Trafik kazasında yaralanan bir bordrolu çalışanın gelirini ispatlamak çoğu zaman kolaydır: bordro, SGK kayıtları ve işveren yazısı yeterlidir. Oysa kendi dükkânını işleten bir esnaf, tarlasını eken bir çiftçi, serbest çalışan bir usta veya sigortasız çalışan bir işçi için durum farklıdır. Gelir düzensiz olabilir, vergi beyanı gerçek kazancı yansıtmayabilir, kayıt hiç olmayabilir. Kaza sonrası aylarca kapalı kalan bir dükkân, ekilemeyen bir sezon veya yerine eleman tutmak zorunda kalınan bir iş ise kazanç kaybını bordrolu çalışandan çok daha ağır hâle getirebilir.
Sigortacılar ve bilirkişiler bu dosyalarda çoğu zaman hesabı net asgari ücret üzerinden yapar. Bu rehberde kendi hesabına çalışan ve kayıt dışı çalışan mağdurların geçici ve kalıcı maluliyet tazminatında gelirin nasıl ortaya konacağını; işletmenin kapanmasından doğan kaybı, vekil eleman giderini, sezonluk kayıpları, işletme kazancı ile kişisel emek geliri ayrımını, şirket ortaklarının durumunu, meslek gruplarına göre delilleri ve örnek hesapları anlatıyoruz. Gelir belgelerinin genel ispat kuralları için ayrıca gelir tespiti rehberimize bakabilirsiniz. Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Tazminat hesabında gerçek gelir esastır; geliri hiçbir biçimde belgelenemeyen mağdur için net asgari ücret bir taban olarak kullanılır, ancak asgari ücret tavan değildir.
- Esnaf, çiftçi ve serbest meslek sahibinde gelir; vergi beyannameleri, ticari defterler, banka ve POS kayıtları, oda ve kooperatif kayıtları, ürün satış belgeleri ve emsal gelir araştırmasıyla ortaya konur; beyan edilen kazancın düşüklüğü tek başına belirleyici sayılmaz.
- İyileşme döneminde işletmenin kapanması veya yerine vekil eleman çalıştırılması, geçici maluliyet döneminin kazanç kaybını oluşturur; aynı kayıp hem kazanç kaybı hem vekil eleman gideri olarak iki kez istenmemelidir.
- İşletme kazancının bir kısmı sermaye ve çalışanların emeğinden kaynaklanabileceğinden, bilirkişi incelemesinde mağdurun kişisel çalışmasına dayanan kazancın ayrıca değerlendirilmesi önemlidir; şirketin kendi zararı ise kural olarak yansıma zarar niteliğindedir.
- Kayıt dışı çalışan işçinin geliri emsal ücret araştırması, banka hareketleri ve tanık beyanlarıyla desteklenen belgelerle ortaya konur; kaza iş sırasında olmuşsa iş kazası ve SGK kaydına ilişkin haklar da ayrıca değerlendirilir.
Temel kural: gerçek gelir esastır, asgari ücret yalnızca tabandır
TBK m.54 bedensel zararda kazanç kaybını ve çalışma gücünün azalmasından doğan kayıpları tazmin edilecek zarar kalemleri arasında sayar; TBK m.55 de bu zararların sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağını düzenler. Sorumluluk hukukunun temel ilkesi, zarar görenin gerçek zararının giderilmesidir. Bu nedenle tazminat hesabında mağdurun kazadan önceki gerçek kazancı esas alınır. Geliri hiçbir biçimde belgelenemeyen mağdur için uygulamada net asgari ücret esas alınır; bu, kişinin en az bu düzeyde kazanç elde edebileceği kabulüne dayanan bir tabandır.
