Şartlı Tahliyem Geri Alınır mı? Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması (5275 m.107)

Şartlı tahliye cezanın bittiği anlamına gelmez; denetim süresi başlar. Bu sürede kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi hâlinde karar geri alınır ve en ağır sonuç doğar: aynı hüküm için bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

Şartlı Tahliye Cezanın Bitmesi Değildir

Bu, tahliye olan kişilerin ve ailelerinin en sık yaptığı yanılgıdır. Koşullu salıverilme, hükümlünün hapis cezasının kanunda öngörülen belirli kısmını ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde, cezanın kalan kısmının kurum dışında ve denetim süresine tabi olarak infazı anlamına gelir.

Yani ceza sona ermemiştir; infaz biçimi değişmiştir. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde ceza infaz edilmiş sayılır. Bu şart gerçekleşmezse tablo tersine döner.

Üçüncü satır kritik bir tarihtir ve tahliye olan herkesin bilmesi gerekir. Hak ederek tahliye tarihine kadar geçen dönemde işlenecek bir suç, geri alma sonucunu doğurabilir. Bu tarih müddetnamede gösterilir.

İki Geri Alma Sebebi

5275 sayılı Kanun m.107/12 uyarınca koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

İkinci satırdaki uyarı şartı savunma bakımından belirleyicidir. Kanun, yükümlülük ihlalinde doğrudan geri almayı değil; infaz hâkiminin uyarısını ve buna rağmen uymamakta ısrar edilmesini aramaktadır. Uyarı yapılmadan verilen geri alma kararı bu yönüyle tartışılabilir.

Üçüncü ve dördüncü satırlar da somut denetim alanlarıdır. Taksirle işlenen suçlar kasıt şartını karşılamaz; yalnızca adli para cezası gerektiren suçlar bakımından ise hapis cezasını gerektirme şartının gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilmelidir.

Beşinci satır ise en sık gözden kaçan noktadır. Suç tarihinin denetim süresi içinde kalıp kalmadığı, kararın ayakta kalıp kalmayacağını belirler. Yargı kararlarında, koşullu salıverilme tarihinden ikinci suçun işlendiği tarihe kadar geçen sürenin denetim süresinden uzun olması hâlinde geri alma şartlarının oluşmadığı belirtilmektedir.

Denetim Süresi Nasıl Hesaplanır?

Denetim süresinin doğru hesaplanması, geri alma kararının hukuka uygunluğunun temelidir ve bu konuda mevzuat değişikliği geçmişi bulunmaktadır.

7242 sayılı Kanun değişikliği öncesinde denetim süresi, ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken sürenin yarısı olarak belirlenmişti. Bu değişiklikle denetim süresinin, ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadar olacağı hükme bağlanmıştır. Değişikliğin nedeni, koşullu salıverilme oranındaki değişikliktir.

Burada TCK m.7/3 devreye girer: koşullu salıverilme hükümlerinde yapılan değişikliklerde lehe kanun esası kabul edilmiştir. Bu nedenle suç tarihine göre hükümlünün lehine olan düzenlemenin uygulanması gerekir.

İkinci satır uygulamada en çok hata yapılan noktadır. Denetim süresi iki farklı yönteme göre hesaplandığında farklı sonuçlar verir; hükümlü lehine olanın uygulanması gerekir ve bu hesabın yapılması talep edilmelidir.

Beşinci ve altıncı satırlar ise müddetname üzerinden denetlenebilir. Müddetnamedeki hesap hatalı ise, geri alma kararının dayanağı da sarsılır; bu nedenle müddetname örneğinin temin edilmesi ilk adımdır.

Ne Kadar Süre Aynen Çektirilir?

Geri alma kararı verildiğinde bakiye cezanın tamamı otomatik olarak infaz edilmez; kanun iki ayrı hesaplama yöntemi öngörmüştür.

5275 sayılı Kanun m.107/13 uyarınca koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün; (a) sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin; (b) yükümlülüklerine aykırı davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir sürenin ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine karar verilir.

Üçüncü satır önemli bir sınırlamadır: aynen çektirilmesine karar verilen kısım, sonraki suçun işlendiği tarih itibarıyla kalan cezasından az olamaz. Bu, hesabın alt sınırını belirler.

İkinci satır ise savunmanın çalışma alanıdır. Yükümlülük ihlalinde süre takdiridir ve ihlalin niteliğine göre belirlenir. Bu, hafif bir ihlal ile ağır bir ihlalin aynı sonucu doğurmaması gerektiği anlamına gelir; takdirin gerekçelendirilmesi ve orantılı olması aranır.

