Akıl hastalığı, yaşlılık veya başka bir nedenle kendi işlerini göremeyen yetişkinler ya da velayet altında bulunmayan küçükler için hukuki koruma sağlayan kurum vesayettir. Bu rehberde vasi atanması (vesayet) davasının nasıl açılacağını ve sürecini açıklıyoruz.
Vesayet Nedir?
Vesayet, velayet altında bulunmayan küçüklerin ve kendi işlerini göremeyecek durumda olan erginlerin korunması için kurulan bir hukuki kurumdur. Vesayet altına alınan kişiye “vasi” atanır; vasi, korunan kişinin (vesayet altındaki kişinin) menfaatlerini korur, ona bakar ve hukuki işlemlerinde onu temsil eder.
Kimler Vesayet Altına Alınır?
- Velayet altında olmayan küçükler: Ana-babası ölmüş veya velayet hakkı kaldırılmış küçükler.
- Kısıtlanan erginler: Akıl hastalığı veya zayıflığı, savurganlık, alkol/uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ya da kötü yönetim nedeniyle kendi işlerini göremeyen veya korunması gereken yetişkinler (TMK 405 vd.).
- Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûm olanlar: Bir yıl veya daha uzun hapis cezası alan erginler.
- İsteğe bağlı kısıtlanma: Yaşlılık, sakatlık, deneyimsizlik gibi nedenlerle işlerini yönetemeyeceğini belirterek kendisi talep eden erginler.
Vesayet Organları Kimlerdir?
Vesayet, kamu vesayeti organları eliyle yürütülür (TMK 396 vd.). Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atama kararı vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) tarafından verilir; bazı önemli işlemler için ise denetim makamının izni gerekir.
Vasinin Görevleri
Vasi; vesayet altındaki kişinin bakımını ve korunmasını sağlamak, malvarlığını özenle yönetmek ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür. Vasi, görevini yaparken vesayet altındaki kişinin menfaatini gözetir ve düzenli olarak vesayet makamına hesap verir. Önemli işlemler (taşınmaz satışı gibi) için vesayet ve denetim makamının izni gerekir.
Vasi Kim Olabilir?
Vasi olarak öncelikle, vesayet altına alınacak kişinin eşi veya yakın hısımlarından biri atanır; bu kişiler uygun ve istekliyse tercih edilir. Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektiriyorsa başka uygun bir kişi de vasi atanabilir. Vasiliğe atanan kişinin bu görevi kabul etmesi kural olarak zorunludur; ancak kanunda sayılan kaçınma sebepleri varsa görevi reddedebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vasi atanması için nereye başvurulur?
Vasi atanması, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinden istenir. Mahkeme, vesayet şartlarının varlığını inceleyerek karar verir.
Yaşlı annem/babam için vasi atanabilir mi?
Evet. Yaşlılık, akıl zayıflığı veya başka bir nedenle kendi işlerini göremeyen ergin için vasi atanabilir (TMK 405 vd.). Başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır.
Vasi kim olur?
Öncelikle vesayet altına alınacak kişinin eşi veya yakın hısımları uygun ve istekliyse vasi atanır. Menfaat gerektiriyorsa başka uygun bir kişi de atanabilir.
Vasi her işlemi tek başına yapabilir mi?
Hayır. Vasi olağan işleri yapabilir, ancak taşınmaz satışı gibi önemli işlemler için vesayet ve denetim makamının izni gerekir. Vasi düzenli olarak hesap verir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız ve güncel mevzuat ile uzman hukuki görüşü esas almanız önerilir.
