Aracı Kurumda Repo ve Ters Repo 2026: III-45.2 Tebliği — Hangi Kıymetler Repoya Konu Olur, Değerleme ve Teminat Oranları, Çerçeve Sözleşme, Takasbank’ta Depo Zorunluluğu, Müşteri Kıymetini Kullanma Yasağı, Özsermayenin 20 Katı Limit ve Aracı Kurum Temerrüdünde Yatırımcının Durumu

Repo ve ters repo, sermaye piyasasının en eski kısa vadeli nakit değerlendirme araçlarındandır. Yatırımcı açısından ters repo, nakdini bir gecelik veya birkaç günlük vadeyle aracı kuruma vermesi ve karşılığında bir menkul kıymetin geri satılma taahhüdüyle kendisine tahsis edilmesi anlamına gelir. Aracı Kurumlar Tarafından Yapılacak Repo ve Ters Repo İşlemlerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (III-45.2), bu işlemleri yapabilecek aracı kurumları, repoya konu olabilecek kıymetleri, değerleme ve teminat oranlarını, çerçeve sözleşme ve Takasbank’ta depo zorunluluğunu ve aracı kurumların işlem limitlerini düzenler. Tebliğin yatırımcıyı koruyan en önemli hükümleri, aracı kurumların repo işlemlerinde müşterilere ait kıymetleri kullanamaması, borsa dışında yalnızca kendi adı ve hesabına işlem yapabilmesi ve repo bakiyelerinin özsermayeye göre sınırlandırılmasıdır. Buna karşılık repo işlemleri Takasbank’ta hak sahibi bazında değil üye bazında izlendiğinden, aracı kurumun temerrüdü hâlinde yatırımcının ters repo alacağının durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Bu rehber, aracı kurumla repo veya ters repo yapan yatırımcının haklarını madde madde anlatır.

Kısa Cevap

Kredili işlem ve açığa satış bu rehberimizde, müşteri varlıklarının korunması bu rehberimizde anlatılmıştır. Bu yazı aracı kurum aracılığıyla yapılan repo ve ters repo işlemlerine odaklanır.

Repo ve Ters Repo Nedir? Yatırımcı Açısından İşleyiş

Tebliğ repoyu finansal araçların geri alma taahhüdüyle satımı, ters repoyu ise finansal araçların geri satma taahhüdüyle alımı olarak tanımlar (III-45.2 m.4). Aracı kurumla yapılan tipik bir işlemde yatırımcı, belirli bir tutarı belirli bir vade için aracı kuruma verir; aracı kurum karşılığında bir menkul kıymeti, örneğin bir devlet tahvilini, vade sonunda geri almak taahhüdüyle yatırımcıya satar. Yatırımcı açısından bu işlem ters repodur: Yatırımcı kıymeti geri satma taahhüdüyle almıştır ve vade sonunda anapara ile faizini geri alır. Aracı kurum açısından ise aynı işlem repodur. İşlemde kıymet, nakit alacağın teminatı işlevi görür; bu nedenle kıymetin değeri ve nerede tutulduğu yatırımcının güvencesi bakımından belirleyicidir. Ters repo genellikle bir günden birkaç haftaya kadar kısa vadelerle yapılır ve vade sonunda yatırımcı ya nakdini geri alır ya da yeni bir ters repo işlemiyle değerlendirmeye devam eder. Her yeni işlem ayrı bir sözleşme ilişkisi doğurduğundan, her işlem için ayrı teyit alınması gerekir.

Tebliğ, aracı kurumların bu Tebliğ kapsamı dışında repo ve ters repo işlemi yapamayacağını açıkça düzenler (m.2/2). TCMB ile açık piyasa işlemleri çerçevesinde yapılan işlemler Tebliğin kapsamı dışındadır (m.2/3). Bankaların kendi repo işlemleri ise bankacılık mevzuatına tabidir. Dolayısıyla bu yazıdaki kurallar, aracı kurumlarla yapılan repo ve ters repo işlemlerine uygulanır.

