Uzlaştırma Nedir? Hangi Suçlar Uzlaşmaya Tabidir? (CMK 253)

Her ceza dosyası mahkeme önünde uzun bir yargılamayla sonuçlanmak zorunda değildir. Bazı suçlarda, taraflar anlaşarak süreci daha hızlı ve onarıcı bir şekilde sonlandırabilir. Buna uzlaştırma denir. Bu yazıda uzlaştırmayı ve hangi suçları kapsadığını yalın biçimde açıklıyoruz.

Uzlaştırma Nedir?

Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun (suçtan zarar görenin), tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla bir araya getirilerek anlaşmalarının sağlanmasıdır (CMK 253). Amaç, tarafların menfaatini onararak uyuşmazlığı sona erdirmek ve yargı yükünü azaltmaktır. Uzlaştırma zorunlu bir aşamadır: kapsamdaki suçlarda, dava açılmadan veya yargılama sürerken öncelikle uzlaştırma denenir.

Hangi Suçlar Uzlaşmaya Tabidir?

Uzlaştırmaya tabi suçlar iki ana grupta toplanır:

• Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçların büyük çoğunluğu.
• Şikâyete bağlı olmasa bile kanunda açıkça uzlaştırma kapsamında sayılan suçlar.

Örnek olarak kasten yaralamanın basit hâlleri, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali gibi pek çok suç uzlaştırma kapsamındadır. Hakaret suçu ise 7571 sayılı Kanun’la (25.12.2025) uzlaştırma kapsamından çıkarılmıştır. Buna karşılık cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi bazı suçlar uzlaştırma dışında tutulmuştur.

Birden Fazla Suç İşlenmişse

Önemli bir kural: Uzlaştırma kapsamındaki bir suç ile kapsamda olmayan bir suç birlikte işlenmişse, kural olarak uzlaştırma uygulanmaz. Yani daha ağır ve uzlaşma dışı bir suç varsa, kapsamdaki suç da bundan etkilenebilir.

Uzlaştırma Süreci Nasıl İşler?

1. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında dosya, uzlaştırma bürosuna gönderilir.
2. Görevlendirilen uzlaştırmacı, taraflarla iletişime geçer ve uzlaşma tekliflerini iletir.
3. Taraflar bir araya gelerek (örneğin zararın giderilmesi, özür gibi) şartlar üzerinde anlaşmaya çalışır.
4. Anlaşma sağlanırsa uzlaştırma raporu düzenlenir ve onaylanır.

Uzlaşma Sağlanırsa Ne Olur?

Uzlaşma sağlanır ve edim (örneğin ödeme) yerine getirilirse, soruşturma aşamasındaysa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; kovuşturma aşamasındaysa dava düşer. Böylece sanık hakkında mahkûmiyet kurulmaz ve uzlaşmayla sonuçlanan dosya sabıka kaydına işlemez.

Uzlaşma Sağlanamazsa

Taraflar uzlaşamazsa, soruşturma veya yargılama normal şekilde kaldığı yerden devam eder. Uzlaşmanın sağlanamamış olması, sanık aleyhine bir sonuç doğurmaz; süreç olağan biçimde yürür.

Kapsam: Hangi Suçlar Uzlaştırmaya Tabidir?

Uzlaştırma kapsamı iki yoldan belirlenir; ayrıca mutlak kapsam dışı hâller vardır.

Beşinci satır uygulamada çok sık gündeme gelen bir sınırdır: uzlaştırma kapsamına giren bir suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Örneğin yaralama ile birlikte kapsam dışı bir suç işlenmişse dosyanın tamamı uzlaştırma dışında kalır.

Dokuzuncu satır ise tek şans kuralıdır; uzlaştırma sonuçsuz kaldığında aynı dosyada tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez. Bu nedenle teklif değerlendirilirken acele edilmemelidir.

Süreç ve Kritik Süreler

Uzlaştırmada hak kaybı neredeyse her zaman süreden kaynaklanır.

Dördüncü satır en sık yaşanan hak kaybıdır: uzlaştırmacının teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır ve müzakere aşamasına hiç geçilmez. Sessiz kalmak “düşünüyorum” anlamına gelmez.

Yedinci satır ise az bilinen ama çok değerli bir güvencedir: uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar herhangi bir soruşturma, kovuşturma ya da davada delil olarak kullanılamaz. Bu nedenle müzakereye katılmak başlı başına bir risk taşımaz.

Uzlaşma Sağlanırsa: Edim ve Sonuçları

Uzlaşmanın sonucu, edimin ne zaman ifa edileceğine göre değişir.

Beşinci ve altıncı satırlar mağdur için iki yönlü sonucu verir. Olumlu yön: edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icra takibine konulabilir — bu, şikâyetten vazgeçmede bulunmayan güçlü bir güvencedir. Dikkat edilmesi gereken yön: uzlaşma sağlandığında o suç nedeniyle tazminat davası açılamaz, açılmış dava varsa feragat edilmiş sayılır.

Bu nedenle kararlaştırılan edimin, uğranılan zararın tamamını karşılayacak biçimde belirlenmesi gerekir. Ayrıntı için uzlaştırma teklifini kabul etmeli miyim rehberimize bakabilirsiniz.

Kurumlar ve süreç rehberlerimiz: uzlaştırma · etkin pişmanlık · dava ve ceza zamanaşımı · erteleme ile HAGB farkı · kast ve taksir · kısıtlama ve vesayet

Uzlaştırma ile Şikâyetten Vazgeçme Farkı

İkisi de dosyayı kapatır; ancak mağdur açısından sonuçları çok farklıdır.

Dördüncü satır uzlaştırmanın mağdur lehine en güçlü yanıdır: kararlaştırılan edim yerine getirilmezse dosya yeniden işleme alınır ve uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılarak icra takibine konulabilir — şikâyetten vazgeçmede böyle bir güvence yoktur, vazgeçme kesindir ve geri alınamaz.

Yedinci ve sekizinci satırlar ise az bilinen iki kuraldır: şikâyetten vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez ve iştirak hâlinde işlenen suçlarda sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar. Altıncı satır ise mağdurlar için kritik uyarıdır; vazgeçme sırasında şahsi haklardan da vazgeçildiği ayrıca açıklanmışsa hukuk mahkemesinde tazminat davası açılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzlaştırma nedir?

Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli/sanık ile mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan zorunlu bir yöntemdir (CMK 253). Amaç uyuşmazlığı onararak sona erdirmektir.

Hangi suçlar uzlaşmaya tabidir?

Şikâyete bağlı suçların çoğu ile kanunda açıkça uzlaştırma kapsamında sayılan bazı suçlar uzlaşmaya tabidir. Örneğin basit yaralama ve tehdit kapsamdadır; hakaret ise 25.12.2025’ten itibaren kapsam dışıdır.

Uzlaşma sağlanırsa dava ne olur?

Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse; soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir, kovuşturmada ise dava düşer. Mahkûmiyet kurulmaz ve dosya sabıkaya işlemez.

Uzlaşma sağlanamazsa ne olur?

Taraflar uzlaşamazsa süreç olağan şekilde devam eder. Uzlaşmanın sağlanamamış olması sanık aleyhine bir sonuç doğurmaz.

Her suçta uzlaştırma uygulanır mı?

Hayır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi bazı suçlar uzlaştırma dışındadır. Ayrıca kapsamdaki bir suç, kapsam dışı bir suçla birlikte işlenmişse uzlaştırma uygulanmayabilir.