Elektronik Kelepçe: Ev Hapsi, İhlal ve Cezadan Mahsup (CMK m.109/3-j)

Elektronik kelepçe, tutuklamaya alternatif olarak giderek daha sık uygulanıyor. Çoğu kişinin bilmediği bir avantajı var: elektronik kelepçeyle konutu terk etmeme altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.

Elektronik İzleme Nedir?

Elektronik izleme, kişinin toplum içinde denetim altında tutulmasını sağlayan bir yöntemdir ve kanuni dayanağı bulunmaktadır.

5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu m.15/A uyarınca; şüpheli, sanık ve hükümlülerin toplum içinde izlenmesi, gözetimi ve denetimi elektronik cihazların kullanılması suretiyle de yerine getirilebilir.

İlgili yönetmelikte elektronik izleme; şüpheli, sanık veya hükümlülerin elektronik yöntem ve araçlarla toplum içinde izlenmesini, gözetim ve denetim altında tutulmasını sağlayan, mağdurun veya toplumun korunmasını destekleyen uygulamalar olarak tanımlanmıştır.

Uygulamada bu, kişiye elektronik kelepçe takılması suretiyle gerçekleştirilir. Cihaz, kişinin belirli bir alanla sınırlanması ve izlenmesi imkânını sağlar.

Birinci satır uyuşturucu dosyalarında doğrudan anlam taşır. Silodaki adli kontrol yazısında görüldüğü üzere, tutuklama talebine karşı somut bir adli kontrol önerisi sunmak en etkili savunmadır; elektronik izleme bu önerinin en güçlü hâlidir.

Hangi Kararlarda Uygulanır?

Elektronik izleme yalnızca yargılama aşamasına özgü değildir; infaz aşamasında da kullanılır. Uygulama alanı kanunda sayılan hâllerle sınırlıdır.

Adalet Bakanlığı açıklamalarına göre denetimli serbestlik sisteminde elektronik izleme, mevzuatta yer alan altı kanun maddesi kapsamında yerine getirilmektedir.

Birinci ve beşinci satırlar uyuşturucu dosyalarında en sık karşılaşılan hâllerdir. Yargılama aşamasında tutuklama yerine adli kontrol; infaz aşamasında ise denetimli serbestlikle tahliye sonrasında elektronik izleme gündeme gelebilir.

Karar mercii de aşamaya göre değişir. Cezaların infazı aşamasında denetimli serbestlik gereği elektronik kelepçe takılacaksa bununla ilgili kararı infaz hâkimliği verir.

Ayrıca önemli bir sınır bulunmaktadır: kesinleşen hükmün infazı aşamasında, yargılama aşamasına ilişkin olan elektronik kelepçe takılması şeklindeki adli kontrol hükümleri uygulanamaz. Yani iki rejim birbirinden ayrıdır.

Ev Hapsi Nasıl İşliyor?

En sık uygulanan biçim, konutu terk etmeme yükümlülüğüdür ve halk arasında ev hapsi olarak bilinir.

CMK m.109/3-j bendi, şüpheli veya sanığın konutunu terk etmemek ya da belirlenen yer veya bölgelere gitmemek yükümlülüklerinin elektronik cihazlar aracılığıyla denetlenmesine olanak tanır.

Uygulamada bu, teknik olarak şöyle yürür: konutu terk etmeme tedbiri kararlarının infazı, kişinin yaşadığı konutun çevresi sistem haritası üzerinde kısıtlı alan hâline getirilerek, kararda belirtilen zaman dilimi içerisinde yükümlünün konutunda bulunup bulunmadığı izlenmek suretiyle yerine getirilir.

Kelepçe, konutu veya belirli bir bölgeyi merkez alarak kişiye belli bir alanda hareket etme imkânı tanır. Yani ev hapsi, tümüyle hareketsizlik anlamına gelmez; kararda belirlenen sınırlar içinde hareket mümkündür.

