Esnaf, Çiftçi, Serbest Meslek Sahibi ve Kayıt Dışı Çalışanın Maluliyet Tazminatı 2026: Geçici ve Kalıcı Maluliyette Gelir İspatı, İşletme Kaybı, Vekil Eleman ve Emsal Gelir
15 Eylül 2026

Esnaf, Çiftçi, Serbest Meslek Sahibi ve Kayıt Dışı Çalışanın Maluliyet Tazminatı 2026: Geçici ve Kalıcı Maluliyette Gelir İspatı, İşletme Kaybı, Vekil Eleman ve Emsal Gelir

Trafik kazasında yaralanan bir bordrolu çalışanın gelirini ispatlamak çoğu zaman kolaydır: bordro, SGK kayıtları ve işveren yazısı yeterlidir. Oysa kendi dükkânını işleten bir esnaf, tarlasını eken bir çiftçi, serbest çalışan bir usta veya sigortasız çalışan bir işçi için durum farklıdır. Gelir düzensiz olabilir, vergi beyanı gerçek kazancı yansıtmayabilir, kayıt hiç olmayabilir. Kaza sonrası aylarca kapalı kalan bir dükkân, ekilemeyen bir sezon veya yerine eleman tutmak zorunda kalınan bir iş ise kazanç kaybını bordrolu çalışandan çok daha ağır hâle getirebilir.

Sigortacılar ve bilirkişiler bu dosyalarda çoğu zaman hesabı net asgari ücret üzerinden yapar. Bu rehberde kendi hesabına çalışan ve kayıt dışı çalışan mağdurların geçici ve kalıcı maluliyet tazminatında gelirin nasıl ortaya konacağını; işletmenin kapanmasından doğan kaybı, vekil eleman giderini, sezonluk kayıpları, işletme kazancı ile kişisel emek geliri ayrımını, şirket ortaklarının durumunu, meslek gruplarına göre delilleri ve örnek hesapları anlatıyoruz. Gelir belgelerinin genel ispat kuralları için ayrıca gelir tespiti rehberimize bakabilirsiniz. Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Beş cümlede özet

  • Tazminat hesabında gerçek gelir esastır; geliri hiçbir biçimde belgelenemeyen mağdur için net asgari ücret bir taban olarak kullanılır, ancak asgari ücret tavan değildir.
  • Esnaf, çiftçi ve serbest meslek sahibinde gelir; vergi beyannameleri, ticari defterler, banka ve POS kayıtları, oda ve kooperatif kayıtları, ürün satış belgeleri ve emsal gelir araştırmasıyla ortaya konur; beyan edilen kazancın düşüklüğü tek başına belirleyici sayılmaz.
  • İyileşme döneminde işletmenin kapanması veya yerine vekil eleman çalıştırılması, geçici maluliyet döneminin kazanç kaybını oluşturur; aynı kayıp hem kazanç kaybı hem vekil eleman gideri olarak iki kez istenmemelidir.
  • İşletme kazancının bir kısmı sermaye ve çalışanların emeğinden kaynaklanabileceğinden, bilirkişi incelemesinde mağdurun kişisel çalışmasına dayanan kazancın ayrıca değerlendirilmesi önemlidir; şirketin kendi zararı ise kural olarak yansıma zarar niteliğindedir.
  • Kayıt dışı çalışan işçinin geliri emsal ücret araştırması, banka hareketleri ve tanık beyanlarıyla desteklenen belgelerle ortaya konur; kaza iş sırasında olmuşsa iş kazası ve SGK kaydına ilişkin haklar da ayrıca değerlendirilir.

Temel kural: gerçek gelir esastır, asgari ücret yalnızca tabandır

TBK m.54 bedensel zararda kazanç kaybını ve çalışma gücünün azalmasından doğan kayıpları tazmin edilecek zarar kalemleri arasında sayar; TBK m.55 de bu zararların sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağını düzenler. Sorumluluk hukukunun temel ilkesi, zarar görenin gerçek zararının giderilmesidir. Bu nedenle tazminat hesabında mağdurun kazadan önceki gerçek kazancı esas alınır. Geliri hiçbir biçimde belgelenemeyen mağdur için uygulamada net asgari ücret esas alınır; bu, kişinin en az bu düzeyde kazanç elde edebileceği kabulüne dayanan bir tabandır.

