Yabancı gerçek kişiler Türkiye’de kural olarak serbestçe mülk edinebilir; karşılıklılık şartı kaldırılmıştır ve sınırlar üç katmandır: hangi ülke vatandaşlarının edinebileceğini belirleyen liste, kişi başı ülke geneli ve ilçe yüzölçümü tavanları ile askeri-güvenlik bölgesi sorgusu. Yapısız taşınmaz alan yabancı, iki yıl içinde proje geliştirip onaylatmak zorundadır — aykırılıkların yaptırımı tasfiyedir. Yabancı şirketler doğrudan edinemez; yabancı sermayeli Türk şirketleri kendi rejiminde edinir.
Tapunuz sınır katmanlarının hangisine takılabilir?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Antalya’dan Trabzon’a: Tapudaki Yabancı İmzalar
Türkiye tapu sicili, yıllardır çok dilli bir defterdir: Antalya sahillerinde Rus ve Alman, İstanbul rezidanslarında Körfez sermayesi, Trabzon yaylalarında Arap yatırımcı — yabancıya konut satışı, inşaat sektörünün ihracat kalemi hâline gelmiştir. Ve bu kalabalık trafiğin altında, çoğu alıcının (ve maalesef kimi satıcının) tam bilmediği bir hukuk düzeni yatar: kapı açıktır ama sınırsız değildir — kimin alabileceğini belirleyen ülke listesi, ne kadar alınabileceğini çizen miktar tavanları, nerede alınamayacağını söyleyen güvenlik bölgeleri ve arsa alanı bekleyen bir saatli bomba: iki yıllık proje şartı. Sınırların ihlalinin faturası da ağırdır: tasfiye — taşınmazın elden çıkarılmaya zorlanması. Bu rehber; yabancı gerçek ve tüzel kişilerin edinim rejimini, işlem sürecinin zorunlu duraklarını ve alıcı-satıcı-emlakçı üçgeninin uyum protokolünü anlatıyor. (Edinimin vatandaşlığa uzanan özel kulvarını yatırım vatandaşlığı rehberinde işledik; burası mülkiyetin kendisidir.)
Gerçek Kişiler: Açık Kapı, Üç Katmanlı Sınır
Temel kural ve tarihî dönüşüm: Yabancı uyruklu gerçek kişiler, Türkiye’de kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla taşınmaz ve sınırlı aynî hak edinebilir — ve rejimin dönüm noktası bilinmelidir: bir dönemin katı karşılıklılık şartı (Türk’e mülk satmayan ülkenin vatandaşına satmama kuralı) kaldırılmıştır: bugünkü sistem karşılıklılığa değil, ülke listesine dayanır — hangi ülke vatandaşlarının Türkiye’de edinim yapabileceği, uluslararası ilişkiler ve ülke menfaatleri çerçevesinde yürütmenin belirlediği düzenle yönetilir: listedeki konumu, alıcının pasaportu belirler ve tapu müdürlüğü bu kontrolü işlem başında yapar — kimi ülke vatandaşları için tam kapalılık, kimileri için bölgesel-koşullu kısıtlar söz konusu olabilir: satış vaadi imzalamadan önce uyruk uygunluğunun teyidi, sürecin sıfırıncı adımıdır. Miktar tavanları: Açık kapının ölçüsü vardır: yabancı gerçek kişi, ülke genelinde en fazla otuz hektara kadar taşınmaz edinebilir ve bir ilçedeki edinimlerin toplamı, o ilçenin özel mülkiyete konu yüzölçümünün yüzde onunu aşamaz: birinci tavan kişiyi, ikinci tavan bölgeyi korur — yoğun yabancı talebi gören ilçelerde yüzde on barajının dolması, işlemlerin durdurulması sonucunu doğurabilir: büyük alımlarda güncel doluluk sorgusu, ihtiyatın gereğidir. Güvenlik katmanı: Askeri yasak bölgeler, askeri güvenlik bölgeleri ve özel güvenlik bölgelerindeki taşınmazlar, yabancı edinimine kapalı ya da izne bağlıdır: eski dönemin aylar süren yazışmaları, bugün büyük ölçüde koordineli harita-sorgu sistemleriyle hızlanmıştır — ama kontrolün kendisi kalkmamıştır: tapu işlemi, taşınmazın bu bölgeler dışında kaldığının teyidiyle yürür ve sınırda kalan parseller için süreç uzayabilir.
