Pırlanta ve değerli taşlı mücevherde KDV, 11 Eylül 2014’ten beri borsa kanalına bağlı bir istisna ile genel hükümlerin birlikte uygulandığı bir rejimdir. KDV Kanunu m.17/4-g, 6552 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle yalnızca kıymetli taşların (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) Türkiye’de kurulu borsalarda işlem görmek üzere ithalini, borsaya teslimini ve borsa üyeleri arasında el değiştirmesini istisna tutar; borsa üyeleri arasında borsa dışındaki el değiştirme ancak ilgili mevzuata göre borsaya bildirilirse istisnadır. Borsa üyesinin üye olmayana satışı, üye olmayanın üyeye satışı, üye olmayanlar arasındaki el değiştirme, nihai tüketiciye satış ve borsada işlem görmeyecek şekilde yapılan ithalat KDV’ye tabidir ve bu işlemlerde vergi, kıymetli taş bedeli dahil toplam bedel üzerinden, yalnızca külçe altın ve külçe gümüş bedeli düşülerek hesaplanır. Taş içeren eşyada taş bedelinin matrahtan düşüldüğü özel matrah, borsaya bildirilen ve borsa üyeleri arasında borsa dışında gerçekleşen el değiştirmelerle sınırlıdır; bu hâlde düşülecek bedel, taşın teslim tarihinde Borsa İstanbul Elmas ve Kıymetli Taşlar Piyasasında oluşan fiyatıdır. Uygulamada en sık tarhiyat nedeni, kuyumcunun nihai tüketiciye pırlantalı ürün satışında taş maliyetini de matrahtan düşmesidir. Bu hata KDV farkı, bir kat vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle sonuçlanır; ihbarnameye karşı otuz gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir, vergi aslı için uzlaşma yolu 2024’ten beri kapalıdır. Bu rehber, istisnanın sınırını, doğru matrah hesabını, incelemede eleştirilen noktaları ve dava yolunu mevzuat ve Gelir İdaresi açıklamalarıyla anlatır.
Pırlanta, elmas veya değerli taşlı mücevher satışlarınız nedeniyle KDV incelemesi ya da tarhiyatıyla mı karşılaştınız?
Kıymetli taş istisnasının borsa sınırı, borsa üyeleri arasındaki bildirimli el değiştirmeler, taşlı eşyada özel matrah hesabı, nihai tüketiciye satışta doğru KDV matrahı, vergi incelemesine hazırlık, uzlaşma, indirim ve vergi mahkemesinde iptal davası süreçlerinde Hukukçular Evi uzman kadrosuyla yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppPırlanta ve Değerli Taşta KDV Neden Karışıktır?
Bir pırlantalı yüzük satışında aynı üründe üç ayrı vergi rejimi buluşur. Yüzüğün altın kısmı KDV Kanunu m.23/e’ye tabidir: altından mamul veya altın içeren ziynet eşyasının tesliminde matrah, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutardır. Taş kısmı ise m.17/4-g’deki kıymetli taş istisnasının kapsamına girip girmediğine göre vergilendirilir. İşçilik ve kâr, genel hükümlere göre KDV’ye tabidir. Bu üç bileşenin hangisinin matrahtan düşüleceği, satışı kimin yaptığına, alıcının kim olduğuna ve işlemin borsa kanalında gerçekleşip gerçekleşmediğine bağlıdır. Kuyumcu ile mücevher toptancısı arasındaki satışla kuyumcu ile müşteri arasındaki satışın vergisi bu nedenle farklıdır. Pırlanta sertifikasının sahte veya başka taşa ait çıkması ya da laboratuvar üretimi elmasın doğal diye satılması hâlinde izlenecek yol için pırlanta sertifikası sahte çıktı rehberimize bakılabilir.
Kafa karışıklığının bir diğer nedeni, kuralın 2014 yılında köklü biçimde değişmiş olmasıdır. Sektörde hâlâ yaygın olan “taş bedeli KDV’den düşülür” alışkanlığı, eski rejimden kalmadır. Bugün bu alışkanlık, vergi incelemelerinde en sık rastlanan eleştirilerden birine dönüşmüştür. Altın bileşeninin vergilendirilmesi kuyumculukta KDV ve özel matrah rehberimizde, bireysel alım satımda vergi yükü ise altın alım satımında vergi rehberimizde anlatılmıştır. KDV oranlarının genel çerçevesi için KDV oranları rehberimize bakılabilir.
