Taahhüt Cayma Bedeli Hesaplama Aracı — BTK Yönetmeliği ve 6502 s.K. m.52

Taahhütlü abonelikte cayma bedeli, operatörün serbestçe belirleyebileceği bir tutar değildir. Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliği iki tutar hesaplanmasını ve bunlardan düşük olanının esas alınmasını emreder: bir yanda abonenin o güne kadar yararlandığı indirim ile cihaz ve diğer faydaların tahsil edilmemiş kısmı, diğer yanda taahhüdün sonuna kadar tahakkuk etmemiş aylık bedellerin toplamı. Uygulamada operatörler çoğu zaman yalnızca ikinci tutarı faturalandırır. Aşağıdaki araç iki tutarı da hesaplar ve hangisinin uygulanması gerektiğini gösterir.

Dayanak: 5809 Sayılı Kanun ve BTK Yönetmeliği

Elektronik haberleşme aboneliklerinde tüketicinin hakları iki ayrı katmandan doğar. Genel katman 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’dur; özel katman ise 5/11/2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’na dayanılarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından çıkarılan Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliğidir. Yönetmelik 28 Ekim 2017 tarihli ve 30224 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, sonraki yıllarda birkaç kez değiştirilmiştir.

Bu ikili yapı önemlidir: cayma bedelinin nasıl hesaplanacağı Yönetmelik’te ayrıntılı biçimde düzenlenmişken, abonelik sözleşmesinin feshine ilişkin genel hükümler ile haksız şart denetimi 6502 sayılı Kanun’dan gelir. Uyuşmazlıkta her iki katman birlikte ileri sürülür.

Yönetmeliğin bir başka önemli kuralı, abonelik sözleşmesi kavramının geniş tanımlanmasıdır: sözleşmeye yapılan her türlü ek, değişiklik, kampanya şartı ve taahhütname de abonelik sözleşmesi sayılır. Bu, taahhütnamedeki kayıtların da haksız şart denetimine tabi olduğu anlamına gelir.

Cayma Bedelinin Formülü: İki Tutar, Düşük Olanı

Yönetmeliğin taahhüde ilişkin maddesinin beşinci fıkrası, cayma bedelinin üst sınırını çift yönlü bir sınırlamayla belirler. Hüküm iki cümleden oluşur ve her cümle ayrı bir tutarı tarif eder.

Birinci cümleye göre, taahhüt bitiminden önce taahhüde aykırılığın oluşması hâlinde işletmecinin talep edeceği bedel; taahhüde aykırılığın oluştuğu döneme kadar aboneye sağlanan indirimler ile cihaz veya diğer faydaların bedellerinin tahsil edilmemiş kısmının toplamı ile sınırlı kalmak zorundadır.

İkinci cümleye göre ise, aboneden taahhüt kapsamında, taahhüde son verilmesinden taahhüt bitimine kadar olan dönem aralığında tahsil edileceği belirlenen bedellerin henüz tahakkuk etmemiş kısmının toplamının daha düşük olması hâlinde, düşük olan tutar esas alınır.

Formülün mantığı basittir: abone, yararlanmadığı bir faydanın bedelini ödemez; aynı şekilde, taahhüde uysaydı ödeyeceğinden fazlasını da ödemez. Bu iki sınır birlikte uygulandığında, cayma bedeli hiçbir zaman abonenin elde ettiği net menfaati aşamaz.

Taahhüdün Hangi Aşamasında Olduğunuz Sonucu Değiştirir

A ve B tutarları taahhüt süresi boyunca ters yönde hareket eder. Taahhüdün başında A küçük, B büyüktür; sona yaklaşıldıkça A büyür, B küçülür. Bu nedenle hangi tutarın uygulanacağı, feshin zamanına göre değişir.

Yirmi dört aylık, aylık taahhütlü bedeli 400 TL, liste bedeli 700 TL olan bir abonelikte tablo şöyledir. Altıncı ayda fesih hâlinde A tutarı 1.800 TL (6 × 300 TL indirim), B tutarı 7.200 TL’dir (18 × 400 TL); düşük olan A uygulanır. Yirmi ikinci ayda ise A 6.600 TL, B yalnızca 800 TL’dir; bu kez B uygulanır.

Tablo cihaz bedeli içermeyen sade bir örnektir; cihaz veya kurulum muafiyeti gibi faydalar bulunuyorsa A tutarı yükselir ve dönüm noktası ileriye kayar. Araç bu hesabı sizin verinizle yapar.

Cihaz ve Modem Bedeli: Ayrı Bir Kalem

Taahhüt kapsamında verilen modem, uydu alıcısı veya cep telefonu bakımından iki ayrı durum vardır ve karıştırılmamalıdır.