Ters Repo, Mevduat ve Para Piyasası Fonu: Hukuki Farklar

Kısa vadeli nakit değerlendirmek isteyen yatırımcı çoğu zaman ters repo, banka mevduatı ve para piyasası fonu arasında seçim yapar. Bu araçlar getiri bakımından benzer görünse de hukuki nitelikleri ve güvenceleri farklıdır. Ters repoda yatırımcının karşı tarafı çoğunlukla aracı kurumdur ve alacağın güvencesi, işleme konu kıymet ile aracı kurumun mali gücüdür. Banka mevduatı bankacılık mevzuatına tabidir ve mevduat için ayrı bir güvence sistemi vardır; mevduat veya katılım fonu olarak kabul edilen tutarlara Sermaye Piyasası Kanunu’nun yatırımcı tazminine ilişkin hükümleri uygulanmaz (SPKn m.82/2). Para piyasası fonunda ise yatırımcı fon malvarlığına ortaktır; fon portföyü kurucudan ve saklayıcıdan ayrıdır ve portföyünün tamamı vadesine en fazla 184 gün kalmış likit araçlardan oluşur (III-52.1 m.6/1-b). Hangi aracın seçileceği, getirinin yanında karşı taraf riskinin kimde olduğuna bağlıdır.

Hangi Aracı Kurumlar Repo Yapabilir?

Repo ve ters repo işlemi yapmak isteyen aracı kurumların, Yatırım Hizmetleri Tebliği (III-37.1) uyarınca en az işlem aracılığı veya portföy aracılığı faaliyet iznine sahip olması zorunludur; aracı kurum işlemlere başlamadan önce Kurula bildirim yapar ve işlemler bu bildirimden sonra Tebliğdeki esaslara göre yürütülür (III-45.2 m.5). Yatırımcı, ters repo yapacağı aracı kurumun bu izinlere sahip olup olmadığını ve repo faaliyetini Kurula bildirip bildirmediğini sorabilir. Yatırım kuruluşlarının türleri ve yetki kapsamları bu rehberimizde anlatılmıştır.

Repoya Konu Olabilecek Kıymetler

Repo ve ters repoya konu olabilecek finansal araçlar Tebliğde sınırlı olarak sayılmıştır (III-45.2 m.6/1): devlet tahvili, hazine bonosu ve gelir ortaklığı senetleri dahil yurt içinde veya yurt dışında ihraç edilmiş kamu borçlanma araçları ile kamu varlık kiralama şirketlerinin kira sertifikaları; TCMB likidite senetleri; Özelleştirme İdaresi, Türkiye Varlık Fonu, Toplu Konut İdaresi, kamu iktisadi kuruluşları ve mahalli idarelerin borçlanma araçları; bankalar dahil Türkiye’de yerleşik ihraççıların borçlanma araçları ve kira sertifikaları; Türkiye’de yerleşik ihraççıların varlığa ve ipoteğe dayalı menkul kıymetleri, teminatlı menkul kıymetleri, gayrimenkul sertifikaları ve projeye dayalı menkul kıymetleri; Borsa İstanbul’un repo işlemlerine konu olmak üzere belirlediği paylar; serbest fonlar hariç yatırım fonu katılma payları ve belirli uluslararası kuruluşların ihraçları. Özel sektör borçlanma araçları, kira sertifikaları ve varlığa dayalı menkul kıymetlerden yalnızca yurt içinde veya yurt dışında borsada veya teşkilatlanmış pazar yerlerinde işlem görenler repoya konu olabilir (m.6/2).

Bu sınırlama, teminat olarak kullanılan kıymetin piyasada fiyatı belirlenebilen ve gerektiğinde satılabilen bir kıymet olmasını sağlamaya yöneliktir. Bu nedenle sınırlama yatırımcı için önemlidir: Borsada işlem görmeyen bir özel sektör tahviline dayalı ters repo, Tebliğe uygun değildir. Ters repoda size tahsis edilen kıymetin ne olduğunu, ihraççısını ve borsada işlem görüp görmediğini sormak, alacağınızın teminatının kalitesini anlamanın ilk adımıdır. Borçlanma araçlarının genel özellikleri bu rehberimizde, temerrüde düşen tahvil ve bonolar ise bu rehberimizde anlatılmıştır.

