Ceza hukukunda iki ayrı zamanaşımı vardır. Dava zamanaşımı dolarsa devlet artık yargılama yapamaz: soruşturma evresindeki dosyada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresindeki dosyada davanın düşmesine karar verilir. Ceza zamanaşımı dolarsa kesinleşmiş ceza artık infaz edilmez. Dava zamanaşımı süresi, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre sekiz ile otuz yıl arasındadır (TCK m.66). Savcı huzurunda ifade, tutuklama kararı, iddianame veya mahkûmiyet kararı süreyi keser, ancak kesilmeyle süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m.67). Ceza zamanaşımı süresi ise hükmedilen cezaya göre on ile kırk yıl arasındadır (TCK m.68). Her iki zamanaşımı da resen uygulanır ve şüpheli, sanık veya hükümlü bundan vazgeçemez (TCK m.72/2). Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve işkence gibi bazı suçlarda zamanaşımı hiç işlemez.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Dosyanızda zamanaşımı dolmuş olabilir mi?
Kesilme ve durma hesabını birlikte yapalım: Hukukçular Evi Ankara.
⚡ Net Cevap: Dava zamanaşımı dolunca soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı (CMK m.172/1), kovuşturmada düşme kararı verilir (CMK m.223/8); ancak derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez (m.223/9). Ceza zamanaşımı dolunca hüküm infaz edilmez (TCK m.68/1); cezaya bağlı hak yoksunlukları ceza zamanaşımı doluncaya kadar sürer (m.69), müsadere hükmü ise kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçince infaz edilmez (m.70). Kesilme hâlinde dava zamanaşımı en fazla yarısı kadar uzar: 8 yıllık süre en çok 12, 15 yıllık süre en çok 22 yıl 6 ay olur (m.67/4). HAGB denetim süresinde, kamu davasının açılmasının ertelenmesinde ve edimi ertelenen uzlaşmalarda zamanaşımı işlemez. Zamanaşımı resen uygulanır; kimse ondan vazgeçemez (m.72/2).
İki Ayrı Zamanaşımı ve Dolmalarının Sonucu
Dava zamanaşımı, suçun işlenmesinden sonra devletin kovuşturma yapma yetkisini sınırlar; ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş bir hükmün infaz edilme yetkisini sınırlar. İkisinin başlangıcı, süresi, kesilme sebepleri ve dolmasının sonucu farklıdır. Aşağıdaki tablo, sürelerin dolması hâlinde dosyada ne olacağını gösterir.
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava zamanaşımı soruşturma evresinde doldu | Kovuşturma olanağı bulunmadığından kovuşturmaya yer olmadığı kararı | TCK m.66; CMK m.172/1 |
| Dava zamanaşımı kovuşturma evresinde doldu | Davanın düşmesine karar verilir | TCK m.66; CMK m.223/8 |
| Dava zamanaşımı dolmuş ama derhâl beraat verilebilecek durumda | Düşme kararı verilemez, beraat kararı verilir | CMK m.223/9 |
| Ceza zamanaşımı doldu | Kesinleşmiş ceza infaz edilmez | TCK m.68/1 |
| Cezaya bağlı hak yoksunlukları | Ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder | TCK m.69 |
| Müsadere hükmü | Kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçince infaz edilmez | TCK m.70 |
| Zamanaşımından feragat | Mümkün değildir; resen uygulanır | TCK m.72/2 |
Tablonun üçüncü satırı savunma açısından önemlidir. Düşme kararı, sanığın suçu işlediğine dair bir tespit içermez; ancak beraat kararı gibi bir aklanma da sağlamaz. Bu nedenle CMK m.223/9, derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemeyeceğini düzenler. Dosyada sanığın fiili işlemediği açıkça anlaşılıyorsa, zamanaşımı dolmuş olsa bile mahkemenin beraat kararı vermesi gerekir. Karar türleri arasındaki farkı beraat, KYOK ve düşme arasındaki fark rehberinde anlattık.
