Mirastan Feragat Sözleşmesi

Miras, ölümle açılır; ancak miras bırakan henüz hayattayken, bir mirasçısıyla “mirastan feragat” sözleşmesi yaparak ileride doğacak mirasçılık ilişkisini sona erdirebilir. Feragatin ivazlı mı ivazsız mı yapıldığı, altsoyu bağlayıp bağlamayacağını ve tenkis karşısındaki konumunu doğrudan etkiler. Rehber, sözleşmenin şeklini ve sonuçlarını açıklıyor.

Kanun ne diyor?

TMK m.528’e göre miras bırakan, bir mirasçısıyla karşılıklı (ivazlı) veya karşılıksız mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Bu bir ölüme bağlı tasarruf (miras sözleşmesi) olduğundan resmî şekilde yapılması gerekir. Feragat eden, miras açıldığında mirasçı sıfatını taşımaz.

Uygulamada durum nedir?

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, geçerli bir feragat sözleşmesiyle feragat eden saklı pay ve tenkis taleplerinden de vazgeçmiş sayılır. Bir karşılık (ivaz) alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyunu da bağlayabilir; karşılıksız feragatte altsoyun durumu farklı değerlendirilebilir.

Pratikte ne anlama geliyor?

• Mirastan feragat resmî şekilde (miras sözleşmesi olarak) yapılmalıdır.
• Geçerli feragat, saklı pay ve tenkis talebini de ortadan kaldırır.
• İvazlı feragat, aksi yazılmadıkça altsoyu da bağlayabilir.

Resmî şekilde yapılmış mirastan feragat geçerli ve bağlayıcıdır. Sözleşmenin şekli, ivazlı olup olmaması ve altsoya etkisi dikkatle değerlendirilmelidir.

Feragatin Hükümden Düşmesi: İki Ayrı Hâl (TMK m.529)

Mirastan feragat kalıcı ve mutlak bir vazgeçme değildir. TMK m.529, feragatin kendiliğinden hükümsüz kaldığı iki durumu düzenler ve bu hüküm uygulamada sıklıkla gözden kaçar.

Birinci hâl — belli kişi lehine feragat. Mirastan feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmış olup bu kişinin herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde, feragat hükümden düşer.

Örnek: baba ile oğul arasında, “payımdan kardeşim lehine feragat ediyorum” şeklinde bir sözleşme yapılmış olsun. Kardeş babadan önce ölür veya mirası reddederse, feragat de düşer ve feragat eden yeniden mirasçı olur.

İkinci hâl — belli kişi belirtilmemişse. Sözleşme belli bir kişi lehine yapılmamışsa, kanun bir varsayım kurar: feragat, en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır. Bunların herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde feragat yine hükümden düşer.

Bu hükmün pratik değeri büyüktür: yıllar önce feragat etmiş bir mirasçı, lehine feragat edilen kişinin mirasçı olamaması hâlinde yeniden mirasçı sıfatını kazanır. Feragat sözleşmesinin varlığı, tek başına mirasçılık dışında kalmayı garanti etmez.

Sözleşme hazırlanırken lehtarın açıkça yazılması ve lehtarın önce ölmesi ihtimaline karşı yedek düzenleme yapılması, bu belirsizliği ortadan kaldırır.

Feragat Edenin Alacaklılara Karşı Sorumluluğu (TMK m.530)

Bedel alarak feragat eden mirasçı, aldığı bedeli her koşulda koruyamaz. TMK m.530 tereke alacaklılarını koruyan özel bir sorumluluk kurar.

Hükme göre, mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa; feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı, feragat için ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludurlar.

Üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Sorumluluğun ölçüsü aldığı bedelin tamamı değil, mirasın açılması anındaki zenginleşme tutarıdır. Aldığı bedeli iyiniyetle tüketmiş olan feragat edenin sorumluluğu, elinde kalanla sınırlı kalır.

Bu hüküm, TMK m.618’deki mirası reddeden mirasçının beş yıllık sorumluluğuyla aynı mantığa dayanır: borca batık bir kişinin, ölümünden önce malvarlığını yakınlarına aktarıp sonra hukuki bir işlemle mirasçılık dışına çıkarak alacaklıları boşa düşürmesini engellemek.

