Uçuş Tazminatı Hesaplama Aracı — SHY-YOLCU m.6-10 (2026)

Uçuş tazminatında tutarı belirleyen tek şey mesafe değildir. SHY-YOLCU Yönetmeliği üç ayrı olayı — iptal, uçağa kabul edilmeme ve tehir — farklı koşullara bağlar; iptalin kaç gün önce bildirildiği ve teklif edilen alternatif uçuşun kalkış ile varış saatleri hakkı tamamen ortadan kaldırabilir ya da tazminatı yarıya indirebilir. 10 Aralık 2024 tarihli değişiklikle, teknik ve operasyonel nedenlerle son varış yerine üç saat ve daha fazla geç ulaşan yolculara da tazminat hakkı tanındı. Aşağıdaki araç bu koşulları sırayla işletir.

Dayanak: 2920 Sayılı Kanun ve SHY-YOLCU Yönetmeliği

Havayolu yolcusunun hakları Türkiye’de bir yönetmelikle düzenlenmiştir: Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik, kısa adıyla SHY-YOLCU. Yönetmeliğin dayanağı 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’dur ve uygulamasından Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü sorumludur.

Yönetmelik, yolcuya asgari haklar tanır. Bu, iki yönlü bir kuraldır. Bir yandan hava taşıma işletmesi bu haklardan daha azını sözleşmeyle kararlaştıramaz; bilet koşullarına konulan sınırlayıcı kayıtlar bu ölçüde geçersizdir. Diğer yandan yolcunun diğer kanun ve düzenlemelerden doğan tazminat talep etme hakları saklıdır. Yani yönetmelikteki maktu tazminat, uğranılan gerçek zarar daha büyükse genel hükümlere göre dava açmaya engel değildir.

Yönetmelik üç olayı ayrı ayrı düzenler: uçağa kabul edilmeme, uçuşun iptali ve uçuşun tehiri. Her üçünde de yolcuya üç ayrı hak kümesi tanınabilir: tazminat (m.8), bilet iadesi veya güzergâh değişikliği (m.9) ve bakım hizmetleri (m.10). Bu üçünü birbirine karıştırmamak gerekir; bazı hâllerde tazminat doğmazken bakım hizmetleri yükümlülüğü devam eder.

Tazminat Tutarları: Mesafe ve Hat Ayrımı (m.8)

Yönetmeliğin 8. maddesi, 10 Aralık 2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden yazılmıştır. Güncel metne göre tazminat tutarları şöyledir.

Tazminat kişi başınadır. Aynı rezervasyondaki her yolcu için ayrı ayrı doğar; dört kişilik bir aile için tutar dörde katlanır. Biletin ne kadara alındığı tazminatı değiştirmez — indirimli bilet alan yolcu ile tam ücret ödeyen yolcu aynı tutara hak kazanır. Buna karşılık ücretsiz seyahat eden veya halka açık olarak doğrudan ya da dolaylı biçimde sunulmayan indirimli tarifeyle seyahat eden yolcular yönetmelik kapsamı dışındadır.

Mesafe hesabında büyük çember yöntemi kullanılır. Bu, iki nokta arasındaki küresel en kısa mesafedir; uçağın fiilen izlediği rota değildir. Uçağa kabul edilmeme ve iptal hâllerinde mesafe, kalkış yeri ile planlanan son varış yeri arasında ölçülür; aktarmalı bir yolculukta ara duraklar değil, nihai varış noktası esas alınır.

Türk Lirası Karşılığı Hangi Kurdan Hesaplanır?

Tazminat Avro cinsinden belirlenmiştir; ödeme ise Türk lirası olarak yapılır. Kur konusunda 10 Aralık 2024 değişikliği yolcu lehine önemli bir düzeltme getirmiştir.

Değişiklikten önceki metinde, Türk lirası karşılığı hesaplanırken biletin satın alındığı güne ait Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınıyordu. Bu, aylar önce bilet alan yolcunun eski ve düşük kurla ödeme almasına yol açıyordu. Değişiklikle ölçüt tazminatın ödendiği güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuruna çevrilmiştir.