Zorunlu ihtiyaçlar bakımından da imkân vardır. İlgili yönetmelik hükmüne göre ev hapsi yükümlüsü haklı bir mazerete dayanıyorsa denetimli serbestlik müdürü tarafından beş gün izin verilebilir. Bunun dışında hastaneye gitmek gibi zorunlu ihtiyaçlar hâlinde de evden çıkmak mümkündür.

En Değerli Bilgi: Cezadan Mahsup

Bu, elektronik kelepçe uygulamasının en az bilinen ve en önemli avantajıdır.

Kural olarak adli kontrol altında geçen süre, şahsi hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. CMK m.109/6 bu kuralı koymuştur.

Ancak bu kuralın önemli bir istisnası vardır: CMK m.109/3-j bendinde belirtilen ve elektronik kelepçe takılarak icra edilen konutunu terk etmemek yükümlülüğü, hükümlülük hâlinde cezadan mahsup edilebilir.

Mahsup oranı da belirlenmiştir: elektronik kelepçe takılarak konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.

Bu tablo, savunma stratejisi bakımından doğrudan sonuç doğurur. Örneğin elektronik kelepçe takılarak konutu terk etmeme tedbiri altında altı aylık bir süre geçirmiş şüpheli veya sanık, yargılama sonucunda mahkûm olduğunda cezasından üç aylık bir süre indirilir.

Bunun pratik anlamı şudur: elektronik kelepçeyle ev hapsi, diğer adli kontrol tedbirlerinden daha ağır görünse de, mahkûmiyet ihtimali bulunan dosyalarda sonuç itibarıyla lehe olabilir. Diğer tedbirlerde geçen süre tamamen kaybedilirken, burada yarısı kazanılır.

Bu nedenle tutuklama talebine karşı adli kontrol önerisi hazırlanırken, elektronik izlemeli konutu terk etmeme yükümlülüğünün önerilmesi iki yönlü fayda sağlar: hem tutukluluğu önler hem de geçen sürenin bir kısmı cezadan düşer.

Mahsup işleminin müddetnamede doğru yapılıp yapılmadığı ayrıca denetlenmelidir; silodaki müddetname yazısında bu denetimin nasıl yapılacağı ele alınmıştır.

İhlal ve Sonuçları

Elektronik izleme, ihlallerin anında tespit edildiği bir sistemdir; bu nedenle yükümlülüklere titizlikle uyulması gerekir.

Kişi, kelepçe takılmasına esas olan kararda belirtilen sınırları aştığında Elektronik İzleme Merkezi’ne konum verisi üzerinden ihlale dair uyarı sinyali gider. Kelepçenin açılması hâlinde de ilgili birime uyarı sinyali gider.

Dördüncü satır ayrıca vurgulanmalıdır. Elektronik kelepçe denetimli serbestlik müdürlüğüne ait bir kamu malıdır; bu nedenle tedbir yükümlüsü veya üçüncü bir kişi tarafından kasten kırılması hâlinde kamu malına zarar verme suçu oluşur.

İkinci satır bakımından da net bir kural vardır: kişi cihazı kendi isteğiyle çıkaramaz. Cihazın çıkarılması mutlaka mahkeme kararıyla olmalıdır; kişinin kendi başına çıkarmaya çalışması veya çıkarması, CMK m.112 kapsamında ağır yaptırımlara yol açar.

Altıncı satır ise silodaki adli kontrol yazısıyla birleşir. Yükümlülüklere uyulmaması, tedbirin ağırlaştırılması veya tutuklama sonucunu doğurabilir.

Cihaz Nasıl Çıkarılır?

Tedbirin sona ermesi kendiliğinden gerçekleşmez; usulüne uygun işlem yapılması gerekir.

Üçüncü satır sağlık sorunu bulunan kişiler bakımından bir imkândır. Kişinin ağır hastalık veya sakatlık nedeniyle tedbiri taşıyamaması durumu, cihazın çıkarılması bakımından değerlendirilebilir; bu husus sağlık raporlarıyla desteklenmelidir.

Birinci ve ikinci satırlar ise silodaki adli kontrol yazısındaki yolla birleşir. CMK m.111 uyarınca tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi her zaman talep edilebilir; talep kabul edilirse cihaz usulüne uygun biçimde sökülür.

