Uyuşturucudan Ceza Aldım, Ne Kadar Yatarım? TCK 188 ve TCK 191 İnfaz Oranları

Uyuşturucu dosyalarında “ne kadar yatarım” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Belirleyici olan hükmün TCK m.188’e mi yoksa m.191’e mi dayandığıdır: ticaret ve imalde koşullu salıverilme oranı dörtte üç, kullanmak için bulundurmada ise genel kural olan yarı oran uygulanır.

Önce Doğru Soruyu Sorun: Hangi Maddeden Hüküm Kuruldu?

İnfaz hesabında en sık yapılan hata, uyuşturucu suçlarının tek bir rejime tabi olduğunun sanılmasıdır. Oysa Türk infaz hukuku, uyuşturucu dosyalarını hükmün dayandığı maddeye göre iki tamamen ayrı kulvara ayırır. Aynı olayda yakalanan iki kişiden biri hakkında TCK m.188, diğeri hakkında m.191 uygulanmışsa, eşit süreli hapis cezalarına rağmen cezaevinde kalacakları süre birbirinden ciddi biçimde farklılaşır.

Bu ayrımın kaynağı, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 108. maddesinin dokuzuncu fıkrasıdır. Anılan fıkra, 18/6/2014 tarihli 6545 sayılı Kanun’un 82. maddesiyle eklenmiş ve TCK m.188’de tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan mahkûm olanları, mükerrirlere uygulanan koşullu salıverilme sürelerine tabi kılmıştır. 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanun’un 49. maddesiyle fıkraya eklenen cümle ise süreli hapis cezaları bakımından oranı dörtte üç olarak sabitlemiştir.

Buradaki teknik nokta önemlidir: TCK m.188’in dörtte üçlük oranı 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesinden değil, 108. maddesinin dokuzuncu fıkrasından doğar. İnternette dolaşan pek çok metin bu oranı m.107/4’e bağlar; oysa m.107/4, örgüt kurma, yönetme veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlara ilişkindir. Dosyanızda örgüt iddiası yoksa dayanak m.108/9’dur. Müddetnamede yanlış madde gösterilmesi, sonucun aynı çıktığı hâllerde bile itiraz konusu yapılabilir; örgüt iddiasının bulunduğu dosyalarda ise iki hüküm birlikte değerlendirilir.

Tablodaki son iki satır, uygulamada en çok gözden kaçan kalemlerdir. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış hükümlüler bakımından kanun koyucu ayrı bir denge kurmuş ve TCK m.188’den mahkûm olan çocukları m.107/2’nin (g) bendi kapsamında üçte iki oranına tabi tutmuştur. Yani çocuk hükümlü, yetişkin hükümlüye göre daha erken koşullu salıverilme hakkı kazanır. Ayrıca m.108/9’un son cümlesinde yer alan tedavi ve yükümlülük listesi, açıkça “188 inci madde hariç olmak üzere” ifadesiyle uyuşturucu ticareti hükümlülerini kapsam dışında bırakmıştır.

Hesap Nasıl Yapılır? Dört Aşamalı Sistem

Müddetname, hükümlünün hangi tarihte hangi haktan yararlanacağını gösteren resmî belgedir ve Cumhuriyet başsavcılığı tarafından düzenlenir. Hesabın mantığı dört aşamalıdır ve her aşama bir öncekinin üzerine kurulur.

Birinci aşamada belirlenen süre, hükümlünün ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken süredir; tahliye tarihi değildir. İkinci aşamada TCK m.63 uyarınca, hüküm kesinleşmeden önce tutuklulukta veya gözaltında geçirilen her gün bu süreden düşülür. Uzun süre tutuklu kalmış bir sanık için mahsup, hesabın en belirleyici kalemi hâline gelebilir.