Kritik Şartlar: İki Yıllık Proje, Değerleme ve Tüzel Kişiler
Yapısız taşınmazın saatli şartı: Rejimin en az bilinen ve en çok yakan kuralı, arsa-tarla alımlarındadır: yapısız taşınmaz edinen yabancı gerçek kişi, iki yıl içinde geliştireceği projeyi ilgili bakanlığın onayına sunmak zorundadır — “manzaralı tarlayı alayım, dursun” stratejisi, Türk hukukunda süreli bir bombadır: proje şartının ihlali, tasfiye mekanizmasını işletir — arsa alan yabancının takvimi, tapu gününde kurulmalı; projenin niteliği (yapılaşma, tarımsal kullanım) ve onay süreci, edinim kararının parçası olmalıdır: konut-işyeri gibi yapılı taşınmaz alımlarında bu şart yoktur — kuralın ayrımı, tapu cinsinde okunur. Değerleme zorunluluğu: Yabancıya yapılan satışlarda, yetkili kuruluşlarca düzenlenen taşınmaz değerleme raporu işlem dosyasının zorunlu belgesidir: bedelin gerçekliğini denetleyen bu rapor; hem kayıt dışı fiyat oyunlarının hem yatırım-vatandaşlık kulvarındaki eşik manipülasyonlarının süzgecidir — raporun pazarlıktan önce alınması, alıcıyı şişkin bedelden de korur (bedelin döviz-ödeme mimarisiyle vatandaşlık bağlantısını ayrı rehberde işledik). Tüzel kişiler — iki ayrı dünya: (1) Yabancı ülke şirketleri: Yabancı ülkelerde kurulmuş tüzel kişilikler, Türkiye’de kural olarak doğrudan taşınmaz edinemez — istisna, özel kanunların açtığı dar kapılardır (turizm teşviki, sanayi bölgeleri gibi özel rejimler): yurt dışı şirketin “Türkiye’de bina alalım” planı, kural olarak Türkiye’de şirket kurma yoluna evrilir. (2) Yabancı sermayeli Türk şirketleri: Türkiye’de kurulu ama yabancı ortaklı-kontrollü şirketler, kendi özel rejimlerinde edinim yapar: faaliyet konularını yürütmek için taşınmaz edinebilirler ve askeri-güvenlik bölgelerine ilişkin edinimlerde valilik değerlendirme süreçleri işler — kontrol eşiği (yabancı ortaklığın oranı ve yönetim hâkimiyeti), rejimin uygulanma anahtarıdır: şirket üzerinden edinim planlayan yatırımcının kurgusu, şirketler rehberimizdeki kuruluş adımlarıyla birlikte tasarlanır. Miras cephesi: Yabancının Türkiye’deki taşınmazı miras yoluyla edinmesi mümkündür — intikal gerçekleşir; ancak edinilen taşınmaz, kanuni sınırlara (ülke listesi, bölge yasakları) aykırı düşüyorsa mirasçıya tanınan çözüm, taşınmazın elden çıkarılmasıdır: miras, sınırların üstünden atlatmaz; yalnızca tasfiyeye süre tanır.
