Metruk ve Tehlikeli Yapı Yıkım İşleminin İptali Dava Dilekçesi Örneği (2026) — İmar m.39

Kaçak yapı yıkımıyla tehlikeli yapı yıkımı aynı şey değildir. Ruhsatsız yapı m.32 rejimine tabidir. Ruhsatlı, iskânlı ve tamamen yasal bir yapı ise yıllar içinde çürüyerek m.39 kapsamına girebilir. İkisinin usulü, süresi ve savunması farklıdır.

Aşağıda m.39 sürecinin işleyişi, yetki ve usul denetimi, takviye seçeneği, 6306 alternatifi ve hazır bir iptal dava dilekçesi örneği yer almaktadır.

İki Ayrı Yapı Türü, İki Ayrı Yetkili

Madde, 4/7/2019 tarihli 7181 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır ve iki kategori tanır:

• Metruk yapı: genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlike arz ettiği valilikçe tespit edilen yapılar. Ölçüt yapısal dayanıklılık değil, terk edilmişliğin doğurduğu güvenlik sorunudur.
• Yıkılacak derecede tehlikeli yapı: bir kısmı veya tamamının yıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye veya valilik tarafından tespit edilen yapılar. Ölçüt yapısal güvenliktir.

Savunmanın ilk sorusu budur: işlem hangi kategoriye dayanıyor ve tespiti kim yapmış? Metruk yapı tespitinde kanun valiliği yetkili kılmıştır; belediyece yapılan bir metruk yapı tespiti yetki yönünden sakatlık iddiasının konusudur.

İkinci soru terk edilmişliğe ilişkindir. Yapı fiilen kullanılıyorsa metruk sayılamaz. Elektrik ve su aboneliği, ikamet kaydı ve kira sözleşmesi bu iddianın en somut delilleridir.

Sürecin Takvimi ve Usul Denetimi

Maddenin her adımı ayrı bir savunma imkânı doğurur:

1. Tespit. Yapının metruk veya tehlikeli olduğu tespit edilir; teknik bir dayanağa oturması beklenir.
2. Üç gün. Yapı sahiplerinin adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adreslerine üç gün içinde tebligat yapılır.
3. Otuz gün ilan. Tebligat yapılamazsa durum idarenin internet sayfasında otuz gün süreyle ilan edilir; tebligat varakası yapıya asılır ve keyfiyet muhtarla birlikte bir zabıtla tespit edilir.
4. Oturanlara tebligat. Malik dışında binada ikamet amacıyla oturanlara da ayrıca tahliye için tebligat yapılır.
5. Süre. Tebligatı veya ilanı müteakip, otuz günü geçmemek üzere idarece belirlenen süre işler.
6. Yıkım ve masraf. Süre içinde tehlike giderilmezse yıkım idarece yapılır; masraf yüzde yirmi fazlasıyla tahsil edilir. Fakruhal belgelenirse masraf idare bütçesinden karşılanır.

Bu adımlardan herhangi biri eksikse işlem usul yönünden sakattır ve malik bakımından dava süresinin başlamadığı ileri sürülebilir. Özellikle internet ilanı ve muhtar zaptı aşamaları uygulamada sık atlanır; bilgi edinme başvurusuyla bu belgeler istenmelidir.

Acil Tahliye ve Sınırı

Maddenin en sert hükmü şudur: tehlike durumu o yapı ve civarının boşaltılmasını gerektiriyorsa, mahkeme kararına gerek olmaksızın zabıta marifetiyle derhal tahliye ettirilir.

Yetki geniştir ve yalnızca yapıyla sınırlı değildir; civarının boşaltılması da mümkündür. Malik veya kiracı bakımından bu, bir gün içinde evsiz kalmak anlamına gelebilir.

Ancak yetkinin sınırı vardır: tahliye, tehlike durumunun boşaltmayı gerektirmesi şartına bağlıdır. Bu şart teknik olarak ortaya konmadan yapılan tahliye hukuka aykırıdır; iptali istenebileceği gibi doğan zarar için tam yargı davası da açılabilir.

Tahliye kararına karşı yürütmenin durdurulması talebi, sürecin hızı nedeniyle esas karardan daha belirleyicidir.

Takviye: Yıkıma Alternatif

Uygulamada en çok gözden kaçan savunma budur. İmar Kanunu m.42’nin lafzı, yaptırımı “takviyede bulunmayan veya bu yapıları 39 uncu madde uyarınca yıkmayan” yapı sahibine bağlamıştır.