Kendi hesabına çalışanlarda sorun, gerçek kazancın belgelenmesidir. 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Genel Şartlar değişikliğiyle zorunlu trafik sigortasının sakatlanma teminatının TBK’nın haksız fiil hükümlerine göre belirleneceği düzenlenmiştir; bu da sigortacı bakımından da gerçek gelirin esas alınması gerektiği anlamına gelir. Ancak sigortacının elinde gelir belgesi yoksa ilk hesap çoğu zaman asgari ücret üzerinden yapılır. Bu nedenle KTK m.97 uyarınca sigortacıya yapılacak ilk başvuruda gelir belgelerinin eksiksiz sunulması, hesabın doğru rakam üzerinden yapılmasının ilk adımıdır. Genel ispat kuralları için bedensel zararda gelir tespiti ve giydirilmiş ücret ve gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Esnaf ve tacirlerde gelirin ortaya konması
Dükkân, atölye, lokanta, kuaför, market veya taksi gibi kendi işini yapan esnafta kazanç, işletmenin gelirleri ile giderleri arasındaki farktır. Gerçek usulde vergilendirilen esnaf için gelir vergisi beyannameleri, ticari defterler, e-fatura ve e-arşiv kayıtları, banka ve POS hareketleri kazancın temel delilleridir. Kazanç yıldan yıla dalgalanıyorsa, kazadan önceki birkaç yılın ortalamasının esas alınması daha gerçekçi bir tablo sunar. Basit usulde vergilendirilen veya defter tutmayan esnafta ise kayıtlar sınırlı olduğundan, işyerinin büyüklüğü, konumu, çalışan sayısı, kira ve alış faturaları, banka hareketleri ve esnaf odası kayıtlarıyla işletmenin fiili faaliyet hacmi ortaya konmaya çalışılır.
Esnaf dosyalarında sık karşılaşılan bir sorun, vergi beyanında gösterilen kazancın gerçek kazançtan düşük olmasıdır. Beyan edilen kazancın düşüklüğü tek başına belirleyici sayılmaz; işletmenin fiili faaliyet hacmini gösteren kayıtlar da değerlendirilir. Ancak beyan dışı bir kazanç iddiası ispat bakımından güç olduğu gibi, vergi hukuku bakımından da ayrı sonuçlar doğurabileceğinden, bu tür bir iddianın kapsamı ve dayanakları önceden dikkatle değerlendirilmelidir. Emsal gelir araştırması, yani aynı yerde benzer büyüklükte işletme işleten kişilerin kazancının ilgili meslek kuruluşu veya bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi, bu dosyalarda önemli bir destek sağlar.
Esnaf ve tacirlerde gelir delilleri
| Delil | Neyi gösterir | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Gelir vergisi beyannameleri (son birkaç yıl) | Beyan edilen kazanç | Dalgalı kazançta ortalama alınması |
| Ticari defterler, e-fatura ve e-arşiv kayıtları | İşletmenin gelir ve giderleri | Kazadan önceki ve sonraki dönemin karşılaştırılması |
| Banka ve POS hareketleri | Fiili ciro ve düzenli para girişi | Ciro ile net kazancın karıştırılmaması |
| Vergi levhası, işyeri açma ruhsatı, oda sicil kaydı | İşletmenin varlığı ve faaliyet süresi | Mağdurun işletmedeki fiili rolü |
| Kira sözleşmesi ve alış faturaları | İşletmenin büyüklüğü ve faaliyet hacmi | Giderlerin kazanç hesabında düşülmesi |
| Bağ-Kur (4/b) hizmet dökümü | Kendi adına çalışma süresi | Prim kazancı gerçek kazancı göstermeyebilir |
| Esnaf odası veya meslek kuruluşu emsal gelir yazısı | Benzer işletmelerin kazancı | Somut işletmeye uygunluk |
| Müşteri, tedarikçi ve komşu esnaf tanıkları | İşletmenin fiili çalışma düzeni | Tanık beyanının belgelerle desteklenmesi |
Kendi işinizi yapıyorsanız ve sigorta hesabı asgari ücret üzerinden yapıldıysa, gerçek kazancınızı gösteren belgeleri birlikte derleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
İşletme kazancı ile kişisel emek geliri ayrımı
Kendi işletmesini yöneten bir kişinin kazancı, yalnızca kendi emeğinin karşılığı olmayabilir. İşletmeye yatırılan sermayenin getirisi, çalışanların emeği, işletmenin konumu ve müşteri çevresi de kazancı oluşturur. Mağdur yaralandıktan sonra işletme çalışmaya devam ediyor ve kazanç aynı düzeyde sürüyorsa, mağdurun kişisel çalışmasına bağlı kaybı sınırlı olabilir; buna karşılık işletmenin kazancı büyük ölçüde mağdurun bizzat çalışmasına dayanıyorsa, örneğin tek başına çalışan bir usta, kuaför veya taksi şoförüyse, kazancın tamamına yakını emek geliri niteliğindedir.