Dava Zamanaşımı Süreleri: TCK m.66
| Suçun kanundaki cezası | Süre | Kesilme hâlinde en uzun süre |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 45 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl | 30 yıl |
| Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası | 8 yıl | 12 yıl |
Tablonun son sütunu TCK m.67/4’ten hesaplanmıştır: kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, ilgili suça ilişkin olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar. Uygulamada “olağanüstü zamanaşımı” olarak anılan bu tavan, kesme sebepleri ne kadar tekrarlanırsa tekrarlansın aşılamaz.
Sürenin belirlenmesinde dört kural birlikte uygulanır. Birincisi, suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırı esas alınır; seçimlik cezaları gerektiren suçlarda hapis cezası esas alınır (m.66/4). İkincisi, dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (m.66/3). Üçüncüsü, sürenin üst sınıra göre belirlenmesi nedeniyle haksız tahrik, iyi hâl veya etkin pişmanlık gibi indirimler hesaba katılmaz; bu indirimler ancak somut cezayı belirler. Dördüncüsü, fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında üçte ikisi geçince kamu davası düşer (m.66/2).
Süre Ne Zaman Başlar?
| Suçun türü | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|
| Tamamlanmış suç | Suçun işlendiği gün | TCK m.66/6 |
| Teşebbüs | Son hareketin yapıldığı gün | TCK m.66/6 |
| Kesintisiz suç | Kesintinin gerçekleştiği gün | TCK m.66/6 |
| Zincirleme suç | Son suçun işlendiği gün | TCK m.66/6 |
| Çocuğa karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimselerce işlenen suç | Çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün | TCK m.66/6 |
| Yargılamanın yenilenmesi | Talebin kabul edildiği tarihten itibaren süre yeniden başlar | TCK m.66/5 |
Süreler gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir gün yirmi dört saat, bir ay otuz gündür ve yıl resmî takvime göre hesaplanır (TCK m.72/1). Kesintisiz suçlarda, örneğin kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada, süre fiil devam ettiği sürece başlamaz. Çocuklara karşı aile içinde işlenen suçlarda başlangıcın on sekiz yaşa ertelenmesi ise, mağdurun yetişkin olduktan sonra şikâyette veya ihbarda bulunabilmesine imkân tanır.
Zamanaşımının Durması
Durma, sürenin belirli bir engel devam ettiği sürece işlememesidir; engel kalkınca süre kaldığı yerden devam eder ve daha önce işlemiş kısım silinmez. TCK m.67/1’e göre soruşturma ve kovuşturma yapılmasının izin veya karar alınmasına ya da başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı olduğu hâllerde ve kanun gereğince kaçak olduğu hakkında karar verilmiş suç faili bakımından bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda kovuşturmanın Adalet Bakanının iznine bağlı olması (TCK m.299/3) izin hâline örnektir.
| Sebep | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Soruşturma veya kovuşturma için izin ya da karar gerekmesi | İzin veya karar alınıncaya kadar süre işlemez | TCK m.67/1 |
| Başka bir mercide çözülmesi gereken bekletici mesele | Mesele çözülünceye kadar süre işlemez | TCK m.67/1 |
| Fail hakkında kaçaklık kararı | Karar kaldırılıncaya kadar süre işlemez | TCK m.67/1 |
| Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | Erteleme süresince zamanaşımı işlemez | CMK m.171/4 |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması | Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur | CMK m.231/8 |
| Uzlaşmada edimin ertelenmesi veya taksitlendirilmesi | Erteleme veya durma süresince zamanaşımı işlemez | CMK m.253 |
Tablonun son iki satırı sık karıştırılır. HAGB kararıyla başlayan beş yıllık denetim süresinde dava zamanaşımı durur; bu nedenle denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenip hüküm açıklanırsa, eski dosyada zamanaşımı savunması yapılamaz. Uzlaştırmada ise zamanaşımı, uzlaştırma görüşmeleri sürdüğü için değil, uzlaşma sonucunda edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde verilen erteleme veya durma kararı süresince işlemez. HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi için HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi rehberlerine bakabilirsiniz.
Dosyanızda durma veya kesilme var mı?