Feragat, Ret ve Devir: Üç İşlemin Karşılaştırması

Altıncı satır feragatin en ayırt edici sonucudur. TMK m.528/3’e göre bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Yani bedel alarak feragat eden kişinin çocukları da mirasçı olamaz.

Karşılıksız feragatte ise durum farklıdır: altsoy kural olarak etkilenmez ve mirasçı olabilir. Bu ayrım, feragat sözleşmesi yapılırken en dikkatli düşünülmesi gereken noktadır. Bedel alan mirasçı, farkında olmadan çocuklarının da hakkından vazgeçmiş olur.

Sözleşmede aksinin öngörülmesi mümkündür. Altsoyun mirasçılığının korunması isteniyorsa, bunun feragat sözleşmesine açıkça yazılması gerekir.

Feragat Sözleşmesi Hazırlanırken Yazılması Gerekenler

Beşinci satır az bilinen bir imkândır: feragat, mirasın tamamı için yapılmak zorunda değildir. Belirli bir mal veya belirli bir oran için kısmi feragat de mümkündür. Aile içi planlamalarda bu, tümüyle mirasçılık dışına çıkmadan denge kurmayı sağlar.

Feragat ile Ret Arasındaki Fark

İkisi de mirastan uzaklaşma sonucu doğurur; ancak zamanı, şekli ve etkisi farklıdır.

Altıncı satır en çok gözden kaçan sonuçtur: bir bedel karşılığında yapılan mirastan feragat, aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyuna da etki eder — yani çocukları da mirasçı olamaz. Dokuzuncu satır ise geçerlilik şartıdır; feragat sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmedikçe hüküm ifade etmez.

Mirasın reddi ve tereke rehberlerimiz: gerçek ret ve hükmen ret · resmî defter tutma · tereke borçlarından sorumluluk · tereke alacaklılarının hakları · mirastan feragat sözleşmesi · mükellefin ölümü ve vergi sorumluluğu

Mirastan Feragat Sözleşmesi Örneği

Aşağıdaki metin bir şablondur. Mirastan feragat sözleşmesi TMK m.545 uyarınca resmî vasiyetname şeklinde — yani resmî memur ve iki tanık huzurunda — düzenlenmedikçe geçerli olmaz. Aşağıdaki metin, noterde düzenlenecek işlemin içeriğini göstermek amacıyla verilmiştir.

MİRASTAN FERAGAT SÖZLEŞMESİ

MİRASBIRAKAN : [Ad Soyad] — T.C. [Kimlik No] — [Adres]
FERAGAT EDEN : [Ad Soyad] — T.C. [Kimlik No] — [Adres]

1. TARAFLAR VE SIFATLAR
Feragat eden, mirasbırakanın [çocuğu / eşi / diğer yasal mirasçısı] sıfatını taşımaktadır.

2. FERAGATİN KONUSU VE KAPSAMI
Feragat eden, mirasbırakanın terekesi üzerindeki [tüm miras hakkından / [belirli mal veya oran] ile sınırlı olarak miras hakkından] feragat etmektedir. [Kısmi feragatte kapsam açıkça belirtilir.]

3. KARŞILIK
[Seçenek A — ivazlı:] Bu feragat karşılığında mirasbırakan tarafından feragat edene [ … ] TL / [taşınmaz tanımı] verilmiştir.
[Seçenek B — ivazsız:] Bu feragat karşılıksızdır.

4. LEHİNE FERAGAT EDİLEN KİŞİ
İşbu feragat [Ad Soyad] lehine yapılmıştır. Taraflar, TMK m.529 uyarınca lehine feragat edilen kişinin herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde feragatin hükümden düşeceğini bilmektedir. [Yedek düzenleme yapılacaksa buraya yazılır.]

5. ALTSOYA ETKİSİ
[Seçenek A:] Taraflar, TMK m.528/3 uyarınca bir karşılık sağlanarak yapılan feragatin feragat edenin altsoyu için de sonuç doğuracağını kabul eder.
[Seçenek B:] İşbu feragat, feragat edenin altsoyu bakımından sonuç doğurmaz.