İşlem Süreci, Tasfiye Riski ve Üçlü Protokol
İşlem durakları: (1) Uygunluk seti — uyruk-liste teyidi, bölge sorgusu, miktar tavanı kontrolü: satış vaadinden önce. (2) Belge diplomasisi — pasaportun yeminli tercümesi, vergi-yabancı kimlik numarası, fotoğraflar ve (temsille işlemde) apostilli vekâlet zinciri. (3) Değerleme raporu — pazarlık öncesi. (4) Tapu randevusu — Türkçe bilmeyen taraf için yeminli tercüman zorunluluğu ve bedel ödemesinin kayıtlı bankacılık düzeniyle belgelenmesi. (5) Sonrası — abonelikler, beyanlar ve (arsa alımında) proje takviminin kurulması. Tasfiye — rejimin yaptırımı: Sınırlara aykırı edinilen ya da şartları (proje yükümünü) ihlal eden taşınmazlar için kanunun mekanizması nettir: ilgili idarenin vereceği süre içinde malikçe elden çıkarılmayan taşınmaz, tasfiye edilerek bedeli hak sahibine ödenir — mülkiyet kaybolmaz ama mülk kaybedilir: zorunlu satışın zamanlaması ve bedel gerçekleşmesi, hiçbir yatırımcının kendi isteğiyle gireceği bir senaryo değildir. Üçlü protokol: Alıcı için — beş kontrol: liste-bölge-tavan-cins(proje şartı)-değerleme; tapu geçmişini (önceki vatandaşlık kullanımı dâhil) sorgula; ödemeyi belgeli yap. Satıcı-geliştirici için — yabancı satış operasyonunu uygunluk taramasıyla kur: satılamayan uyruk-bölge kombinasyonuna kapora almak, iade ihtilafının davetiyesidir; değerleme uyumsuz fiyatlamadan uzak dur. Emlakçı-danışman için — “hallederiz” dili yerine yazılı uygunluk kontrol listesi; tercüman ve belge zincirini randevudan önce tamamla. Kapanış cümlesi tapunun gerçeğidir: Türkiye, yabancıya kapısını açmıştır — ama anahtarın dişleri vardır: listeyi, bölgeyi, tavanı ve takvimi okuyan yabancı mülküne kavuşur; okumayan, tapusunu tasfiye masasında tanır.
İşlem Süreci: Adım Adım
Yabancı uyruklu gerçek kişinin taşınmaz edinimi, Türk vatandaşının işleminden farklı bir prosedür izler. Aşamalar sıralıdır ve biri tamamlanmadan diğerine geçilmez.
| Aşama | Yapılan işlem |
|---|---|
| 1. Uyruk incelemesi | Başvuranın vatandaşı olduğu ülke bakımından edinim şartlarının bulunup bulunmadığı denetlenir |
| 2. Bölge sorgusu | Taşınmazın askerî yasak bölge, güvenlik bölgesi veya stratejik alan içinde kalıp kalmadığı yetkili komutanlığa sorulur |
| 3. Sınır kontrolü | Ülke genelinde otuz hektar ve ilçe bazında oransal sınırın aşılıp aşılmadığı; gerekli taahhütler alınır |
| 4. Değerleme raporu | Yetkili kuruluşça düzenlenmiş taşınmaz değerleme raporu sunulur |
| 5. Tescil | Şartlar sağlanıyorsa tapu siciline tescil yapılır |
İkinci aşama süreyi belirleyen kalemdir. Askerî bölge sorgusunun cevabı beklendiğinden, işlem birkaç haftaya yayılabilir. Bu nedenle satış vaadi sözleşmesi düzenleniyorsa, sürecin bu aşamada uzayabileceği ve olumsuz cevap hâlinde ne olacağı sözleşmede düzenlenmelidir. Aksi hâlde alıcı, kendi kusuru olmaksızın sözleşmeye aykırı duruma düşebilir.
Ret Kararı ve İzlenecek Yol
Tapu müdürlüğünün ret kararı bir idari işlemdir; bu nedenle idari usul kuralları uygulanır.
- Gerekçeli ret yazısı alın. Hangi sınırlamaya takıldığı — askerî bölge, oransal sınır, uyruk şartı — yazılı olarak belgelenmelidir.
- İdari itiraz. Ret kararına karşı, kararı veren müdürlüğün bağlı bulunduğu bölge müdürlüğüne itiraz edilebilir.