Kendi hesabına çalışanlarda sorun, gerçek kazancın belgelenmesidir. 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Genel Şartlar değişikliğiyle zorunlu trafik sigortasının sakatlanma teminatının TBK’nın haksız fiil hükümlerine göre belirleneceği düzenlenmiştir; bu da sigortacı bakımından da gerçek gelirin esas alınması gerektiği anlamına gelir. Ancak sigortacının elinde gelir belgesi yoksa ilk hesap çoğu zaman asgari ücret üzerinden yapılır. Bu nedenle KTK m.97 uyarınca sigortacıya yapılacak ilk başvuruda gelir belgelerinin eksiksiz sunulması, hesabın doğru rakam üzerinden yapılmasının ilk adımıdır. Genel ispat kuralları için bedensel zararda gelir tespiti ve giydirilmiş ücret ve gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Esnaf ve tacirlerde gelirin ortaya konması

Dükkân, atölye, lokanta, kuaför, market veya taksi gibi kendi işini yapan esnafta kazanç, işletmenin gelirleri ile giderleri arasındaki farktır. Gerçek usulde vergilendirilen esnaf için gelir vergisi beyannameleri, ticari defterler, e-fatura ve e-arşiv kayıtları, banka ve POS hareketleri kazancın temel delilleridir. Kazanç yıldan yıla dalgalanıyorsa, kazadan önceki birkaç yılın ortalamasının esas alınması daha gerçekçi bir tablo sunar. Basit usulde vergilendirilen veya defter tutmayan esnafta ise kayıtlar sınırlı olduğundan, işyerinin büyüklüğü, konumu, çalışan sayısı, kira ve alış faturaları, banka hareketleri ve esnaf odası kayıtlarıyla işletmenin fiili faaliyet hacmi ortaya konmaya çalışılır.

Esnaf dosyalarında sık karşılaşılan bir sorun, vergi beyanında gösterilen kazancın gerçek kazançtan düşük olmasıdır. Beyan edilen kazancın düşüklüğü tek başına belirleyici sayılmaz; işletmenin fiili faaliyet hacmini gösteren kayıtlar da değerlendirilir. Ancak beyan dışı bir kazanç iddiası ispat bakımından güç olduğu gibi, vergi hukuku bakımından da ayrı sonuçlar doğurabileceğinden, bu tür bir iddianın kapsamı ve dayanakları önceden dikkatle değerlendirilmelidir. Emsal gelir araştırması, yani aynı yerde benzer büyüklükte işletme işleten kişilerin kazancının ilgili meslek kuruluşu veya bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi, bu dosyalarda önemli bir destek sağlar.

Esnaf ve tacirlerde gelir delilleri

DelilNeyi gösterirDikkat edilecek nokta
Gelir vergisi beyannameleri (son birkaç yıl)Beyan edilen kazançDalgalı kazançta ortalama alınması
Ticari defterler, e-fatura ve e-arşiv kayıtlarıİşletmenin gelir ve giderleriKazadan önceki ve sonraki dönemin karşılaştırılması
Banka ve POS hareketleriFiili ciro ve düzenli para girişiCiro ile net kazancın karıştırılmaması
Vergi levhası, işyeri açma ruhsatı, oda sicil kaydıİşletmenin varlığı ve faaliyet süresiMağdurun işletmedeki fiili rolü
Kira sözleşmesi ve alış faturalarıİşletmenin büyüklüğü ve faaliyet hacmiGiderlerin kazanç hesabında düşülmesi
Bağ-Kur (4/b) hizmet dökümüKendi adına çalışma süresiPrim kazancı gerçek kazancı göstermeyebilir
Esnaf odası veya meslek kuruluşu emsal gelir yazısıBenzer işletmelerin kazancıSomut işletmeye uygunluk
Müşteri, tedarikçi ve komşu esnaf tanıklarıİşletmenin fiili çalışma düzeniTanık beyanının belgelerle desteklenmesi

Kendi işinizi yapıyorsanız ve sigorta hesabı asgari ücret üzerinden yapıldıysa, gerçek kazancınızı gösteren belgeleri birlikte derleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp✉️ İletişim

İşletme kazancı ile kişisel emek geliri ayrımı

Kendi işletmesini yöneten bir kişinin kazancı, yalnızca kendi emeğinin karşılığı olmayabilir. İşletmeye yatırılan sermayenin getirisi, çalışanların emeği, işletmenin konumu ve müşteri çevresi de kazancı oluşturur. Mağdur yaralandıktan sonra işletme çalışmaya devam ediyor ve kazanç aynı düzeyde sürüyorsa, mağdurun kişisel çalışmasına bağlı kaybı sınırlı olabilir; buna karşılık işletmenin kazancı büyük ölçüde mağdurun bizzat çalışmasına dayanıyorsa, örneğin tek başına çalışan bir usta, kuaför veya taksi şoförüyse, kazancın tamamına yakını emek geliri niteliğindedir.