Tarihleri birlikte çıkaralım, süre dolduysa hemen ileri sürelim: 0554 648 37 15
Zamanaşımının Kesilmesi ve Yarım Süre Tavanı
Kesilme, o ana kadar işlemiş sürenin silinmesi ve sürenin yeniden başlamasıdır. TCK m.67/2 kesme sebeplerini sınırlı olarak sayar: şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi, suçla ilgili iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi. Birden fazla kesme sebebi varsa süre son kesme sebebinin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işler (m.67/3).
| Kesme sebebi | Kesmeyen benzer işlem | Not |
|---|---|---|
| Savcı huzurunda ifade | Kollukta alınan ifade | Kanun açıkça savcı huzurunda ifadeyi arar |
| Hâkim veya mahkemece sorgu | Tanık olarak dinlenme | Şüpheli veya sanık sıfatıyla sorgu gerekir |
| Tutuklama kararı | Gözaltı, adli kontrol | Kanunda yalnızca tutuklama kararı sayılmıştır |
| İddianame düzenlenmesi | Soruşturma işlemleri, bilirkişi raporu | İddianamenin düzenlendiği tarih esas alınır |
| Mahkûmiyet kararı | Beraat, düşme veya ara kararlar | Sanıklardan bir kısmı hakkında verilmesi yeterlidir |
Kesmenin sınırı TCK m.67/4’tedir: kesilme hâlinde süre, ilgili suça ilişkin olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar. Örneğin sekiz yıllık dava zamanaşımına tabi bir suçta, iddianame ve mahkûmiyet kararı gibi kesme sebepleri olsa bile, suç tarihinden itibaren on iki yıl geçmişse dava düşer. Bu tavan hesabında durma süreleri ayrıca eklenir; çünkü durma süresinde zaman hiç işlememiştir. Uzun süren dosyalarda bu hesabın yapılması, çoğu zaman sonucun tamamen değişmesine yol açar. Ayrıntılar için ceza davam çok uzadı, zamanaşımına uğrar mı rehberine, pratik hesap için zamanaşımı hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Birden Fazla Sanık ve Birden Fazla Suç
TCK m.67/2’nin girişindeki “bir suçla ilgili olarak” ifadesi ve bentlerdeki “şüpheli veya sanıklardan birinin”, “sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa” ibareleri, kesme sebeplerinin suç esasına göre işlediğini gösterir. Aynı suça iştirak eden sanıklardan yalnızca birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya yalnızca bir kısmı hakkında mahkûmiyet kararı verilmesi, kanun metni itibarıyla o suç bakımından zamanaşımını keser. Bu nedenle kendi ifadesi hiç alınmamış bir sanık, diğer sanığın ifadesiyle kesilen süreden etkilenebilir.
Birden fazla suçun bulunduğu dosyalarda ise her suç için ayrı hesap yapılır. Aynı iddianamede yer alan basit yaralama ile nitelikli dolandırıcılık farklı üst sınırlara ve dolayısıyla farklı zamanaşımı sürelerine tabidir; birinde süre dolmuşken diğerinde yargılama devam edebilir. Zincirleme suçta ise süre son suçun işlendiği günden başladığından (TCK m.66/6), yıllara yayılan fiillerde başlangıç tarihi dosyadaki son fiile göre belirlenir.
Soruşturma Evresinde Zamanaşımı
Soruşturma evresinde en sık karşılaşılan durum, uzun süre işlem yapılmayan dosyalardır. Kollukta ifade alınmış ancak savcılık ifadesi, tutuklama ya da iddianame gibi bir kesme sebebi gerçekleşmemişse, süre suç tarihinden itibaren kesintisiz işlemeye devam eder. Süre dolmuşsa Cumhuriyet savcısı, kovuşturma olanağının bulunmaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172/1).
Şüpheli bakımından bu evrede dikkat edilmesi gereken nokta, savcılığa ifade vermeye çağrılmanın hukuki sonucudur. Savcı huzurunda alınan ifade, zamanaşımını keser ve süreyi yeniden başlatır. Bu durum, şüphelinin ifadeye gitmemesini haklı kılmaz; ifadesi alınacak kişi davetiye ile çağrılır ve davetiyede gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145/1). Ancak ifade tarihinin, sonraki zamanaşımı hesabının başlangıç noktası olacağının bilinmesi ve dosyada ayrıca not edilmesi gerekir.