Pırlantalı mücevherin bileşenleri ve vergi rejimi
| Bileşen | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Altın veya gümüş kısım | Külçe bedeli matrahtan düşülür | KDVK m.23/e; KDV GUT III/A-4.2 |
| Kıymetli taş (borsa kanalında) | İstisna | KDVK m.17/4-g |
| Kıymetli taş (borsa dışı, nihai tüketici dahil) | Toplam bedele dahil, KDV’ye tabi | KDVK m.17/4-g; GİB KDV-67/2014-2 Sirküleri |
| İşçilik ve kâr | Genel hükümlere göre KDV’ye tabi | KDVK m.1, m.20 |
| Taş içeren eşya (borsa üyeleri arası, bildirimli) | Borsada kayıtlı taş bedeli düşülür | KDV GUT; GİB KDV-67/2014-2 Sirküleri |
11 Eylül 2014 Değişikliği: İstisna Borsa Kanalına Daraltıldı
KDV Kanunu m.17/4-g, 5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra uzun süre kıymetli taş teslimlerini genel olarak istisna tutuyordu ve taş içeren eşyada özel matrah, bir KDV genel tebliğiyle uygulamaya konulmuştu. Bu yapı, 11.09.2014 tarihli ve 29116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6552 sayılı Kanunun 26. maddesiyle değiştirildi. Değişiklikle kıymetli taşların (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre Türkiye’de kurulu borsalarda işlem görmek üzere ithali, borsaya teslimi ve borsa üyeleri arasında el değiştirmesi KDV’den istisna tutuldu; bu işlemler dışındaki ithal ve teslimlerde istisna 11.09.2014’ten itibaren kaldırıldı. Aynı Kanunla bu taşların ithalatçı veya imalatçılarınca tesliminde uygulanan özel tüketim vergisi de kaldırıldı. Zümrüt, yakut ve safir gibi renkli değerli taşların ithalatı ve ihracatında tarife, KDV istisnası, menşe ve laboratuvar itirazı için renkli değerli taş ithalatı rehberimize bakılabilir.
Gelir İdaresi Başkanlığı, uygulamada doğan tereddütler üzerine 03.12.2014 tarihli KDV-67/2014-2 sayılı sirkülerle istisnanın sınırlarını ayrıntılı biçimde açıkladı; açıklamaların dayanağı KDV Genel Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No: 1) ile yapılan düzenlemedir. Sirkülere göre borsada işlem görecek nitelikteki kıymetli taşların borsada işlem görmek üzere ithali, borsaya teslimi, borsa üyeleri arasında borsa içinde el değiştirmesi ve ilgili mevzuatına göre borsaya bildirilmek kaydıyla borsa üyeleri arasında borsa dışında el değiştirmesi KDV’den istisnadır ve bu işlemlerde KDV hesaplanmaz. Buna karşılık aşağıdaki işlemler istisna kapsamına girmez ve kıymetli taş bedeli dahil toplam bedel üzerinden, yalnızca külçe altın ve külçe gümüş bedeli hariç tutularak KDV hesaplanır.
Kıymetli taşlarda istisna ve vergiye tabi işlemler (GİB KDV-67/2014-2 Sirküleri)
| İşlem | KDV durumu |
|---|---|
| Borsada işlem görmek üzere ithal | İstisna |
| Borsaya teslim | İstisna |
| Borsa üyeleri arasında borsa içinde el değiştirme | İstisna |
| Borsa üyeleri arasında, borsaya bildirilerek borsa dışında el değiştirme | İstisna |
| Borsaya üye olmayanlar arasında el değiştirme | KDV’ye tabi, toplam bedel üzerinden |
| Borsa üyesinin üye olmayana teslimi (bildirilse dahi) | KDV’ye tabi, toplam bedel üzerinden |
| Üye olmayanın borsa üyesine teslimi | KDV’ye tabi, toplam bedel üzerinden |
| Üye veya üye olmayanın nihai tüketiciye teslimi | KDV’ye tabi, toplam bedel üzerinden |
| Borsa üyesinin borsada işlem görmeyecek şekilde ithali | KDV’ye tabi |
| Borsaya üye olmayanın ithali | KDV’ye tabi |
Borsa İstanbul Elmas ve Kıymetli Taşlar Piyasası Neden Belirleyicidir?
İstisnanın bütün mimarisi borsa üyeliği ve borsa kaydı üzerine kuruludur. Borsa İstanbul Elmas ve Kıymetli Taşlar Piyasası, kıymetli taşların işlem gördüğü, üyeleri arasındaki işlemlerin kayda alındığı ve fiyatın oluştuğu piyasadır. Bir işlemin istisnadan yararlanıp yararlanmayacağını belirleyen üç soru vardır: satıcı borsa üyesi mi, alıcı borsa üyesi mi ve işlem borsa içinde yapılmış ya da mevzuatına uygun biçimde borsaya bildirilmiş mi? Bu üç sorudan birinin cevabı olumsuzsa istisna uygulanmaz. Kuyumcuların büyük çoğunluğu borsa üyesi olmadığından, kuyumcunun satın aldığı ve sattığı pırlantalı ürünlerin neredeyse tamamı KDV’ye tabidir.
