Aracımı Servise Verdim, Daha Kötü/Hasarlı Teslim Aldım

İki ayrı talep — karıştırılmamalı

Servisten dönen araçta iki farklı sorun olabilir ve her biri ayrı hukuki zemine oturur:

• İş kötü, eksik ya da yanlış yapılmışsa — ortada eser sözleşmesinden doğan ayıp vardır. Araç tamiri, taşınmaz yapı dışındaki bir eser olarak nitelendirilir.
• Araç serviste iken yeni bir hasar görmüş ya da içinden eşya kaybolmuşsa — bu, işin ayıbı değil teslim alınan şeyin korunmaması sorunudur ve saklama ilişkisine dayanır.

Özen ölçütü objektiftir. TBK m.471: “Yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır.”

Ölçüt servisin kendi alışkanlığı değil, aynı işi yapan basiretli bir servisin göstermesi gereken davranıştır. Bu nedenle “biz hep böyle yaparız” ya da “elimizden geleni yaptık” savunmaları tek başına yeterli değildir.

Servisin bildirim borcu vardır. TBK m.472/3 uyarınca yüklenici, işin zamanında bitmesini veya gereği gibi ifasını tehlikeye düşürecek her türlü durumu iş sahibine derhâl bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihmali, yüklenicinin sorumluluğunu ağırlaştıran bir unsurdur. “Açınca başka arıza çıktı, biz de yaptık” diyerek habersiz işlem yapan servis bu hükümle karşılaşır.

Üç seçimlik hak — ve tazminat ayrıca saklı

TBK m.475 uyarınca eserdeki ayıptan yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde iş sahibi şu haklardan birini kullanır:

1. Sözleşmeden dönme — eser, iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşmeye aynı ölçüde aykırıysa.
2. Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme.
3. Ücretsiz onarım — aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masraflar yükleniciye ait olmak üzere.

Ve maddenin son cümlesi kritiktir: “İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.” Yani seçimlik haklardan birini kullanmanız, uğradığınız zararı ayrıca istemenize engel değildir. Ayıp veya aykırılık yüklenicinin kusurundan kaynaklanıyorsa zararın tazmini talep edilir.

Ayıp ihbarı gerekir. Seçimlik hakların kullanılabilmesi için ayıbın süresinde bildirilmiş olması aranır. Süreler ayıbın açık ya da gizli olmasına göre değişir ve Ticaret Kanunu’ndaki kısa süreler burada uygulanmaz; ayrıntılar aşağıda “Ayıp bildirimi: süreler, ölçütler ve istisnalar” başlığında ele alınmıştır.

Eksik iş, ayıplı işten farklıdır. Kararlaştırılan bazı işlerin hiç yapılmamış olması “eksik iş”tir; ayıba ilişkin TBK m.474-478 hükümleri eksik işlere uygulanmaz. Faturada görünen ama yapılmayan işlemler bu kapsamda değerlendirilir.

Süre kaçtıysa kapı kapanmıyor: TBK m.112 yolu

Bu, uygulamada dosya kurtaran ve çoğu kaynakta bulunmayan bir stratejidir.

Zamanaşımı süreleri şöyledir:

• Ayıptan doğan davalar (TBK m.478) — teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapı dışındaki eserlerde iki yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl.
• Sözleşmeye aykırılıktan doğan davalar (TBK m.147/6) — beş yıl.

Bu ikisi karıştırılmamalıdır: ayıptan kaynaklanan davalar için özel zamanaşımı düzenlemesi vardır ve genel beş yıllık süreden farklıdır.

Asıl değerli nokta şudur: Sakarya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2022/508 Esas sayılı dosyasında vurgulandığı üzere — davacı, TBK m.475 kapsamındaki seçimlik haklarını değil de doğrudan TBK m.112 uyarınca tazminat talep etmişse, ayıp ihbarı şartı aranmaksızın genel hükümlere göre zararının giderilmesini isteyebilir.

Pratik karşılığı büyüktür: araç teslim alındıktan sonra ayıbı geç fark eden ya da ihbar süresini kaçıran kişi, seçimlik haklar yolunu kapalı bulsa dahi borca aykırılıktan doğan tazminat talebiyle sonuç alabilir. Dilekçenin bu şekilde kurulması, ihbar tartışmasını devre dışı bırakır.