Üçüncü aşama olan denetimli serbestlik, cezanın kalan bölümünün kurum dışında infazıdır ve kural olarak koşullu salıverilme tarihine bir yıl kala başlar. Dördüncü aşamadaki denetim süresi ise 5275 sayılı Kanun m.107/6 uyarınca, kurumda geçirilmesi gereken sürenin yarısı kadardır ve süreli hapis cezalarında hak ederek tahliye tarihini geçemez. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

Somut Örneklerle Karşılaştırma

Aşağıdaki tablo, aynı ceza miktarının iki farklı maddede nasıl farklı sonuç verdiğini gösterir. Rakamlar, mahsup bulunmadığı ve iyi hâl şartının sağlandığı varsayımıyla, oranın doğrudan uygulanmasıyla elde edilmiştir. Bunlar bağlayıcı hesap değil, oranın işleyişini gösteren örneklerdir; kesin sonuç yalnızca müddetname ile belirlenir.

Tablodaki sütunlar koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süreyi gösterir. Denetimli serbestlik şartları oluşuyorsa bu sürenin son bölümü kurum dışında geçirilir; dolayısıyla kapalı ve açık kurumda fiilen geçirilen süre daha kısa olur. Buna karşılık mahsup edilecek tutukluluk süresi de düşüleceğinden, gerçek tahliye tarihi dosyadan dosyaya değişir.

Birden fazla mahkûmiyet bulunması hâlinde cezalar infaz aşamasında toplanır. 5275 sayılı Kanun m.108/1’in (c) bendi uyarınca, birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde kurumda geçirilecek süre en fazla otuz iki yıldır. Farklı oranlara tabi cezalar bir arada bulunuyorsa her ceza kendi oranıyla hesaplanır; toplama işlemi oranlar uygulandıktan sonra yapılır.

Denetimli Serbestlik: 2025 Değişikliğiyle Sertleşen Şartlar

Denetimli serbestlik, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinde düzenlenmiştir ve hükümlünün cezasının son bölümünü toplum içinde, denetim altında geçirmesini sağlar. Uyuşturucu hükümlüleri bakımından iki noktanın ayrı ayrı bilinmesi gerekir.

Birincisi, 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle 105/A maddesinin birinci fıkrasına eklenen cümledir. Bu düzenlemeye göre hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini fiilen kurumda geçirmiş olması gerekir; bu süre hiçbir hâlde beş günden az olamaz. Değişiklik, kısa cezalarda kuruma neredeyse hiç girmeden denetimli serbestliğe ayrılma uygulamasına son vermiştir.

İkincisi, denetimli serbestliğe ayrılabilmek için hükümlünün kural olarak açık ceza infaz kurumunda bulunması veya açığa ayrılmaya hak kazanmış olmasıdır. Uyuşturucu ticareti hükümlüleri için bu kapı, aşağıda açıklanan ek bir onay mekanizmasından geçer.

Son iki satır özellikle önemlidir. 105/A maddesinin yedinci fıkrasında 7242 sayılı Kanun’la yapılan yeniden düzenleme uyarınca, denetimli serbestlik başladıktan sonra işlendiği iddia olunan ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi açık kuruma gönderilme kararı verebilir. Kanun metnindeki bu takdir yetkisi, kararın gerekçelendirilmesini zorunlu kılar. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse infaza denetimli serbestlikle devam olunur.

Suç Tarihi Hangi Kuralı Getirir? Geçiş Hükümleri

Yukarıdaki kurallar okunurken bir soru cevapsız kalır: bunların hepsi her dosyaya mı uygulanır? Cevap hayırdır. 5275 sayılı Kanun’a eklenen geçici maddeler, bazı kuralları suç tarihine bağlar. Bu maddeler bilinmeden yapılan hesap yanlış çıkar.

Geçici m.11: 2025 şartı geçmişe uygulanmaz

Yukarıda anlatılan "onda bir, en az beş gün" şartı, 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’la getirilmiştir. Aynı Kanun’la 5275 sayılı Kanun’a eklenen geçici 11 inci madde ise şunu söyler: bu maddeyi ihdas eden Kanun’la 105/A maddesinin birinci fıkrasında yapılan düzenleme, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz.