Borsa üyeleri bakımından en önemli yükümlülük bildirimdir. Borsa dışında gerçekleşen el değiştirme, borsaya bildirilmezse istisna kaybedilir ve işlem toplam bedel üzerinden vergilendirilir. Bu nedenle üyeler arasındaki her borsa dışı işlemde bildirimin süresinde yapıldığını gösteren kayıtların saklanması, incelemede istisnanın korunması için hayati önemdedir. Borsa İstanbul’un kıymetli maden ve değerli taş piyasalarının işleyişi Borsa İstanbul kıymetli madenler piyasası, ham elmas ithalatı ve Kimberley Süreci ise elmas ithalatı ve Kimberley Süreci rehberlerimizde anlatılmıştır.
Taşlı Mücevherde KDV Matrahı: Özel Matrah Ne Zaman Uygulanır?
Kıymetli taş içeren veya bu taşlardan yapılmış eşyanın ithal ve teslimleri KDV’ye tabidir. Taş bedelinin matrahtan düşülmesi, yalnızca tek bir durumda mümkündür: ilgili mevzuatına göre borsaya bildirilmek kaydıyla, borsada kayıtlı kıymetli taş içeren veya bu taşlardan yapılmış eşyanın borsa üyeleri arasında borsa dışında el değiştirmesi. Bu durumda KDV matrahı, teslim bedelinden borsada kayıtlı kıymetli taş bedeli düşüldükten sonra kalan tutardır. Borsada kayıtlı kıymetli taş bedeli olarak, taşın teslim tarihinde Borsa İstanbul Elmas ve Kıymetli Taşlar Piyasasında oluşan fiyatı esas alınır; teslim tarihinde fiyat oluşmamışsa teslim tarihinden önceki son işlem günündeki fiyat esas alınır. Eşya altın veya gümüş içeriyorsa, külçe bedeli ayrıca KDVK m.23/e ve KDV Genel Uygulama Tebliğinin III/A-4.2 bölümü uyarınca düşülür.
Gelir İdaresinin açıklamasına göre bu özel matrah şekli yalnızca belirtilen işlemle sınırlıdır; kıymetli taş içeren veya bu taşlardan yapılmış eşyanın bunun dışındaki ithal, teslim ve el değiştirmelerinde özel matrah uygulanmaz. Açıklamada verilen örnek doğrudan kuyumcuları ilgilendirir: taş içeren eşyanın borsa üyeleri veya borsaya üye olmayanlar tarafından nihai tüketiciye tesliminde özel matrah uygulanmaz, KDV toplam bedel üzerinden, külçe altın ve külçe gümüş bedeli hariç tutularak hesaplanır. Kuyumcunun müşteriye sattığı pırlantalı yüzükte, taşın alış maliyeti ne olursa olsun matrahtan düşülemez.
Örnek: 18 ayar 5 gram altın üzerine pırlantalı yüzüğün nihai tüketiciye satışı (varsayımsal)
| Kalem | Doğru hesap | Hatalı hesap (taş maliyeti düşülmüş) |
|---|---|---|
| KDV hariç satış bedeli | 120.000 TL | 120.000 TL |
| Külçe altın bedeli: 5 g × 0,750 × 5.500 TL | 20.625 TL düşülür | 20.625 TL düşülür |
| Pırlanta alış maliyeti | Düşülmez | 60.000 TL düşülmüş |
| KDV matrahı | 99.375 TL | 39.375 TL |
| Hesaplanan KDV (%20) | 19.875 TL | 7.875 TL |
| Eksik beyan edilen KDV | — | 12.000 TL |
Tablodaki tutarlar hesap yöntemini göstermek için seçilmiş varsayımsal değerlerdir; gerçek işlemde külçe altın bedeli, Borsa İstanbul’da işlem yapılan son resmî işgününde külçe altın için oluşan kapanış fiyatı ve ürünün ayarı esas alınarak hesaplanır. Görüldüğü gibi tek bir satışta taş maliyetinin düşülmesi, beyan edilen vergiyi yarının altına indirir. Bu fark bir yıllık satış hacmine yayıldığında, incelemede önemli bir KDV tarhiyatı ve buna bağlı vergi ziyaı cezası doğar. Altın bedelinin hesabı ve özel matrah uyuşmazlıklarının yargıdaki görünümü kuyumcu KDV tarhiyatı dava dilekçesi rehberimizde ayrıntılı biçimde anlatılmıştır.