Bu nedenle bilirkişi incelemesinde, işletme kazancının ne ölçüde mağdurun kişisel çalışmasına dayandığının değerlendirilmesi, hem mağdurun gerçek kaybının ortaya konması hem de karşı tarafın itirazlarının karşılanması bakımından önemlidir. Kazadan sonra işletmede ortaya çıkan ciro düşüşü, kaybedilen müşteriler, kapatılan şube veya işletmenin devredilmesi, mağdurun emeğinin işletme için ne kadar belirleyici olduğunun somut göstergeleridir. İşletmenin kalıcı olarak küçülmesi veya kapanması ise ekonomik geleceğin sarsılması tazminatı kapsamında da değerlendirilebilir.
İşletme türüne göre emek gelirinin payı (genel yaklaşım)
| İşletme türü | Mağdurun emeğinin kazançtaki payı | Delillendirme |
|---|---|---|
| Tek başına çalışan usta, kuaför, terzi, taksi şoförü | Çok yüksek | Kazadan sonra işin tamamen durduğunu gösteren kayıtlar |
| Aile işletmesi (bakkal, lokanta) | Yüksek; aile üyelerinin katkısı da var | İşletmede kimin ne iş yaptığının belgelenmesi |
| Birkaç çalışanı olan işletme | Orta; yönetim ve fiili çalışma birlikte | Mağdurun görevi, yerine alınan kişi ve ciro değişimi |
| Çok çalışanlı işletme veya şirket | Daha sınırlı; sermaye ve organizasyon payı yüksek | Mağdurun aldığı ücret veya kişisel kâr payı |
Geçici maluliyet döneminde işletme kaybı ve vekil eleman
İyileşme döneminde çalışamayan esnaf veya serbest meslek sahibi için kazanç kaybı iki biçimde ortaya çıkabilir. Birincisi işletmenin kapanmasıdır: dükkân kapalı kaldığı süre boyunca kazanç tamamen kaybedilir. İkincisi işletmenin başka birinin çalıştırılmasıyla açık tutulmasıdır: bu durumda mağdurun yerine çalıştırılan vekil elemanın ücreti ve buna bağlı giderler zarar olarak ortaya çıkar. İki yöntem aynı kaybın farklı görünümleri olduğundan, aynı dönem için hem kazanç kaybının tamamı hem vekil eleman gideri birlikte istenmemelidir; vekil elemana rağmen kazançta ayrıca düşüş olmuşsa bu düşüşün ayrıca belgelenmesi gerekir.
Örneğin kazadan önceki yıllarda ortalama aylık net 45.000 TL kazanç elde ettiği belgelenen bir esnafın dükkânı, kurul raporundaki altı aylık geçici iş göremezlik süresi boyunca kapalı kalmış olsun. Bu dönemin kazanç kaybı yaklaşık 270.000 TL’dir; hesap asgari ücret üzerinden yapılsaydı yaklaşık 168.453 TL bulunurdu. İşletme kapalı kalırken ödenmeye devam eden kira gibi sabit giderlerin ayrıca zarar olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, kazanç hesabının net kazanç mı brüt kazanç mı üzerinden yapıldığına göre değişir; çift hesaplama yapılmaması için bilirkişiden kazanç ve gider kalemlerini ayrı ayrı göstermesi istenmelidir. İyileşme dönemi kaybının genel esasları için trafik kazasında geçici maluliyet rehberimize bakabilirsiniz.
Geçici maluliyet döneminde kendi işini yapan mağdurun kayıpları
| Kayıp | Belge | Çift hesaplama riski |
|---|---|---|
| İşletmenin kapalı kaldığı dönemin net kazanç kaybı | Beyanname, defter, kazadan önceki ve sonraki ciro karşılaştırması | Vekil eleman gideriyle birlikte istenmemeli |
| Vekil eleman ücreti ve primleri | İş sözleşmesi, bordro, SGK bildirgesi, ödeme belgeleri | Aynı dönemin tam kazanç kaybıyla birlikte istenmemeli |
| Vekil elemana rağmen oluşan ciro düşüşü | Aylık ciro ve kazanç kayıtları | Vekil eleman gideriyle çakışmayan kısım ayrıca gösterilmeli |
| Kaybedilen sözleşme veya siparişler | Sözleşmeler, iptal yazıları | Kazanç kaybı içinde değerlendirilip değerlendirilmediği |
| Kapanma döneminde süren sabit giderler | Kira, abonelik, sigorta ödemeleri | Net kazanç hesabıyla ilişkisinin açıklanması |
Kalıcı maluliyette gelirin etkisi: örnek hesap
Gelirin doğru belirlenmesi, kalıcı maluliyet tazminatını da doğrudan etkiler. Yargı uygulamasındaki yerleşik yöntemde aktif dönem (60 yaşına kadar) mağdurun gerçek geliri üzerinden, pasif dönem ise net asgari ücret üzerinden hesaplanır. Bu nedenle gelir farkı yalnızca aktif dönem tazminatına yansır; ancak orta yaşlı ve yüksek kazançlı bir esnafta bu fark oldukça büyüktür.
