Çocuğum Okulda/Kreşte Yaralandı — Kurum Sorumlu mu?

Kurumun statüsü yolu belirler

Aynı olay, kurumun kamu ya da özel olmasına göre tamamen farklı bir hukuki yola girer. Bu nedenle atılacak ilk adım, çocuğun bulunduğu kurumun statüsünü belirlemektir.

Devlet okulu ve kamu kreşi

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullar ve kamu kurumlarına ait kreşlerde meydana gelen olaylarda uyuşmazlık idari yargıya aittir. Dayanak, Anayasa m.125/7’deki “idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür” hükmüdür. Açılacak dava, İYUK m.2 anlamında tam yargı davasıdır ve ilgili idareye (Milli Eğitim Bakanlığı) yöneltilir. Anayasa m.129/5 uyarınca öğretmen veya idareciye doğrudan dava açılamaz; idarenin ilgiliye rücu hakkı saklıdır.

Özel okul, özel kreş ve gündüz bakımevi

Özel kurumlarda uyuşmazlık adli yargıya aittir. Sorumluluk hem veli ile kurum arasındaki sözleşmeye hem de TBK m.66 uyarınca adam çalıştıranın sorumluluğuna dayandırılabilir; kurum, personelinin seçiminde, talimat verilmesinde ve denetiminde gerekli özeni gösterdiğini ispatlayamazsa sorumlu olur. Ayrıca TBK m.66/3 uyarınca işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat yükü de kurumdadır.

Yanlış yolun bedeli

Yargı yolu itirazı esasa girilmeden davanın reddiyle sonuçlanır ve idari yargıdaki başvuru süreleri işlemeye devam eder. Bu nedenle kurum statüsü, dava açılmadan önce ruhsat ve kurum bilgisinden teyit edilmelidir.

Gözetim yükümlülüğü ve kusursuz sorumluluk

Okul, eğitim hizmetini sunarken öğrencilerin can güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük yalnızca öğretmenlerle sınırlı değildir; okul müdürü, rehber öğretmen, hizmetli personel ve okul yönetiminin tamamını kapsar.

Hizmet kusuru

Gözetim eksikliği, tehlikeli ortamların önlenmemesi veya personel ihmali hizmet kusuru doğurur. Teneffüste koridorda kayarak düşme, sınıfta başka bir öğrenci tarafından yaralanma, spor faaliyetlerinde denetimsiz bırakılma ve bahçedeki güvenlik önlemlerinin yetersizliği uygulamada bu kapsamda değerlendirilen tipik olaylardır. Küçük yaş gruplarında daha sıkı bir denetim yükümlülüğü arandığından, ihmaller daha kolay sorumluluğa dönüşür.

Kusursuz sorumluluk

Bu, ailelerin çoğunun bilmediği ve dosyanın seyrini değiştiren noktadır. Danıştay 8. Dairesinin 2021/6248 E., 2023/7313 K. sayılı kararında onanan yaklaşıma göre; idarenin zararın oluşumunda doğrudan etkisi bulunmasa dahi, öğrencinin okul idaresinin gözetim ve denetiminde bulunduğu süre zarfında meydana gelen olayda Milli Eğitim Bakanlığının kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca zararı tazmin yükümlülüğü doğar. Kim tarafından atıldığı belli olmayan bir taşın çarpması gibi failin belirlenemediği olaylarda da bu ilke uygulanmıştır.

Zamanın kapsamı

Gözetim sorumluluğu, velinin çocuğu okul idaresinin gözetim ve denetimine bıraktığı andan itibaren işler. Servis, etkinlik ve okul dışı gezi süreleri de kurumun organizasyonu altında gerçekleştiği ölçüde bu kapsamdadır.

Zararı başka bir çocuk verdiyse: ikinci ve ayrı yol

Akran zorbalığı ve öğrenciler arası yaralanma olaylarında iki ayrı sorumluluk hattı birlikte işler ve bunlar farklı mahkemelerde görülür.

Kurumun sorumluluğu

Birinci hat, gözetim yükümlülüğünü ihlal eden kurumun sorumluluğudur; kamu okulunda idari yargıda, özel kurumda adli yargıda ileri sürülür.

Zarar veren çocuğun ailesinin sorumluluğu

İkinci hat, zarar veren çocuğun ev başkanı sıfatını taşıyan anne ve babasının sorumluluğudur. Dayanak, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 369. maddesidir: ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan, alışılmış şekilde durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu veya bu özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur. İspat yükü ailededir ve anne ile baba müteselsilen sorumludur.

Bu dava aile mahkemesinde açılır

TMK m.369’a dayalı davalar aile hukukundan doğduğu için görevli mahkeme Aile Mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Doğrudan asliye hukukta açılan dava görevsizlikle sonuçlanır.

Çocuğun kendi sorumluluğu

Ayırt etme gücüne sahip küçüğün kendi haksız fiil sorumluluğu da saklıdır. Ayırt etme gücü yoksa TBK m.65 uyarınca hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim, zararın kısmen veya tamamen giderilmesine karar verebilir.

Deliller ve süreler

Okul dosyalarında delil, olaydan sonraki ilk günlerde kurum tarafından üretilir ya da hiç üretilmez. Bu nedenle ailenin ilk hamlesi belge talebidir.

Kurumdan istenecekler

Olay yeri ve olay tutanağı, nöbetçi öğretmen çizelgesi, revir ve ilk müdahale kaydı, veliye bildirim kaydı, güvenlik kamerası görüntüleri (talebin hemen yapılması gerekir; kayıt süresi sınırlıdır), varsa müfettiş veya soruşturma raporu, kurumun ruhsat ve personel yeterlilik belgeleri.

Kurum belge üretmemişse

Önemli bir ayrıntı: okul kazayı belgelememişse, bu durum okulun kusuruna delil olarak kullanılabilir. Tutanak tutulmamış olması ailenin aleyhine değil, kurumun aleyhine bir olgudur.

Ailenin toplayacakları

Acil servis ve hastane kayıtları, sağlık raporu ve kalıcı zarar varsa maluliyet raporu, tedavi ve ilaç giderleri, tanık öğrenci ve veli bilgileri, olayla ilgili yazışma ve mesajlar, olay yeri fotoğrafları.

Süreler

İdari yargıda İYUK m.13 uyarınca zararın ve eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye yazılı başvuru zorunludur; idare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve reddin ardından altmış gün içinde tam yargı davası açılır. Bu süreler mahkemece resen incelenir. Adli yargıda ise TBK m.72’deki iki yıllık ve on yıllık süreler işler; olay taksirle yaralama suçunu oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı tazminat istemi bakımından da geçerlidir.