Değerleme ve Teminat Oranları

Borsada gerçekleşen repo işlemlerinde değerleme ve teminatlandırma esaslarını borsa, merkezi karşı taraf kapsamındaki işlemlerde ise merkezi takas kuruluşu belirler (III-45.2 m.7/1). Borsa dışında yapılan ve merkezi karşı taraf uygulamasına tabi olmayan işlemlerde ise Tebliğ değerleme yöntemini ve teminat oranlarını kendisi belirler (m.7/2-7). Resmî Gazete’de gösterge değeri yayımlanan kıymetler bu değer üzerinden değerlenir ve değerin tamamı teminat olarak esas alınır. Borsada işlem gören kıymetler borsadaki ağırlıklı ortalama fiyat üzerinden değerlenir ve değerleme fiyatının yüzde 75’i, yatırım yapılabilir düzeyde notu olanlar için yüzde 85’i esas alınır. Borsada işlem görmeyen kıymetlerde muhasebe standartlarına göre değerleme yapılır ve yüzde 65, notlu olanlarda yüzde 75 oranı uygulanır. Yatırım fonu katılma paylarında Takasbank’a bildirilen son fiyat esas alınır ve para piyasası fonlarında yüzde 95, borçlanma araçları fonlarında yüzde 90, hisse senedi fonlarında yüzde 80, diğer fonlarda yüzde 85, gayrimenkul ve girişim sermayesi fonlarında yüzde 75 uygulanır. Nakit ile teminatın farklı para birimlerinde olması hâlinde oranlar yüzde 5 daha düşük uygulanır (m.7/8). Kurul bu oranları değiştirebilir (m.7/10).

Çerçeve Sözleşme, Depo ve Teslim

Repo ve ters repo işlemleri taraflar arasında işlemlerin genel esaslarını düzenleyen bir çerçeve sözleşme yapılmasını gerektirir (III-45.2 m.9/1-a); Borsa İstanbul bünyesinde üyeler arasında yapılan işlemler için çerçeve sözleşme yerine Borsanın taahhütnamesi yeterlidir (m.9/3). İşlem taraflar arasında kararlaştırılan şartlarla yapılır, bedel çerçeve sözleşmede belirlenen şekilde ödenir, finansal araç çerçeve sözleşmedeki usulle tevdi edilir ve aracı kurum tarafından Takasbank’ın belirlediği esaslara göre depo edilir; vadede taahhütler yerine getirilerek bedel ilgili tarafa iletilir ve finansal araç karşı tarafa iade edilir (m.9/1-b-ç). Aracı kurumların müşterileriyle yaptıkları ters repo işlemlerinde vadede kıymetler aracı kurum tarafından depodan iade edilir (m.9/1-d).

Repo ve ters repoya konu finansal araçların aracı kurumlarca Takasbank veya muhabirleri nezdindeki hesaplarda depo edilmiş olması zorunludur; repo konusu teminatların alıcıya fiziki teslimi yapılmaz ve işlemler hesaben gerçekleştirilir (m.10/1-2). Borsadaki pazarlardan ters repo ile alınan finansal araçlar, işlem tarihi ile vade tarihi arasında ve geri satma vadesini geçmemek şartıyla yeniden repoya konu edilebilir (m.10/3).