Altıncı satır pratik bir hatırlatmadır: işlem sonrasında verilen belgenin saklanması, sonraki süreçlerde tedbirin sona erdiğinin ispatı bakımından yararlıdır.

"Ev Hapsi" İki Ayrı Kurumun Adı

Günlük dilde "ev hapsi" denilen şey aslında birbirinden tamamen farklı iki kuruma karşılık gelir ve bunların karıştırılması ciddi yanılgılara yol açar. Birincisi yargılama sırasında uygulanan adli kontrol yükümlülüğüdür; ikincisi ise kesinleşmiş bir cezanın konutta infazıdır.

İki Kurumun Karşılaştırması

Bu ayrım, yazının yukarıdaki mahsup bölümüyle birlikte okunmalıdır. Kişi henüz yargılanıyorsa uygulanan tedbir adli kontroldür ve mahsup tartışması gündeme gelir. Hüküm kesinleşmiş ve konutta infaza karar verilmişse ortada bir tedbir değil, cezanın kendisinin infazı vardır; geçen süre zaten cezadan düşer. Ailelerin ve hükümlülerin en sık yaptığı hata, bu iki durumu aynı sanarak yanlış mercie başvurmaktır.

Konutta infazın şartları: m.110

Kanun, konutta infaz imkânını yaş ve durum ölçütlerine bağlamıştır. Madde 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir; bu nedenle eski kaynaklardaki süreler güncel metinden farklı olabilir.

5275 m.110/2 — Konutta İnfaz Eşikleri

Bu eşikleri aşmayan hapis cezasının konutta çektirilmesine infaz hâkimi karar verebilir. Maddede ayrıca, mahkûmiyete konu suç nedeniyle doğmuş zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine dair hukuki sorumlulukların saklı kaldığı belirtilmiştir. Kadın hükümlüler bakımından ayrı bir fıkra daha vardır: doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan hükümlü kadınların cezasının konutta çektirilmesine karar verilebilir; ancak talepte bulunulabilmesi için doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olması gerekir.

Diğer özel infaz usulleri

Aynı madde, konutta infazın yanında iki usul daha öngörür ve bunlar da elektronik izleme ile birlikte gündeme gelebilir: hafta sonu infaz ve geceleyin infaz. İnfaz hâkimi, hükümlünün talebi üzerine belirli süre sınırlarını aşmayan hapis cezasının; her hafta belirlenen gün ve saatlerde kuruma girip çıkmak suretiyle hafta sonlarında, ya da her gün belirlenen saatte girip ertesi gün belirlenen saatte çıkmak suretiyle geceleri ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verebilir.

2025 değişikliğiyle bu usule bir esneklik eklenmiştir: hafta sonu infaz usulü, hükümlünün iş yaşamı ve ailevi durumu ile ceza infaz kurumlarının düzen ve işleyişine göre, süresi aynı olmak koşuluyla hafta içi günlerde de uygulanabilir. Bu, hafta sonu çalışan hükümlüler bakımından önemli bir imkândır. Talep edilirken çalışma düzenini gösteren belgelerin — çalışma çizelgesi, işveren yazısı, vardiya listesi — dilekçeye eklenmesi yerinde olur; kanun bu değerlendirmeyi doğrudan iş yaşamına bağlamıştır.

Süre sınırları bakımından bir uyarı: Hafta sonu ve geceleyin infaz bakımından geçerli süre sınırı, kasten ve taksirle işlenen suçlar için ayrı ayrı belirlenmiş olup 2025 değişikliğiyle güncellenmiştir. Bu nedenle somut bir dosyada uygulanacak sınır, güncel kanun metninden teyit edilmelidir. Ayrıca bu usullere ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği maddede öngörülmüştür; başvuru biçimi ve istenecek belgeler bakımından ilgili yönetmeliğe de bakılması gerekir.