Bunun pratik sonucu büyüktür: havayolunun ödemeyi geciktirmesi artık tutarı aşındırmaz, aksine ödeme günündeki kur uygulanır. Aracın kur alanına ödeme günündeki Merkez Bankası döviz satış kurunu girerek Türk lirası karşılığını görebilirsiniz.

İptalde Tazminat Ne Zaman Doğmaz? (m.6)

Uçuş iptal edildiğinde tazminat otomatik olarak doğmaz. Yönetmelik, bildirim zamanı ile teklif edilen alternatif uçuşa göre üç ayrı istisna öngörür. Bu üç eşik, uygulamada en çok tartışılan noktadır.

İki koşulun birlikte sağlanması gerekir. Alternatif uçuş varışta sınır içinde kalsa bile kalkış saati fazla öne çekilmişse istisna uygulanmaz; aynı şekilde kalkış uygun ama varış gecikmesi sınırı aşıyorsa tazminat hakkı doğar. Araç bu iki koşulu ayrı ayrı sınar.

Bildirim yükünün havayolunda olduğu da unutulmamalıdır. Yolcuya iptalin bildirilip bildirilmediği ve ne zaman bildirildiği çekişmeli hâle geldiğinde, bunu ispat etmek hava taşıma işletmesine düşer. Bu nedenle e-posta ve kısa mesaj kayıtlarının saklanması önem taşır.

Tehir (Rötar): 10 Aralık 2024 Değişikliğinin Getirdiği Hak

Yönetmeliğin ilk hâlinde tehir, kural olarak tazminat değil yalnızca bakım hizmetleri ve belirli hâllerde bilet iadesi hakkı doğuruyordu. 10 Aralık 2024 tarihli değişiklik bu tabloyu değiştirmiştir.

Yeni düzenlemeye göre, uçuşun teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine üç saat ve daha fazla sürede ulaştırılması hâlinde, uçuşu icra eden hava taşıma işletmesi 8. maddedeki tazminatı ödemekle yükümlüdür. Ayrıca 9. maddedeki haklar da bu hâlde gündeme gelir.

Ölçütün kalkıştaki değil varıştaki gecikme olduğuna dikkat edilmelidir. Uçak dört saat geç kalkmış olsa dahi, hızlanarak son varış yerine iki buçuk saat gecikmeyle ulaşmışsa tazminat doğmaz. Tersine, kalkış bir saat gecikmiş ancak aktarma kaçırıldığı için son varışa beş saat geç ulaşılmışsa tazminat doğar. Aracın gecikme alanına bu nedenle son varış yerine ulaşmadaki gecikme yazılmalıdır.

Yüzde 50 İndirim: Alternatif Uçuş Teklifinin Etkisi (m.8/3)

Yönetmeliğin 8. maddesinin üçüncü fıkrası, tazminatı yarıya indirebilen bir kural içerir. Yolculara, rezervasyonu yapılan uçuşun planlanan varış zamanını aşağıdaki süreleri aşmayan alternatif bir uçuşla son varış yerlerine güzergâh değişikliği teklif edilmesi hâlinde, hava taşıma işletmesi tazminatı yüzde 50 oranında düşürebilir.

Maddedeki ifade “düşürebilir” biçimindedir; bu, işletmeye tanınmış bir imkândır, kendiliğinden uygulanan bir indirim değildir. Havayolu bu indirimi uyguluyorsa, alternatif uçuş teklifinin gerçekten yapıldığını ve varış gecikmesinin sınır içinde kaldığını göstermesi beklenir.

Bakım Hizmetleri: Tazminattan Bağımsız Yükümlülük (m.10)

Yönetmeliğin 10. maddesi, bekleyen yolcuya bedelsiz olarak sağlanacak hizmetleri düzenler. Bu yükümlülük tazminattan bağımsızdır ve olağanüstü hâl bulunsa dahi ortadan kalkmaz. Havayolunun “hava muhalefeti vardı, sorumluluğum yok” savunması, yemek ve konaklama yükümlülüğünü kaldırmaz.