Bu nedenle bilirkişi incelemesinde, işletme kazancının ne ölçüde mağdurun kişisel çalışmasına dayandığının değerlendirilmesi, hem mağdurun gerçek kaybının ortaya konması hem de karşı tarafın itirazlarının karşılanması bakımından önemlidir. Kazadan sonra işletmede ortaya çıkan ciro düşüşü, kaybedilen müşteriler, kapatılan şube veya işletmenin devredilmesi, mağdurun emeğinin işletme için ne kadar belirleyici olduğunun somut göstergeleridir. İşletmenin kalıcı olarak küçülmesi veya kapanması ise ekonomik geleceğin sarsılması tazminatı kapsamında da değerlendirilebilir.

İşletme türüne göre emek gelirinin payı (genel yaklaşım)

İşletme türüMağdurun emeğinin kazançtaki payıDelillendirme
Tek başına çalışan usta, kuaför, terzi, taksi şoförüÇok yüksekKazadan sonra işin tamamen durduğunu gösteren kayıtlar
Aile işletmesi (bakkal, lokanta)Yüksek; aile üyelerinin katkısı da varİşletmede kimin ne iş yaptığının belgelenmesi
Birkaç çalışanı olan işletmeOrta; yönetim ve fiili çalışma birlikteMağdurun görevi, yerine alınan kişi ve ciro değişimi
Çok çalışanlı işletme veya şirketDaha sınırlı; sermaye ve organizasyon payı yüksekMağdurun aldığı ücret veya kişisel kâr payı

Geçici maluliyet döneminde işletme kaybı ve vekil eleman

İyileşme döneminde çalışamayan esnaf veya serbest meslek sahibi için kazanç kaybı iki biçimde ortaya çıkabilir. Birincisi işletmenin kapanmasıdır: dükkân kapalı kaldığı süre boyunca kazanç tamamen kaybedilir. İkincisi işletmenin başka birinin çalıştırılmasıyla açık tutulmasıdır: bu durumda mağdurun yerine çalıştırılan vekil elemanın ücreti ve buna bağlı giderler zarar olarak ortaya çıkar. İki yöntem aynı kaybın farklı görünümleri olduğundan, aynı dönem için hem kazanç kaybının tamamı hem vekil eleman gideri birlikte istenmemelidir; vekil elemana rağmen kazançta ayrıca düşüş olmuşsa bu düşüşün ayrıca belgelenmesi gerekir.

Örneğin kazadan önceki yıllarda ortalama aylık net 45.000 TL kazanç elde ettiği belgelenen bir esnafın dükkânı, kurul raporundaki altı aylık geçici iş göremezlik süresi boyunca kapalı kalmış olsun. Bu dönemin kazanç kaybı yaklaşık 270.000 TL’dir; hesap asgari ücret üzerinden yapılsaydı yaklaşık 168.453 TL bulunurdu. İşletme kapalı kalırken ödenmeye devam eden kira gibi sabit giderlerin ayrıca zarar olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, kazanç hesabının net kazanç mı brüt kazanç mı üzerinden yapıldığına göre değişir; çift hesaplama yapılmaması için bilirkişiden kazanç ve gider kalemlerini ayrı ayrı göstermesi istenmelidir. İyileşme dönemi kaybının genel esasları için trafik kazasında geçici maluliyet rehberimize bakabilirsiniz.

