Uzlaştırma (CMK m.253)

Uzlaştırma, ceza yargılamasında mağdur ile şüpheli ya da sanığın bağımsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşarak uyuşmazlığı çözmelerini sağlayan ve davanın düşmesi ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanan alternatif bir yoldur. CMK m.253 ile düzenlenen uzlaştırma, adliye yükünü azaltırken mağdura zararının karşılanması ve sanığa sicil temizliği imkânı sunmaktadır.

1) Uzlaştırmanın Hukuki Temeli ve Amacı

CMK m.253/1 uyarınca “uzlaştırma kapsamına giren bir suç söz konusu olduğunda, soruşturma veya kovuşturma aşamasında mağdur ve şüpheli ya da sanığa uzlaştırma teklifinde bulunulması zorunludur.” Bu zorunluluk savcılık ve hâkimlik makamlarını bağlar; uzlaştırma teklifinin yapılmaması usul hatasıdır.

Uzlaştırmanın temel amacı; cezalandırma yerine onarıcı adalet anlayışı çerçevesinde mağdurun zararının karşılanması, sanığın sorumluluk üstlenmesi ve her iki tarafın sürece aktif katılımıdır. Bu yaklaşım özellikle bireyler arası uyuşmazlıklarda hem kısa vadeli hem uzun vadeli daha tatmin edici sonuçlar üretebilmektedir.

2) Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar

CMK m.253/3 uyarınca uzlaştırma kapsamındaki başlıca suçlar şunlardır: kasten yaralama (basit hali), taksirle yaralama, tehdit (basit), konut dokunulmazlığının ihlali, özel hayatın gizliliğinin ihlali, hırsızlık (basit), güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık (basit), mala zarar verme, çeke ilişkin suçlar. Bu liste kanun ve yönetmelikle genişletilebilir.

Uzlaştırma kapsamı dışında kalan ağır suçlar şunlardır: kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti, terör suçları, resmi belgede sahtecilik ve toplu suçlar. Şikayete tabi olmayan ve kamu düzenini ağır biçimde bozan suçlarda uzlaştırma uygulanmaz.

3) Uzlaştırma Süreci Adım Adım

Uzlaştırma süreci şu adımları izler: (i) Teklif: savcılık ya da mahkeme uzlaştırmacı bürosuna başvurarak taraflara uzlaştırma teklifini iletir. Teklif yazılı bildirimle her iki tarafa da gönderilir. (ii) Kabul süresi: taraflar teklifi tebliğden itibaren 3 gün içinde kabul ya da ret bildirir. (iii) Uzlaştırmacı görevi: baro ya da uzlaştırmacı bürosundan tarafsız bir uzlaştırmacı görevlendirilir. (iv) Görüşmeler: uzlaştırmacı taraflarla ayrı ayrı ya da birlikte görüşür; anlaşma sağlanmaya çalışılır. (v) Tutanak: başarılı uzlaştırmada tutanak düzenlenir; savcı kovuşturmaya yer olmadığı ya da mahkeme davanın düşmesi kararı verir.

Uzlaştırma görüşmeleri gizlidir; müzakere içerikleri dosyaya yansıtılamaz. Taraflar her aşamada süreci sonlandırabilir. Anlaşma sağlanamazsa yargılama olduğu yerden devam eder.

4) Uzlaştırmanın Avantajları

Sanık açısından: mahkûmiyet ve adli sicil kaydı oluşmaz; yargılama stresi yaşanmaz; hızlı çözüm sağlanır; tazminat yükümlülüğü sınırlı ve öngörülebilir olur. Mağdur açısından: uzun yargılama beklemeden zararı karşılanır; sürece aktif katılım hakkı; istenen tazminat ya da manevi tatmin talep edilebilir.

Uzlaştırmanın başarısız olması sanık aleyhine herhangi bir sonuç doğurmaz. Uzlaştırma sürecinde yapılan açıklamalar yargılamada kullanılamaz. Bu özellik sanığın uzlaştırma sürecinde daha açık iletişim kurmasını mümkün kılar.

