmak zorunda kalır; bu yol dava gerektirir ve şartları ağırdır.
Seyircisiz oynanan maçlarda bedel indirilir mi?
Görünürlük edimi karşılanamadığından oransal indirim gündeme gelir. Sözleşmede mekanizma yoksa TBK m. 136 (ifa imkânsızlığı) veya m. 138 (uyarlama) tartışılır. Sözleşmeye otomatik formül yazmak çok daha ucuzdur.
Sporcunun görüntüsünü nasıl kullanabilirim?
İzin kapsam, mecra ve süre yönünden sınırlı verilir. Görüntü TMK m. 24-25 kapsamında kişilik hakkıdır; sınır aşıldığında kişilik hakkı ihlali doğar. Marka kullanımı ise 6769 sayılı SMK çerçevesinde lisans ilişkisidir.
Cezai şart istediğim kadar yüksek olabilir mi?
Olmaz. Hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu indirmekle yükümlüdür (TBK m. 179-182). Astronomik rakam yerine ihlalin ağırlığıyla orantılı, kademeli ve somut zararla ilişkilendirilmiş bir yapı daha etkilidir.
Sponsor ödemeyi aksatırsa ne yapabilirim?
TBK m. 125‘teki seçimlik haklar: aynen ifa ve gecikme tazminatı, ifadan vazgeçip müspet zarar talebi ya da sözleşmeden dönme. Sözleşmede muacceliyet ve askıya alma kayıtları eli güçlendirir.
Görünürlük eksikliğini nasıl ispatlarım?
Yayın kayıtları, medya takip ve değerleme raporları ile ekran görüntüsü arşivleriyle. İspat sezon boyunca düzenli yapılan denetimle kurulur; sezon sonunda toplu tespit denemek kayıt silinmesi riski taşır. Delil tespiti yoluna da başvurulabilir.
Uyuşmazlık hangi mahkemede görülür?
Sponsorluk ticari bir ilişkidir; TTK m. 4 ve 5 uyarınca ticaret mahkemesinde. Tahkim şartı varsa hakem önünde. Federasyon yargı düzeni sportif kararların adresidir, bu ilişkinin değil.
Doğrudan dava açabilir miyim?
Hayır. TTK m. 5/A uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkındaki ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır; tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir.
Sponsor olduğum sporcu transfer olursa ne olur?
Yeni kulübün kendi münhasır sponsoru varsa sporcunun forma üzerinde markanızı taşıması mümkün olmayabilir. Bireysel sporcu sözleşmelerine, kulüp sponsorluklarıyla çakışma hâlinde ne olacağını düzenleyen hüküm konulmalı; sporcunun bireysel taahhütlerini kulübe bildirme yükümlülüğü de yazılmalıdır.
Kullanım matrisi nedir, neden gerekli?
Hangi görselin hangi mecrada, hangi coğrafyada, hangi süreyle ve hangi ürün grubunda kullanılabileceğini satır satır gösteren ektir. “Reklamlarda kullanılabilir” gibi tek cümlelik izinler kriz günü iki farklı okumaya yol açar; matriste yer almayan kullanımın yasak olduğu açıkça yazılmalıdır.
Tesis isimlendirme sponsorluğunda neye dikkat edilir?
Süre on yıllara uzanabildiğinden; tesisin devri, kapanması veya büyük onarıma girmesi hâlinde bedelin akıbeti ve markanın kaldırılma takvimi baştan düzenlenmelidir.
Sponsorluk bitince geçmiş paylaşımlar silinir mi?
Sözleşmede düzenlenmemişse tartışma doğar. Makul çözüm, arşiv içeriğin kaldırılmaması ancak yeni tanıtımda kullanılmaması biçiminde kurulur; bu, sona erme maddesine yazılmalıdır.
Basılmış forma stokları ne olur?
İmha ekonomik değildir. Sözleşmeye mevcut stokun tüketilmesine süre tanıyan bir hüküm konulması iki tarafın da yararınadır; süre ve koşullar baştan yazılmalıdır.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: Sponsorluk Yönetmeliği (RG: 16/6/2004, 25494); 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 89/1-8; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m. 10/1-b; 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m. 17 ve 30; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 26, 27, 112, 125, 136, 138 ve 179-182; 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 24-25; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 4-5; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 4, 5 ve 5/A; tütün, alkol ve şans oyunlarına ilişkin reklam ve sponsorluk düzenlemeleri. Vergi oranları ve yönetmelik hükümleri değişebileceğinden, somut sponsorlukta yürürlükteki metnin teyidi gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.