Geçici maluliyet döneminde kendi işini yapan mağdurun kayıpları

KayıpBelgeÇift hesaplama riski
İşletmenin kapalı kaldığı dönemin net kazanç kaybıBeyanname, defter, kazadan önceki ve sonraki ciro karşılaştırmasıVekil eleman gideriyle birlikte istenmemeli
Vekil eleman ücreti ve primleriİş sözleşmesi, bordro, SGK bildirgesi, ödeme belgeleriAynı dönemin tam kazanç kaybıyla birlikte istenmemeli
Vekil elemana rağmen oluşan ciro düşüşüAylık ciro ve kazanç kayıtlarıVekil eleman gideriyle çakışmayan kısım ayrıca gösterilmeli
Kaybedilen sözleşme veya siparişlerSözleşmeler, iptal yazılarıKazanç kaybı içinde değerlendirilip değerlendirilmediği
Kapanma döneminde süren sabit giderlerKira, abonelik, sigorta ödemeleriNet kazanç hesabıyla ilişkisinin açıklanması

Kalıcı maluliyette gelirin etkisi: örnek hesap

Gelirin doğru belirlenmesi, kalıcı maluliyet tazminatını da doğrudan etkiler. Yargı uygulamasındaki yerleşik yöntemde aktif dönem (60 yaşına kadar) mağdurun gerçek geliri üzerinden, pasif dönem ise net asgari ücret üzerinden hesaplanır. Bu nedenle gelir farkı yalnızca aktif dönem tazminatına yansır; ancak orta yaşlı ve yüksek kazançlı bir esnafta bu fark oldukça büyüktür.

Kaza tarihinde 40 yaşında, belgelenmiş ortalama aylık net 45.000 TL kazancı olan bir erkek esnafın kalıcı maluliyet oranı %20, karşı taraf tam kusurlu olsun. Hesap belgelenmiş kazanç üzerinden yapıldığında kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 3.166.001 TL, asgari ücret üzerinden yapıldığında ise yaklaşık 2.353.625 TL olur; aradaki fark yaklaşık 812.376 TL’dir. Kaza tarihinde 50 yaşında, yıllık net 420.000 TL ürün geliri belgelenen bir çiftçinin %15 kalıcı maluliyetinde bu tutarlar yaklaşık 1.427.962 TL ve 1.303.321 TL; kaza tarihinde 30 yaşında, emsal ücret araştırmasıyla aylık net 38.000 TL kazandığı belirlenen kayıt dışı bir işçinin %10 kalıcı maluliyetinde ise yaklaşık 1.854.829 TL ve 1.497.547 TL olur.

Gelirin kalıcı maluliyet tazminatına etkisi (TRH-2010, yerleşik yöntem, karşı taraf %100 kusurlu, varsayımsal)

MağdurOranBelgelenmiş veya emsal gelirleAsgari ücretleFark
Esnaf, 40 yaş, erkek, aylık net 45.000 TL%203.166.001 TL2.353.625 TL812.376 TL
Çiftçi, 50 yaş, erkek, aylık ortalama net 35.000 TL%151.427.962 TL1.303.321 TL124.641 TL
Kayıt dışı işçi, 30 yaş, erkek, emsal aylık net 38.000 TL%101.854.829 TL1.497.547 TL357.282 TL

Tutarlar yalnızca kalıcı maluliyet tazminatını gösterir; geçici dönem kaybı, bakım ve tedavi giderleri ile manevi tazminat dahil değildir. Hesap yönteminin ayrıntıları için maluliyet tazminatı ne kadar?, 60 yaşından sonra çalışmaya devam eden mağdurlar için emekli ve yaşlı mağdurun trafik kazası tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Çiftçilerde gelir ve sezon kaybı

Çiftçilerde kazanç çoğu zaman yıllık ve mevsimseldir; bu nedenle aylık gelirle değil, üretim yılları üzerinden değerlendirme yapılır. Kazanın ekim, bakım veya harman döneminde gerçekleşmesi, bütün bir sezonun kaybına yol açabilir. Hayvancılıkla uğraşan üreticilerde ise hayvanların bakımı ara verilemeyen günlük bir iş olduğundan, yerine başkasının çalıştırılması veya hayvanların elden çıkarılması gerekebilir.