6. ALACAKLILARA KARŞI SORUMLULUK
Taraflar, TMK m.530 uyarınca terekenin borçları karşılayamaması hâlinde feragat edenin, ölümden önceki beş yıl içinde aldığı karşılıktan mirasın açılması anındaki zenginleşmesi tutarında sorumlu olacağını bilmektedir.

7. YÜRÜRLÜK
İşbu sözleşme [gg.aa.yyyy] tarihinde resmî memur ve iki tanık huzurunda düzenlenmiştir.

Mirasbırakan [İmza]  |  Feragat Eden [İmza]  |  Tanık 1 [İmza]  |  Tanık 2 [İmza]  |  Resmî Memur [İmza-Mühür]

Uyarı: Bu şablon genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmedikçe geçersizdir; düzenlemeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.

Beşinci Maddedeki Seçim Neden Kritik?

Şablondaki beşinci madde, uygulamada en pahalıya mal olan tercihtir. TMK m.528/3’ün varsayılan kuralı şudur: bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur.

Yani bedel alıp feragat eden kişi, sözleşmeye özel bir kayıt koymazsa çocuklarının da miras hakkından vazgeçmiş olur. Bu sonuç çoğu zaman fark edilmez ve yıllar sonra torunlar mirasçı olamadıklarını öğrendiğinde ortaya çıkar.

Bedel alarak feragat eden mirasçının, çocuklarının hakkını korumak istiyorsa sözleşmeye açık bir kayıt koydurması gerekir. Bu tek cümlelik ekleme, bir kuşağın miras hakkını belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Mirastan feragat sözleşmesi nedir?

TMK m. 528 uyarınca mirasbırakanın, bir mirasçısıyla karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak yaptığı ve mirasçının ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesini sağlayan sözleşmedir. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder.

Feragat sözleşmesi nasıl yapılır?

Bir miras sözleşmesi türü olduğundan TMK m. 545 uyarınca resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir: taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve sözleşmeyi resmî memurun ve iki tanığın önünde imzalar. Bu bir geçerlilik koşuludur.

Adi yazılı feragatname geçerli mi?

Hayır. El yazılı veya adi yazılı feragat beyanları, yalnızca imzası notere onaylatılmış belgeler ve aile içinde imzalanan tutanaklar hükümsüzdür. Ayrıca mirasbırakanın bizzat sözleşmeye taraf olması şarttır.

Feragat eden saklı pay talep edebilir mi?

Hayır. TMK m. 528/2 uyarınca feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder; bu nedenle miras payı isteyemeyeceği gibi saklı pay ve tenkis talebinde de bulunamaz.

Feragat, feragat edenin çocuklarını da bağlar mı?

İvazlı feragatte evet: TMK m. 528/3 uyarınca sözleşmede aksi öngörülmedikçe altsoy için de sonuç doğurur. İvazsız feragatte ise yalnızca feragat eden sıfatını kaybeder, altsoyu mirasçı olmaya devam eder.

Feragat hangi hâllerde hükümden düşer?

TMK m. 529 uyarınca feragat belli bir kişi lehine yapılmış ve o kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamamışsa hükümden düşer. Belli bir kişi lehine yapılmamışsa en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır; onların da mirasçı olamaması hâlinde feragat yine düşer.

Feragat eden, tereke borçlarından sorumlu olur mu?

TMK m. 530 uyarınca sınırlı olarak. Mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyor ve borçlar mirasçılarca da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, ölümden önceki beş yıl içinde aldıkları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumlu olur.

Mirastan feragat ile mirasın reddi aynı şey mi?

Hayır. Feragat mirasbırakan hayattayken yapılan iki taraflı bir sözleşmedir ve resmî şekle tabidir. Mirasın reddi ise ölümden sonra mirasçının tek taraflı beyanıyla, sulh mahkemesine yapılır ve TMK m. 606 uyarınca üç aylık hak düşürücü süreye tabidir.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Açıklanan kanun hükümleri ve Yargıtay’ın yerleşik uygulaması zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.