Kaza tarihinde 40 yaşında, belgelenmiş ortalama aylık net 45.000 TL kazancı olan bir erkek esnafın kalıcı maluliyet oranı %20, karşı taraf tam kusurlu olsun. Hesap belgelenmiş kazanç üzerinden yapıldığında kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 3.166.001 TL, asgari ücret üzerinden yapıldığında ise yaklaşık 2.353.625 TL olur; aradaki fark yaklaşık 812.376 TL’dir. Kaza tarihinde 50 yaşında, yıllık net 420.000 TL ürün geliri belgelenen bir çiftçinin %15 kalıcı maluliyetinde bu tutarlar yaklaşık 1.427.962 TL ve 1.303.321 TL; kaza tarihinde 30 yaşında, emsal ücret araştırmasıyla aylık net 38.000 TL kazandığı belirlenen kayıt dışı bir işçinin %10 kalıcı maluliyetinde ise yaklaşık 1.854.829 TL ve 1.497.547 TL olur.
Gelirin kalıcı maluliyet tazminatına etkisi (TRH-2010, yerleşik yöntem, karşı taraf %100 kusurlu, varsayımsal)
| Mağdur | Oran | Belgelenmiş veya emsal gelirle | Asgari ücretle | Fark |
|---|---|---|---|---|
| Esnaf, 40 yaş, erkek, aylık net 45.000 TL | %20 | 3.166.001 TL | 2.353.625 TL | 812.376 TL |
| Çiftçi, 50 yaş, erkek, aylık ortalama net 35.000 TL | %15 | 1.427.962 TL | 1.303.321 TL | 124.641 TL |
| Kayıt dışı işçi, 30 yaş, erkek, emsal aylık net 38.000 TL | %10 | 1.854.829 TL | 1.497.547 TL | 357.282 TL |
Tutarlar yalnızca kalıcı maluliyet tazminatını gösterir; geçici dönem kaybı, bakım ve tedavi giderleri ile manevi tazminat dahil değildir. Hesap yönteminin ayrıntıları için maluliyet tazminatı ne kadar?, 60 yaşından sonra çalışmaya devam eden mağdurlar için emekli ve yaşlı mağdurun trafik kazası tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Çiftçilerde gelir ve sezon kaybı
Çiftçilerde kazanç çoğu zaman yıllık ve mevsimseldir; bu nedenle aylık gelirle değil, üretim yılları üzerinden değerlendirme yapılır. Kazanın ekim, bakım veya harman döneminde gerçekleşmesi, bütün bir sezonun kaybına yol açabilir. Hayvancılıkla uğraşan üreticilerde ise hayvanların bakımı ara verilemeyen günlük bir iş olduğundan, yerine başkasının çalıştırılması veya hayvanların elden çıkarılması gerekebilir.
Çiftçinin gelirini ortaya koymak için Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları, arazi tapu veya kira belgeleri, ekilen ürün ve alan bilgileri, müstahsil makbuzları, kooperatif, birlik veya ürün alım kuruluşlarına yapılan satış belgeleri, destekleme ödemesi kayıtları, hayvan varlığı kayıtları, ziraat odası belgeleri ve bölgedeki verim ve fiyat verileri kullanılır. Kazanç, satış gelirinden tohum, gübre, işçilik ve yakıt gibi üretim giderleri düşülerek bulunur. Kalıcı maluliyette ise çiftçiliğin ağır bedensel iş niteliği, düşük bir oranın bile çalışma kapasitesini önemli ölçüde etkileyebileceğini gösterir; bu durum mesleki kayıp kapsamında da değerlendirilebilir.