- İptal davası. İtiraz da reddedilirse, ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
- Delil. Taşınmazın askerî bölge dışında kaldığı iddia ediliyorsa, kadastro haritası ve teknik rapor sunulmalıdır.
Altmış günlük süre hak düşürücüdür ve idari itiraz süreyi etkiler. İdareye başvuru yapılması, dava açma süresini durdurur; başvurunun reddi veya belirli süre içinde cevap verilmemesi hâlinde kalan süre yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle itiraz ve dava takvimi baştan hesaplanmalı, tebliğ tarihleri kayıt altına alınmalıdır.
Tasfiye Riski: Sonradan Ortaya Çıkan Aykırılık
Tescil yapılmış olması, riskin tümüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez. Belirli hâllerde taşınmazın tasfiyesi gündeme gelir.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Kanunî sınırlamalara aykırı edinim | Tasfiye süreci başlatılabilir |
| Edinim amacına aykırı kullanım | Kanunî zorunluluk dışında amaç dışı kullanım tasfiye sebebidir |
| Verilen taahhüde uyulmaması | Proje geliştirme taahhüdü verilmiş ve süresinde yerine getirilmemişse |
| Tasfiyenin işleyişi | Malike süre verilir; süresinde elden çıkarılmazsa idarece tasfiye edilir ve bedeli hak sahibine ödenir |
Bu risk, satın alma öncesi araştırmayı zorunlu kılar. Kontrol edilmesi gerekenler: taşınmazın bölge durumu, imar durumu ve kullanım amacı, tapu kaydındaki şerh ve beyanlar, ilçe bazındaki oransal doluluk. Bu araştırma tapu müdürlüğü, belediye ve kadastro kayıtları üzerinden yapılır. Satıcının beyanına güvenilmemeli; kayıtlar bizzat incelenmelidir.
Miras yoluyla intikal bakımından ayrı bir değerlendirme yapılır: kanunî sınırlamalara aykırı biçimde intikal eden taşınmazlar bakımından da tasfiye hükümleri gündeme gelebilir. Bu nedenle yabancı mirasçıların bulunduğu terekelerde, taşınmazların durumu ayrıca incelenmelidir.
Sınırlı ayni haklar da aynı rejime tabidir: yabancı gerçek kişiler bakımından getirilen sınırlamalar, mülkiyetin yanında intifa hakkı gibi sınırlı ayni haklar için de uygulanır. Bu husus, mülkiyet yerine intifa kurma yoluyla sınırların aşılmasını önler.
İskân ve yapı kullanma izni bakımından yapılacak kontroller için iskân rehberimize, kat mülkiyeti ve turizm amaçlı kiralamada aranan şartlar için turizm amaçlı kiralama rehberimize bakabilirsiniz.
Güvenlik Katmanı: 2565 Sayılı Kanun ve Bölge Sorgusu
Yabancıların taşınmaz ediniminde en fazla zaman alan aşama, taşınmazın güvenlik bakımından özel statüdeki bir alanda bulunup bulunmadığının belirlenmesidir. Askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri 2565 sayılı Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu’na göre belirlenir; bu bölgelerde yabancı gerçek kişilerin taşınmaz ve sınırlı aynî hak edinmesi kural olarak yasaktır veya kanunda gösterilen izinlere bağlıdır. Yabancı sermayeli Türk şirketlerinin askerî yasak bölgeler, askerî güvenlik bölgeleri ve özel güvenlik bölgelerindeki edinimleri de ilgili askerî makamların veya valiliklerin iznine bağlanmıştır (Tapu K. m.36).
Tapu müdürlüğü, yabancı gerçek kişinin başvurusu üzerine taşınmazın bu bölgeler içinde kalıp kalmadığını ilgili makamlara sorar ve olumlu cevap alınmadan tescil yapmaz. Sorgunun olumsuz sonuçlanması hâlinde edinim gerçekleşmez; bu durum, satış vaadi veya kapora aşamasında ödeme yapmış alıcı bakımından sözleşmenin akıbeti sorununu doğurur. Taşınmaz satışının yasal bir engel nedeniyle hiç gerçekleştirilemeyeceği anlaşılırsa, borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşmış sayılabilir ve bu durumda taraflar karşılıklı olarak aldıklarını sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri vermekle yükümlü olur (TBK m.136). Bu nedenle yabancıya yapılacak satış vaadinde, bölge sorgusunun olumsuz sonuçlanması hâlinde kaporanın ve ödemelerin iadesi açıkça düzenlenmelidir.