Hizmetlerin devreye girdiği bekleme süresi mesafe bandına göre değişir: 1500 kilometre ve daha kısa uçuşlarda iki saat, 1500-3500 kilometre arası uçuşlarda üç saat, 3500 kilometreden uzun uçuşlarda dört saat ve üzeri beklemelerde yolcuya yiyecek ve içecek ile iletişim imkânı sağlanır. Bekleme bir veya daha fazla gece kalmayı gerektiriyorsa otel konaklaması ve havalimanı ile otel arasındaki ulaşım da havayolunun yükümlülüğündedir.

Beş saat ve üzeri gecikmelerde ise yolcu, yolculuktan vazgeçerek bilet bedelinin iadesini isteyebilir. Bu hakkın kullanılması hâlinde, gerekiyorsa ilk kalkış noktasına dönüş uçuşu da sağlanır.

Olağanüstü Hâl Savunması ve İspat Yükü

Hava taşıma işletmesi, iptalin veya gecikmenin alınabilecek tüm tedbirler alınmış olsa dahi kaçınılamayacak olağanüstü hâllerden kaynaklandığını ispat ederse tazminat ödemekle yükümlü olmaz. Uygulamada bu savunmaya dayanak yapılan tipik olaylar şunlardır: ağır meteorolojik koşullar, hava sahasının kapatılması, güvenlik riskleri, siyasi istikrarsızlık ve grev gibi işletmenin kontrolü dışındaki gelişmeler.

Buradaki belirleyici nokta ispat yükünün havayoluna ait olmasıdır. Yolcunun olağanüstü hâl bulunmadığını kanıtlaması gerekmez; işletmenin, olayın gerçekten olağanüstü olduğunu ve tüm makul tedbirlerin alındığını ortaya koyması beklenir. Bu nedenle “teknik arıza” gerekçesi çoğu zaman kabul görmez: uçağın bakım ve işletme riski, doğası gereği havayolunun kendi faaliyet alanındadır. Nitekim 2024 değişikliği, teknik ve operasyonel nedenlerle üç saat aşan gecikmeleri açıkça tazminat kapsamına almıştır.

Başvuru Yolu ve Süreler

İzlenecek sıra bellidir. İlk adım, doğrudan uçuşu icra eden hava taşıma işletmesine yazılı başvuru yapmaktır. Başvuruda uçuş numarası, tarih, bilet ve biniş kartı bilgileri ile olayın niteliği açıkça belirtilmeli; ödemenin yapılacağı IBAN eklenmelidir.

Havayolu başvuruyu reddeder veya makul sürede cevap vermezse ikinci adım Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’ne şikâyet başvurusudur. İdari denetim yolu, tazminatın tahsilini kendiliğinden sağlamaz ancak işletme üzerinde etkili bir baskı oluşturur ve dosyaya resmî bir kayıt kazandırır.

Üçüncü adım yargı yoludur. Yolcu ile havayolu arasındaki ilişki tüketici işlemi niteliği taşıdığından, parasal sınırlar içinde tüketici hakem heyetine, sınırı aşan taleplerde tüketici mahkemesine başvurulabilir. Tüketici hakem heyeti başvuruları harçsızdır ve avukat zorunluluğu yoktur.

Zamanaşımı bakımından dikkatli olmak gerekir. Yönetmelik ayrı bir süre öngörmediğinden genel hükümler uygulanır; ayrıca uluslararası taşımalarda Montreal Sözleşmesi’nin öngördüğü iki yıllık hak düşürücü süre gündeme gelebilir. Bu nedenle talebin uzun süre bekletilmemesi yerinde olur.

Aktarmalı Uçuşlar ve Kaçırılan Bağlantı

Aktarmalı yolculuklarda en sık karşılaşılan durum, ilk bacaktaki küçük bir gecikmenin bağlantı uçuşunun kaçırılmasına ve son varışta saatlerce gecikmeye yol açmasıdır. Bu hâlde değerlendirme, ilk uçuştaki gecikmeye göre değil planlanan son varış yerine ulaşmadaki toplam gecikmeye göre yapılır.