Birinci durum, cihazın iade edilmesidir. Bu hâlde cihaz bedelinin tahsil edilmemiş kısmı cayma bedeli hesabına girmez; abone cihazı geri verdiği için ondan yararlanmaya devam etmez. İade, tutanak veya kargo teslim belgesiyle ispat edilmelidir.

İkinci durum, cihazın abonede kalmasıdır. Yönetmelik bu hâlde işletmeciye cihazın kalan ücretini talep etme imkânı tanır. Yani cihaz bedeli, cayma bedelinden ayrı bir alacak olarak da gündeme gelebilir. Bu nedenle fesih öncesinde cihazın iade edilip edilmeyeceğine karar vermek, doğrudan ödenecek tutarı etkiler.

Uygulamada sık yaşanan sorun, cihaz bedelinin taahhütnamede hiç gösterilmemiş olmasıdır. Bedeli belirtilmemiş bir cihaz için sonradan yüksek bir tutar talep edilmesi, tüketicinin sözleşme kurulmadan önce bilgi sahibi olamayacağı bir yükümlülüğün dayatılması anlamına gelir ve haksız şart denetimine tabidir.

Cayma Bedeli Hiç Doğmayan Hâller

Bazı fesih sebeplerinde cayma bedeli hiç talep edilemez. Bunlar istisna değil, kusurun aboneye yüklenemeyeceği hâllerdir.

Yerleşim yeri değişikliğine ilişkin hükümde önemli bir sınır vardır: bu kolaylık mobil elektronik haberleşme hizmetleri dışındaki taahhütlü aboneliklere tanınmıştır. Sabit internet ve sabit telefon aboneliklerinde taşınma nedeniyle bedelsiz fesih mümkündür; mobil hatlarda ise hat taşındığı için bu gerekçe kabul görmez. Ayrıca hizmetin yeni adreste sunulmasının fiilen imkânsız olması ve adres değişikliğinin belgelenmesi aranır.

Ölüm hâlinde açılan abonelik borçlarının akıbeti ayrı bir konudur; miras ve abonelik devri boyutu için vefattan sonra gelen faturalar ve abonelik devri rehberimize bakabilirsiniz.

Tüketici Kanunu’ndan Gelen Fesih Hakkı (6502 s.K. m.52)

6502 sayılı Kanun’un abonelik sözleşmelerini düzenleyen 52. maddesi, tüketiciye güçlü bir fesih hakkı tanır: tüketici, belirsiz süreli veya süresi bir yıldan daha uzun olan belirli süreli abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin istediği zaman feshedebilir.

Aynı madde iki usul güvencesi daha getirir. Birincisi, sağlayıcı abonelik sözleşmesinin feshedilmesi için sözleşmenin kurulmasını sağlayan yöntemden daha ağır koşullar içeren bir yöntem belirleyemez. Telefonla kurulan bir aboneliğin feshi için noter ihtarnamesi istenmesi bu nedenle hukuka aykırıdır. İkincisi, sağlayıcı fesih bildiriminin ulaşmasından itibaren belirlenen süre içinde hizmeti durdurmakla yükümlüdür.

Yirmi dört aylık bir taahhüdün “bir yıldan uzun belirli süreli sözleşme” olduğu açıktır. Buradan hareketle cayma bedelinin cezai şart sayılıp sayılamayacağı tartışılır. Baskın uygulama, taahhüt kapsamında sağlanan indirimin geri istenmesinin cezai şart değil, verilen menfaatin iadesi olduğu yönündedir. Buna karşılık indirim tutarını aşan, kalan aylara ait bedellerin toplu olarak istenmesi cezai şart niteliği taşır ve hem Yönetmelik’teki üst sınıra hem de 6502 sayılı Kanun’a aykırı düşer.

Fesih Nasıl Yapılır? Yöntem ve İspat

Abonelik feshi yazılı bildirimle yapılır. Yönetmelikte yapılan değişikliklerle abonelere birden fazla kanal tanınmıştır: e-Devlet kapısı, işletmecinin çevrimiçi işlem merkezi, kayıtlı elektronik posta ve müşteri hizmetleri bu kanallar arasındadır.

Hangi kanal kullanılırsa kullanılsın belirleyici olan ispattır. Çağrı merkezi üzerinden yapılan fesih taleplerinde işlem numarasının alınması, çevrimiçi işlemlerde ekran görüntüsü ve referans numarasının saklanması, e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda çıktının alınması gerekir. Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, feshin talep edildiği tarihin ispat edilememesinden kaynaklanır.

Fesih talebinden sonra gelen faturalar da dikkatle izlenmelidir. Fesih tarihinden sonraki döneme ait tahakkuklar iptal edilmelidir; ödeme yapılmışsa iadesi istenir. Bu konuda hazır metin için abonelik feshi ve haksız cayma bedeli başvuru dilekçesi örneği sayfamızı kullanabilirsiniz.

Taahhüdün Yenilenmesi ve Süre Bitiminde Bilgilendirme

Taahhüt süresi dolduğunda abonelik kendiliğinden sona ermez; hizmet, taahhütsüz tarife üzerinden devam eder. Bu geçiş, uygulamada abonelerin en çok mağdur olduğu noktadır: indirim biter, aylık bedel liste fiyatına yükselir ve fark çoğu zaman fatura gelene kadar fark edilmez.

Yönetmelikte 2022 yılında yapılan değişiklikle işletmecilere bu konuda açık bir yükümlülük getirilmiştir. Taahhüt süresinin sona ermesine rağmen abone farklı bir taahhüde kayıt yaptırmamışsa, işletmeci taahhüt süresinin sona erdiği ve taahhütsüz fiyatlar üzerinden hizmet alınmaya devam edileceği hususunda aboneyi kısa mesaj veya arama yoluyla bilgilendirmek zorundadır.

Bu bilgilendirme yapılmamışsa, abonenin taahhüt bitiminden sonraki dönemde ödediği fark bakımından itiraz imkânı doğar. Bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığı işletmecinin kayıtlarından tespit edilir ve ispat yükü işletmecidedir.

Taahhüdün yenilenmesi bakımından da bir sınır vardır: Yönetmeliğe göre sözleşmenin kendiliğinden uzatılmış sayılacağının öngörüldüğü durumlarda, tüketicinin uzatmama iradesini beyan etmesi için sözleşmenin sona ereceği tarihten itibaren otuz günden uzun bir süre öngören kayıtlar haksız şart sayılabilecek şartlar arasında yer alır. Yani “yenilemeyeceğinizi altmış gün önce bildirin” biçimindeki kayıtlar tartışmalıdır.

Numara Taşıma ile Fesih Aynı Şey Değildir

Mobil aboneliklerde en sık karıştırılan iki işlem numara taşıma ve abonelik feshidir. Numara taşıma, hattın başka bir işletmeciye aktarılmasıdır ve mevcut işletmeci nezdindeki aboneliği sona erdirir; ancak taahhüt bakımından bu, taahhüde aykırılık oluşturur ve cayma bedeli doğurur.

Bu nedenle numara taşıma öncesinde mevcut taahhüdün hangi aşamasında olunduğu hesaplanmalıdır. Taahhüdün son aylarındaysanız cayma bedeli düşük olacağından taşıma mantıklı olabilir; ilk aylardaysanız yararlanılan indirim toplamı henüz küçük olsa da yeni operatörün sunduğu avantajla karşılaştırılmalıdır.

Yeni operatörün “cayma bedelinizi biz karşılıyoruz” tarzı kampanyalarında, bu üstlenmenin yazılı olarak taahhütnameye girmesi gerekir. Sözlü vaatler ispat edilemediğinde abone iki tarafa birden borçlu kalabilir.

Haksız Cayma Bedeline İtiraz: Üç Basamak

Fazla tahakkuk edilmiş bir cayma bedeliyle karşılaşıldığında izlenecek sıra bellidir ve basamakların atlanmaması gerekir.

Birinci basamak işletmeciye başvurudur. Yazılı olarak, hesabın Yönetmelik’teki iki tutar karşılaştırmasına göre yapılmadığı belirtilir ve doğru tutar gösterilir. İşletmecinin abone şikâyetlerini belirli süre içinde sonuçlandırma yükümlülüğü vardır.

İkinci basamak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na şikâyettir. Kurum, işletmecinin Yönetmelik’e aykırı uygulamalarını denetler ve idari yaptırım uygulayabilir. Bu yol tek başına alacağın tahsilini sağlamaz ancak dosyaya güçlü bir resmî kayıt kazandırır ve pek çok dosyada işletmecinin talebinden vazgeçmesiyle sonuçlanır.

Üçüncü basamak tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesidir. Abonelik ilişkisi tüketici işlemi niteliği taşıdığından, parasal sınırlar içinde kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine, sınırı aşan taleplerde tüketici mahkemesine başvurulur. Hakem heyeti başvuruları harçsızdır ve avukat zorunluluğu yoktur.

Kurumsal Aboneliklerde Rejim Farkı

Yönetmelik “tüketici”yi, elektronik haberleşme hizmetini ticari veya mesleki olmayan amaçlarla kullanan veya talep eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar. Bu tanım, kurumsal aboneliklerde koruma seviyesini doğrudan etkiler.