Gümüş ve Taşlı Gümüş Ürünler
KDV Genel Uygulama Tebliğinin III/A-4.2 bölümü, altından ve gümüşten mamul veya altın ve gümüş içeren ziynet eşyasının teslim ve ithalinde matrahın, külçe altın veya külçe gümüş bedeli düşüldükten sonra kalan tutar olduğunu açıklar. Bu nedenle taşlı gümüş takılarda da gümüş kısmının külçe bedeli matrahtan düşülür; taş kısmı ise yukarıdaki kurallara göre, nihai tüketiciye satışta toplam bedele dahil edilir. Külçe gümüş teslimi ise KDVK m.17/4-g uyarınca istisnadır. Gümüşün ithalat ve ihracat rejimi ile vergisi gümüş ithalatı ve ihracatı rehberimizde yer almaktadır.
İthalatta KDV: Borsa Üyesi mi, Değil mi?
Kıymetli taş ithalatında istisna, ithalatın borsada işlem görmek üzere yapılmasına bağlıdır. Borsa üyesinin taşları borsada işlem görmek üzere ithal etmesi istisnadır; borsa üyesinin borsada işlem görmeyecek şekilde ithalatı ile borsaya üye olmayanların ithalatı ise KDV’ye tabidir ve vergi gümrükte tahsil edilir. Taş içeren mücevherin ithalatı da KDV’ye tabidir; bu ürünlerde ayrıca gümrük vergisi ve menşeye göre ilave gümrük vergisi söz konusu olabilir. Mücevher ithalatındaki vergi kalemleri altın ithalatında vergi rehberimizde, ithalatta ek tahakkuk ve cezalara karşı uzlaşma yolu ise gümrük uzlaşması rehberimizde anlatılmıştır.
İthalat aşamasındaki bir hata, iç piyasadaki satışlara da yansır. Borsa kanalı dışında ve KDV ödenmeden ithal edildiği anlaşılan taşlar, sonradan kontrolde ek tahakkuka konu olabileceği gibi, yurt içi satışlarda da istisna gösterilmişse iki ayrı vergi uyuşmazlığı ortaya çıkar. İthalatçının taşların borsa kaydını ve gümrük beyannamesindeki niteliğini birlikte belgelemesi bu nedenle önemlidir.
Kübik Zirkon, Yarı Değerli Taşlar ve Listede Sayılmayan Taşlar
İstisna, kanunda sayılan taşlarla sınırlıdır: elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci. 2014 değişikliğinden önceki metinde yer alan kübik zirkon (zirkonya) yeni listede bulunmamaktadır. Listede sayılmayan taşlar, örneğin ametist, turkuaz, akik veya sitrin, borsa kanalında el değiştirse bile bu istisnadan yararlanamaz ve genel hükümlere göre KDV’ye tabidir. İncelemede, listede olmayan bir taşa istisna uygulanması veya kübik zirkonun hâlâ istisna kapsamında sayılması, doğrudan tarhiyat gerekçesidir.
Taşın niteliği bu nedenle ispat konusudur. Sertifika, ekspertiz raporu ve taş analizi, taşın kanunda sayılan türlerden biri olup olmadığını ve borsada işlem görecek nitelik taşıyıp taşımadığını gösteren belgelerdir. Laboratuvar üretimi taşların satışına ilişkin 2026 yılında getirilen etiket yükümlülüğü ve sertifika konuları elmas ve kıymetli taş rehberimizde yer almaktadır. Taşın niteliğine ilişkin bir uyuşmazlıkta, VUK m.3/B uyarınca normal ve mutat olmayan bir durumu iddia eden bunu ispatla yükümlüdür; ispat kuralları vergi hukukunda ispat rehberimizde anlatılmıştır.
Alış Tarafı: Taşlı Ürün Alırken KDV, İndirim ve İkinci El Ürünler
Satış tarafındaki kural, alış tarafını da belirler. Borsa kanalında istisnalı olarak alınan kıymetli taşlarda alış faturasında KDV bulunmaz. Borsa dışında, örneğin üye olmayan bir toptancıdan veya borsa üyesinden üye olmayan sıfatıyla alınan taş ve taşlı ürünlerde ise alış faturasında KDV hesaplanır ve bu KDV, KDVK m.29 uyarınca genel şartlar çerçevesinde indirim konusu yapılır. KDVK m.30/a uyarınca vergiden istisna edilmiş teslimlere ait alış belgelerindeki KDV indirilemediğinden, hem istisnalı hem vergili satış yapan borsa üyelerinin girdilerini satış türüne göre ayrıştırması gerekir. İstisnalı bir satışa ait girdinin KDV’sinin indirilmesi de incelemede eleştiri konusudur.