Çiftçilerde gelir ve kayıp delilleri
| Delil | Neyi gösterir |
|---|---|
| Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları ve destekleme ödemeleri | Ekilen alan, ürün ve üretici statüsü |
| Tapu, arazi kira sözleşmesi | İşlenen arazinin büyüklüğü |
| Müstahsil makbuzları ve satış faturaları | Satılan ürün miktarı ve fiyatı |
| Kooperatif, birlik ve ürün alım kuruluşu kayıtları | Düzenli satış ve teslimatlar |
| Hayvan varlığı ve süt satış kayıtları | Hayvancılık geliri |
| Ziraat odası belgeleri ve bölgesel verim ile fiyat verileri | Emsal üretim ve kazanç |
| Kazadan sonra ekilemeyen alan veya satılan hayvanlara ilişkin belgeler | Sezon ve üretim kaybı |
| Yerine çalıştırılan işçilere yapılan ödemeler | Vekil işçilik gideri |
Serbest meslek sahipleri
Avukat, hekim, mimar, mühendis, mali müşavir veya danışman gibi serbest meslek sahiplerinde kazanç, serbest meslek kazancı olarak beyan edilir ve serbest meslek makbuzları, beyannameler ve banka kayıtlarıyla ortaya konur. Bu mesleklerde gelir çoğu zaman kişinin bizzat çalışmasına bağlı olduğundan, iyileşme döneminde iş kabul edilememesi, devam eden işlerin başkasına devredilmesi veya büronun kapanması doğrudan kazanç kaybı doğurur. Uzmanlık gerektiren işlerde, örneğin el becerisine dayanan hekimlik veya diş hekimliğinde, kalıcı bir kayıp mesleğin sürdürülmesini tamamen engelleyebilir.
Serbest meslek sahiplerinde dikkat edilmesi gereken bir nokta, kazancın yıllar içinde artış eğiliminde olabilmesidir; kariyerinin başındaki bir serbest meslek sahibinin son yılın kazancı, gelecekteki kazanç potansiyelini tam yansıtmayabilir. Bu durum hem gelirin belirlenmesinde hem de ekonomik geleceğin sarsılması değerlendirmesinde gözetilmelidir. Serbest meslek sahibi bir limited veya anonim şirket ortağı olarak çalışıyorsa, aşağıda açıklanan şirket ortaklığına ilişkin ayrım da uygulanır.
Şirket ortakları ve yöneticiler: yansıma zarar sınırı
İşini bir şirket bünyesinde yürüten mağdurlarda, kazanın şirkete verdiği zarar ile mağdurun kendi kişisel zararı birbirinden ayrılmalıdır. Sorumluluk hukukunda kural olarak doğrudan zarar görenin zararı tazmin edilir; zarar görenle ekonomik ilişkisi bulunan üçüncü kişilerin, örneğin işverenin veya şirketin, bu ilişki nedeniyle uğradığı zararlar yansıma zarar niteliğindedir ve kanunda öngörülen istisnalar dışında tazmin edilmez. Bu nedenle şirketin kaybettiği işler veya ciro düşüşü, kural olarak şirket tarafından kazaya sebep olanlardan istenemez.
Mağdurun kendi zararı ise şirketteki kişisel gelirine bağlıdır: şirketten aldığı ücret, huzur hakkı veya kişisel emeğine dayanan kâr payı. Tek kişilik veya küçük bir şirkette mağdurun emeği şirket kazancının esasını oluşturuyorsa, bu durum mağdurun kişisel kazancının belirlenmesinde delillerle ortaya konmalıdır. Yansıma zarar kuralının ayrıntıları için yansıma zarar ile doğrudan zarar ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.
Kayıt dışı ve sigortasız çalışan işçiler
SGK kaydı olmadan veya gerçek ücreti düşük gösterilerek çalıştırılan işçiler için bordro ya hiç yoktur ya da gerçeği yansıtmaz. Bu durumda gerçek ücretin ortaya konması için banka hesabına yapılan düzenli ödemeler, işverenle yapılan yazışmalar ve mesajlar, iş yerindeki diğer çalışanların ve müşterilerin tanıklığı ile emsal ücret araştırması birlikte kullanılır. Emsal ücret araştırmasında, mağdurun yaptığı işin niteliği, kıdemi ve çalıştığı yer bildirilerek ilgili meslek kuruluşundan, sendikadan veya işveren kuruluşundan benzer işi yapanların ücreti sorulur. Yargı uygulamasında tanık beyanlarının tek başına yeterli görülmediği ve iş yeri kayıtları ile meslek kuruluşu verileriyle desteklenmesinin arandığı dikkate alınmalıdır.