Bu ifade, tehlikenin takviye yoluyla giderilmesinin de mevzuatça kabul edilen bir yol olduğunu gösterir. Yapının güçlendirilerek korunması teknik olarak mümkünse, doğrudan yıkım kararı verilmesi ölçülülük ilkesiyle bağdaşmaz.

Savunmanın kurulması şöyledir: bağımsız bir uzman raporuyla yapının güçlendirilebilir olduğu ortaya konur, güçlendirme projesi ve tahmini süresi sunulur, idareden bu yönde süre talep edilir. Talebin reddi hâlinde ret işlemi de dava konusu yapılır.

6306 Alternatifi: Rejim Değiştirmek

Bu bölüm, malik açısından yazının en değerli kısmıdır.

Aynı eski bina, iki farklı rejim altında değerlendirilebilir ve sonuçları taban tabana zıttır:

• m.39 rejiminde yapı yıkılır, süreç orada biter ve masraf yüzde yirmi fazlasıyla malikten tahsil edilir. Malike hiçbir destek doğmaz.
• 6306 rejiminde riskli yapı tespiti üzerine malike kira yardımı, kredi ve faiz desteği, vergi ve harç muafiyeti gibi haklar doğar; süreç dönüşümle sonuçlanır ve malikler yeni bağımsız bölüm tahsisi rejimine girer.

Dolayısıyla idare m.39’dan yürüyorsa, yapının riskli yapı niteliği taşıyıp taşımadığı derhal değerlendirilmeli ve gerekiyorsa Bakanlıkça lisanslandırılmış bir kuruluşa riskli yapı tespiti yaptırılmalıdır. Süreç için riskli yapı tespitine itiraz ve kentsel dönüşüm rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Çok malikli yapılarda bu fark daha da büyür: m.39’da malikler yalnızca masraf yükümlüsüdür; 6306’da ise çoğunluk kuralları, geçici konut tahsisi ve enkaz bedeli gündeme gelir.

İdarenin Hareketsiz Kalması ve Komşunun Durumu

Madde yalnızca maliki değil idareyi de yükümlü kılar. Tespit yapıldıktan sonra idarenin süreci yürütmesi gerekir.

Öğretide ve uygulamada, yıkım yapmayan veya gerekli tedbirleri almayan idarelerin, yapının kendiliğinden yıkılması sonucu doğacak zarardan yapı sahibiyle birlikte sorumlu tutulabileceği belirtilmektedir.

Bu, komşu parsel maliki için de bir imkândır: yanındaki metruk yapı için idareye başvuru yapılabilir, işlem tesis edilmezse idari yargı yolu açıktır. Yapıya ilişkin olmayan sorunlarda ise (enkaz, birikinti, açıkta bırakılmış çukur veya kuyu, gürültü ve duman çıkaran tesis) dayanak m.39 değil m.40‘tır. Başvuruda doğru maddeye dayanmak, işlem tesis edilme ihtimalini artırır.

Metruk ve Tehlikeli Yapı İşleminin İptali Dava Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; iptal sebeplerinden yalnızca dosyanıza uyanları bırakın ve her birini ekle destekleyin. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.

Dava Öncesi Kontrol Listesi

• Tebligat evrakı veya internet ilanının tarihli çıktısı,
• Tespit raporu ve dayanağı teknik belgeler (bilgi edinme başvurusuyla),
• Tebligat varakasının yapıya asıldığına dair muhtar zaptı,
• Tapu kaydı, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi,
• Elektrik, su ve doğalgaz abonelik kayıtları ile ikamet belgesi,
• Bağımsız uzman raporu ve güçlendirme projesi,
• Varsa riskli yapı tespiti başvurusu ve sonucu,
• Fakruhale ilişkin gelir ve sosyal yardım belgeleri.

Sık Yapılan Hatalar

• Tebligatı bekletmek. İdarece tanınan süre en çok otuz gündür ve sonunda yıkım idarece yapılır.
• Tespit raporunu istememek. Tespitin teknik dayanağı sorgulanmadan savunma kurulamaz.
• Yetki denetimini atlamak. Metruk yapı tespitinde kanun valiliği yetkili kılmıştır.
• Takviye seçeneğini gündeme getirmemek. Tehlike güçlendirmeyle giderilebiliyorsa yıkım ölçüsüz kalır.
• 6306 alternatifini hesaplamamak. Riskli yapı rejimi malike destek doğurur; m.39 yalnızca masraf yükler.
• Fakruhal hükmünü bilmemek. Maddi durumu yetersiz malikin masrafı idare bütçesinden karşılanır.
• Kiracının tebligat hakkını atlamak. Oturanlara ayrıca tahliye tebligatı yapılması zorunludur.