5) Uzlaştırma Tutanağı ve Yükümlülükler

Uzlaştırma tutanağı; tarafların kimliklerini, anlaşılan tazminat ya da yükümlülükleri, ödeme planını ve tarafların imzalarını içerir. Tutanakta belirlenen yükümlülükler bağlayıcıdır. Yükümlülük yerine getirilmezse uzlaştırma bozulur ve yargılama kaldığı yerden devam eder.

Tutanak içeriğinin gerçekçi olması kritik önemdedir. Sanığın ödeyemeyeceği tutarda tazminat taahhüdü uzlaştırmayı fiilen bozmaya mahkûm eder. Uzlaştırma görüşmelerinde avukat desteği alarak dengeli ve yerine getirilebilir bir metin oluşturmak önerilir.

6) Uzlaştırma ile Şikayetten Vazgeçme Farkı

Uzlaştırma ve şikayetten vazgeçme zaman zaman karıştırılmaktadır. Şikayetten vazgeçme: mağdurun tek taraflı iradesiyle şikayetini geri çekerek şikayete bağlı suçlarda davayı sona erdirmesidir. Uzlaştırma ise iki taraflı, müzakere sürecine dayalı ve belirli yükümlülükleri içerir.

Uzlaştırma her şikayete bağlı suçta değil, yalnızca CMK m.253’te sayılan suçlarda uygulanır. Öte yandan şikayetten vazgeçme bu listeye bakılmaksızın tüm şikayete tabi suçlarda mümkündür. Bu fark, başvurulacak yolun seçiminde belirleyicidir.

7) Pratik Öneriler

Uzlaştırma teklifini değerlendiren taraflar için öneriler: (i) teklifi 3 günlük süre dolmadan avukatınızla değerlendirin; (ii) istediğiniz tazminat ya da yükümlülük şartlarını belirleyin; (iii) tutanaktaki yükümlülüklerin gerçekçi ve yerine getirilebilir olduğundan emin olun; (iv) görüşmelerde avukat desteği alın; (v) uzlaşmazlık hâlinde süreci sonlandırma hakkınızı kullanın. Uzlaştırmadan vazgeçmek davanın devamını etkiliyor; onu da değerlendirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzlaştırma nedir?

CMK m.253 kapsamında mağdur ile sanığın uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşarak davanın düşmesi ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlandığı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Uzlaştırma teklifini reddetmek dava sonucunu etkiler mi?

Hayır. Teklifi reddetmek ya da uzlaşmamak sanık aleyhine sonuç doğurmaz. Yargılama kaldığı yerden devam eder.

Hangi suçlarda uzlaştırma uygulanır?

Kasten yaralama (basit), tehdit, hırsızlık (basit), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç), dolandırıcılık (basit), konut dokunulmazlığı ihlali ve diğer CMK m.253 kapsamındaki suçlarda. Hakaret 7571 sayılı Kanun’la (25.12.2025) kapsam dışına çıkarılmıştır.

Uzlaştırma adli sicile işler mi?

Başarılı uzlaştırmada dava düşer ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; adli sicile herhangi bir mahkûmiyet kaydı işlenmez.

Uzlaştırma tutanağı yükümlülüğü yerine getirilmezse ne olur?

Uzlaştırma bozulur ve yargılama kaldığı yerden devam eder. Tutanaktaki taahhüdün ihlali, yargılamada olumsuz değerlendirilebilir.

Uzlaştırma görüşmeleri gizli mi?

Evet. Müzakere içerikleri gizlidir; yargılamada delil olarak kullanılamaz. Bu özellik tarafların daha açık müzakere etmesini sağlar.

Uzlaştırmacı kim olur?

Baro ya da adalet bakanlığı tarafından lisanslı uzlaştırmacılar görevlendirilir. Taraflara karşı tamamen bağımsız ve tarafsız olmak zorundadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman görüş esas alınmalıdır.