Kaza iş sırasında, işe gidiş gelişte veya işverenin sağladığı taşıtla gerçekleşmişse iş kazası niteliği de gündeme gelir. Sigortasız çalıştırılan işçi bakımından iş kazasının bildirimi, hizmet tespiti ve SGK’dan sağlanacak haklar ayrıca değerlendirilmelidir; işverenin sigortasız çalıştırma nedeniyle ayrı sorumlulukları da doğabilir. Bu konular için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? ve iş kazası ve meslek hastalığı bildirimi, tespiti ve hakları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kayıt dışı çalışanın gelir delilleri
| Delil | Neyi gösterir | Değeri |
|---|---|---|
| Banka hesabına düzenli ödemeler | Ücretin miktarı ve düzenliliği | Yüksek |
| İşverenle yazışmalar, mesajlar, iş programları | Çalışma ilişkisi ve ücret | Orta-yüksek |
| Meslek kuruluşu veya sendikadan emsal ücret yazısı | Benzer işi yapanların ücreti | Yüksek |
| İş yerindeki çalışan ve müşteri tanıkları | Fiili çalışma ve görev | Belgelerle desteklenmeli |
| Ustalık, kalfalık veya mesleki yeterlilik belgeleri | Mesleki nitelik ve kıdem | Orta-yüksek |
| İş kazası bildirimi ve hizmet tespiti süreci kayıtları | Çalışma ilişkisinin resmî tespiti | Yüksek |
Sigorta başvurusu, dava ve bilirkişi incelemesi
Kendi hesabına çalışan veya kayıt dışı çalışan mağdurlarda gelir belgeleri, sigorta sürecinin başında hazırlanmalıdır. KTK m.97 uyarınca sigortacıya yapılacak yazılı başvuruda, kurul raporuyla birlikte gelir belgelerinin, işletme kayıtlarının, vekil eleman ödemelerinin ve emsal gelir yazılarının eklenmesi, hesabın asgari ücret yerine gerçek gelir üzerinden yapılmasını sağlar. Sigortacı asgari ücretle hesap yaparak eksik ödeme yaparsa, ödeme fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kabul edilebilir ve bakiye için tahkim veya dava yoluna gidilir.
Dava aşamasında bilirkişi incelemesi, gelirin belirlenmesinde belirleyici rol oynar. Bilirkişiden; kazadan önceki birkaç yılın kazancının ortalamasının alınması, işletme kazancının mağdurun kişisel emeğine dayanan kısmının değerlendirilmesi, geçici dönemde kazanç kaybı ile vekil eleman giderinin çakışmadan hesaplanması ve gerekirse emsal gelir araştırması yapılması istenmelidir. Dava kısmi dava olarak açılmışsa, gelir ve hesap netleştikten sonra talep HMK m.109/4 uyarınca bir defaya mahsus artırılabilir. Bu konular için trafik sigortası eksik ödeme yaptı, aktüerya bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği ve talep artırım dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bilirkişi raporunda kendi işini yapan mağdur için kontrol edilecekler
| Kontrol noktası | Doğru uygulama | Hata varsa etkisi |
|---|---|---|
| Gelir belgelerinin değerlendirilmesi | Beyanname, defter, banka ve emsal gelir birlikte incelenmeli | Doğrudan asgari ücrete inilmesi |
| Dalgalı kazanç | Kazadan önceki birkaç yılın ortalaması | Tek bir düşük yılın esas alınması |
| İşletme kazancı ve emek geliri | Mağdurun kişisel çalışmasına dayanan kazancın değerlendirilmesi | Sermaye getirisinin de hesaba katılması veya emeğin göz ardı edilmesi |
| Geçici dönem | Kazanç kaybı ile vekil eleman giderinin çakışmadan hesaplanması | Çift hesap veya eksik hesap |
| Net ve brüt kazanç | Hesabın net kazanç üzerinden yapılması | Ciro ile kazancın karıştırılması |
| Sezonluk işler | Yıllık üretim ve sezon kaybının dikkate alınması | Aylık ortalamayla sezon kaybının gözden kaçması |