Adım Adım Süreç

1. Tebligatı ve süreyi sabitleyin — Tebliğ veya ilan tarihini ve idarece tanınan gün sayısını belgeleyin.
2. Tespit raporunu isteyin — Bilgi edinme başvurusuyla tespitin dayanağı teknik belgeleri temin edin.
3. Yetkiyi denetleyin — Metruk yapı tespitini valilik mi yapmış, tehlikeli yapı tespitini yetkili idare mi?
4. Karşı teknik rapor aldırın — Yapının durumunu ve güçlendirmeyle giderilebilirliğini uzman raporuyla ortaya koyun.
5. Rejim seçeneğini değerlendirin — Yapı riskli yapı kapsamına giriyorsa 6306 tespiti başvurusunu hemen yapın.
6. İvedi yürütme durdurma talebiyle dava açın — Yıkımın ve tahliyenin geri alınamazlığını somut olarak açıklayın.
7. Masraf ve cezayı ayrı takip edin — Yıkım masrafı tahsilatı ile idari para cezası ayrı işlemlerdir.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Rejim Değişirse Dava Usulü de Değişir: m.39 ile 6306 Karşılaştırması

Metruk yapı sürecinin 6306 sayılı Kanun rejimine taşınması yalnızca yıkım ve dönüşüm bakımından sonuç doğurmaz. Bu tercih, dava açma süresini ve yürütmenin durdurulması istemini de doğrudan etkiler; bu nedenle rejim değişikliği düşünülmeden önce usul farkları bilinmelidir.

İki rejim arasındaki en önemli usul farkı süredir ve bu fark uygulamada sıkça gözden kaçar. İmar Kanunu’nun 39. maddesine dayanılarak tesis edilen işlemlere karşı genel kural işler ve dava açma süresi altmış gündür. Buna karşılık 6306 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlerde süre, tebliğ tarihinden itibaren otuz gündür. Yani rejim değiştiğinde dava açma süresi yarıya iner. Süreci 6306 kapsamına taşımayı düşünen malikin bu sonucu baştan hesaba katması gerekir; aksi hâlde altmış günlük süre varsayımıyla hareket ederken süre çoktan dolmuş olabilir. İki rejimin maddi hukuk bakımından karşılaştırması için metruk ve tehlikeli yapılar (m.39) incelenmelidir.

İkinci fark yürütmenin durdurulması istemindedir ve burada güncel duruma dikkat edilmelidir. Altıncı maddenin ilgili fıkrasında, bu davalarda yürütmenin durdurulmasına karar verilemeyeceğini öngören bir cümle yer almaktaydı. Bu cümle Anayasa Mahkemesi’nin 27 Şubat 2014 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Buna rağmen pek çok kaynakta hüküm hâlâ yürürlükteymiş gibi aktarılmaktadır; oysa iptalden sonra 6306 kapsamındaki işlemlere karşı açılan davalarda da yürütmenin durdurulması istenebilir. Yıkım, uygulanmakla etkisi tükenen bir işlem olduğundan bu istemin dilekçede mutlaka yer alması gerekir. Yürütmenin durdurulması ise kendiliğinden verilmez; 27. maddedeki iki şartın birlikte gerçekleştiğinin somut biçimde ortaya konması aranır.

Üçüncü nokta itiraz yoludur. Riskli yapı tespit raporuna karşı, raporun tebliğinden itibaren on beş gün içinde ilgili müdürlüğe itiraz edilebilir. Bu itiraz dava açmanın ön şartı değildir; malik doğrudan iptal davası da açabilir. Ancak itiraz yolu tercih edildiğinde sürenin nasıl işleyeceği ayrıca takip edilmelidir; itirazın reddi hâlinde dava süresi ret kararının tebliğinden itibaren hesaplanır. İtiraz yolunu kullanırken otuz günlük dava süresinin akıbetini gözden kaçırmak, uygulamada en sık rastlanan hak kayıplarındandır. İtirazın pratiği için riskli yapı tespitine itiraz dilekçesi incelenmelidir.