Bu, hükümlü lehine bir hükümdür ve sık atlanır. Suç tarihi 4 Haziran 2025’ten önceyse, denetimli serbestlikten yararlanmak için kurumda asgari onda birlik süreyi geçirme şartı aranmaz. Müddetnamede bu şart uygulanmışsa ve suç tarihi bu tarihten öncesine düşüyorsa, geçici 11 inci maddeye dayanılarak düzeltme talep edilebilir. Dosyada ilk bakılacak veri, cezanın miktarı değil suçun işlendiği tarihtir.

Geçici m.6 ve geçici m.10: daha eski tarih eşikleri

Kanun’da suç tarihine bağlanan başka geçiş hükümleri de vardır ve bunlar denetimli serbestlik süresinin uzunluğunu doğrudan etkiler.

• Geçici m.6. 30/3/2020 tarihinden önce işlenen ve istisna kapsamında olmayan suçlar bakımından, 105/A maddesindeki "bir yıl" ibaresi üç yıl olarak uygulanır. Yani denetimli serbestliğe ayrılma, koşullu salıverilme tarihine üç yıl kala mümkün hâle gelir. Maddenin istisna listesi ayrıca kontrol edilmelidir; her suç bu imkândan yararlanmaz.
• Geçici m.10. 31/7/2023 tarihi ölçütüne bağlanan bu madde, uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran düzenlemelerden biridir. 7550 sayılı Kanun’la maddenin sekizinci fıkrasında da değişiklik yapılmıştır.

Suç Tarihine Göre Kontrol Listesi

Sık yapılan hata: Hesap yapılırken yalnızca "güncel kural"a bakılması. İnfaz hukukunda güncel kural her dosyaya uygulanmaz; geçici maddeler suç tarihini esas alır. Bu nedenle müddetname denetiminde suç tarihi, hükmün kesinleşme tarihi ve ilgili kanun değişikliğinin yürürlük tarihi yan yana yazılmalıdır. Üç tarih arasındaki ilişki kurulmadan yapılan itiraz, çoğu zaman sonuçsuz kalır.

Bir hatırlatma: koşullu salıverilme ve tekerrür hükümleri, TCK m.7/3 uyarınca infaz rejimindeki derhâl uygulama kuralının dışında tutulmuştur; bu başlıklarda lehe kanun karşılaştırması yapılır. Buna karşılık yukarıdaki geçici maddeler, kanun koyucunun bu ilişkiyi doğrudan düzenlediği hâllerdir ve kendi lafızlarına göre uygulanır.

Bu üç eşiğin pratik sonucu şudur: aynı ceza miktarına mahkûm iki hükümlünün kurumda geçireceği süre, yalnızca suç tarihleri farklı olduğu için birbirinden ayrılabilir. Örneğin suç tarihi 4 Haziran 2025 öncesine düşen bir hükümlü, denetimli serbestliğe ayrılmak için kurumda asgari bir süre geçirme şartına tabi değilken; aynı cezayı bu tarihten sonra işlenen bir suçtan alan hükümlü bu şarta tabidir. Aradaki fark cezanın miktarından değil, takvimden doğar.

Bu nedenle avukatınıza dosyayı taşırken hükmün yanı sıra iddianamedeki suç tarihini ve varsa birden fazla eylem bulunuyorsa her eylemin tarihini de iletmeniz, hesabın doğru kurulmasını kolaylaştırır.

Açık Cezaevi: Uyuşturucu Ticaretine Özgü Onay Şartı

Uyuşturucu ticareti hükümlülerini diğer hükümlülerden ayıran en somut hüküm, 5275 sayılı Kanun’un 14. maddesinin 7242 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle değiştirilen dördüncü fıkrasıdır. Bu fıkraya göre; toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanların kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna ayrılmalarına ilişkin idare ve gözlem kurulu kararları, infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.