Güvenlik katmanı ve sonuçları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Askerî yasak bölge | Yabancı edinimi kural olarak yasak veya izne bağlı | 2565 s.K. |
| Askerî güvenlik ve özel güvenlik bölgesi | Yetkili makamın izni ve sorgusu | 2565 s.K., Tapu K. m.36 |
| Yabancı sermayeli Türk şirketi | Askerî makam veya valilik izni | Tapu K. m.36 |
| Sorgu olumsuzsa | Tescil yapılmaz | Tapu K. m.35 |
| Satış yapılamazsa | İmkânsızlık; karşılıklı iade | TBK m.136 |
| Sözleşme tasarımı | Kapora ve ödemelerin iadesi açıkça düzenlenmeli | TBK m.177-178 |
Sınırlı Aynî Haklar, Uzun Süreli Kira ve Kanundan Dolanma
Tapu Kanunu m.35’teki sınırlamalar yalnızca mülkiyet için değil, bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı aynî haklar için de uygulanır; yabancı gerçek kişilerin edindikleri taşınmazlar ile bu hakların toplam alanı ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Bu nedenle mülkiyet yerine intifa, üst hakkı veya kaynak hakkı kurularak kanuni sınırların aşılması mümkün değildir. Kira sözleşmesi ise aynî değil kişisel bir hak doğurduğundan yabancıya taşınmaz kiraya verilmesi bu sınırlamalara tabi değildir; ancak kira sözleşmesinin, gerçekte mülkiyet devrini gizleyen bir işlem olarak kurgulanması muvazaa değerlendirmesine konu olabilir.
Uygulamada en riskli dolanma yolu, sınırlamaya takılan yabancının taşınmazı Türk vatandaşı bir kişi adına tescil ettirmesi ve bu kişiyle aralarında el altından bir anlaşma yapmasıdır. Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmadığından (TMK m.706), yabancının Türk vatandaşından taşınmazı geri alma iddiası, harici bir anlaşmaya dayandığı ölçüde hukuken korunmaz; ayrıca kanunun emredici hükmünü dolanmaya yönelik sözleşmeler kesin hükümsüzlük tehlikesiyle karşı karşıyadır (TBK m.27). Aynı şekilde, yabancı kontrollü olduğu hâlde yerli sermayeli gösterilen şirketler üzerinden edinim de Tapu K. m.36’daki yönetim hâkimiyeti ölçütü nedeniyle sonuç doğurmaz ve tasfiye riskini beraberinde getirir.
Dolanma yolları ve hukuki sonuçları
| Yol | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| İntifa veya üst hakkı kurulması | Mülkiyetle aynı sınırlamalara tabi | Tapu K. m.35 |
| Kira sözleşmesi | Kişisel hak; sınırlama dışı; muvazaa kontrolü | TBK m.299 vd., m.19 |
| Türk vatandaşı adına tescil ve harici anlaşma | Harici devir geçersiz; dolanma kesin hükümsüzlük riski | TMK m.706, TBK m.27 |
| Paravan yerli şirket | Yönetim hâkimiyeti ölçütüyle m.36 kapsamına girer | Tapu K. m.36 |
| Sınırları aşan edinim | Tasfiye | Tapu K. m.35 |
Yapısız Taşınmazda Proje Yükümlülüğü ve Tasfiye Takvimi
Yabancı uyruklu gerçek kişiler, edindikleri yapısız taşınmaz üzerinde geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır; Bakanlıkça projenin uygulanma süresi belirlenir ve projenin süresinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği tapu kayıtları ve yerinde incelemelerle takip edilir (Tapu K. m.35). Bu yükümlülük tarla, arsa ve bağ-bahçe gibi üzerinde yapı bulunmayan bütün taşınmazlar bakımından doğar. İmar planı bulunmayan veya yapılaşmaya kapalı bir alanda arsa satın alan yabancı, projesini onaylatma imkânı bulamayacağından baştan tasfiye riski altında olur; bu nedenle yapısız taşınmaz alımından önce imar durumu belgesinin incelenmesi zorunludur.
Süresi içinde Bakanlığa başvurulmaması veya projenin süresinde gerçekleştirilmemesi, taşınmazın tasfiyesi sonucunu doğurur. Tasfiye kapsamındaki taşınmazlar, Hazine ve Maliye Bakanlığınca verilecek ve bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından elden çıkarılmazsa idarece satılarak bedele çevrilir ve bedel hak sahibine ödenir (Tapu K. m.35). Tasfiyeye ilişkin işlemler idari işlem niteliğinde olduğundan tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7); ancak dava açılması tasfiye için verilen süreyi kendiliğinden durdurmaz ve yürütmenin durdurulması kararı alınmadıkça süre işlemeye devam eder (İYUK m.27).
Proje yükümlülüğü ve tasfiye
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yapısız taşınmaz edinimi | Proje iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunulur | Tapu K. m.35 |
| Uygulama süresi | Bakanlıkça belirlenir ve izlenir | Tapu K. m.35 |
| Başvuru veya uygulama yapılmazsa | Tasfiye | Tapu K. m.35 |
| Malike verilen süre | Hazine ve Maliye Bakanlığınca, en fazla bir yıl | Tapu K. m.35 |
| Süre içinde satılmazsa | İdarece satış; bedel malike | Tapu K. m.35 |
| Dava | 60 gün; yürütmenin durdurulması istenmezse süre işler | İYUK m.7, m.27 |
Yabancının Mirası: MÖHUK m.20 ve Türkiye’deki Taşınmazlar
Yabancı bir kişinin ölümü hâlinde mirasına hangi ülke hukukunun uygulanacağı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a göre belirlenir: miras, ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.20). Buna göre yabancı bir kişinin Türkiye’deki taşınmazının kimlere ve hangi oranda intikal edeceği, saklı paylar ve mirasın reddi gibi konular Türk Medeni Kanunu’na göre çözülür. Mirasbırakan Türk vatandaşı olup mirasçıları yabancı ise, intikal Türk hukukuna göre gerçekleşir; mirasçıların yabancı olması tapu kaydına tescile engel değildir.
Mirasçılık belgesi Türkiye’de sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir (TMK m.598); yabancı mahkemeden alınmış bir mirasçılık belgesinin Türkiye’deki taşınmazlar bakımından kullanılabilmesi için tanıma kararı alınması gerekebilir (MÖHUK m.58). Mirasçı Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerden birinin vatandaşı değilse veya intikal eden taşınmazla birlikte kanuni yüzölçümü sınırları aşılıyorsa, sınırı aşan kısım tasfiye kapsamına girer ve mirasçıya verilen süre içinde elden çıkarılmalıdır (Tapu K. m.35). Bu süreçte mirasçıların Türkiye’deki taşınmazlar için veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermesi de gerekir (7338 s.K.).