Güncel bir değişiklik: koşullu salıverilme

Bu nokta, eski kaynaklarla güncel metnin en belirgin biçimde ayrıldığı yerdir. Önceki düzenlemede, cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesine karar verilenler hakkında koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanmayacağı öngörülmüştü. 4/6/2025 tarihli değişiklikle bu hüküm değiştirilmiş ve özel infaz usulüne göre çektirilmesine karar verilenler hakkında tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmiştir. Dolayısıyla "konutta infazı kabul edersem koşullu salıverilmeden yararlanamam" bilgisi güncel metin karşısında geçerliliğini yitirmiştir. Somut dosyada hangi metnin uygulanacağı yine suç ve karar tarihine göre belirlenir; bu nedenle müddetnamedeki hesabın dayanağı kontrol edilmelidir.

Kapsam dışı bırakılanlar da ayrıca sayılmıştır. Ağır hastalık veya engellilik ile kadın hükümlülere ilişkin fıkralar hariç olmak üzere, bu madde hükümleri; terör suçları ile örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçlarından ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olanlar, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar, adlî para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilenler ve koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler hakkında uygulanmaz. Uyuşturucu dosyalarında örgüt kabulü bulunup bulunmadığı bu nedenle burada da belirleyicidir: örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suç kabulü, konutta infaz yolunu kapatır.

Uyuşturucu Dosyalarında Kullanım Alanları

Bu tedbir, uyuşturucu dosyalarının farklı aşamalarında farklı işlevlerle karşımıza çıkar.

Üçüncü satır kullanma dosyalarında değerlendirilebilecek bir bileşimdir. Silodaki ilgili yazıda görüldüğü üzere TCK m.191/2 rejiminde tedavi ve denetimli serbestlik uygulanır; elektronik izleme bu denetimin bir aracı olarak gündeme gelebilir.

Beşinci satır ise infaz aşamasının en sık karşılaşılan hâlidir ve silodaki denetimli serbestlik yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Günlük Hayatta Dikkat Edilecekler

Elektronik kelepçe takılan kişinin günlük düzeni değişir; bu değişikliğe hazırlıklı olmak ihlalleri önler.

Altıncı satır önemli bir korumadır. Cihazda teknik bir arıza yaşanması hâlinde derhâl bildirimde bulunulması, bunun ihlal olarak değerlendirilmesini önleyebilir; bildirimin kayıt altına alınması gerekir.

Yedinci satır ise silodaki adli kontrol yazısındaki yolla çözülebilir. Çalışma saatleri kararda belirtilen zaman dilimiyle bağdaşmıyorsa, tedbirin değiştirilmesi veya zaman diliminin uyarlanması talep edilebilir.

Aile ve Ev Düzeni

Ev hapsi yalnızca yükümlüyü değil, aynı konutta yaşayan herkesi etkiler. Bu boyutun önceden planlanması sürecin sağlıklı yürümesini sağlar.

Yedinci satır sıkça sorun doğurur. Kısıtlı alan konuta bağlı olarak belirlendiğinden, adres değişikliği ancak usulüne uygun bildirim ve karar güncellemesiyle mümkündür; habersiz taşınma ihlal sayılabilir.

Beşinci satır ise koruyucu bir refleks oluşturur. Acil sağlık durumu gibi hâllerde önceliğin hayat kurtarmak olduğu açıktır; ancak durumun derhâl müdürlüğe bildirilmesi ve belgelenmesi, sonradan ihlal tartışması yaşanmasını önler.

Stratejik Hesap: Kabul Edilmeli mi?

Elektronik kelepçe önerisi savunma tarafından yapılabileceği gibi, mahkemece de gündeme getirilebilir. Bu durumda kararın bilinçli verilmesi gerekir.

Karşılaştırma yapılırken üç seçenek birlikte değerlendirilmelidir.

Bu tablo, kararın dosyanın somut koşullarına göre verilmesi gerektiğini gösterir. Tutuklama riski yüksek bir dosyada elektronik kelepçe açık biçimde lehe iken; hafif tedbirlerle yetinilebilecek bir dosyada gereksiz bir kısıtlama oluşturur.

Bu nedenle savunmanın önerisi kademeli kurulmalıdır: öncelikle imza ve yurt dışı yasağı gibi hafif tedbirler; kabul edilmediği takdirde elektronik izlemeli konutu terk etmeme yükümlülüğü önerilmelidir.