Kovuşturma ve Kanun Yolu Aşamasında Zamanaşımı
İddianamenin düzenlenmesi zamanaşımını keser ve süre bu tarihten itibaren yeniden işler. Yargılama sırasında verilen ara kararlar, tanık dinlenmesi veya bilirkişi raporu gibi işlemler kesme sebebi değildir; bu nedenle kovuşturma yıllarca sürerse zamanaşımı dolabilir. İlk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı ise zamanaşımını bir kez daha keser (TCK m.67/2-d). Beraat kararı ise kesme sebepleri arasında sayılmamıştır.
Mahkûmiyet kararından sonra dosya istinaf veya temyiz aşamasına geçtiğinde, hüküm henüz kesinleşmediği için dava zamanaşımı işlemeye devam eder. Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay incelemesi sırasında, son kesme tarihinden itibaren süre dolmuş ya da suç tarihinden itibaren TCK m.67/4’teki azami süre aşılmışsa, üst mahkemenin de düşme kararı vermesi gerekir. Hüküm kesinleştiği anda ise dava zamanaşımının yerini ceza zamanaşımı alır. Bu geçiş, kanun yolu dilekçelerinde zamanaşımı hesabının mutlaka yeniden yapılmasını gerektirir.
Şikâyet Süresi ile Zamanaşımı Karıştırılmamalı
Şikâyete bağlı suçlarda mağdurun altı aylık şikâyet süresi ile dava zamanaşımı ayrı sürelerdir. Şikâyet süresi, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar (TCK m.73/2). Yani mağdur faili yıllar sonra öğrense bile, dava zamanaşımı dolmuşsa artık şikâyette bulunulamaz. Buna karşılık zamanaşımı henüz dolmamışsa ve fail yeni öğrenilmişse, altı aylık süre öğrenme tarihinden başlar.
Mağdur açısından zamanaşımı riski, özellikle failin uzun süre tespit edilemediği dosyalarda ortaya çıkar. Delillerin erkenden sunulması, failin kimliğine ilişkin bilgilerin dosyaya kazandırılması ve soruşturmanın takip edilmesi, sürenin dolmasını önlemenin yollarıdır. Katılan sıfatıyla kovuşturma evresinde yer alan mağdur da mahkûmiyet kararından sonraki kanun yolu aşamasında zamanaşımı hesabını takip etmelidir.
Çocuklar Bakımından Zamanaşımı
Çocuk failler bakımından hem dava hem ceza zamanaşımı süreleri kısaltılmıştır. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisi geçince kamu davası düşer (TCK m.66/2) ve ceza infaz edilmez (m.68/2). Örneğin sekiz yıllık dava zamanaşımına tabi bir suçu on altı yaşında işleyen kişi bakımından süre beş yıl dört aydır; on dört yaşında işleyen kişi bakımından ise dört yıldır. Bu kısaltma, kesilme hâlindeki yarım süre tavanının hesabında da esas alınır.
Çocuğun mağdur olduğu suçlarda ise kanun tam ters yönde bir koruma öngörür: çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Bu kural, aile içinde yaşanan istismar ve şiddet olaylarında mağdurun yetişkinlikte başvurabilmesine imkân tanır.
Ceza Zamanaşımı: TCK m.68
| Hükmedilen ceza | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 40 yıl | TCK m.68/1-a |
| Müebbet hapis | 30 yıl | TCK m.68/1-b |
| Yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis | 24 yıl | TCK m.68/1-c |
| Beş yıldan fazla hapis | 20 yıl | TCK m.68/1-d |
| Beş yıla kadar hapis ve adli para cezası | 10 yıl | TCK m.68/1-e |
Ceza zamanaşımında dava zamanaşımından farklı olarak kanundaki üst sınır değil, hükmedilen ceza esas alınır. Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır (m.68/5). Türleri başka başka cezaları içeren hükümler, en ağır ceza için konulan sürenin geçmesiyle infaz edilmez (m.68/4). Fiili işlediği sırada on iki ile on beş yaş arasındakiler hakkında sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındakiler hakkında üçte ikisi geçince ceza infaz edilmez (m.68/2).