Kuyumcuların sık karşılaştığı bir durum, vatandaştan ikinci el pırlantalı ürün alınmasıdır. Vergi mükellefi olmayan ve zati eşyasını satan kişiden yapılan bu alımda VUK m.234 uyarınca gider pusulası düzenlenir ve alışta KDV yoktur. Ürün yeniden müşteriye satıldığında ise kural değişmez: Gelir İdaresi açıklamasına göre taş içeren eşyanın nihai tüketiciye tesliminde, satıcı ister borsa üyesi ister üye olmayan olsun, KDV toplam bedel üzerinden hesaplanır ve yalnızca külçe altın veya külçe gümüş bedeli düşülür. İkinci el ürünlerde alış bedelinin matrahtan düşüldüğü özel bir uygulama, kıymetli taş içeren eşya için öngörülmemiştir. Bu nedenle ikinci el pırlantalı ürünlerin satışında da taş bedeli matraha dahildir. Gider pusulası yükümlülüğü ve cezası kuyumcu özel usulsüzlük cezası rehberimizde anlatılmıştır.
Alış türüne göre KDV
| Alış | Alış belgesi | Alışta KDV | Sonraki satışta |
|---|---|---|---|
| Borsa içinden (üye olarak) | Fatura, borsa kaydı | Yok (istisna) | Satış türüne göre |
| Üye olmayan toptancıdan | Fatura | Var, indirilebilir | Toplam bedel, külçe hariç |
| Vatandaştan ikinci el ürün | Gider pusulası | Yok | Toplam bedel, külçe hariç |
| İthalat (borsa dışı) | Gümrük beyannamesi | Gümrükte ödenir, indirilebilir | Toplam bedel, külçe hariç |
Kazanç Tarafı ve İhracat: Stok, Sertifika ve İstisna
Kıymetli taş ticaretinin vergi riski yalnızca KDV ile sınırlı değildir. Gelir veya kurumlar vergisi bakımından taşlar emtia niteliğindedir ve VUK m.274 uyarınca maliyet bedeliyle değerlenir. Taşların karat, renk, berraklık ve kesim bilgileriyle, sertifika numaralarıyla birlikte stok kayıtlarında izlenmesi, incelemede maliyet ile satış bedeli arasındaki ilişkinin kurulabilmesi için gereklidir. Aynı sertifika numaralı bir taşın farklı bedellerle alınıp satıldığı veya stokta izinin kaybolduğu durumlar, kayıt dışı satış ve hasılat eleştirisinin tipik kaynaklarıdır. Has altın hesabına benzer biçimde, taşlarda da adet ve karat bazında bir envanter tutulması bu riski ortadan kaldırır.
Pırlantalı mücevher ihracatında ise KDVK m.11/1-a’daki ihracat istisnası ve buna bağlı iade rejimi uygulanır. İhracatta istisnanın ve iadenin doğru hesaplanması, yurt içinde ödenen KDV’nin iade edilebilmesi için gereklidir; hayali ihracat iddiası ise ayrı bir ceza riski yaratır. Mücevher ihracatında dahilde işleme ve taahhüt kapatma konuları altın ihracatı ve dahilde işleme, hayali ihracat riski ise hayali ihracat suçu rehberlerimizde anlatılmıştır. Turiste ve yurt dışında yaşayana KDV’siz satışın şartları, iade usulü ve izin belgesi uyuşmazlıkları için tax free altın ve mücevher satışı rehberimize bakılabilir.
İncelemede Sık Eleştirilen Noktalar ve Sonuçları
Pırlanta ve değerli taş satan işletmelerde vergi incelemesi, çoğunlukla satış faturalarında matrahın nasıl hesaplandığına ve istisnalı gösterilen işlemlerin borsa kanalında gerçekleşip gerçekleşmediğine odaklanır. Tespit edilen KDV farkı ikmalen veya re’sen tarh edilir; VUK m.344 uyarınca bir kat vergi ziyaı cezası kesilir ve VUK m.112 uyarınca vadeden tahakkuka kadar gecikme faizi eklenir. Gecikme faizi oranı, 10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 13 Kasım 2025’ten itibaren aylık yüzde 3,7’dir. Fatura düzenlenmemiş satışlar ayrıca VUK m.353 kapsamında özel usulsüzlük cezasına konu olur; bu cezalar kuyumcu özel usulsüzlük cezası rehberimizde anlatılmıştır. İncelemenin genel akışı için kuyumcuda vergi incelemesi rehberimize bakılabilir.