Yatırımcıyı Koruyan İki Kural: Müşteri Kıymeti Yasağı ve Kendi Adına İşlem

Tebliğin yatırımcı açısından en önemli iki hükmü m.9’un dördüncü ve beşinci fıkralarındadır. Aracı kurumlar borsada kendi adına müşteri hesabına veya kendi adı ve hesabına işlem yapabilir; borsa dışında ise yalnızca kendi adı ve hesabına işlem yapabilir (III-45.2 m.9/4). Bu, borsa dışı ters repoda yatırımcının karşı tarafının doğrudan aracı kurum olduğu anlamına gelir. Aracı kurumlar ayrıca repo işlemlerinde müşterilere ait finansal araçları kullanamaz (m.9/5). Aracı kurumun, müşterisinin hesabındaki tahvilleri veya payları müşterinin haberi olmadan repo işleminde kullanarak finansman sağlaması bu hükme açıkça aykırıdır. Bu yasak, müşteri varlıklarının yazılı açık izin olmadan kullanılamayacağına ilişkin genel kuralla birlikte uygulanır (SPKn m.46/5). Müşteri varlıklarının izinsiz kullanılması, koşulları varsa güveni kötüye kullanma suçu da oluşturabilir.

Aracı Kurumun İşlem Limitleri

Tebliğ, aracı kurumların repo yoluyla aşırı kaldıraç kullanmasını önlemek için limitler öngörür. Aracı kurumun toplam repo bakiyesi ile ters repo bakiyesi arasındaki fark, sermaye yeterliliği yükümlülükleri uyarınca bir önceki ay sonu itibarıyla hesaplanan özsermayesinin 20 katını aşamaz (III-45.2 m.11/1). Borsa ve TCMB ile yapılan işlemler hariç, aynı kişi ve kuruluşla yapılan işlemlerde bu fark özsermayenin 2 katını aşamaz (m.11/2). Repoya konu edilen ve aracı kurumun kendisinin, kontrol ettiği bağlı ortaklık ve iştiraklerinin veya banka dışındaki nitelikli pay sahiplerinin ihraç ettiği finansal araçların tutarı ise özsermayenin yüzde 10’unu aşamaz (m.11/3). Bu son kural, yatırımcının ters repoda aracı kurumun kendi grubunun kâğıtlarıyla teminatlandırılması riskini sınırlar; çünkü grup zor duruma düştüğünde hem aracı kurumun hem de teminatın değeri aynı anda düşebilir.

Borsa Repo Pazarı ve Merkezi Karşı Taraf

Repo işlemleri borsa dışında olduğu gibi Borsa İstanbul’un borçlanma araçları piyasası bünyesindeki pazarlarda da yapılabilir. Borsada gerçekleşen repo işlemlerinde değerleme ve teminatlandırma esaslarını borsa, merkezi karşı taraf uygulaması kapsamındaki işlemlerde ise merkezi karşı taraf görevini üstlenen merkezi takas kuruluşu belirler (III-45.2 m.7/1). Borsa pazarlarında yapılan işlemler için Takasbank’ta depo koşulunun aranıp aranmayacağını da Borsa belirler (m.9/2) ve üyeler arasındaki işlemlerde çerçeve sözleşme yerine Borsanın taahhütnamesi yeterlidir (m.9/3). Aracı kurum borsada müşteri hesabına işlem yapabildiğinden (m.9/4), yatırımcının ters repo emri borsa repo pazarına iletilebilir; bu durumda işlemin karşı tarafı ve teminat yönetimi borsa ve merkezi karşı taraf kurallarına tabidir. Borsa dışı ters repoya göre bu yapı, karşı taraf riskini merkezi bir kuruluşa aktarır. Merkezi karşı tarafın işleyişi bu rehberimizde anlatılmıştır.

Döviz Cinsinden Repo

Repo ve ters repo işlemlerine konu nakit veya teminat Türk lirası veya yabancı para cinsinden olabilir (III-45.2 m.8/1). Nakit ile teminatın farklı para birimlerinde olması hâlinde değerlemede işleme konu nakdin para birimi esas alınır ve finansal aracın değeri bu para birimine çevrilerek değerleme yapılır; teminat oranları ise kur riskini karşılamak için yüzde 5 daha düşük uygulanır (m.7/8-9). Örneğin dolar cinsinden bir ters repoda teminat olarak Türk lirası cinsi bir devlet tahvili tahsis edilmişse, kurdaki ani bir değişim teminatın yeterliliğini etkileyebilir. Yatırımcı bu tür işlemlerde teminatın para birimini ve kur riskine karşı bırakılan marjı özellikle sormalıdır.