Aynı ilke mesafe hesabında da geçerlidir. Uçağa kabul edilmeme ve iptal hâllerinde mesafe, kalkış yeri ile planlanan son varış yeri arasında büyük çember yöntemiyle ölçülür; ara duraklardaki iniş kalkışlar mesafeyi bölmez. İki ayrı bilet alınmış ve bacaklar arasında tek bir taşıma sözleşmesi bulunmuyorsa durum değişir: bu hâlde her uçuş kendi başına değerlendirilir ve ilk uçuşun gecikmesi ikinci bilet bakımından tazminat doğurmaz.

Bir şehre veya bölgeye birden fazla havaalanının hizmet ettiği hâllerde, hava taşıma işletmesi yolcuya alternatif bir havaalanına uçuş teklif edebilir. Bu durumda yolcunun o alternatif havaalanından rezervasyonun yapıldığı havaalanına veya kabul ettiği başka bir yakın varış noktasına transferine ait masrafı işletme karşılamak zorundadır.

Öncelikli Yolcular ve Uçağa Kabul Edilmeme Usulü

Uçağa kabul edilmeme, havayolunun koltuk sayısından fazla rezervasyon almasından kaynaklanan bir durumdur. Yönetmelik burada iki aşamalı bir usul öngörür. İşletme önce, karşılığında belirlenecek bir menfaat sağlayarak rezervasyonundan gönüllü olarak vazgeçecek yolcu arar. Gönüllü çıkmaması hâlinde yolcu rızası dışında uçağa kabul edilmez ve bu hâlde derhâl tazminat ile bilet iadesi veya güzergâh değişikliği ve bakım hizmetleri hakları doğar.

Aradaki fark önemlidir: gönüllü olarak feragat eden yolcu, üzerinde anlaşılan menfaati alır ancak 8. maddedeki maktu tazminatı talep edemez. Bu nedenle havalimanında teklif edilen kupon veya yükseltme önerisini kabul etmeden önce, zorunlu kabul edilmeme hâlinde doğacak tazminatın ne olduğunu bilmek gerekir. Araç bu karşılaştırmayı yapmanızı sağlar.

Yönetmelik ayrıca öncelik kuralları getirir. Hareket kabiliyeti kısıtlı kişiler ve refakatçileri, refakat için sertifikalandırılmış rehber köpekler ve tek başına seyahat eden çocuklar taşınmada öncelik taşır; uçağa kabul edilmeme, iptal ve her türlü tehir hâlinde bu yolculara bakım hizmetleri en kısa zamanda sağlanır.

Bilgilendirme Yükümlülüğü ve Sorumluluğun Sınırlandırılamaması

Hava taşıma işletmesi, uçuş öncesi kontrol işlemi sırasında yolcuları hakları konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. Uçağa kabul edilmeme, iptal veya en az iki saatlik tehir hâlinde etkilenen her yolcuya, tazminat ve bakım kurallarını açıklayan yazılı bir bildirim verilmesi gerekir.

Uygulamada bu bildirimin verilmemesi tek başına ayrı bir tazminat doğurmaz, ancak yolcunun haklarını süresinde kullanamadığı savunmasını güçlendirir ve idari denetimde işletme aleyhine bir unsurdur.

Yönetmeliğin en güçlü hükümlerinden biri, sorumluluğun sınırlandırılamamasına ilişkin olandır. Yolculara karşı yükümlülükler, taşıma sözleşmesindeki sınırlayıcı veya feragat ettirici bir hükümle azaltılamaz. Bilet satın alırken onaylanan taşıma şartları arasında yer alan “gecikmeden sorumlu değiliz” türü kayıtlar, yönetmelikteki asgari haklar bakımından hüküm doğurmaz.

Bagaj Kaybı ve Hasarı Ayrı Bir Rejimdir

Uçuş tazminatı ile bagaj tazminatı birbirinden bağımsızdır ve farklı kaynaklara dayanır. Uçuş iptali veya gecikmesi için SHY-YOLCU uygulanırken, bagajın kaybolması, hasar görmesi veya geç teslim edilmesi bakımından Montreal Sözleşmesi ile Türk Ticaret Kanunu’nun taşıma hükümleri devreye girer.

Bu ayrımın pratik sonucu, aynı olayda iki ayrı talebin birlikte ileri sürülebilmesidir: uçuşu beş saat geciken ve bagajı da iki gün sonra teslim edilen bir yolcu, hem SHY-YOLCU tazminatını hem bagaj gecikmesi zararını talep edebilir. Bagaj tarafındaki süreler ve tutarlar için uçakta bagaj kaybı, hasarı ve gecikmesi rehberimiz ayrıntılıdır.

Sık Yapılan Yedi Hata

Mevzuat Çerçevesi

Sıkça Sorulan Sorular

Uçuş tazminatı ne kadar?

SHY-YOLCU m.8 uyarınca iç hat uçuşlarda 100 Avro; dış hat uçuşlarda 1500 kilometre ve daha kısa mesafede 250 Avro, 1500-3500 kilometre arasında 400 Avro, 3500 kilometreden uzun uçuşlarda 600 Avrodur. Tazminat yolcu başına doğar ve bilet fiyatına göre değişmez.

Rötarda kaç saatten sonra tazminat alınır?

10 Aralık 2024 tarihli değişiklik uyarınca, uçuşun teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine üç saat ve daha fazla sürede ulaştırılması hâlinde tazminat hakkı doğar. Ölçüt kalkıştaki değil, son varıştaki gecikmedir.

Uçuş iptalinde her zaman tazminat alınır mı?

Hayır. İptal kalkıştan en az iki hafta önce bildirilmişse tazminat doğmaz. İki hafta ile yedi gün arasında bildirilmişse en fazla iki saat erken kalkan ve dört saatten az geç varan bir alternatif uçuş teklif edilmesi, yedi günden kısa sürede bildirilmişse en fazla bir saat erken kalkan ve iki saatten az geç varan bir alternatif uçuş teklif edilmesi hâlinde tazminat doğmaz.

Tazminat neden yarıya düşürüldü?

SHY-YOLCU m.8/3 uyarınca, güzergâh değişikliğiyle teklif edilen alternatif uçuşun varış gecikmesi 1500 kilometreye kadar iki saati, 1500-3500 kilometre arasında üç saati, 3500 kilometreden uzun uçuşlarda dört saati aşmıyorsa hava taşıma işletmesi tazminatı yüzde 50 oranında düşürebilir.

Tazminatın Türk lirası karşılığı hangi kurla hesaplanır?

10 Aralık 2024 değişikliğinden sonra, tazminatın ödendiği güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır. Önceki metinde biletin satın alındığı gün esas alınıyordu; değişiklik yolcu lehinedir.

Havayolu “hava muhalefeti vardı” derse ne olur?

Alınabilecek tüm tedbirler alınsa dahi kaçınılamayacak olağanüstü hâllerin varlığı ispatlanırsa tazminat ödenmez. Ancak ispat yükü hava taşıma işletmesindedir ve bu savunma yiyecek, içecek ile konaklama gibi bakım hizmetleri yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Beklerken yemek ve otel hakkım var mı?

SHY-YOLCU m.10 uyarınca beklemenin 1500 kilometre ve daha kısa uçuşlarda iki saati, 1500-3500 kilometre arasında üç saati, 3500 kilometreden uzun uçuşlarda dört saati aşması hâlinde yiyecek, içecek ve iletişim imkânı bedelsiz sağlanır. Bir veya daha fazla gece kalınması gerekiyorsa otel konaklaması ve transfer de havayolunun yükümlülüğündedir.

Beş saatlik gecikmede bilet iademi isteyebilir miyim?

Evet. Beş saat ve üzeri gecikmelerde yolcu yolculuktan vazgeçerek bilet bedelinin iadesini isteyebilir; gerekiyorsa ilk kalkış noktasına dönüş uçuşu da sağlanır.

Nereye başvurmam gerekir?

Önce uçuşu icra eden hava taşıma işletmesine yazılı başvuru yapılır. Sonuç alınamazsa Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’ne şikâyette bulunulabilir. Talep tüketici işlemi niteliği taşıdığından, parasal sınırlar içinde tüketici hakem heyetine, sınırı aşan taleplerde tüketici mahkemesine başvurulabilir.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz uçuş bilgileri sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Olağanüstü hâl savunmasının yerindeliği ve mesafenin doğru ölçümü sonucu doğrudan değiştirir.