Ağır kusur iddiasını da ihmal etmeyin. Servisin ağır kusuru ispatlanırsa ayıptan doğan davalarda süre yirmi yıla çıkar. Motorun yağsız çalıştırılması, yanlış parça takılması, açıkça teknik kurallara aykırı müdahale gibi hâller bu kapsamda tartışılabilir.

Ayıp bildirimi: süreler, ölçütler ve istisnalar

Bu, servis uyuşmazlıklarında en çok hak kaybettiren başlıktır. Kanun tek bir gün sayısı vermez; ayıbın türüne göre iki ayrı rejim işler.

1. Açık ayıp — TBK m.474

“İş sahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa, bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır.”

Açık ayıp, usulüne uygun yapılacak bir kontrolle fark edilebilecek ayıptır: aracın üzerindeki yeni çizik, takılmayan parça, düzgün kapanmayan kaput, boyanmamış bölüm gibi. Öğretide vurgulandığı üzere TBK m.474’teki gözden geçirme külfeti yalnızca açık ayıplar için söz konusudur.

İki ayrı süre vardır ve karıştırılmamalıdır:

• Gözden geçirme — “imkân bulur bulmaz”. Aracı teslim aldıktan sonra makul bir sürede kontrol etmelisiniz.
• Bildirim — “uygun bir süre içinde”. Öğretide belirtildiği üzere uygun bildirim süresinin belirlenmesinde gözden geçirme süresinin bitiminden değil, ayıbın tespitinden sonra işlemeye başlayan süre esas alınır.

Sonuç ağırdır: gözden geçirmeyi veya bildirimde bulunmayı ihmal eden iş sahibi eseri kabul etmiş sayılır ve açık ayıplara ilişkin haklarını yitirir.

2. Gizli ayıp — TBK m.477/son

“Eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa iş sahibi, gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorundadır; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır.”

Gizli ayıp, usulüne uygun gözden geçirmede fark edilemeyecek, kullanımla birlikte zamanla ortaya çıkan ayıptır: yanlış takılan bir parçanın haftalar sonra arıza vermesi, eksik yağ nedeniyle motorun sonradan zarar görmesi gibi.

Burada süre teslimden değil, ayıbın ortaya çıkmasından işler. Ölçüt “gecikmeksizin”dir; ayıbı fark ettiğiniz anda bildirim yapılmalıdır. Aylarca bekleyip sonra bildirmek hakkı düşürür.

3. Ticaret Kanunu’ndaki 2 ve 8 günlük süreler uygulanmaz

Servislerin sıkça ileri sürdüğü “iki gün içinde bildirmediniz” savunmasının hukuki dayanağı yoktur.

Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin E. 2015/4343, K. 2016/2603 sayılı kararında; ayıp ihbarının her türlü delille ispat edilebileceği, taraflar tacir olmasına rağmen eser sözleşmesinde iki günlük ihbar süresinin uygulanma imkânı bulunmadığı belirtilerek, ihbarın süresinde yapılmadığı gerekçesiyle davayı reddeden ilk derece kararı bozulmuştur.

Aynı yönde Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 25.09.2012 tarihli, 9832/10921 sayılı kararı: Türk Ticaret Kanunu’ndaki ayıp ihbarı ve orada öngörülen süreler ticari satımla ilgilidir; eser sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda uygulama yeri yoktur.

4. Garanti verilmişse süre tartışması biter

Bu, servis uyuşmazlıklarında en değerli istisnadır ve çoğu kişi farkında değildir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi’nin E. 2021/216 sayılı kararında, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin E. 2019/2359, K. 2019/3731 ve E. 2020/1722, K. 2021/2490 sayılı kararlarına atıfla şu ilke ortaya konmuştur:

“Şayet sözleşmede garanti süresi kabul edilmişse, iş sahibi bu sürelerle bağlı olmayıp, ayıp ihbarını garanti süresi içinde HER ZAMAN yapabilir.“

Pratik karşılığı büyüktür: servis işçilik veya parça için garanti vermişse — ki yetkili servisler ve pek çok özel servis verir — “geç bildirdiniz” savunması işlemez. Garanti süresi içinde kaldığınız sürece ihbarı istediğiniz zaman yapabilirsiniz. Bu nedenle iş emri ve faturadaki garanti kaydını mutlaka saklayın.

5. Bildirim şekle tabi değildir

Ayıp bildiriminde bulunma herhangi bir şekle bağlı değildir; sözlü bildirim de geçerlidir ve her türlü delille ispatlanabilir. Ancak ispat kolaylığı için yazılı yapılması gerekir: e-posta, mesaj, iadeli taahhütlü mektup veya noter ihtarnamesi.