Yabancı unsurlu mirasta kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Mirasa uygulanacak hukuk | Ölenin millî hukuku | MÖHUK m.20 |
| Türkiye’deki taşınmazlar | Türk hukuku | MÖHUK m.20 |
| Mirasçılık belgesi | Sulh hukuk veya noter | TMK m.598 |
| Yabancı mahkeme kararı | Tanıma gerekebilir | MÖHUK m.58 |
| Sınırlara aykırı intikal | Aşan kısım tasfiye | Tapu K. m.35 |
| Vergi | Veraset ve intikal vergisi beyanı | 7338 s.K. |
Yabancı Malikin Kiraya Vermesi: Vergi, Döviz ve Turizm Amaçlı Kiralama
Taşınmaz edinen yabancı, konutunu veya işyerini kiraya verdiğinde Türk vergi mevzuatına tabi olur. Türkiye’de yerleşik olmayan kişiler dar mükellef olarak yalnızca Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilir ve Türkiye’deki taşınmazdan elde edilen kira geliri gayrimenkul sermaye iradı olarak vergiye tabidir (GVK m.6, m.70). İşyeri olarak kiralanan taşınmazlarda kiracı konumundaki vergi mükellefleri, ödedikleri kira bedeli üzerinden kanunda belirlenen oranda gelir vergisi tevkifatı yapmak zorundadır (GVK m.94). Taşınmazın emlak vergisi ise malik yabancı olsa da Türk vatandaşlarıyla aynı esaslara göre belediyeye ödenir (1319 s.K.).
Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki taşınmaz kira sözleşmelerinde bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması, Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ve buna ilişkin tebliğlerde öngörülen istisnalar dışında yasaklanmıştır; bu nedenle yabancı malikin döviz cinsinden kira kararlaştırmadan önce kiracının ve kendisinin yerleşiklik durumunu ve tebliğdeki istisnaları incelemesi gerekir. Konutun günlük veya haftalık olarak yüz güne kadar turistlere kiralanması ise malikin uyruğundan bağımsız olarak 7464 sayılı Kanun’a tabidir: Kültür ve Turizm Bakanlığından izin belgesi alınması ve binadaki bütün kat maliklerinin oybirliğiyle karar alınması zorunludur; izinsiz faaliyette konut başına ağırlaşan idari para cezaları uygulanır (7464 s.K. m.3).
Yabancı malikin kira ilişkisinde yükümlülükler
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kira geliri | Gayrimenkul sermaye iradı; dar mükellefiyet | GVK m.6, m.70 |
| İşyeri kirası | Kiracının gelir vergisi tevkifatı | GVK m.94 |
| Emlak vergisi | Türk malikle aynı esaslar | 1319 s.K. |
| Döviz kira | Yerleşikler arası sözleşmelerde kural olarak yasak; tebliğ istisnaları | 32 sayılı Karar |
| Günlük turizm kiralaması | İzin belgesi ve kat maliklerinin oybirliği | 7464 s.K. m.3 |
| Konut kira koruması | Kiracıya karşı TBK koruma hükümleri aynen uygulanır | TBK m.339 vd. |
Satıcı ile Alıcı Arasındaki Uyuşmazlıklar: Adli ve İdari Yargı Ayrımı
Yabancıların taşınmaz ediniminde iki farklı uyuşmazlık alanı birbirinden ayrılmalıdır. Tapu müdürlüğünün edinim talebini reddetmesi, tasfiye için süre vermesi veya tasfiye satışı yapması idari işlemdir ve bu işlemlere karşı idari başvuru ile idare mahkemesinde iptal davası yolu işler; idareye yapılan başvuru dava açma süresini durdurur ve başvurunun reddi veya cevapsız kalması hâlinde kalan süre yeniden işlemeye başlar (İYUK m.11). Buna karşılık satıcı ile yabancı alıcı arasındaki satış vaadi, kapora, bedelin iadesi veya ayıp uyuşmazlıkları özel hukuk uyuşmazlığıdır ve adli yargıda görülür.
Yabancı alıcının konutu satıcı veya sağlayıcı sıfatıyla hareket eden bir yükleniciden, sonradan teslim edilmek üzere bedelin tamamı veya bir kısmı peşin ödenerek satın alması hâlinde, alıcının yabancı olması ön ödemeli konut satışına ilişkin tüketici korumasının uygulanmasına engel değildir (6502 s.K. m.40 vd.). Yabancı unsurlu sözleşmelerde taraflar uygulanacak hukuku seçebilse de, Türkiye’deki taşınmazlar üzerindeki aynî haklar taşınmazın bulunduğu yer hukuku olan Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m.21) ve bu taşınmazların aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi kesindir (HMK m.12). Tapu işlemi sırasında Türkçe bilmeyen taraf için tercüman bulundurulması, sonradan irade sakatlığı iddialarının önüne geçer.