Kıymetli taş satışlarında tipik eleştiriler
| Eleştiri | Doğrusu | Sonuç |
|---|---|---|
| Nihai tüketiciye satışta taş maliyetinin düşülmesi | Toplam bedel, yalnız külçe bedeli hariç | KDV farkı ve vergi ziyaı |
| Borsaya bildirilmeyen üyeler arası satışa istisna | İstisna bildirime bağlı | İstisnanın reddi |
| Üye olmayandan veya üye olmayana satışta istisna | KDV’ye tabi | İstisnanın reddi |
| Kübik zirkon veya listede olmayan taşa istisna | Genel hükümler | KDV farkı |
| Özel matrahta borsa fiyatı yerine maliyet kullanılması | Teslim günü borsa fiyatı | Matrah farkı |
| Altın bedelinin kapanış fiyatı dışında hesaplanması | Son resmî işgünü kapanış fiyatı ve ayar | Matrah farkı |
| Satış bedelinin sertifika değeriyle açıklanamayacak ölçüde düşük olması | Gerçek bedel | Hasılat eleştirisi |
Tarhiyata Karşı Yollar: Uzlaşma, İndirim ve Dava
Vergi ve ceza ihbarnamesi tebliğ edildiğinde üç yol vardır. 7524 sayılı Kanunla 2 Ağustos 2024’ten itibaren vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarıldığından, KDV aslına itirazın tek yolu vergi mahkemesinde davadır. İYUK m.7 uyarınca dava, ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde açılır ve İYUK m.27 uyarınca dava konusu edilen vergi ve cezaların tahsilini durdurur. Vergi ziyaı cezası için VUK ek m.1 uyarınca otuz gün içinde uzlaşma istenebilir; uzlaşılan cezada ek m.9 uyarınca başkaca indirim uygulanmaz. VUK m.376 uyarınca otuz gün içinde başvurup ödeme taahhüt eden mükellefin vergi ziyaı cezasının yarısı indirilir; ancak indirimden yararlanan dava açamaz. Seçenekler vergi ziyaı cezasında uzlaşma ve indirim rehberimizde, tahsilatın durması vergi davası tahsilatı durdurur mu rehberimizde ele alınmıştır.
Dava stratejisi uyuşmazlığın türüne göre belirlenir. Nihai tüketiciye satışta taş maliyetinin düşüldüğü dosyalarda kural açık olduğundan davanın başarı şansı sınırlıdır; bu dosyalarda cezada uzlaşma veya indirim ile hesap hatalarının düzeltilmesi daha gerçekçi olabilir. Buna karşılık borsa üyeleri arasındaki bir satışta bildirimin yapıldığı hâlde istisnanın reddedildiği, özel matrahta borsa fiyatının yanlış alındığı, altın bedelinin hatalı hesaplandığı veya taşın niteliğinin yanlış belirlendiği dosyalarda dava güçlü bir seçenektir. Aşağıdaki dilekçe örneği bu ikinci türden bir uyuşmazlık için hazırlanmıştır.
Dava Dilekçesi Örneği: Borsa Üyeleri Arasında Bildirimli Satışta İstisnanın Reddi
Aşağıdaki örnek, borsa üyesi bir mücevher şirketinin başka bir borsa üyesine borsa dışında yaptığı ve borsaya bildirdiği pırlanta satışında istisnanın reddedilmesi üzerine hazırlanmıştır. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.
İSTANBUL NÖBETÇİ VERGİ MAHKEMESİNE
DAVACI: … Mücevherat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, vergi kimlik no: …, adres: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres
DAVALI: … Vergi Dairesi Müdürlüğü
DAVA KONUSU: …/…/2026 tarihli ve … sayılı vergi ve ceza ihbarnamesiyle 2025/Haziran dönemi için re’sen tarh edilen … TL katma değer vergisi ile bir kat kesilen … TL vergi ziyaı cezasının kaldırılması talebidir. Uyuşmazlık konusu toplam miktar … TL’dir.
TEBLİĞ TARİHİ: …/…/2026
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket Borsa İstanbul Elmas ve Kıymetli Taşlar Piyasası üyesidir. …/…/2025 tarihinde, yine piyasa üyesi olan … A.Ş.’ye toplam … karat işlenmiş pırlantayı borsa dışında teslim etmiş, işlemi aynı gün ilgili mevzuatına göre borsaya bildirmiş ve faturayı KDV Kanununun 17/4-g maddesi kapsamında istisnalı olarak düzenlemiştir. Vergi inceleme raporunda, alıcının işlem tarihinde piyasa üyesi olmadığı kabul edilerek istisna reddedilmiş ve dava konusu tarhiyat yapılmıştır.
2. 2577 sayılı Kanunun 7 nci maddesi uyarınca dava süresindedir.
3. 3065 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasının (g) bendi, kıymetli taşların Türkiye’de kurulu borsalarda işlem görmek üzere ithalini, borsaya teslimini ve borsa üyeleri arasında el değiştirmesini vergiden istisna tutmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığının KDV-67/2014-2 sayılı sirküleri de ilgili mevzuatına göre borsaya bildirilmek kaydıyla borsa üyeleri arasında borsa dışında gerçekleşen el değiştirmenin istisna kapsamında olduğunu açıklamıştır. Ekte sunulan Borsa İstanbul yazısı, alıcı şirketin …/…/2023 tarihinden bu yana kesintisiz olarak piyasa üyesi olduğunu göstermektedir. Raporda üyeliğe ilişkin tespit, alıcının ticaret unvanındaki değişikliğin dikkate alınmamasından kaynaklanmaktadır. İşlemin her iki tarafı da borsa üyesidir ve işlem süresinde borsaya bildirilmiştir; istisnanın şartları eksiksiz olarak gerçekleşmiştir.