İşletmenizin, tarlanızın veya kayıt dışı çalışmanızın gerçek kazancını tazminat hesabına doğru yansıtmak için dosyanızı birlikte hazırlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Kendi işini yapan mağdurlarda kazanç kaybının yanında diğer kalemler de gözden kaçırılmamalıdır. İyileşme döneminde bakıma ihtiyaç duyulmuşsa trafik kazasında bakıcı gideri, tedavi giderleri için trafik kazasında tedavi giderlerini kim öder?, kalıcı maluliyet oranının belirlenmesi için maluliyet raporu nasıl alınır?, rapora itiraz için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz, dava sürerken işletmenin ayakta kalması için ekonomik destek gerekiyorsa geçici ödeme (TBK 76), limitin aşılması hâlinde trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? ve manevi tazminat için kalıcı maluliyette manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz. Tedavi sürecinde bir hata nedeniyle iyileşme uzamışsa sorumluluğun paylaşımı için trafik kazası sonrası tıbbi hata ile artan maluliyet rehberimiz yol gösterir. Tazminat ödendikten sonra vergi, haciz ve boşanmada paylaşım sorularının cevabı için maluliyet tazminatının vergisi, haczi ve korunması yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
Kendi işini yapan ve kayıt dışı çalışan mağdurlarda tazminatı en çok düşüren hatalar, gelir belgelerinin geç veya eksik sunulmasından kaynaklanır.
Kendi işini yapan ve kayıt dışı çalışan mağdurların sık yaptığı hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Sigorta başvurusuna gelir belgesi eklememek | Asgari ücretle hesap ve eksik ödeme | Beyanname, defter, banka ve oda kayıtlarını eklemek |
| Yalnızca son yılın beyannamesini sunmak | Düşük bir yılın esas alınması | Kazadan önceki birkaç yılın kayıtlarını sunmak |
| Ciroyu kazanç gibi göstermek | Güvenilirlik kaybı ve itiraz | Giderleri düşülmüş net kazancı ortaya koymak |
| Kazanç kaybı ile vekil eleman giderini aynı dönem için birlikte istemek | Çift tazminat itirazı | Hangi kalemin hangi kaybı karşıladığını ayırmak |
| Şirketin zararını kişisel zarar gibi istemek | Yansıma zarar nedeniyle ret | Mağdurun kişisel gelir kaybını ortaya koymak |
| Kayıt dışı gelirde yalnızca tanığa dayanmak | Gelirin ispatlanamaması | Banka kayıtları ve emsal ücret araştırmasıyla desteklemek |
| Kazanın iş kazası niteliğini gözden kaçırmak | SGK haklarının kullanılmaması | İş kazası bildirimi ve hizmet tespitini değerlendirmek |
| Sezon kaybını belgelememek | Çiftçide geçici dönem kaybının eksik kalması | Ekilemeyen alan ve üretim kaybını belgelemek |
Sıkça Sorulan Sorular
Esnafın trafik kazası maluliyet tazminatı nasıl hesaplanır?
Kalıcı maluliyet tazminatı, esnafın belgelenmiş gerçek kazancı, maluliyet oranı, bakiye ömrü ve karşı tarafın kusuru esas alınarak hesaplanır. Kazanç beyannameler, ticari defterler, banka ve POS kayıtları, oda kayıtları ve emsal gelir araştırmasıyla ortaya konur; belgelenemezse net asgari ücret taban olarak kullanılır.
Vergi beyannamem düşük, tazminat ona göre mi hesaplanır?
Beyan edilen kazancın düşüklüğü tek başına belirleyici sayılmaz; işletmenin fiili faaliyet hacmini gösteren kayıtlar da değerlendirilir. Ancak beyan dışı kazanç iddiası ispat bakımından güç olduğu gibi vergi hukuku bakımından da ayrı sonuçlar doğurabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.
Kaza nedeniyle dükkânım aylarca kapalı kaldı, bu kayıp istenebilir mi?
Evet. İyileşme döneminde işletmenin kapalı kalmasından doğan net kazanç kaybı, TBK m.54 uyarınca kazanç kaybı olarak istenebilir. Kazadan önceki ve sonraki dönemin kayıtları karşılaştırılarak kayıp belgelenmelidir.
Yerime eleman çalıştırdım, ücretini isteyebilir miyim?