Pratikte bunun anlamı şudur: TCK m.188’den hükümlü bir kişi hakkında idare ve gözlem kurulu açığa ayrılma kararı verse bile, karar kendiliğinden yürürlüğe girmez. Dosya infaz hâkimliğine gider ve onay beklenir. Bu ek aşama süreci uzatabildiği gibi, onaylanmama ihtimalini de barındırır. Denetimli serbestlik açık kuruma geçmeye bağlı olduğundan, onay gecikmesi zincirleme biçimde tahliye tarihini etkiler.

İyi hâl değerlendirmesinde de uyuşturucu ticareti ayrı bir başlıktır. 5275 sayılı Kanun m.89 çerçevesinde iyi hâl, idare ve gözlem kurulu tarafından en geç altı ayda bir yapılan değerlendirmeyle belirlenir. Toplam on yıl ve üzeri cezalar ile terör, örgütlü suçlar, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu ticareti suçlarında bu değerlendirmeye Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği bir Cumhuriyet savcısı başkanlık eder. Disiplin cezası almamış olmak, iyileştirme programlarına katılmak ve kurum düzenine uyum, değerlendirmenin somut dayanaklarıdır.

TCK 191 Dosyalarında Tablo Neden Tamamen Farklı?

Kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme veya bulundurma ile uyuşturucu madde kullanma fiilleri TCK m.191’de düzenlenmiştir ve maddedeki hapis cezası iki yıldan beş yıla kadardır. Ancak bu dosyaların büyük bölümü hiç infaz aşamasına ulaşmaz.

Bunun sebebi maddenin kendine özgü rejimidir. TCK m.191’in ikinci fıkrası uyarınca şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir ve en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; bu süre içinde tedaviye yönlendirme de mümkündür. Yükümlülüklere uyulması ve erteleme süresinin sorunsuz tamamlanması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bu durumda ortada bir mahkûmiyet ve dolayısıyla infaz edilecek bir ceza bulunmaz.

Buradaki denetimli serbestliğin, yukarıda anlatılan 5275 sayılı Kanun m.105/A denetimli serbestliğiyle karıştırılmaması gerekir. İkisi farklı kurumlardır: TCK m.191/2 denetimli serbestliği soruşturma aşamasında, dava açılmadan uygulanır ve amacı tedavi ile topluma yeniden kazandırmadır. 105/A denetimli serbestliği ise kesinleşmiş bir hapis cezasının son bölümünün kurum dışında infazıdır.

Erteleme süresi içinde yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uymakta ısrar edilmesi ya da tekrar kullanmak için uyuşturucu madde satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması hâlinde kamu davası açılır. Kanun metnindeki “ısrar” şartı, tek bir aksaklığın kendiliğinden dava açılması sonucunu doğurmayacağı anlamına gelir; uygulamada önce usulüne uygun bir uyarı yapılır.

Müddetname Yanlışsa Ne Yapılır?

Müddetname bir idari işlemdir ve maddi hata içerebilir. En sık karşılaşılan hatalar; suç tipine yanlış oran uygulanması, mahsup edilecek tutukluluk süresinin eksik hesaplanması, tekerrür kaydının hatalı değerlendirilmesi ve lehe kanun uygulamasının gözden kaçırılmasıdır.

Hükümlü veya müdafii, müddetnameye karşı infaz hâkimliğine başvurabilir. 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu uyarınca ceza infaz kurumu ve denetimli serbestlik işlemlerine karşı şikâyet yolu infaz hâkimliğine açıktır; infaz hâkiminin kararına karşı ise ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. Başvuru dilekçesinde hangi kalemin hangi kanun maddesine göre yanlış hesaplandığının somut olarak gösterilmesi, sonuç alma ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Tekerrür kaydı bakımından da dikkatli olunmalıdır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre 5275 sayılı Kanun m.108/2 uyarınca birden fazla tekerrüre esas alınabilecek hükümlülük bulunması hâlinde bunlardan en ağırının esas alınması gerekir. Ayrıca aynı maddenin ikinci fıkrasının uygulanma alanı hapis cezalarıyla sınırlıdır; adli para cezalarının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine imkân veren bir düzenleme bulunmamaktadır.