4. 213 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (B) fıkrası uyarınca vergilendirmede gerçek mahiyet esastır. İşlemin borsa kayıtlarında da iki üye arasındaki bir el değiştirme olarak yer aldığı, borsa bildirim belgesi ve bildirim kayıtlarıyla sabittir. Alıcının unvanının değişmiş olması, tüzel kişiliğini ve borsa üyeliğini ortadan kaldırmamaktadır.
5. 213 sayılı Kanunun 344 üncü maddesi uyarınca vergi ziyaı cezası, vergi ziyaına sebebiyet verilmesini gerektirir. İstisna şartları gerçekleşmiş bir işlemde ziyaa uğratılmış bir vergi bulunmadığından cezanın da dayanağı yoktur.
6. 2577 sayılı Kanunun 20 nci maddesi uyarınca Mahkemenizce resen yapılacak araştırmada, Borsa İstanbul’dan alıcı şirketin üyelik kayıtları ile dava konusu işleme ait bildirim kayıtlarının istenmesi, uyuşmazlığın çözümü için yeterli olacaktır.
HUKUKİ SEBEPLER
3065 sayılı KDVK m.17/4-g; 6552 sayılı Kanun m.26; KDV Genel Uygulama Tebliği ve Değişiklik Tebliği (Seri No: 1); GİB KDV-67/2014-2 Sirküleri; 213 sayılı VUK m.3, 344; 2577 sayılı İYUK m.7, 20, 27 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Vergi inceleme raporu ve ihbarname, satış faturası, Borsa İstanbul bildirim kayıtları, alıcının üyelik ve unvan değişikliğine ilişkin belgeler, ticaret sicili kayıtları ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle dava konusu katma değer vergisi tarhiyatı ile vergi ziyaı cezasının kaldırılmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih, vekil ad soyad, imza
Ekler: Vekâletname, ihbarname, inceleme raporu, fatura, borsa bildirim belgesi, üyelik yazısı, ticaret sicili gazetesi
Pırlanta ve Değerli Taş Satan İşletmeler İçin Kontrol Listesi
Kuralı doğru uygulamak için satıcının önce kendi statüsünü, sonra alıcının statüsünü, en son işlemin kanalını belirlemesi gerekir. Kuyumcu borsa üyesi değilse sattığı taşların ve taşlı ürünlerin tamamı KDV’ye tabidir; tek düşülecek kalem altın veya gümüş içeriğinin külçe bedelidir. Borsa üyesi mücevher şirketinde ise her satışta alıcının üye olup olmadığı ve işlemin borsa içinde yapılıp yapılmadığı ya da borsaya bildirilip bildirilmediği ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Faturada taşın cinsi, karatı, sertifika numarası, altın içeriğinin gramı ve ayarı yazılmalı; özel matrah uygulanan işlemlerde borsa fiyatı dökümü faturaya dayanak olarak saklanmalıdır. Kıymetli taş ticareti aynı zamanda MASAK yükümlülüklerini de doğurur; bu yükümlülükler kıymetli maden alımında MASAK rehberimizde anlatılmıştır.
Satış türüne göre KDV kontrol listesi
| Satıcı | Alıcı | Kanal | KDV hesabı |
|---|---|---|---|
| Borsa üyesi | Borsa üyesi | Borsa içi | İstisna |
| Borsa üyesi | Borsa üyesi | Borsa dışı, bildirimli | Taş: istisna; taşlı eşya: borsa fiyatı düşülür |
| Borsa üyesi | Borsa üyesi | Borsa dışı, bildirimsiz | Toplam bedel, külçe hariç |
| Borsa üyesi | Üye olmayan kuyumcu | Her durumda | Toplam bedel, külçe hariç |
| Kuyumcu (üye değil) | Kuyumcu | Her durumda | Toplam bedel, külçe hariç |
| Her satıcı | Nihai tüketici | Her durumda | Toplam bedel, külçe hariç |
Sektörün vergi ve gümrük uyuşmazlıklarının genel çerçevesi altın ve kuyum sektöründe gümrük ve vergi davaları rehberimizde yer almaktadır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
🧭 Bu yazı Altın ve Kuyum Hukuku Rehberi’nin parçasıdır
Bloke ve MASAK, kaçakçılık ve elkoyma, ithalat-ihracat, Borsa İstanbul, kuyumcuda vergi, tüketici ve dolandırıcılık rehberlerinin tamamı, eşik ve süre tablosuyla: Altın ve Kuyum Hukuku Rehberi
Sıkça Sorulan Sorular
Pırlanta satışında KDV var mı?