Ticari amaçla alınan bir abonelikte kişi tüketici sayılmadığından, 6502 sayılı Kanun’un tüketici lehine getirdiği güvencelerden ve tüketici hakem heyeti yolundan yararlanamaz. Uyuşmazlık genel hükümlere göre çözülür ve görevli mahkeme, tarafların tacir olması hâlinde asliye ticaret mahkemesi olabilir.

Buna karşılık Yönetmelik’teki abone haklarının bir kısmı tüketici sıfatına bağlı olmaksızın tüm abonelere tanınmıştır; fesih hakkı ve şeffaflık yükümlülükleri bunlar arasındadır. Bu nedenle kurumsal aboneliklerde de cayma bedeli tartışması yapılabilir, ancak izlenecek yol ve başvurulacak merci farklıdır.

Serbest meslek erbabı ve şahıs işletmesi sahiplerinde ayrım her zaman net değildir. Hattın fiilen hangi amaçla kullanıldığı, faturanın kime kesildiği ve giderleştirilip giderleştirilmediği bu belirlemede rol oynar.

Sık Yapılan Yedi Hata

Mevzuat Çerçevesi

Sıkça Sorulan Sorular

Taahhütlü abonelikte cayma bedeli nasıl hesaplanır?

İki tutar hesaplanır ve düşük olanı esas alınır. Birincisi, feshe kadar aboneye sağlanan indirimler ile cihaz veya diğer faydaların tahsil edilmemiş kısmının toplamıdır. İkincisi, taahhüde son verilmesinden taahhüt bitimine kadar tahakkuk etmemiş bedellerin toplamıdır. İşletmeci bunlardan yüksek olanı talep edemez.

Operatör kalan ayların tamamını fatura edebilir mi?

Ancak bu tutar diğer tutardan düşükse edebilir. Yararlanılan indirim ve fayda toplamı daha düşükse, cayma bedeli o tutarla sınırlıdır. Uygulamada sıkça yapılan hata, doğrudan kalan aylara ait bedellerin toplanmasıdır.

Taahhüdüm varken aboneliğimi feshedebilir miyim?

Evet. Aboneler yazılı olarak bildirmek kaydıyla aboneliklerini her zaman sona erdirebilir. Taahhüt feshi engellemez; yalnızca koşulları varsa bir bedel doğmasına yol açar.

Hangi hâllerde cayma bedeli ödenmez?

Sözleşmenin kurulmasından itibaren on dört gün içindeki cayma, ücret veya şartlarda abone aleyhine değişiklik, hizmetin hiç veya gereği gibi sunulamaması, taahhüt süresinin dolmuş olması ve mobil dışı aboneliklerde belgelendirilmiş yerleşim yeri değişikliği nedeniyle hizmetin aynı nitelikte sunulamaması hâllerinde cayma bedeli doğmaz.

Taşındım, cayma bedeli ödemeden çıkabilir miyim?

Bu kolaylık mobil elektronik haberleşme hizmetleri dışındaki taahhütlü aboneliklere tanınmıştır. Sabit internet veya sabit telefonda, hizmetin yeni yerleşim yerinde aynı nitelikte sunulmasının fiilen imkânsız olması ve adres değişikliğinin belgelenmesi hâlinde bedelsiz fesih mümkündür. Mobil hatlarda bu gerekçe geçerli değildir.

Modemi iade edersem cayma bedeli düşer mi?

Cihaz iade edilirse cihaz bedelinin tahsil edilmemiş kısmı hesaba girmez. Cihaz abonede kalıyorsa işletmeci cihazın kalan ücretini ayrıca talep edebilir. İade tutanak veya kargo teslim belgesiyle ispat edilmelidir.

Cayma bedeli cezai şart mıdır?

6502 sayılı Kanun m.52 uyarınca bir yıldan uzun belirli süreli abonelik sözleşmesi cezai şart ödenmeksizin feshedilebilir. Baskın uygulama, taahhüt kapsamında sağlanan indirimin geri istenmesinin cezai şart değil verilen menfaatin iadesi olduğu yönündedir. İndirim tutarını aşan talepler ise cezai şart niteliği taşır.

Fesih için noterden ihtarname çekmem gerekir mi?

Hayır. Sağlayıcı, feshin sözleşmenin kurulmasını sağlayan yöntemden daha ağır koşullar içeren bir yöntemle yapılmasını isteyemez. Telefonla kurulan bir abonelik için noter ihtarnamesi şartı aranması hukuka aykırıdır.

Haksız cayma bedeline nereye itiraz edilir?

Önce işletmeciye yazılı başvuru yapılır. Sonuç alınamazsa Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na şikâyette bulunulabilir. Parasal sınırlar içinde tüketici hakem heyetine, sınırı aşan taleplerde tüketici mahkemesine başvurulur.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz abonelik bilgileri sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut tutar taahhütname ve fatura kayıtları üzerinden belirlenir.