Çiftçinin gelirini ortaya koymak için Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları, arazi tapu veya kira belgeleri, ekilen ürün ve alan bilgileri, müstahsil makbuzları, kooperatif, birlik veya ürün alım kuruluşlarına yapılan satış belgeleri, destekleme ödemesi kayıtları, hayvan varlığı kayıtları, ziraat odası belgeleri ve bölgedeki verim ve fiyat verileri kullanılır. Kazanç, satış gelirinden tohum, gübre, işçilik ve yakıt gibi üretim giderleri düşülerek bulunur. Kalıcı maluliyette ise çiftçiliğin ağır bedensel iş niteliği, düşük bir oranın bile çalışma kapasitesini önemli ölçüde etkileyebileceğini gösterir; bu durum mesleki kayıp kapsamında da değerlendirilebilir.

Çiftçilerde gelir ve kayıp delilleri

DelilNeyi gösterir
Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları ve destekleme ödemeleriEkilen alan, ürün ve üretici statüsü
Tapu, arazi kira sözleşmesiİşlenen arazinin büyüklüğü
Müstahsil makbuzları ve satış faturalarıSatılan ürün miktarı ve fiyatı
Kooperatif, birlik ve ürün alım kuruluşu kayıtlarıDüzenli satış ve teslimatlar
Hayvan varlığı ve süt satış kayıtlarıHayvancılık geliri
Ziraat odası belgeleri ve bölgesel verim ile fiyat verileriEmsal üretim ve kazanç
Kazadan sonra ekilemeyen alan veya satılan hayvanlara ilişkin belgelerSezon ve üretim kaybı
Yerine çalıştırılan işçilere yapılan ödemelerVekil işçilik gideri

Serbest meslek sahipleri

Avukat, hekim, mimar, mühendis, mali müşavir veya danışman gibi serbest meslek sahiplerinde kazanç, serbest meslek kazancı olarak beyan edilir ve serbest meslek makbuzları, beyannameler ve banka kayıtlarıyla ortaya konur. Bu mesleklerde gelir çoğu zaman kişinin bizzat çalışmasına bağlı olduğundan, iyileşme döneminde iş kabul edilememesi, devam eden işlerin başkasına devredilmesi veya büronun kapanması doğrudan kazanç kaybı doğurur. Uzmanlık gerektiren işlerde, örneğin el becerisine dayanan hekimlik veya diş hekimliğinde, kalıcı bir kayıp mesleğin sürdürülmesini tamamen engelleyebilir.

Serbest meslek sahiplerinde dikkat edilmesi gereken bir nokta, kazancın yıllar içinde artış eğiliminde olabilmesidir; kariyerinin başındaki bir serbest meslek sahibinin son yılın kazancı, gelecekteki kazanç potansiyelini tam yansıtmayabilir. Bu durum hem gelirin belirlenmesinde hem de ekonomik geleceğin sarsılması değerlendirmesinde gözetilmelidir. Serbest meslek sahibi bir limited veya anonim şirket ortağı olarak çalışıyorsa, aşağıda açıklanan şirket ortaklığına ilişkin ayrım da uygulanır.

Şirket ortakları ve yöneticiler: yansıma zarar sınırı

İşini bir şirket bünyesinde yürüten mağdurlarda, kazanın şirkete verdiği zarar ile mağdurun kendi kişisel zararı birbirinden ayrılmalıdır. Sorumluluk hukukunda kural olarak doğrudan zarar görenin zararı tazmin edilir; zarar görenle ekonomik ilişkisi bulunan üçüncü kişilerin, örneğin işverenin veya şirketin, bu ilişki nedeniyle uğradığı zararlar yansıma zarar niteliğindedir ve kanunda öngörülen istisnalar dışında tazmin edilmez. Bu nedenle şirketin kaybettiği işler veya ciro düşüşü, kural olarak şirket tarafından kazaya sebep olanlardan istenemez.

Mağdurun kendi zararı ise şirketteki kişisel gelirine bağlıdır: şirketten aldığı ücret, huzur hakkı veya kişisel emeğine dayanan kâr payı. Tek kişilik veya küçük bir şirkette mağdurun emeği şirket kazancının esasını oluşturuyorsa, bu durum mağdurun kişisel kazancının belirlenmesinde delillerle ortaya konmalıdır. Yansıma zarar kuralının ayrıntıları için yansıma zarar ile doğrudan zarar ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.