Evet, kural olarak vardır. KDVK m.17/4-g istisnası yalnızca borsada işlem görmek üzere ithalat, borsaya teslim ve borsa üyeleri arasındaki el değiştirmeyle sınırlıdır. Kuyumcunun müşteriye pırlanta veya pırlantalı ürün satışı KDV’ye tabidir.
Pırlantalı yüzük satışında KDV matrahı nasıl hesaplanır?
Nihai tüketiciye satışta KDV, taş bedeli dahil toplam bedel üzerinden hesaplanır; yalnızca altın veya gümüş içeriğinin külçe bedeli düşülür (GİB KDV-67/2014-2 Sirküleri; KDVK m.23/e). Taşın alış maliyeti matrahtan düşülemez.
Kıymetli taş istisnası hangi taşları kapsar?
Kanunda sayılan elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inciyi kapsar. Kübik zirkon 2014 değişikliğiyle listeden çıkarılmıştır; listede olmayan taşlar genel hükümlere göre KDV’ye tabidir.
Kıymetli taşlarda KDV istisnası ne zaman değişti?
6552 sayılı Kanunla 11.09.2014’ten itibaren istisna borsa kanalına daraltılmıştır. Bu tarihten sonra borsa dışındaki ithal ve teslimler KDV’ye tabidir.
Borsa üyeleri arasında borsa dışında yapılan satış istisna mı?
Evet, ancak ilgili mevzuatına göre borsaya bildirilmesi şartıyla. Bildirim yapılmazsa istisna uygulanmaz ve KDV toplam bedel üzerinden hesaplanır.
Taşlı mücevherde özel matrah ne zaman uygulanır?
Yalnızca borsaya bildirilmek kaydıyla borsa üyeleri arasında borsa dışında el değiştirmede. Bu durumda teslim bedelinden, taşın teslim tarihinde Borsa İstanbul Elmas ve Kıymetli Taşlar Piyasasında oluşan fiyatı düşülür; fiyat oluşmamışsa önceki son işlem günü fiyatı esas alınır.
Borsa üyesi olmayan kuyumcunun taş satışında istisna var mı?
Hayır. Üye olmayanlar arasındaki, üye olmayandan üyeye ve üyeden üye olmayana yapılan satışlar istisna kapsamında değildir; KDV toplam bedel üzerinden, külçe altın ve gümüş bedeli hariç tutularak hesaplanır.
Pırlanta ithalatında KDV ödenir mi?
Borsa üyesinin borsada işlem görmek üzere ithalatı istisnadır. Borsada işlem görmeyecek şekilde yapılan ithalat ile borsaya üye olmayanların ithalatı KDV’ye tabidir ve vergi gümrükte tahsil edilir.
Taş maliyetini düşen kuyumcuya ne ceza kesilir?
Eksik beyan edilen KDV ikmalen veya re’sen tarh edilir, VUK m.344 uyarınca bir kat vergi ziyaı cezası kesilir ve vadeden tahakkuka kadar gecikme faizi uygulanır; gecikme faizi 13.11.2025’ten itibaren aylık yüzde 3,7’dir.
Gümüş takıda KDV nasıl hesaplanır?
KDV Genel Uygulama Tebliğinin III/A-4.2 bölümü uyarınca gümüşten mamul ziynet eşyasında külçe gümüş bedeli düşülerek kalan tutar üzerinden KDV hesaplanır; taş varsa nihai tüketiciye satışta taş bedeli matraha dahildir.
KDV tarhiyatında uzlaşma yapılabilir mi?
Vergi aslı için hayır; 7524 sayılı Kanunla 2 Ağustos 2024’ten beri vergi aslı uzlaşma dışındadır. Vergi ziyaı cezası için otuz gün içinde uzlaşma veya VUK m.376 uyarınca indirim istenebilir.
Pırlanta KDV tarhiyatına dava süresi ne kadar?
İhbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gündür (İYUK m.7). Dava açılması, dava konusu vergi ve cezaların tahsilini durdurur (İYUK m.27).
Vatandaştan aldığım ikinci el pırlantalı yüzüğü satarken KDV nasıl hesaplanır?
Alışta gider pusulası düzenlenir ve KDV yoktur. Yeniden satışta ise taş bedeli dahil toplam bedel üzerinden KDV hesaplanır; yalnızca altın içeriğinin külçe bedeli düşülür. Kıymetli taş içeren eşya için alış bedelinin düşüldüğü bir ikinci el özel matrahı öngörülmemiştir.
Sertifika değeri ile satış fiyatı farklıysa sorun olur mu?
Satış bedelinin sertifikada belirtilen değerle açıklanamayacak ölçüde düşük olması, incelemede hasılat eleştirisine konu olabilir. Fiyat farkının nedeni ticari belgelerle açıklanmalıdır. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
📚 İlgili Rehberler
Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?
Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan ulaşabilirsiniz.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik Vergi Hukuku alanındadır.
Vergi Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları