Sürücüsüz (Otopark/Vale) Bırakılan Aracım Hasar Gördü

Özel hüküm: TBK m.579 ve kusursuz sorumluluk

Bu durum için kanunda doğrudan bir hüküm bulunur; genel kurallara gitmeye gerek yoktur.

TBK m.579: “Garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenler, kendilerine bırakılan veya çalışanlarınca kabul edilen hayvan, at arabası, bunlara ait koşum ve benzeri eşya ile motorlu taşıt ve eklentilerinin yok olmasından, zarara uğramasından veya çalınmasından sorumludurlar. Ancak işletenler, zararın saklatan veya ziyaretçisi ya da beraberinde veya hizmetinde bulunan kimseye yükletilebilecek kusurdan, mücbir sebepten ya da eşyanın niteliğinden doğduğunu ispat etmekle, bu sorumluluktan kurtulurlar…”

Bu bir kusursuz sorumluluk hâlidir. Yargı kararlarında açıkça belirtildiği üzere otopark işletenin sorumluluğu kusursuz sorumluluktur; işletenin kusurunu ispatlamanız gerekmez. Aracı otoparka bırakmakla taraflar arasında ayrıca TBK m.561 ve devamında düzenlenen saklama sözleşmesi kurulur.

Kapsam örnekleyicidir. Madde gerekçesinde “ve benzeri yerleri işletenler” ifadesinin örnekleyici nitelikte olduğu vurgulanmıştır; bu nedenle vale hizmeti veren işletmeler de bu çerçevede değerlendirilir.

İşleten yalnızca üç sebeple kurtulabilir ve bunları ispat etmek zorundadır:

• Zararın saklatana, ziyaretçisine ya da beraberinde veya hizmetinde bulunan kimseye yükletilebilecek bir kusurdan doğması,
• Mücbir sebep,
• Eşyanın kendi niteliğinden doğan zarar.

Bunların dışındaki hiçbir savunma — “personel dikkatsizdi”, “kalabalıktı”, “kamera görmüyordu” — sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Kritik sınır: on kat kuralı

Bu, dava stratejisini tamamen belirleyen ve çoğu kaynakta atlanan hükümdür.

TBK m.579/3: “Ancak, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlerin sorumluluğu, kendilerine veya çalışanlarına bir kusur yüklenmedikçe, saklananların her biri için alınan günlük saklama ücretinin on katını aşamaz.“

İki ayrı senaryo doğar:

• Kusur ispatlanamıyorsa — kusursuz sorumluluk işler, ancak tazminat günlük otopark ücretinin on katıyla sınırlıdır. Günlük ücret 200 TL ise tavan 2.000 TL’dir; aracınızdaki hasar 50.000 TL olsa dahi bu sınır aşılamaz.
• İşletene veya çalışanına kusur yüklenebiliyorsa — sınır ortadan kalkar ve zararın tamamı istenebilir.

Bu nedenle dosyanın ağırlık merkezi kusur ispatıdır. Kusur gösteren tipik unsurlar: valenin aracı hatalı kullanması, kamera sisteminin çalışmaması ya da kayıtların verilmemesi, otoparkta güvenlik görevlisi bulunmaması, giriş-çıkış kontrolünün yapılmaması, aracın anahtarının açıkta bırakılması, park düzeninin çarpışmaya elverişli olması.

Ücret alınmayan otoparklarda ne olur? Öğretide; ücret alınmadığı durumlarda emsal garaj ve otopark ücretleri araştırılarak belirlenecek ücretin on katını aşmayacak şekilde tazminata hükmedilmesi gerektiği belirtilmektedir. Yani alışveriş merkezi otoparkında da hesap, emsal ücret üzerinden yapılır.

Aracın içindeki eşya ayrı değerlendirilir. Madde “motorlu taşıt ve eklentileri”nden söz eder; araçta bulunan ve eklenti niteliği taşımayan eşya (dizüstü bilgisayar, çanta, nakit gibi) bakımından durum tartışmalıdır ve ayrıca ele alınması gerekir.

“Sorumluluk kabul edilmez” levhaları hükümsüzdür

Otoparkların girişine asılan ve fişlerin arkasına basılan sorumsuzluk kayıtları hukuken sonuç doğurmaz.

TBK m.579/son: “İşleten böyle bir sorumluluk üstlenmediğini veya sorumluluğu bu Kanunda gösterilmemiş olan bir koşula bağladığını, herhangi bir yolla ilan etse bile, sorumluluktan kurtulamaz.“

İfade son derece geniştir: “herhangi bir yolla ilan etse bile”. Levha, tabela, fiş arkası, bilet üzerindeki yazı, internet sitesindeki şart — hiçbiri işleteni kurtarmaz. Ayrıca sorumluluğu kanunda öngörülmemiş bir koşula bağlamak da geçersizdir; “hasar aracı teslim alırken bildirilmezse sorumluluk kabul edilmez” türü kayıtlar bu kapsamdadır.

Teslim şartı yine de aranır. Sorumluluğun doğabilmesi için aracın bizzat işletene ya da çalışanlarına teslim edilmiş olması gerekir. Vale hizmetinde teslim tartışmasızdır; anahtar elden ele geçmiştir.

Bariyerli ve kartlı otoparklarda ne olur? Anahtar teslim edilmediği için teslim iradesinin nasıl oluştuğu uygulamada tartışma doğurmuştur. Yargıtay; bariyerin açılıp kapanması, park yerinin tahsisi ve ücretin tahsil edilmesi gibi unsurların teslim iradesine işaret ettiğini kabul etmektedir. Yani vale bulunmasa dahi, bariyerden kart alarak girdiğiniz ve çıkışta ücret ödediğiniz bir otoparkta teslim gerçekleşmiş sayılır.

Buna karşılık serbest, kontrolsüz ve ücretsiz bir alana park etmek — örneğin bir caddede ya da girişi denetlenmeyen açık bir alanda — teslim sayılmayabilir; bu hâlde TBK m.579 uygulanmaz ve genel hükümlere gidilir.

Delil ve başvuru

Bu dosyalarda kaybedilen davaların çoğu hukuktan değil, hasarın otoparkta oluştuğunun ispat edilememesinden kaynaklanır.

Teslim anında yapılacaklar:

1. Aracı teslim ederken tarihli fotoğraf çekin — dört köşe, ön, arka ve varsa mevcut hasarlar. Bu tek adım, sonraki tartışmayı bitirir.
2. Fiş, bilet veya kart mutlaka alın ve saklayın. Ücretin ödendiğini gösteren belge hem teslimi hem de on kat hesabında esas alınacak günlük ücreti kanıtlar.
3. Vale hizmetinde anahtarın kime teslim edildiğini not edin — isim, saat, varsa personel numarası.

Hasarı fark ettiğinizde:

1. Aracı otoparktan çıkarmadan tutanak tutturun. Çıktıktan sonra “hasar dışarıda oluştu” savunmasıyla karşılaşırsınız. İşletme tutanak düzenlemekten kaçınırsa kolluğa başvurun.
2. Kamera kaydını yazılı olarak talep edin. Kayıtlar kısa sürede otomatik silindiğinden bu talep derhâl ve yazılı yapılmalıdır. Kaydın verilmemesi işleten aleyhine değerlendirilebilir ve kusur ispatını kolaylaştırır — bu da on kat sınırını kaldırır.
3. Tanık bilgilerini alın — diğer müşteriler, görevliler.
4. Hasar tespiti yaptırın — eksper veya yetkili servis raporu; değer kaybı da ayrıca talep edilebilir.
5. Hırsızlık varsa savcılığa suç duyurusunda bulunun ve otoparkın kamera kayıtlarının muhafazasını talep edin.
6. Kaskonuza ihbar edin — kasko ödeme yaparsa işletene rücu eder; bu, sizin için en hızlı yoldur.

Başvuru yolu: önce işletmeye yazılı talep; sonuç alınamazsa dava. Otopark hizmeti bir tüketici işlemi niteliği taşıdığından, uyuşmazlık bedeline göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi gündeme gelir; tüketici uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Ticari araçlarda genel hükümlere göre hareket edilir.

Dilekçede kusuru mutlaka ileri sürün. Yalnızca kusursuz sorumluluğa dayanırsanız tazminat on kat sınırına takılır; kusur iddiasını somut delillerle birlikte kurmak, tam zarara ulaşmanın tek yoludur.