İnşaattaki/Yoldaki Çukur/Malzeme Yüzünden Zarar Gördüm (Belediye Sorumlu mu?)

Önce sorumluyu doğru belirleyin

Bu dosyalarda en sık yapılan hata, yanlış idareye ya da yanlış kişiye dava açmaktır; sonuç husumetten rettir ve süreler bu arada işlemeye devam eder. Sorumlunun kim olduğu, olayın gerçekleştiği yerin niteliğine göre belirlenir.

Şehir içi yollar: belediye

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 10. maddesine göre şehir içi yollarda her türlü yapım, onarım ve altyapı tesis çalışmalarında trafik düzen ve güvenliğini sağlayacak önlemleri almak, aldırmak ve denetlemek görevi belediyeye aittir. Ayrıca 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca yolların bakım ve onarımından belediye sorumludur. Büyükşehirlerde 5216 sayılı Kanun çerçevesinde ana arterler büyükşehir belediyesinin, diğer yollar ilçe belediyesinin sorumluluğundadır.

Şehirlerarası karayolları: Karayolları Genel Müdürlüğü

Şehir içi yol ağı dışındaki karayollarında bakım ve güvenlik yükümlülüğü Karayolları Genel Müdürlüğüne aittir.

Altyapı kurumları

Rögar kapağı, su, doğalgaz veya elektrik altyapısına ilişkin unsurlarda sorumluluk ilgili altyapı kuruluşuna geçebilir. Ancak burada dikkatli olmak gerekir: yol üzerindeki hasar ve tamirat işleri yolun sorumlusu idarenin yükümlülüğündeyse, altyapı kuruluşunun pasif husumeti bulunmayabilir. Bu nedenle olay yerinin hangi idarenin sorumluluk alanında kaldığı önceden araştırılmalıdır.

Özel inşaat alanıysa

Zarar bir özel inşaat sahasındaki kazı, malzeme veya güvenlik eksikliğinden doğuyorsa muhatap idare değil, yapı sahibi ve yüklenicidir. Bu hâlde TBK m.69 uyarınca yapı malikinin sorumluluğu gündeme gelir ve maliğe kurtuluş kanıtı imkânı tanınmadığından savunma yalnızca illiyet bağını kesen sebeplerle sınırlıdır.

Yargı yolu: araç kazası mı, değil mi

Bu ayrım sayfanın en kritik bilgisidir ve dosyaların önemli bölümü burada kaybedilir. İdareye karşı tazminat her zaman idari yargıda görülmez.

Olay motorlu araç kazası niteliğindeyse

2918 sayılı Kanunda 2011 yılında yapılan değişiklikle, motorlu araç kazalarından doğan tazminat davalarının adli yargıda görüleceği düzenlenmiştir. Bu nedenle çukur, bozuk asfalt veya eksik işaretleme nedeniyle meydana gelen bir trafik kazası söz konusuysa, davalı belediye ya da Karayolları Genel Müdürlüğü olsa dahi görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olarak kabul edilmektedir.

Olay araç kazası değilse

Yaya olarak açık bırakılmış bir rögara düşme, bozuk kaldırımda düşerek yaralanma, düşen bir ağaç dalı ya da bakımsız bir tesisten doğan zararlarda uyuşmazlık idari yargıya aittir. Açılacak dava, hizmet kusuruna dayalı tam yargı davasıdır.

Görev uyuşmazlığı gerçek bir risktir

Bu ayrım nedeniyle uygulamada adli ve idari yargı arasında görev uyuşmazlıkları doğmaktadır; Danıştay kararlarında idari yargının görev aldığı örnekler de bulunmaktadır. Bu nedenle dosya açılmadan önce olayın niteliği (araç kazası mı, değil mi) ve zararın türü ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir.

İdari yargıda süreler

İdari yargı yolunda dava açmadan önce idareye başvuru zorunludur. İYUK m.13 uyarınca zararın ve idari eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yazılı başvuru yapılmalıdır. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; ret üzerine altmış gün içinde tam yargı davası açılır. Süreler mahkemece resen incelenir.

Hizmet kusuru: neyi göstermeniz gerekiyor

İdarenin sorumluluğunun temeli Anayasa m.125/7’deki “idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür” hükmüdür. Sorumluluk kural olarak hizmet kusuruna dayanır.

Hizmet kusurunun görünümleri

Hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi bu kapsamdadır: çukurun makul sürede onarılmaması, kazının çevresine bariyer ve uyarı levhası konulmaması, gece aydınlatmasının sağlanmaması, tehlikeye ilişkin ihbarların dikkate alınmaması. Keskin virajlarda yeterli işaretleme yapılmaması veya çukurlarla dolu bir yolun zamanında onarılmaması yerleşik olarak hizmet kusuru sayılmaktadır.

Kusursuz sorumluluk ihtimali

Bazı hâllerde idare, kusuru olmasa dahi tehlike (riziko) sorumluluğu veya fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi uyarınca tazminle yükümlü tutulabilir. Danıştay, sorumluluğun kusura mı kusursuz sorumluluğa mı dayanacağını olayın niteliğine göre takdir etmektedir.

Zarar görenin kusuru

İdarenin savunması genellikle zarar görenin dikkatsizliğine dayanır. Bu iddia kabul edilirse TBK m.52 çerçevesinde müterafik kusur indirimi uygulanır; ancak indirim tazminatı tamamen ortadan kaldırmaz. Aydınlatmanın olmadığı, uyarı bulunmadığı ve tehlikenin görülemeyecek durumda olduğu ortaya konursa bu savunma zayıflar.

İstenebilecek kalemler

Araç hasarı ve değer kaybı, tedavi giderleri, çalışılamayan günlerin gelir kaybı, kalıcı zarar varsa çalışma gücü kaybı ve bakım giderleri; ayrıca çekilen acı için manevi tazminat.

Delil: olay yeri bir gün sonra kaybolur

Bu dosyaların en kırılgan yanı budur. Şikâyet üzerine çukur ertesi gün onarılır, bariyer konur ve olay yeri tamamen değişir. Kanıt, olay anında üretilir.

Hemen yapılacaklar

Çukuru veya kusuru, uyarı levhası ile bariyerin bulunmadığını ve oluşan zararı geniş açıdan ve yakından fotoğraflayın; çevredeki tanınabilir yapıları kadraja alın. Video çekin ve konum bilgisini kaydedin. Tarih ve saat bilgisinin görünür olması önemlidir.

Resmî kayıt

Mümkünse kolluğa veya yetkililere tutanak tutturun; trafik kazası niteliğindeki olaylarda kaza tespit tutanağı temel kanıttır. Yaralanma varsa acil servise başvurup kaydın açılmasını sağlayın.

Tanık ve üçüncü kişi kayıtları

Olayı gören kişilerin bilgisini alın. Çevredeki işyerlerinin ve varsa kent güvenlik yönetim sistemi kameralarının kayıtları talep edilmelidir; kayıt süreleri sınırlı olduğundan bu talep gecikmeden yapılmalıdır.

İdareye giden yazışmalar

Aynı noktaya ilişkin daha önce yapılmış şikâyet ve ihbarlar (CİMER, belediye çağrı merkezi, sosyal medya bildirimleri) tehlikenin idarece bilindiğini gösterir ve hizmet kusurunu belirgin biçimde güçlendirir. Bu kayıtların istenmesi dava dilekçesinde ayrıca talep edilmelidir.