Uyuşmazlık türüne göre yol
| Uyuşmazlık | Yargı yolu | Dayanak |
|---|---|---|
| Tapu müdürlüğünün ret kararı | İdari başvuru ve idare mahkemesi | İYUK m.7, m.11 |
| Tasfiye işlemi | İdare mahkemesi; yürütmenin durdurulması | İYUK m.27 |
| Satış vaadi, kapora, bedel iadesi | Adli yargı | TBK m.136, m.177-178 |
| Ön ödemeli konut satışı | Tüketici mahkemesi | 6502 s.K. m.40 vd., m.73 |
| Taşınmazın aynına ilişkin dava | Türk mahkemeleri; taşınmazın bulunduğu yer | HMK m.12 |
| Taşınmaz üzerindeki aynî haklar | Türk hukuku | MÖHUK m.21 |
Yabancının tapusu, kanunun dört süzgecinden geçtiğinde güvenlidir: ülke, miktar, bölge ve proje.
Sınırlamalar sınırlı aynî haklara da uygulanır ve harici anlaşma ya da paravan şirket yoluyla aşılamaz; yapısız taşınmazda iki yıllık proje yükümlülüğü, ihlalinde bir yıla kadar süreli tasfiye söz konusudur. Miras Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk hukukuna tabidir; kira gelirleri ve günlük kiralama ayrı yükümlülükler doğurur. Yabancı alıcı veya satıcı olarak taşınmaz işleminiz için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Konuyla ilgili diğer rehberlerimiz: Tapu K. m.35-36, vergi ve vatandaşlık · günlük kiralama ve 7464 sayılı Kanun · kira gelirinin beyanı · satış vaadi ve ön ödemeli konut · kapora iadesi · harici satışın geçersizliği
Sıkça Sorulan Sorular
Her yabancı Türkiye’de ev alabilir mi?
Kural serbestliktir ve karşılıklılık şartı kaldırılmıştır; ancak edinim, yürütmenin belirlediği ülke listesine bağlıdır — kimi uyruklar için tam veya bölgesel kısıtlar olabilir: satış vaadinden önce uyruk uygunluğunun teyidi sıfırıncı adımdır.
Yabancının alabileceği mülk miktarında sınır var mı?
İki tavan işler: kişi başı ülke genelinde en fazla otuz hektar ve bir ilçedeki yabancı edinimlerinin toplamının, ilçenin özel mülkiyete konu yüzölçümünün yüzde onunu aşamaması — yoğun talepli ilçelerde baraj doluluğu işlemleri durdurabilir.
Arsa veya tarla alan yabancıyı bekleyen özel şart nedir?
İki yıllık proje şartı: yapısız taşınmaz edinen yabancı, geliştireceği projeyi iki yıl içinde bakanlık onayına sunmak zorundadır — ihlalin yaptırımı tasfiyedir; yapılı taşınmaz (konut-işyeri) alımlarında bu şart yoktur.
Yabancı şirketimiz Türkiye’de doğrudan bina alabilir mi?
Kural olarak hayır; yabancı ülke şirketleri ancak özel kanunların dar istisnalarında doğrudan edinebilir — olağan yol Türkiye’de şirket kurmaktır: yabancı sermayeli Türk şirketleri, faaliyet konuları için kendi rejimlerinde (güvenlik bölgelerinde valilik değerlendirmesiyle) taşınmaz edinir.
Sınırlara aykırı edinilen taşınmaza ne olur?
Tasfiye mekanizması işler: idarenin verdiği süre içinde elden çıkarılmayan taşınmaz tasfiye edilir ve bedeli hak sahibine ödenir — miras yoluyla intikalde de sınırlara aykırılık varsa çözüm aynıdır: miras süre tanır, sınırı kaldırmaz.
📚 İlgili Rehberler
Edinim uygunluk analizi, proje şartı yönetimi ve tapu süreçleri için
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.