Fonların Repo İşlemleriyle İlişkisi

Yatırım fonları ve emeklilik yatırım fonları da repo ve ters repo işlemleri yapar; bu işlemler için Kurulun kolektif yatırım kuruluşlarına ilişkin düzenlemeleri saklıdır (III-45.2 m.13/3). Örneğin menkul kıymet yatırım fonları repoya konu olabilecek varlıklarının rayiç değerinin yüzde 10’una kadar repo yapabilir ve borsa dışı ters repoya en fazla fon toplam değerinin yüzde 10’u kadar yatırım yapabilir (III-52.1 m.21). Fonların portföy sınırlamaları bu rehberimizde anlatılmıştır. Yatırım fonu katılma payları da serbest fonlar hariç olmak üzere repoya konu olabilir (III-45.2 m.6/1-g); bu durumda fon payının teminat değeri fon türüne göre belirlenen oranlarla hesaplanır.

Repo Çerçeve Sözleşmesinde Dikkat Edilecek Hükümler

Repo Limitleri ile Sermaye Yeterliliği Arasındaki Bağ

Tebliğdeki limitlerin tamamı aracı kurumun özsermayesine bağlanmıştır ve bu özsermaye, sermaye yeterliliği yükümlülükleri uyarınca bir önceki ay sonu itibarıyla hesaplanan tutardır (III-45.2 m.11/1). Bu bağlantı yatırımcı açısından önemlidir: Özsermayesi eriyen bir aracı kurumun repo kapasitesi de otomatik olarak daralır ve kurum, limitleri aşmamak için repo pozisyonlarını azaltmak zorunda kalır. Aracı kurumun sermaye yeterliliğinin bozulması, Kurulun tedbir almasına ve kurumun faaliyetlerinin sınırlandırılmasına yol açabilir; böyle bir dönemde ters repo yatırımcısının vadede ödeme alamama riski artar. Bu nedenle yüksek tutarlı ve uzun vadeli ters repo yapan yatırımcıların aracı kurumun kamuya açıklanan finansal tablolarını ve sermaye yeterliliği göstergelerini izlemesi, riskin erken fark edilmesine yardımcı olur.

Aracı Kurumun Bilgilendirme Yükümlülüğü

Ters repo, yatırımcıya çoğu zaman “sabit getirili, düşük riskli” bir ürün olarak sunulur. Oysa işlemin karşı tarafının aracı kurum olması, teminat olarak tahsis edilen kıymetin niteliği ve işlemlerin Takasbank’ta üye bazında izlenmesi gibi özellikler, yatırımcının bilmesi gereken risklerdir. Aracı kurum yatırımcıya işlemin niteliğini, karşı tarafın kim olduğunu, tahsis edilen kıymeti ve teminat oranını açıklamalı ve çerçeve sözleşmede bu hususları düzenlemelidir (III-45.2 m.9/1-a). Yatırımcıya işlemin mevduat gibi güvence altında olduğu izlenimi verilmesi, bilgilendirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcuna aykırılık olarak değerlendirilebilir. Yatırımcı da işlem teyitlerini ve kurumun gönderdiği hesap ekstrelerini düzenli olarak kontrol etmeli, tahsis edilen kıymetin vadesinin ters repo vadesini karşıladığından emin olmalıdır.