Uyuşturucu hükümlüleri bakımından bu ayrım pratik önem taşır. Denetimli serbestlik yükümlülüklerine devamsızlık gibi ihlaller ile yeni bir uyuşturucu suçu işlenmesi, tamamen farklı hesaplama rejimlerine tabidir.

En Ağır Sonuç: Bir Daha Koşullu Salıverilme Yok

Geri alma kararının en ağır ve en az bilinen sonucu budur. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı bakımından yeniden koşullu salıverilme kararı verilmez.

Bu, kişinin o hüküm bakımından bakiye cezayı sonuna kadar infaz kurumunda çekmesi anlamına gelir. Ayrıca koşullu salıverilemeyecek olması nedeniyle, 5275 sayılı Kanun m.105/A’da düzenlenen denetimli serbestlik hükümlerinden de yararlanamayacaktır.

Bu iki sonuç birlikte değerlendirildiğinde, geri alma kararının temel hak ve özgürlükler bakımından son derece önemli sonuçlar doğurduğu görülür. Bu nedenle karara karşı itiraz hakkının kullanılması kritik önemdedir.

Dördüncü satır ayrıca vurgulanmalıdır: geri alma kararı, yeni suçun cezasının yerine geçmez. Yeni suçtan dolayı ayrı bir yargılama yürütülür ve ayrı bir ceza verilir; geri alınan bakiye ceza buna eklenir.

Beşinci satır ise ikinci bir katman ekler. Yeni suç bakımından tekerrür hükümlerinin uygulanması hâlinde, infaz rejimi de ağırlaşır. Bu üç sonucun birleşimi, denetim süresinde işlenen bir suçun ne kadar ağır bir tablo doğurduğunu gösterir.

Uyuşturucu Hükümlülerinde Risk Alanları

Uyuşturucu suçlarından tahliye olan kişiler bakımından geri alma riski, belirli alanlarda yoğunlaşır.

Altıncı satır kritik bir uyarıdır. Kanun, yükümlülük ihlalinde infaz hâkiminin uyarısını ve buna rağmen ısrar edilmesini aramaktadır. Uyarı alındıktan sonra derhâl uyum sağlanması, ısrar unsurunun oluşmasını engelleyebilir.

Birinci satır ise uyuşturucu hükümlüleri bakımından en sık karşılaşılan senaryodur. Bağımlılık sorunu devam eden bir kişi bakımından yeni bir kullanma dosyası açılması, denetim süresinde kasıtlı suç işleme sonucunu doğurabilir. Bu nedenle tahliye sonrası tedavi sürecinin kesintisiz sürdürülmesi hukuki bakımdan da önem taşır.

Karara İtiraz Yolu

Geri alma kararı denetime kapalı değildir. Şartla salıverme kararının geri alınmasında ilk hükmü veren mahkeme karar vermeye yetkilidir ve bu karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Dördüncü ve beşinci satırlar yükümlülük ihlali dosyalarında en güçlü itiraz eksenidir. Kanun metni açıktır: uyarı ve buna rağmen ısrar aranır. Bu iki unsurun dosyada belgelenip belgelenmediği denetlenmelidir.

Yedinci satır ise süre hesabına ilişkindir ve bazı dosyalarda tek başına sonuç doğurabilir. Suç tarihine göre lehe olan denetim süresi hesabının yapılması talep edilmelidir.

Ayrıca infaz aşamasındaki işlemlere karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu da bulunmaktadır. Müddetname hesabı, denetim süresi ve aynen çektirilecek sürenin belirlenmesi bakımından bu yol ayrıca kullanılabilir.

Tekerrürle Karıştırılmamalı

Denetim süresinde işlenen bir suç iki ayrı kurumu birden tetikleyebilir ve bunlar sıkça karıştırılır.

Koşullu salıverilmenin geri alınması, önceki hükmün infazına ilişkindir; geri alınan bakiye ceza yeniden çektirilir. Tekerrür ise yeni suça ilişkindir; yeni suçun cezasının infaz rejimini ağırlaştırır ve ayrıca denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasını gerektirir.

Dördüncü satır bu tablonun özetidir: denetim süresinde işlenen tek bir suç, üç ayrı sonucu birden doğurabilir. Bu nedenle tahliye sonrası dönemin hukuki riski, çoğu kişinin tahmin ettiğinden yüksektir.

Buna karşılık her üç kurumun da kendi şartları vardır ve ayrı ayrı denetlenmelidir. Geri alma şartları oluşmasa dahi tekerrür uygulanabilir; ya da tersine, tekerrür şartları oluşmasa dahi geri alma kararı verilebilir.