Evet, vekil eleman ücreti ve primleri iyileşme döneminin zararı olarak istenebilir. Ancak aynı dönem için hem kazanç kaybının tamamı hem vekil eleman gideri birlikte istenmemelidir; vekil elemana rağmen ayrıca ciro düşüşü olmuşsa bu kısım ayrıca belgelenmelidir.
Çiftçinin gelirini nasıl ispatlarım?
Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları, tapu veya arazi kira belgeleri, müstahsil makbuzları, kooperatif ve ürün alım kuruluşlarına satış belgeleri, destekleme ödemeleri, hayvan varlığı kayıtları ve ziraat odası belgeleriyle; üretim giderleri düşülerek net kazanç ortaya konur.
Kaza yüzünden ekim yapamadım, sezon kaybı tazmin edilir mi?
İyileşme döneminde ekim, bakım veya harman yapılamaması nedeniyle kaybedilen üretim, kazanç kaybı olarak değerlendirilebilir. Ekilemeyen alan, bölgedeki verim ve fiyat verileri ile kazadan önceki yılların üretimi belgelenmelidir.
Sigortasız çalışıyordum, tazminat asgari ücret üzerinden mi hesaplanır?
Gerçek ücret ispatlanabilirse o ücret esas alınır. Banka hesabına yapılan ödemeler, yazışmalar, tanıklar ve meslek kuruluşundan alınacak emsal ücret yazısı birlikte kullanılır; tanık beyanlarının tek başına yeterli görülmediği dikkate alınmalıdır. Ücret hiç ispatlanamazsa net asgari ücret esas alınır.
Şirketimin zararını da isteyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Şirketin kaza nedeniyle uğradığı ciro düşüşü veya iş kaybı yansıma zarar niteliğindedir ve kanundaki istisnalar dışında tazmin edilmez. Mağdur ise şirketten aldığı ücret, huzur hakkı veya kişisel emeğine dayanan kazanç gibi kendi gelir kaybını isteyebilir.
İşletmem çalışmaya devam ediyor, yine de kazanç kaybı istenebilir mi?
İşletmenin kazancı büyük ölçüde sermaye ve çalışanlara dayanıyor ve kazadan sonra aynı düzeyde sürüyorsa kişisel kayıp sınırlı olabilir. Kazancın mağdurun bizzat çalışmasına dayandığı ve kazadan sonra düştüğü belgelenirse kayıp istenebilir; bu ayrım bilirkişi incelemesinde değerlendirilir.
Kazancım her yıl farklı, hangi yıl esas alınır?
Dalgalı kazançlarda kazadan önceki birkaç yılın ortalamasının esas alınması, tek bir düşük veya yüksek yılın yanıltıcı etkisini ortadan kaldırır. Bilirkişiden bu yöntemin uygulanması istenebilir.
Serbest meslek sahibiyim, kariyerimin başındayım; son yılın kazancı düşük. Ne yapmalıyım?
Kariyerin başındaki kazancın gelecekteki kazanç potansiyelini tam yansıtmayabileceği, hem gelirin belirlenmesinde hem ekonomik geleceğin sarsılması değerlendirmesinde ileri sürülebilir. Meslekteki emsal kazanç gelişimi ve somut iş kayıtlarıyla desteklenmelidir.
Trafik sigortası esnafın gerçek kazancını dikkate alır mı?
2026 Genel Şartlarına göre sakatlanma teminatı TBK’nın haksız fiil hükümlerine göre belirlenir; bu, gerçek gelirin esas alınmasını gerektirir. Ancak sigortacı gelir belgesi olmadan asgari ücretle hesap yapabileceğinden, KTK m.97 başvurusunda gelir belgeleri eksiksiz sunulmalıdır.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Bedensel Zararda Gelir Tespiti ve Giydirilmiş Ücret
- Gelirin İspatı ve Asgari Ücret Karinesi
- Trafik Kazasında Geçici Maluliyet 2026
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Ekonomik Geleceğin Sarsılması Tazminatı
- Yansıma Zarar ile Doğrudan Zarar Ayrımı
- Trafik Kazası Aynı Zamanda İş Kazası mı?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.49, 54, 55), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, 6100 sayılı HMK m.109 ve yargı uygulamasındaki yerleşik hesap yöntemine dayanır. Örnek hesaplar varsayımsaldır; gelirin belirlenmesi somut belgelere ve bilirkişi incelemesine bağlıdır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