Sonuç olarak rejim tercihi yalnızca teknik bir seçim değildir. Metruk yapı işlemi 39. maddeye dayanıyorsa altmış günlük süre, genel yürütmenin durdurulması rejimi ve alışılmış usul geçerlidir. Süreç 6306 kapsamına girdiğinde ise süre otuz güne inmekte, buna karşılık yürütmenin durdurulması yolu iptal kararı sayesinde açık kalmaktadır. Dilekçe hazırlanırken yapılacak ilk iş, dava konusu işlemin hangi kanuna dayandığının işlem metninden tespit edilmesi ve süre hesabının buna göre kurulmasıdır. İşlemin dayanağı belirsizse, idareden dayanak kanun ve madde numarasının yazılı olarak sorulması gerekir. Yıkım ve tahliye sürecinin bütünü için riskli yapıda tahliye ve yıkım süreci yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Metruk yapı tebligatı geldi, ne yapmalıyım?

Tebligat tarihini ve idarece tanınan süreyi sabitleyin, tespit raporunu bilgi edinme başvurusuyla isteyin ve süresinde yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açın. Süre en çok otuz gündür.

Metruk yapı tespitini kim yapar?

İmar Kanunu m.39’a göre genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlike arz eden metruk yapıların tespiti valilikçe yapılır. Yıkılacak derecede tehlikeli yapı tespiti ise belediye veya valilikçe yapılabilir.

Belediye metruk yapı tespiti yapabilir mi?

Metruk yapı tespitinde kanun valiliği yetkili kılmıştır. Belediyece yapılan metruk yapı tespiti yetki yönünden sakatlık iddiasının konusudur.

Bana ne kadar süre verilir?

Tebligatı veya ilanı müteakip, otuz günü geçmemek üzere idarece belirlenen süre içinde tehlikeli durumun ortadan kaldırılması gerekir. Süre daha kısa belirlenebilir ancak tehlikenin niteliğiyle orantılı olmalıdır.

Tebligat yapılamazsa süre işler mi?

Tebligat yapılamaması hâlinde durumun idarenin internet sayfasında otuz gün süreyle ilan edilmesi, tebligat varakasının yapıya asılması ve keyfiyetin muhtarla birlikte bir zabıtla tespiti gerekir. Bu usule uyulmamışsa sürenin başlamadığı ileri sürülebilir.

Kiracıya tebligat yapılır mı?

Evet. Malik dışında binada ikamet amacıyla oturanlara da ayrıca tahliye için tebligat yapılması gerekir. Bu, kiracının kendi başına dava açabilmesinin de dayanağıdır.

Yıkımı idare yaparsa masrafı kim öder?

Masraf yüzde yirmi fazlasıyla yapı sahibinden tahsil edilir. Ancak alakalının fakruhali belgelenirse masraf belediye veya valilik bütçesinden karşılanır.

Tahliye için mahkeme kararı gerekir mi?

Tehlike durumu yapı ve civarının boşaltılmasını gerektiriyorsa mahkeme kararına gerek olmaksızın zabıta marifetiyle tahliye yapılabilir. Ancak bu şartın gerçekleştiğinin teknik olarak ortaya konması gerekir.

Yıkım yerine güçlendirme yapılabilir mi?

Mevzuatın lafzı takviyeyi de kabul eder. Tehlike güçlendirmeyle giderilebiliyorsa bu seçenek teknik raporla desteklenerek idareye ve mahkemeye sunulmalıdır.

m.39 ile riskli yapı arasındaki fark nedir?

m.39 kapsamındaki yıkım malike kira yardımı, kredi desteği veya vergi muafiyeti doğurmaz ve masraf yüzde yirmi fazlasıyla malikten tahsil edilir. 6306 kapsamındaki riskli yapı tespiti ise dönüşüm rejimine ve bu haklara kapı açar.

Rejimi 6306’ya çevirebilir miyim?

Yapı riskli yapı niteliği taşıyorsa lisanslı kuruluşa riskli yapı tespiti yaptırmak ve süreci 6306 üzerinden yürütmek malik açısından çok daha avantajlıdır. Başvuru davayla paralel yürütülebilir.

Yapıyı yıkmazsam ceza da verilir mi?

İmar Kanunu m.42, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen tanınan süre içinde takviyede bulunmayan veya yapıyı m.39 uyarınca yıkmayan yapı sahibine idari para cezası verilmesini öngörür.

Görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme idare mahkemesi, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Komşumdaki metruk bina için ne yapabilirim?

İlgili idareye başvurarak m.39 kapsamında tespit ve işlem yapılmasını talep edebilirsiniz. Yapıya ilişkin olmayan enkaz, birikinti, çukur ve kuyu gibi durumlarda ise m.40 kapsamında başvuru yapılır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Dilekçe metni genel bir şablondur; somut dosyanıza göre uyarlanması gerekir. İdari ve adli dava süreleri hak düşürücüdür; mutlaka güncel mevzuat ve kendi tebligat tarihiniz esas alınmalıdır.