Kayıt dışı ve sigortasız çalışan işçiler

SGK kaydı olmadan veya gerçek ücreti düşük gösterilerek çalıştırılan işçiler için bordro ya hiç yoktur ya da gerçeği yansıtmaz. Bu durumda gerçek ücretin ortaya konması için banka hesabına yapılan düzenli ödemeler, işverenle yapılan yazışmalar ve mesajlar, iş yerindeki diğer çalışanların ve müşterilerin tanıklığı ile emsal ücret araştırması birlikte kullanılır. Emsal ücret araştırmasında, mağdurun yaptığı işin niteliği, kıdemi ve çalıştığı yer bildirilerek ilgili meslek kuruluşundan, sendikadan veya işveren kuruluşundan benzer işi yapanların ücreti sorulur. Yargı uygulamasında tanık beyanlarının tek başına yeterli görülmediği ve iş yeri kayıtları ile meslek kuruluşu verileriyle desteklenmesinin arandığı dikkate alınmalıdır.

Kaza iş sırasında, işe gidiş gelişte veya işverenin sağladığı taşıtla gerçekleşmişse iş kazası niteliği de gündeme gelir. Sigortasız çalıştırılan işçi bakımından iş kazasının bildirimi, hizmet tespiti ve SGK’dan sağlanacak haklar ayrıca değerlendirilmelidir; işverenin sigortasız çalıştırma nedeniyle ayrı sorumlulukları da doğabilir. Bu konular için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? ve iş kazası ve meslek hastalığı bildirimi, tespiti ve hakları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kayıt dışı çalışanın gelir delilleri

DelilNeyi gösterirDeğeri
Banka hesabına düzenli ödemelerÜcretin miktarı ve düzenliliğiYüksek
İşverenle yazışmalar, mesajlar, iş programlarıÇalışma ilişkisi ve ücretOrta-yüksek
Meslek kuruluşu veya sendikadan emsal ücret yazısıBenzer işi yapanların ücretiYüksek
İş yerindeki çalışan ve müşteri tanıklarıFiili çalışma ve görevBelgelerle desteklenmeli
Ustalık, kalfalık veya mesleki yeterlilik belgeleriMesleki nitelik ve kıdemOrta-yüksek
İş kazası bildirimi ve hizmet tespiti süreci kayıtlarıÇalışma ilişkisinin resmî tespitiYüksek

Sigorta başvurusu, dava ve bilirkişi incelemesi

Kendi hesabına çalışan veya kayıt dışı çalışan mağdurlarda gelir belgeleri, sigorta sürecinin başında hazırlanmalıdır. KTK m.97 uyarınca sigortacıya yapılacak yazılı başvuruda, kurul raporuyla birlikte gelir belgelerinin, işletme kayıtlarının, vekil eleman ödemelerinin ve emsal gelir yazılarının eklenmesi, hesabın asgari ücret yerine gerçek gelir üzerinden yapılmasını sağlar. Sigortacı asgari ücretle hesap yaparak eksik ödeme yaparsa, ödeme fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kabul edilebilir ve bakiye için tahkim veya dava yoluna gidilir.

Dava aşamasında bilirkişi incelemesi, gelirin belirlenmesinde belirleyici rol oynar. Bilirkişiden; kazadan önceki birkaç yılın kazancının ortalamasının alınması, işletme kazancının mağdurun kişisel emeğine dayanan kısmının değerlendirilmesi, geçici dönemde kazanç kaybı ile vekil eleman giderinin çakışmadan hesaplanması ve gerekirse emsal gelir araştırması yapılması istenmelidir. Dava kısmi dava olarak açılmışsa, gelir ve hesap netleştikten sonra talep HMK m.109/4 uyarınca bir defaya mahsus artırılabilir. Bu konular için trafik sigortası eksik ödeme yaptı, aktüerya bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği ve talep artırım dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.

Bilirkişi raporunda kendi işini yapan mağdur için kontrol edilecekler

Kontrol noktasıDoğru uygulamaHata varsa etkisi
Gelir belgelerinin değerlendirilmesiBeyanname, defter, banka ve emsal gelir birlikte incelenmeliDoğrudan asgari ücrete inilmesi
Dalgalı kazançKazadan önceki birkaç yılın ortalamasıTek bir düşük yılın esas alınması
İşletme kazancı ve emek geliriMağdurun kişisel çalışmasına dayanan kazancın değerlendirilmesiSermaye getirisinin de hesaba katılması veya emeğin göz ardı edilmesi
Geçici dönemKazanç kaybı ile vekil eleman giderinin çakışmadan hesaplanmasıÇift hesap veya eksik hesap
Net ve brüt kazançHesabın net kazanç üzerinden yapılmasıCiro ile kazancın karıştırılması
Sezonluk işlerYıllık üretim ve sezon kaybının dikkate alınmasıAylık ortalamayla sezon kaybının gözden kaçması