Sık Yapılan Beş Hata

Bu beş başlık, müddetname itirazlarında en sık dayanak yapılan noktalardır. Hesabın doğruluğundan emin olmanın en pratik yolu, müddetnamedeki her satırın hangi kanun maddesine dayandığını tek tek karşılaştırmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyuşturucu ticaretinden 10 yıl alan ne kadar yatar?

TCK m.188 için koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür; 10 yıl hapis cezasında kurumda geçirilmesi gereken süre 7 yıl 6 aydır. Denetimli serbestlik şartları oluşursa bu sürenin son bölümü kurum dışında infaz edilir. Tutuklulukta geçen süre TCK m.63 uyarınca ayrıca mahsup edilir. Kesin sonuç müddetname ile belirlenir.

TCK 191’den ceza alırsam infaz oranı nedir?

Kullanmak için uyuşturucu bulundurma suçu için özel bir oran öngörülmemiştir; 5275 sayılı Kanun m.107/2’deki genel yarı oran uygulanır. Ancak bu dosyaların büyük bölümünde TCK m.191/2 uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verildiğinden mahkûmiyet ve infaz aşamasına hiç geçilmez.

Uyuşturucu ticareti hükümlüsü denetimli serbestlikten yararlanabilir mi?

Evet, kanun TCK m.188 hükümlülerini denetimli serbestlik dışında bırakmamıştır. Ancak yararlanabilmek için açık ceza infaz kurumuna ayrılmış olmak gerekir ve m.14/4 uyarınca açığa ayrılma kararı infaz hâkiminin onayına bağlıdır. Ayrıca 7550 sayılı Kanun’la getirilen asgari kurum süresi şartı aranır.

Denetimli serbestlik için cezaevinde en az ne kadar kalmak gerekir?

4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle eklenen cümleye göre, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri fiilen kurumda geçirilmelidir ve bu süre hiçbir hâlde beş günden az olamaz.

Uyuşturucudan hükümlü çocuk için oran farklı mı?

Evet. 5275 sayılı Kanun m.107/2’nin (g) bendi uyarınca TCK m.188’den hapis cezasına mahkûm olan çocuklar hakkında koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır. Ayrıca TCK m.58/5 gereğince fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Denetim süresi ne kadardır ve ihlal edilirse ne olur?

5275 sayılı Kanun m.107/6 uyarınca denetim süresi, kurumda geçirilmesi gereken sürenin yarısı kadardır ve süreli hapis cezalarında hak ederek tahliye tarihini geçemez. Denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya hâkimin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

İkinci kez uyuşturucudan ceza alırsam koşullu salıverilme hakkım kalkar mı?

Hayır. 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle 5275 sayılı Kanun m.108/3’te yapılan değişiklikten sonra, ikinci defa tekerrür hâlinde birinci fıkradaki süreler uygulanır ve süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır.

Müddetnamedeki hesabın yanlış olduğunu düşünüyorum, ne yapmalıyım?

Müddetnameye karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir; infaz hâkiminin kararına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır. Dilekçede hangi kalemin hangi kanun maddesine göre yanlış hesaplandığı somut olarak gösterilmelidir.

Birden fazla cezam var, nasıl hesaplanır?

Cezalar infaz aşamasında toplanır ve her ceza kendi oranıyla hesaplanır. 5275 sayılı Kanun m.108/1’in (c) bendi uyarınca birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde kurumda geçirilecek süre en fazla otuz iki yıldır.

Tutuklu geçirdiğim süre cezamdan düşülür mü?

Evet. TCK m.63 uyarınca hüküm kesinleşmeden önce gözaltında veya tutuklulukta geçirilen süre, hükmolunan cezadan mahsup edilir. Uzun tutukluluk hâllerinde mahsup, tahliye tarihini belirleyen en önemli kalem hâline gelebilir.