Tekerrürün İnfaza Yansıması: 5275 m.108

Yukarıdaki tabloda tekerrürün sonucu "mükerrirlere özgü infaz rejimi" olarak gösterildi. Bu rejimin içeriği 5275 sayılı Kanun’un 108 inci maddesinde düzenlenmiştir ve 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Bu nedenle eski kaynaklardaki bilgilerle güncel metin arasında fark bulunabilir.

5275 m.108 — Mükerrirlerde Koşullu Salıverilme

İkinci ve üçüncü satırlar birlikte okunmalıdır. Değişiklikten önceki metinde ikinci defa tekerrür hâlinde hükümlünün koşullu salıverilmeden hiç yararlanamayacağı düzenlenmişti. Güncel metinde ise bu mutlak sonuç yerine, süreli hapis cezaları bakımından dörtte üç oranı öngörülmüştür. Buna karşılık ikinci tekerrürde ikinci fıkradaki üst sınır güvencesi — eklenecek miktarın tekerrüre esas cezanın en ağırını aşamayacağı kuralı — uygulanmamaktadır. Dolayısıyla ikinci tekerrürde tablo iki yönlü değişmiştir. Somut bir dosyada hangi metnin uygulanacağı, suç tarihi ve lehe kanun değerlendirmesine göre belirlenir; bu nedenle müddetnamedeki hesabın hangi metne göre yapıldığı kontrol edilmelidir.

Bu maddenin ayrıntısı, silodaki tekerrür rehberinde ele alınmıştır. Uyuşturucu dosyalarında tekerrürün nasıl işlediği, hangi hükümlülüklerin tekerrüre esas alınacağı ve yabancı ülke mahkemesi kararlarına ilişkin istisna için uyuşturucudan ikinci kez ceza ve tekerrür yazımıza bakılabilir. Burada yalnızca koşullu salıverilmenin geri alınmasıyla kesişen yönü ele alınmıştır.

İki kurumun aynı olayda birlikte doğması

Denetim süresi içinde işlenen kasıtlı bir suç, yukarıdaki iki sonucu aynı anda doğurabilir. Bunlar birbirinin alternatifi değildir; ayrı ayrı işlerler ve toplam infaz süresini birlikte belirlerler.

Sıralama şöyledir. Önce koşullu salıverilme kararı geri alınır ve yazının yukarıdaki bölümünde anlatıldığı üzere bakiye ceza yeniden çektirilir. Ayrıca yeni suçun cezası kendi başına infaz edilir. Bunun yanında, yeni suç bakımından tekerrür şartları gerçekleşmişse, o cezanın infaz rejimi mükerrirlere özgü rejime göre belirlenir ve koşullu salıverilme oranı yükselir. Üç sonucun üst üste binmesi, kişinin başlangıçta öngördüğü süreden çok daha uzun bir infazla karşılaşmasına yol açar.

Bu nedenle denetim süresinde işlenen bir suç bakımından savunma iki cephede birden kurulmalıdır. Birinci cephe yeni dosyadır: nitelendirme, kast ve delil tartışmaları burada yürütülür. İkinci cephe geri alma dosyasıdır: kanun, geri almayı hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçun işlenmesi şartına bağladığından, yeni dosyanın sonucu doğrudan belirleyicidir. Bu iki dosyanın takvimi birlikte izlenmeli; yeni dosyada lehe bir gelişme olduğunda bu husus geri alma dosyasına da bildirilmelidir. Aksi hâlde geri alma kararı, yeni dosya henüz sonuçlanmadan kesinleşebilir.

İnfaz sonrası denetim süresi ve disiplin hapsi

Mükerrir bakımından denetim, koşullu salıverilme denetim süresinden farklı ve ondan sonra gelen ayrı bir aşamadır: cezanın infazı tamamlandıktan sonra başlar. Bu aşamada da yükümlülükler ve yasaklar bulunur.

Aykırı davranışın sonucu burada farklıdır. Maddenin ilgili fıkrasına göre, cezanın infazı tamamlandıktan sonra devam eden denetim süresi içinde yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz hâkimi kararıyla disiplin hapsine tabi tutulur. Disiplin hapsinin süresi on beş günden az ve üç aydan fazla olamaz. Yani bu aşamada söz konusu olan, koşullu salıverilmenin geri alınması değil ayrı bir yaptırımdır. Bu ayrımın bilinmesi önemlidir; çünkü tahliye sonrası dönemde kişinin hangi aşamada bulunduğuna göre aynı davranış farklı sonuç doğurur.