Bildirim, İzleme ve Denetim

Aracı kurumlar borsa dışında yaptıkları repo ve ters repo işlemlerini Takasbank’a bildirmek zorundadır ve bildirimin esasları Takasbank tarafından belirlenir (III-45.2 m.12/2). Tebliğ kapsamındaki işlemlerin denetim ve gözetimi Kurul tarafından yapılır (m.12/1). Repo ve ters repo işlemleri Takasbank tarafından hak sahibi hesaplarında izlenmeksizin üye bazındaki hesaplarda izlenir; aracı kurumlar ise muhasebe kayıtlarında teminat olarak kullanılan finansal araçları ve işlemlerin parasal tutarlarını vade ve müşteri bazında izlemek zorundadır (m.13/1-2). Kurul gerekli gördüğünde aracı kurumun repo kayıtlarını denetleyebilir ve müşteri bazındaki kayıtlarla Takasbank’taki üye kayıtlarının uyumunu inceleyebilir. Bu izleme yapısı yatırımcı açısından şu anlama gelir: Ters repoda size tahsis edilen kıymet, MKK’daki kendi hesabınızda görünmeyebilir; tahsisin kanıtı aracı kurumun müşteri bazındaki kayıtları ve size gönderilen işlem teyitleridir. Bu nedenle ters repo teyitlerinin saklanması ve düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir.

Aracı Kurum Temerrüde Düşerse Ters Repo Alacağı

Ters repo yapan yatırımcının asıl riski, aracı kurumun vadede nakdi ödeyememesidir. Kurum mali sıkıntıya düştüğünde yatırımcının alacağı, müşteri varlıklarının korunması, tedrici tasfiye ve Yatırımcı Tazmin Merkezi kuralları çerçevesinde değerlendirilir. Yatırımcılar adına saklanan veya yönetilen nakit ve sermaye piyasası araçları kurumun malvarlığından ayrı izlenir (SPKn m.46/5-6) ve yatırım kuruluşunun yatırımcı adına saklanan veya yönetilen nakit ödeme veya araç teslim yükümlülüklerini yerine getirmemesinden doğan talepler YTM’nin tazmin kapsamındadır (m.84/1). Ters repo alacağının bu kapsamda nasıl değerlendirileceği, işlemin niteliğine, kıymetin yatırımcı adına tahsis edilip edilmediğine ve kurumun kayıtlarına bağlıdır; repo işlemleri Takasbank’ta üye bazında izlendiğinden bu değerlendirme somut kayıtlar üzerinden yapılmalıdır. Tedrici tasfiye süreci bu rehberimizde, YTM ise bu rehberimizde, merkezî karşı tarafın sınırı ise bu rehberimizde anlatılmıştır.

Tebliğin Arka Planı ve Başvuru Yolları

Tebliğ, 1992 tarihli eski repo tebliğini (Seri V, No 7) yürürlükten kaldırmış ve eski tebliğe yapılan atıfların bu Tebliğe yapılmış sayılacağını düzenlemiştir (III-45.2 m.14). Geçiş hükmüyle, eski repo yetki belgeleri geçersiz sayılan aracı kurumların işlem veya portföy aracılığı izni kapsamında bildirimde bulunarak faaliyetlerine devam etmeleri öngörülmüştür (geçici m.1). 2020 değişikliğiyle repoya konu olabilecek kıymetler genişletilmiş, yatırım fonu payları eklenmiş, teminat oranları yeniden belirlenmiş ve aracı kurumun kendi grubunun ihraçlarına yüzde 10 sınırı getirilmiştir. Repo işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda yatırımcı önce aracı kuruma yazılı olarak başvurmalı, sonuç alamazsa SPK’ya şikâyette bulunmalı ve alacağı için icra takibi veya dava yoluna gitmelidir. SPK şikâyet süreci bu rehberimizde anlatılmıştır.

Uygulamadan Senaryolar

Senaryo 1: Vadede ödenmeyen ters repo. Bir yatırımcı, aracı kurumla bir haftalık ters repo yapar. Vade gününde aracı kurum “sistemsel bir sorun” gerekçesiyle ödeme yapmaz ve birkaç gün sonra faaliyetleri geçici olarak durdurulur. Yatırımcı öncelikle işlem teyitlerini ve kendisine tahsis edilen kıymeti gösteren kayıtları talep etmeli, vadede iade yükümlülüğünün yerine getirilmediğini yazılı olarak bildirmeli (III-45.2 m.9/1-ç, d) ve tazmin ile tedrici tasfiye süreçlerini takip etmelidir.

