Kapora (Pey Akçesi) Geri Alınır mı?

Bir ev veya araç alırken verilen kapora, alım gerçekleşmezse geri alınabilir mi? Bunun cevabı, verilen paranın hukuki niteliğine bağlıdır: bağlanma parası (pey akçesi) mi yoksa cayma parası mı? İkisi arasındaki fark, paranın iade edilip edilmeyeceğini belirler. Bu rehberde kaporanın hangi hâllerde geri alınabileceğini, kritik şekil şartını ve Yargıtay uygulamasını açıklıyoruz.

İki Farklı Kavram: Bağlanma Parası ve Cayma Parası

Halk arasında “kapora” denilen ödeme, hukuken iki ayrı kuruma karşılık gelebilir:

• Bağlanma parası / pey akçesi (TBK m. 177): Sözleşme yapılırken verilen ve sözleşmenin yapıldığına kanıt olan paradır. Aksine sözleşme veya yerel âdet yoksa esas alacaktan (satış bedelinden) düşülür. Cayma hakkı vermez.
• Cayma parası / pişmanlık akçesi (TBK m. 178): Taraflara, belirli bir bedel karşılığında sözleşmeden tek taraflı dönme (cayma) hakkı tanıyan paradır. Kanunen: parayı veren cayarsa verdiğini bırakır; alan cayarsa aldığının iki katını geri verir.

Temel Kural: Kapora İade Edilir mi?

İadenin cevabı, paranın niteliğine göre değişir:

• Bağlanma parası ise: Sözleşme ifa edilmese veya taraf vazgeçse dahi, para kural olarak iade edilir.
• Cayma parası ise: Cayan taraf parayı kaybeder; yani veren cayarsa iadesini alamaz, alan cayarsa iki katını öder.

Karine ve İspat Yükü: Şüphe Varsa Bağlanma Parasıdır

Bu, en önemli noktalardan biridir. TBK m. 177/1’deki karineye göre, sözleşme yapılırken verilen para aksi açıkça kararlaştırılmadıkça bağlanma parası (pey akçesi) sayılır. Yani:

• Verilen paranın cayma parası olduğunu iddia eden taraf (genellikle satıcı), bunu ispatla yükümlüdür.
• Sözleşmede veya makbuzda salt “kapora” yazması, o paranın cayma parası olduğu anlamına gelmez. Cayma hakkı karşılığında verildiğinin anlaşma metninden açıkça anlaşılması gerekir.

Bu nedenle, para verirken niteliğini (bağlanma mı, cayma mı) yazılı olarak netleştirmek ve makbuz almak büyük önem taşır.

Kritik Nokta: Geçersiz Sözleşmede Kapora Her Hâlde İade Edilir

Bu, taşınmaz ve araç alımlarında en sık gözden kaçan husustur. Bağlanma parası ve cayma parası, asıl sözleşmenin fer’i (yan) haklarıdır; asıl sözleşme geçersizse bu hükümler de geçersiz olur. Taşınmaz ve araç satışları resmi şekle tabidir:

• Taşınmaz: Tapu müdürlüğünde resmi satış; satış vaadi ise noterde düzenleme (TBK m. 237, TMK m. 706, Tapu K. m. 26).
• Araç (motorlu taşıt): Noterde düzenlenen yazılı satış (TMK m. 705-706, TBK m. 237).

Bir taşınmaz veya araç için sözleşme noter/tapu dışında (elden, mesajla, adi yazılı) yapılmışsa, “cayma parası” olarak kararlaştırılmış olsa bile işlem geçersizdir. Geçersiz sözleşmedeki cayma parası hükmü de geçersiz olacağından, verilen kapora sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre (TBK m. 77 vd.) her hâlükârda iade edilir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2020/3-551 bu yöndedir). Yani satıcı, geçersiz bir sözleşmeye dayanarak “vazgeçtin, kapora yanar” diyemez.

Kusur ve Haklı Sebep

Bağlanma parasında, parayı alan tarafın zararını kaporadan mahsup edebilmesi (alıkoyabilmesi) için, sözleşmenin ifa edilmemesinde parayı veren tarafın kusurlu olması gerekir. Parayı alan taraf kusurluysa, kaporayı iade eder ve gerekiyorsa karşı tarafın zararını da tazmin eder (Yargıtay 3, 11 ve 13. HD kararları bu yöndedir). Ayrıca cayan tarafın haklı bir sebebi varsa (örneğin satışa konu dairenin depremde yıkılması), bu taraf ne tazminat ne de cayma parası ödemek zorundadır; verdiğini geri isteyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Ev almaktan vazgeçtim, kaporamı geri alabilir miyim?

Verilen para bağlanma parası ise (aksi açıkça kararlaştırılmadıkça öyle sayılır) kural olarak iade edilir. Ayrıca taşınmaz satışı tapuda/noterde resmi şekilde yapılmadıysa sözleşme geçersizdir ve kapora her hâlde iade edilir.

Kapora ile cayma parası arasındaki fark nedir?

Bağlanma parası (kapora) sözleşmenin yapıldığına kanıttır ve cayma hakkı vermez; vazgeçilse de iade edilir. Cayma parası ise dönme hakkı karşılığıdır; veren cayarsa parayı kaybeder, alan cayarsa iki katını öder.

Sözleşmede “kapora” yazması cayma parası anlamına gelir mi?

Hayır. Salt “kapora” ifadesi paranın cayma parası olduğunu göstermez. TBK m. 177 karinesine göre aksi ispatlanmadıkça bağlanma parası sayılır; cayma parası olduğunu iddia eden taraf bunu ispat etmelidir.

Satıcı vazgeçerse kaporayı iki kat mı öder?

Yalnızca para cayma parası olarak geçerli biçimde kararlaştırılmışsa ve asıl sözleşme geçerliyse, alan (satıcı) cayarsa aldığının iki katını öder (TBK m. 178). Bağlanma parasında ise satıcı kusurluysa kaporayı iade eder.

Noter/tapu dışında yapılan satışta cayma parası geçerli mi?

Hayır. Taşınmaz ve araç satışı resmi şekle tabidir. Noter/tapu dışında yapılan satışta “cayma parası” yazsa bile sözleşme geçersizdir; fer’i olan cayma parası hükmü de geçersiz olur ve kapora sebepsiz zenginleşme ile iade edilir.

Satıcı kaporadan zararını kesebilir mi?

Bağlanma parasında, satıcının kaporadan zarar mahsup edebilmesi için sözleşmenin ifa edilmemesinde parayı verenin (alıcının) kusurlu olması gerekir. Satıcı kusurluysa kaporayı iade eder. Cayanın haklı sebebi varsa hiçbir bedel ödemez.