Tahliye Sonrası Üç Ayrı Aşama

Bu tablo, ailelere yönelik takibin neden aşama aşama yapılması gerektiğini gösterir. Tahliye belgesinde ve müddetnamede hangi tarihte hangi aşamanın başladığı yazılıdır. Kişinin kendisi ve yakınları bakımından yapılacak ilk iş, bu tarihleri yazılı hâle getirmek ve her aşamanın kendi yükümlülük listesini ayrı ayrı öğrenmektir. Aynı davranışın farklı aşamalarda farklı sonuç doğurması, uygulamada en çok yanılgıya yol açan noktadır.

Ailenin Yapabilecekleri

Denetim süresi, yalnızca tahliye olan kişinin değil ailesinin de takip etmesi gereken bir dönemdir. Uygulamada geri alma kararlarının önemli bölümü, önlenebilir ihlallerden kaynaklanmaktadır.

Beşinci satır en kritik müdahale anıdır. İnfaz hâkiminin uyarısı, geri alma sürecinin başladığının işaretidir; bu aşamada derhâl uyum sağlanması ve gerekiyorsa mazeretin belgelenmesi, sonucu değiştirebilir.

Birinci ve ikinci satırlar ise en çok atlanan adımlardır. Denetim süresinin ne zaman biteceğini bilmeyen bir kişi, riskin ne zaman sona erdiğini de bilemez. Müddetname bu bilgiyi içerir ve temin edilmesi zor değildir.

Kontrol Listesi

Dördüncü satır tek başına sonuç doğurabilecek en güçlü kontroldür. Yargı kararlarında, suç tarihinin denetim süresi dışında kalması hâlinde geri alma şartlarının oluşmadığı belirtilmektedir; bu nedenle tarih karşılaştırması ilk yapılacak işlemdir.

Altıncı ve yedinci satırlar ise yükümlülük ihlali dosyalarının kaderini belirler. Uyarı yapılmamışsa veya uyarı sonrası uyum sağlanmışsa, kanunun aradığı ısrar unsuru gerçekleşmemiş olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Şartlı tahliye olunca ceza biter mi?

Hayır. Koşullu salıverilme, cezanın kalan kısmının kurum dışında ve denetim süresine tabi olarak infazıdır. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde ceza infaz edilmiş sayılır.

Hangi hâllerde geri alınır?

5275 sayılı Kanun m.107/12 uyarınca denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar edilmesi hâlinde karar geri alınır.

Taksirli suç işlersem geri alınır mı?

Kanun kasıtlı suç işlenmesini aramaktadır. Taksirle işlenen suçlar bakımından kasıt şartı gerçekleşmediğinden bu husus itiraz konusu yapılabilir.

Denetim süresi bittikten sonra suç işlersem?

Geri alma için suçun denetim süresi içinde işlenmiş olması gerekir. Yargı kararlarında, koşullu salıverilme tarihinden sonraki suç tarihine kadar geçen sürenin denetim süresinden uzun olması hâlinde geri alma şartlarının oluşmadığı belirtilmektedir.

Yükümlülüğe uymazsam hemen geri alınır mı?

Kanun doğrudan geri almayı değil; infaz hâkiminin uyarısını ve buna rağmen uymamakta ısrar edilmesini aramaktadır. Uyarı yapılmadan verilen geri alma kararı bu yönüyle tartışılabilir.

Ne kadar süre yeniden yatarım?

Yeni suç hâlinde, suçun işlendiği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki suç için verilen hapis cezasının iki katı süre aynen çektirilir. Yükümlülük ihlalinde ise ihlalin niteliğine göre takdir edilecek süre uygulanır.

Aynen çektirilecek sürenin alt sınırı var mı?

Evet. Aynen çektirilmesine karar verilen kısım, sonraki suçun işlendiği tarih itibarıyla kalan cezasından az olamaz.

Geri alındıktan sonra tekrar şartlı tahliye olabilir miyim?

Hayır. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı bakımından yeniden koşullu salıverilme kararı verilmez. Ayrıca 5275 m.105/A’daki denetimli serbestlik hükümlerinden de yararlanılamaz.

Denetim süresi nasıl hesaplanır?

7242 sayılı Kanun değişikliği öncesinde kurumda geçirilmesi gereken sürenin yarısı olarak belirlenmişken, değişiklikle bu süre kadar olacağı hükme bağlanmıştır. TCK m.7/3 uyarınca suç tarihine göre lehe olan düzenleme uygulanır.

Geri alma kararına itiraz edebilir miyim?

Evet. Şartla salıverme kararının geri alınmasında ilk hükmü veren mahkeme yetkilidir ve karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Ayrıca infaz aşamasındaki işlemlere karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu bulunmaktadır.