Senaryo 2: Müşteri tahvillerinin repoda kullanılması. Bir aracı kurum, müşterilerinin hesaplarındaki devlet tahvillerini kendi finansman ihtiyacı için başka kurumlarla yaptığı repo işlemlerinde kullanır. Aracı kurumların repo işlemlerinde müşteri kıymetlerini kullanması yasak olduğundan (m.9/5), bu işlem mevzuata açıkça aykırıdır; müşteriler SPK’ya başvurabilir ve kurumdan tazminat talep edebilir.

Senaryo 3: Grup şirketi tahviliyle ters repo. Bir aracı kurum, yatırımcılarla yaptığı ters repolarda teminat olarak ağırlıklı olarak kendi ana ortağının borsada işlem görmeyen tahvillerini kullanır. Borsada işlem görmeyen özel sektör borçlanma araçları repoya konu olamayacağı (m.6/2) ve grup ihraçlarının özsermayenin yüzde 10’unu aşamayacağı (m.11/3) için bu uygulama mevzuata aykırıdır.

Vade, Faiz ve Para Birimi: Taraflar Neyi Serbestçe Belirler?

Repo ve ters repo işlemlerine konu nakit veya teminat Türk lirası ya da yabancı para cinsinden olabilir (III-45.2 m.8/1). Vade, işleme konu finansal aracın itfa tarihini aşmamak kaydıyla serbestçe belirlenir ve vade sonu iş günü olarak tespit edilir (m.8/2). Uygulanacak faiz oranını ise taraflar belirler (m.8/3). Bu kuralların yatırımcı açısından iki pratik sonucu vardır. Birincisi, ters repoya yatırılan paranın vadesi, teminat olarak gösterilen kıymetin itfa tarihinden uzun olamaz; itfası yaklaşan bir kıymetle uzun vadeli ters repo teklif edilmesi mevzuata aykırıdır. İkincisi, faiz oranı serbest olduğundan oranın işlem öncesinde karşılaştırılması ve işlem sonuç formunda yazılı olarak yer aldığının kontrol edilmesi gerekir. Oranın gösterilmediği veya sonradan farklı uygulandığı durumlarda yatırımcı işlem kayıtlarını kayıt talebi rehberimizde anlatılan yollarla isteyebilir.

Sık Yapılan Hatalar

Vadesinde Ödenmeyen Ters Repo İçin Aracı Kuruma İhtarname Örneği

Aşağıdaki örnek, ters repo işleminin vadesinde anapara ve faizi ödenmeyen bir yatırımcının aracı kuruma göndereceği ihtarname içindir.

Hukukçular Evi Ankara Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara olarak aracı kurumla repo ve ters repo yapan yatırımcılar için çerçeve sözleşmelerin incelenmesi, vadesinde ödenmeyen alacakların takibi, kayıtların temini, SPK şikâyeti, tedrici tasfiye ve Yatırımcı Tazmin Merkezi süreçlerini yürütüyoruz. Aracı kurumlar için ise repo ve ters repo faaliyetinin Tebliğe, limitlere ve müşteri varlıklarının korunmasına ilişkin kurallara uyumu konusunda danışmanlık veriyoruz. Bize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Repo ve ters repo nedir?

Repo, finansal araçların geri alma taahhüdüyle satımıdır; ters repo ise finansal araçların geri satma taahhüdüyle alımıdır (III-45.2 m.4). Yatırımcı açısından ters repo, nakdini kısa vadeli olarak bir menkul kıymet karşılığında aracı kuruma vermesi anlamına gelir.

Her aracı kurum repo yapabilir mi?

Hayır. Repo ve ters repo yapmak isteyen aracı kurumun en az işlem aracılığı veya portföy aracılığı iznine sahip olması ve işlemlere başlamadan önce Kurula bildirimde bulunması gerekir (III-45.2 m.5).