Değerli bir ayrıntı: Yargıtay, ayıpların tespiti için alınan bilirkişi raporunun karşı tarafa tebliğini de ayıp bildiriminin yapılması olarak kabul etmektedir. Yani delil tespiti yaptırıp raporu servise tebliğ ettirmeniz, ayrıca bir ihbar çekmenize gerek bırakmaz.

Bilirkişi incelemesi isteme hakkınız da vardır. TBK m.474/2 uyarınca “Taraflardan her biri, giderini karşılayarak, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir.” Uygulamada bu hüküm, mahkemeden delil tespiti talep edilerek kullanılır.

6. Süre bir def’idir — mahkeme kendiliğinden dikkate alamaz

Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin anılan kararında açıkça belirtildiği üzere: ayıp ihbarının süresinde yapılıp yapılmadığının mahkemece re’sen gözetilmesi mümkün değildir.

Yani servis bu itirazı ileri sürmezse mahkeme kendiliğinden “geç bildirilmiş” diyerek davayı reddedemez. Süre tartışmalı olsa dahi dava açmaktan peşinen vazgeçmemek gerekir.

7. Kasten gizlenen ayıpta süre işlemez

TBK m.477/1: “Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra, yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur; ancak, onun tarafından kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için sorumluluğu devam eder.”

Servis, yaptığı hatayı örtmüş — örneğin hasarlı parçayı boyayarak gizlemiş, yapılmayan işlemi yapılmış gibi göstermiş ya da arızayı bildiği hâlde söylememişse — kabul gerçekleşmiş olsa bile sorumluluğu sürer.

Ve son bir güvence: ihbar süresini tümüyle kaçırdıysanız dahi, seçimlik haklar yerine doğrudan borca aykırılıktan doğan tazminat talebiyle — ayıp ihbarı şartı aranmaksızın — sonuç almanız mümkündür. Bu yol yukarıda ayrıca açıklanmıştır.

Serviste oluşan hasar ve pratik adımlar

Yeni hasar ayrı bir zemine oturur. Aracı servise teslim etmekle araç servisin koruma ve gözetimine girer. Bu nedenle serviste oluşan çizik, göçük ya da kaybolan eşya, işin ayıbından değil teslim alınan şeyin korunmamasından doğar. Bu tür bir talep, borca aykırılık hükümleri çerçevesinde ileri sürülür; ayrıca araç saklamaya ilişkin özel sorumluluk hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı somut olaya göre değerlendirilir.

Teslim anında yapılacaklar:

1. Aracı teslim ederken tarihli fotoğraf ve video çekin — dört köşe, mevcut hasarlar, kilometre, yakıt seviyesi ve iç mekân.
2. İş emri alın. Yapılacak işler, kullanılacak parçalar, tahmini bedel ve teslim tarihi yazılı olsun. İş emri, sonradan “bunu istememiştim” ya da “bu iş yapılmadı” tartışmasının tek dayanağıdır.
3. Değişecek parçaların iadesini isteyin — sökülen parçalar, işin gerçekten yapılıp yapılmadığının en somut kanıtıdır.

Aracı geri alırken:

1. Teslim almadan önce inceleyin ve fotoğraflarla karşılaştırın.
2. Hasar veya eksik iş varsa teslim belgesine ihtirazi kayıt düşün. Kayıtsız imza, sonradan itirazı çok zorlaştırır.
3. Ücret uyuşmazlığı varsa ödemeyi ihtirazi kayıtla yapın ve bunu dekont açıklamasına da yazın; böylece hem aracınızı alırsınız hem itiraz hakkınızı korursunuz.
4. Faturayı ve iş emrini karşılaştırın — faturada görünüp yapılmayan işlem varsa bu, eksik iş olarak ayrıca değerlendirilir.
5. Bağımsız ekspertiz yaptırın — işin tekniğe uygunluğu ve hasarın niteliği bakımından; bu rapor davanın belkemiğidir.

Başvuru yolu: önce servise yazılı talep; sonuç alınamazsa, bireysel araç sahibi bakımından uyuşmazlık bedeline göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi gündeme gelir ve dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Ticari araçlarda genel hükümler uygulanır. Aracın yetkili serviste ve garanti kapsamında olması hâlinde üretici ve ithalatçının sorumluluğu da ayrıca değerlendirilmelidir.