Ceza zamanaşımını kesen sebepler de ayrıca düzenlenmiştir. Mahkûmiyet hükmünün infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu maksatla hükümlünün yakalanması ceza zamanaşımını keser (m.71/1). Bir suçtan dolayı mahkûm olan kimse üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlerse de ceza zamanaşımı kesilir (m.71/2). Ceza zamanaşımını ceza zamanaşımı ve infaz zamanaşımı rehberinde ayrıca ele aldık.
Zamanaşımı İşlemeyen Suçlar
| Suç veya hâl | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Soykırım | Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez | TCK m.76/4 |
| İnsanlığa karşı suçlar | Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez | TCK m.77/4 |
| Bu suçları işlemek amacıyla örgüt | Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez | TCK m.78/3 |
| İşkence | Bu suçtan dolayı zamanaşımı işlemez (6459 s.K. ile eklendi) | TCK m.94/6 |
| İkinci Kitap Dördüncü Kısımdaki ağır suçların yurt dışında işlenmesi | Dava zamanaşımı uygulanmaz | TCK m.66/7 |
| Aynı suçlardan yurt dışında verilmiş ağır cezalar | Ceza zamanaşımı uygulanmaz | TCK m.68/3 |
İşkence suçuna ilişkin kural 11/4/2013 tarihli ve 6459 sayılı Kanunla eklenmiştir. Bu nedenle işkence iddiasına dayanan eski olaylarda, fiil tarihine göre hangi kuralın uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir. İşkence suçunu işkence suçu ve zamanaşımı rehberinde ele aldık.
Zamanaşımı ile Diğer Düşme Sebepleri
Zamanaşımı, kamu davasını veya cezayı ortadan kaldıran sebeplerden yalnızca biridir. Aynı dosyada birden fazla sebep bir arada bulunabileceğinden, sonuçları arasındaki farkı bilmek gerekir. Sanığın ölümü hâlinde kamu davası düşer; ancak niteliği itibarıyla müsadereye tabi eşya ve maddi menfaatler hakkında davaya devam olunarak müsadereye hükmolunabilir (TCK m.64/1). Genel af hâlinde kamu davası düşer ve hükmolunan cezalar bütün neticeleriyle birlikte ortadan kalkar (TCK m.65/1); özel af ise hak yoksunluklarını ortadan kaldırmaz (m.65/3). Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme, kanunda aksi yazılı olmadıkça davayı düşürür (TCK m.73/4).
| Sebep | Kamu davasına etkisi | Hak yoksunluğu ve diğer sonuçlar |
|---|---|---|
| Dava zamanaşımı | Kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı | Mahkûmiyet olmadığından cezaya bağlı hak yoksunluğu doğmaz |
| Ceza zamanaşımı | Kesinleşmiş ceza infaz edilmez | Hak yoksunlukları ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder (TCK m.69) |
| Sanığın ölümü | Kamu davası düşer | Müsadereye tabi eşya hakkında davaya devam edilebilir (TCK m.64/1) |
| Genel af | Kamu davası düşer | Cezalar bütün neticeleriyle ortadan kalkar (TCK m.65/1) |
| Özel af | İnfaz süresi kısaltılabilir veya sona erdirilebilir | Hak yoksunlukları etkisini sürdürür (TCK m.65/3) |
| Şikâyetten vazgeçme | Şikâyete bağlı suçlarda dava düşer | Vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/6) |
Karşılaştırma, zamanaşımının hangi aşamada dolduğunun neden önemli olduğunu da gösterir. Dava zamanaşımı dolduğunda ortada bir mahkûmiyet bulunmaz; ceza zamanaşımında ise mahkûmiyet kesinleşmiştir ve yalnızca infaz ortadan kalkar. Bu fark, özellikle kamu görevine giriş veya meslek ruhsatı gibi mahkûmiyete bağlı sonuçlar bakımından belirleyicidir.
Süre Dolduktan Sonra Neler Değişmez?