Hangi kıymetler repoya konu olabilir?

Kamu borçlanma araçları ve kamu kira sertifikaları, TCMB likidite senetleri, borsada işlem gören özel sektör borçlanma araçları ve kira sertifikaları, varlığa ve ipoteğe dayalı menkul kıymetler, Borsa İstanbul’un belirlediği paylar ve serbest fonlar hariç yatırım fonu katılma payları gibi araçlar (III-45.2 m.6).

Aracı kurum benim hisselerimi repoda kullanabilir mi?

Hayır. Aracı kurumlar repo işlemlerinde müşterilere ait finansal araçları kullanamaz (III-45.2 m.9/5).

Repoya konu kıymetler nerede tutulur?

Repo ve ters repoya konu finansal araçların Takasbank veya Takasbank’ın muhabirleri nezdindeki hesaplarda depo edilmiş olması zorunludur; fiziki teslim yapılmaz, işlemler hesaben gerçekleştirilir (III-45.2 m.10/1-2).

Repo faizi nasıl belirlenir?

Faiz oranı taraflarca belirlenir; vade ise ilgili finansal aracın itfa tarihini aşmamak kaydıyla serbestçe belirlenir ve vade sonu iş günü olarak tespit edilir (III-45.2 m.8).

Aracı kurum borsa dışında benim adıma repo yapabilir mi?

Aracı kurumlar borsada kendi adına müşteri hesabına veya kendi adı ve hesabına işlem yapabilir; borsa dışında ise yalnızca kendi adı ve hesabına işlem yapabilir (III-45.2 m.9/4).

Aracı kurumun repo işlemlerinde bir sınır var mı?

Evet. Toplam repo ile ters repo bakiyeleri arasındaki fark özsermayenin 20 katını, aynı kişiyle yapılan işlemlerde 2 katını aşamaz; kurumun kendi grubunun ihraç ettiği araçlar ise özsermayenin %10’unu aşamaz (III-45.2 m.11).

Teminat oranı nedir?

Borsa dışında ve merkezi karşı taraf olmadan yapılan işlemlerde kıymetin değerleme fiyatının belirli bir yüzdesi teminat olarak esas alınır; örneğin borsada işlem gören kıymetlerde %75, yatırım yapılabilir notlu olanlarda %85 (III-45.2 m.7/4).

Döviz cinsinden repo yapılabilir mi?

Evet. Nakit veya teminat Türk lirası ya da yabancı para cinsinden olabilir; farklı para birimlerinde teminat oranları %5 daha düşük uygulanır (III-45.2 m.7/8, m.8/1).

Borsa repo pazarında yapılan işlem daha mı güvenli?

Borsada yapılan işlemlerde değerleme ve teminatlandırma esaslarını borsa, merkezi karşı taraf kapsamındaki işlemlerde merkezi takas kuruluşu belirler (III-45.2 m.7/1); bu yapı karşı taraf riskini merkezi bir kuruluşa aktarır.

Aracı kurum batarsa ters repo alacağım ne olur?

Ters repo alacağı aracı kuruma karşı bir alacaktır ve kurumun temerrüdü hâlinde müşteri varlıklarının korunması, tedrici tasfiye ve Yatırımcı Tazmin Merkezi kuralları çerçevesinde değerlendirilir; repo işlemleri Takasbank’ta hak sahibi bazında değil üye bazında izlendiğinden kayıtların önemi artar (III-45.2 m.13).

İlgili Rehberler

• SPK Hukuk Rehberi
• Kredili işlemler ve açığa satış
• Müşteri varlıklarının korunması
• Yatırımcı Tazmin Merkezi
• Tedrici tasfiye
• Merkezî karşı taraf ve Takasbank
• Sermaye piyasası araçları
• Tahvil veya bono ödenmedi
• Ödünç pay piyasası
• Fon portföy sınırlamaları