Mahkûmiyet ihtimalinin yüksek olduğu dosyalarda ise mahsup imkânı ayrıca hesaba katılmalıdır; bu, sonuç infaz süresini doğrudan etkileyen bir husustur.

Kontrol Listesi

Beşinci satır bu yazının en değerli kontrolüdür. Elektronik kelepçeyle ev hapsinde geçen sürenin mahsup edilip edilmediği müddetnamede denetlenmelidir; yapılmamışsa infaz hâkimliğine başvurulabilir.

İkinci satır ise mahsubun şartını gösterir. Mahsup imkânı, elektronik kelepçe takılarak icra edilen konutunu terk etmemek yükümlülüğüne bağlanmıştır; diğer adli kontrol tedbirleri bu kapsamda değildir. Bu nedenle karar metninde hangi bende dayanıldığı ve elektronik izleme uygulanıp uygulanmadığı açıkça belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Elektronik kelepçe hangi hâllerde takılır?

Adalet Bakanlığı açıklamalarına göre; adli kontrol tedbirleri (CMK 109), kısa süreli hapse seçenek yaptırım (TCK 50), HAGB (CMK 231), hapis cezasının konutta çektirilmesi (5275/110), denetimli serbestlikle infaz (5275/105-A) ve mükerrirlere özgü infaz rejimi (5275/108) kapsamında uygulanır.

Ev hapsindeyken hiç çıkamaz mıyım?

Kelepçe, konutu merkez alarak belli bir alanda hareket imkânı tanır. Ayrıca ilgili yönetmelik uyarınca haklı mazerete dayanan yükümlüye denetimli serbestlik müdürü tarafından beş gün izin verilebilir; hastaneye gitmek gibi zorunlu ihtiyaçlarda da çıkmak mümkündür.

Bu süre cezamdan düşer mi?

Kural olarak adli kontrolde geçen süre mahsup edilmez. Ancak CMK m.109/3-j’deki ve elektronik kelepçe takılarak icra edilen konutu terk etmeme yükümlülüğü, hükümlülük hâlinde cezadan mahsup edilebilir.

Mahsup oranı nedir?

Elektronik kelepçe takılarak konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır. Örneğin altı aylık sürenin üç ayı cezadan düşer.

İmza yükümlülüğü de mahsup edilir mi?

Hayır. Mahsup imkânı elektronik kelepçe takılarak icra edilen konutu terk etmeme yükümlülüğüne özgüdür; imza, yurt dışı yasağı gibi diğer tedbirlerde geçen süre mahsup edilmez.

Kelepçeyi kendim çıkarabilir miyim?

Hayır. Cihazın çıkarılması mutlaka mahkeme kararıyla olmalıdır. Kişinin kendi başına çıkarmaya çalışması veya çıkarması CMK m.112 kapsamında ağır yaptırımlara yol açar.

Kelepçeye zarar verirsem ne olur?

Elektronik kelepçe denetimli serbestlik müdürlüğüne ait bir kamu malıdır. Tedbir yükümlüsü veya üçüncü kişi tarafından kasten kırılması hâlinde kamu malına zarar verme suçu oluşur.

Sınırı aşarsam ne oluyor?

Kararda belirtilen sınırlar aşıldığında Elektronik İzleme Merkezi’ne konum verisi üzerinden ihlale dair uyarı sinyali gider. Kelepçenin açılması hâlinde de ilgili birime uyarı sinyali gider.

Sağlık sorunum var, cihaz çıkarılabilir mi?

Kişinin ağır hastalık veya sakatlık nedeniyle tedbiri taşıyamaması durumu değerlendirilebilir. Bu husus sağlık raporlarıyla desteklenerek mahkemeye sunulmalıdır.

Tedbirin kaldırılmasını isteyebilir miyim?

Evet. CMK m.111 uyarınca adli kontrolün kaldırılması veya değiştirilmesi her zaman talep edilebilir; hâkim savcının görüşünü alarak beş gün içinde karar verir.