İşletmenizin, tarlanızın veya kayıt dışı çalışmanızın gerçek kazancını tazminat hesabına doğru yansıtmak için dosyanızı birlikte hazırlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp✉️ İletişim

Kendi işini yapan mağdurlarda kazanç kaybının yanında diğer kalemler de gözden kaçırılmamalıdır. İyileşme döneminde bakıma ihtiyaç duyulmuşsa trafik kazasında bakıcı gideri, tedavi giderleri için trafik kazasında tedavi giderlerini kim öder?, kalıcı maluliyet oranının belirlenmesi için maluliyet raporu nasıl alınır?, rapora itiraz için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz, dava sürerken işletmenin ayakta kalması için ekonomik destek gerekiyorsa geçici ödeme (TBK 76), limitin aşılması hâlinde trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? ve manevi tazminat için kalıcı maluliyette manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz. Tedavi sürecinde bir hata nedeniyle iyileşme uzamışsa sorumluluğun paylaşımı için trafik kazası sonrası tıbbi hata ile artan maluliyet rehberimiz yol gösterir. Tazminat ödendikten sonra vergi, haciz ve boşanmada paylaşım sorularının cevabı için maluliyet tazminatının vergisi, haczi ve korunması yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Kendi işini yapan ve kayıt dışı çalışan mağdurlarda tazminatı en çok düşüren hatalar, gelir belgelerinin geç veya eksik sunulmasından kaynaklanır.

Kendi işini yapan ve kayıt dışı çalışan mağdurların sık yaptığı hatalar

HataOlası sonucuDoğru yaklaşım
Sigorta başvurusuna gelir belgesi eklememekAsgari ücretle hesap ve eksik ödemeBeyanname, defter, banka ve oda kayıtlarını eklemek
Yalnızca son yılın beyannamesini sunmakDüşük bir yılın esas alınmasıKazadan önceki birkaç yılın kayıtlarını sunmak
Ciroyu kazanç gibi göstermekGüvenilirlik kaybı ve itirazGiderleri düşülmüş net kazancı ortaya koymak
Kazanç kaybı ile vekil eleman giderini aynı dönem için birlikte istemekÇift tazminat itirazıHangi kalemin hangi kaybı karşıladığını ayırmak
Şirketin zararını kişisel zarar gibi istemekYansıma zarar nedeniyle retMağdurun kişisel gelir kaybını ortaya koymak
Kayıt dışı gelirde yalnızca tanığa dayanmakGelirin ispatlanamamasıBanka kayıtları ve emsal ücret araştırmasıyla desteklemek
Kazanın iş kazası niteliğini gözden kaçırmakSGK haklarının kullanılmamasıİş kazası bildirimi ve hizmet tespitini değerlendirmek
Sezon kaybını belgelememekÇiftçide geçici dönem kaybının eksik kalmasıEkilemeyen alan ve üretim kaybını belgelemek

Sıkça Sorulan Sorular

Esnafın trafik kazası maluliyet tazminatı nasıl hesaplanır?

Kalıcı maluliyet tazminatı, esnafın belgelenmiş gerçek kazancı, maluliyet oranı, bakiye ömrü ve karşı tarafın kusuru esas alınarak hesaplanır. Kazanç beyannameler, ticari defterler, banka ve POS kayıtları, oda kayıtları ve emsal gelir araştırmasıyla ortaya konur; belgelenemezse net asgari ücret taban olarak kullanılır.

Vergi beyannamem düşük, tazminat ona göre mi hesaplanır?

Beyan edilen kazancın düşüklüğü tek başına belirleyici sayılmaz; işletmenin fiili faaliyet hacmini gösteren kayıtlar da değerlendirilir. Ancak beyan dışı kazanç iddiası ispat bakımından güç olduğu gibi vergi hukuku bakımından da ayrı sonuçlar doğurabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.

Kaza nedeniyle dükkânım aylarca kapalı kaldı, bu kayıp istenebilir mi?

Evet. İyileşme döneminde işletmenin kapalı kalmasından doğan net kazanç kaybı, TBK m.54 uyarınca kazanç kaybı olarak istenebilir. Kazadan önceki ve sonraki dönemin kayıtları karşılaştırılarak kayıp belgelenmelidir.

Yerime eleman çalıştırdım, ücretini isteyebilir miyim?

Evet, vekil eleman ücreti ve primleri iyileşme döneminin zararı olarak istenebilir. Ancak aynı dönem için hem kazanç kaybının tamamı hem vekil eleman gideri birlikte istenmemelidir; vekil elemana rağmen ayrıca ciro düşüşü olmuşsa bu kısım ayrıca belgelenmelidir.

Çiftçinin gelirini nasıl ispatlarım?

Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları, tapu veya arazi kira belgeleri, müstahsil makbuzları, kooperatif ve ürün alım kuruluşlarına satış belgeleri, destekleme ödemeleri, hayvan varlığı kayıtları ve ziraat odası belgeleriyle; üretim giderleri düşülerek net kazanç ortaya konur.

Kaza yüzünden ekim yapamadım, sezon kaybı tazmin edilir mi?

İyileşme döneminde ekim, bakım veya harman yapılamaması nedeniyle kaybedilen üretim, kazanç kaybı olarak değerlendirilebilir. Ekilemeyen alan, bölgedeki verim ve fiyat verileri ile kazadan önceki yılların üretimi belgelenmelidir.

Sigortasız çalışıyordum, tazminat asgari ücret üzerinden mi hesaplanır?

Gerçek ücret ispatlanabilirse o ücret esas alınır. Banka hesabına yapılan ödemeler, yazışmalar, tanıklar ve meslek kuruluşundan alınacak emsal ücret yazısı birlikte kullanılır; tanık beyanlarının tek başına yeterli görülmediği dikkate alınmalıdır. Ücret hiç ispatlanamazsa net asgari ücret esas alınır.

Şirketimin zararını da isteyebilir miyim?

Kural olarak hayır. Şirketin kaza nedeniyle uğradığı ciro düşüşü veya iş kaybı yansıma zarar niteliğindedir ve kanundaki istisnalar dışında tazmin edilmez. Mağdur ise şirketten aldığı ücret, huzur hakkı veya kişisel emeğine dayanan kazanç gibi kendi gelir kaybını isteyebilir.

İşletmem çalışmaya devam ediyor, yine de kazanç kaybı istenebilir mi?

İşletmenin kazancı büyük ölçüde sermaye ve çalışanlara dayanıyor ve kazadan sonra aynı düzeyde sürüyorsa kişisel kayıp sınırlı olabilir. Kazancın mağdurun bizzat çalışmasına dayandığı ve kazadan sonra düştüğü belgelenirse kayıp istenebilir; bu ayrım bilirkişi incelemesinde değerlendirilir.

Kazancım her yıl farklı, hangi yıl esas alınır?

Dalgalı kazançlarda kazadan önceki birkaç yılın ortalamasının esas alınması, tek bir düşük veya yüksek yılın yanıltıcı etkisini ortadan kaldırır. Bilirkişiden bu yöntemin uygulanması istenebilir.

Serbest meslek sahibiyim, kariyerimin başındayım; son yılın kazancı düşük. Ne yapmalıyım?

Kariyerin başındaki kazancın gelecekteki kazanç potansiyelini tam yansıtmayabileceği, hem gelirin belirlenmesinde hem ekonomik geleceğin sarsılması değerlendirmesinde ileri sürülebilir. Meslekteki emsal kazanç gelişimi ve somut iş kayıtlarıyla desteklenmelidir.

Trafik sigortası esnafın gerçek kazancını dikkate alır mı?

2026 Genel Şartlarına göre sakatlanma teminatı TBK’nın haksız fiil hükümlerine göre belirlenir; bu, gerçek gelirin esas alınmasını gerektirir. Ancak sigortacı gelir belgesi olmadan asgari ücretle hesap yapabileceğinden, KTK m.97 başvurusunda gelir belgeleri eksiksiz sunulmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.49, 54, 55), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, 6100 sayılı HMK m.109 ve yargı uygulamasındaki yerleşik hesap yöntemine dayanır. Örnek hesaplar varsayımsaldır; gelirin belirlenmesi somut belgelere ve bilirkişi incelemesine bağlıdır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


Post by Av. Fatma Öztürk