Zamanaşımı, devletin cezalandırma yetkisini sona erdirir; ancak olayın bütün hukuki sonuçlarını silmez. Cezaya bağlı veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder (TCK m.69). Müsadereye ilişkin hükmün infazı için ise ayrı bir süre öngörülmüştür: müsadere hükmü kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçtikten sonra infaz edilmez (TCK m.70). Hak yoksunlukları ve müsadere için hak yoksunlukları ve müsadere rehberlerine bakabilirsiniz.
Suçtan zarar görenin tazminat talebi de ceza dosyasının düşmesiyle ortadan kalkmaz; ancak kendi zamanaşımına tabidir. Haksız fiilden doğan tazminat istemi zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır (TBK m.72/1). Bu nedenle ceza dosyasının seyrini beklerken tazminat süresini kaçırmamak gerekir; ayrıntılar tazminat davalarında zamanaşımı rehberinde. Adli sicil kayıtlarının akıbeti için ise adli sicil kaydı nasıl silinir rehberine bakabilirsiniz.
Hesaplama Örnekleri
| Olay | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Basit yaralama (TCK m.86/2), suç tarihi 1 Mart 2017, kesme yok | Üst sınır 1 yıl 6 ay; süre 8 yıl | 1 Mart 2025’te dava zamanaşımı dolar |
| Aynı suç; 2018’de savcılıkta ifade, 2019’da iddianame | Kesmeyle süre uzar ama en fazla 12 yıl | En geç 1 Mart 2029’da dava düşer |
| Yağma (TCK m.148/1), üst sınır 10 yıl | Beş yıldan fazla, yirmi yıldan az: 15 yıl | Kesme varsa en fazla 22 yıl 6 ay |
| 2 yıl hapis kesinleşti, infaz başlamadı, hiçbir tebligat yapılmadı | Beş yıla kadar hapis: 10 yıl | Kesinleşmeden 10 yıl sonra infaz edilmez |
| HAGB kararı, 5 yıllık denetim süresi | Denetim süresince dava zamanaşımı durur | Süre, denetim süresi hesaba katılmadan hesaplanır |
Örnekler, hesabın mekanik değil sıralı bir işlem olduğunu gösterir: önce suçun nitelikli hâlleriyle birlikte kanundaki üst sınırı belirlenir, ardından süre bulunur, sonra durma süreleri eklenir ve son olarak kesme sebeplerinin sürenin yarısını aşıp aşmadığı kontrol edilir. Uyuşturucu dosyalarına özgü hesaplar için uyuşturucu suçlarında zamanaşımı rehberine bakabilirsiniz.
Zamanaşımı Nasıl İleri Sürülür?
Zamanaşımı resen uygulandığı için tarafların ayrıca talep etmesine gerek yoktur (TCK m.72/2). Bununla birlikte uygulamada kesme ve durma tarihlerinin dosyadan tek tek çıkarılması gerektiğinden, sürenin dolduğunu düşünen şüpheli veya sanığın bunu bir dilekçeyle ve tarihleri göstererek bildirmesi, gözden kaçma riskini ortadan kaldırır. Soruşturma evresinde bu beyan savcılığa, kovuşturma evresinde mahkemeye, hüküm kesinleşmemişse kanun yolu dilekçesinde bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz yolları için KYOK ve itiraz rehberine bakabilirsiniz.
⚠️ Dikkat: Zamanaşımından vazgeçilemediği için, sanığın “yargılanıp beraat etmek istiyorum” demesi düşme kararını engellemez. Ancak dosyada derhâl beraat kararı verilebilecek bir durum varsa, mahkemenin düşme yerine beraat kararı vermesi gerekir (CMK m.223/9); bu yön savunmada ayrıca vurgulanmalıdır.
Dosyanızdaki süre hesabı için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye suç tarihi, ifade ve iddianame tarihleri ile varsa ara kararların yer aldığı belgelerle gelmeniz yeterlidir. Af ve lehe kanun gibi diğer ortadan kaldırma sebepleri için genel af ve özel af rehberine bakabilirsiniz.
Beyan Dilekçesi Örneği: Dava Zamanaşımı Nedeniyle Düşme
Sık Yapılan Hatalar
- Kollukta verilen ifadeyi kesme sebebi saymak: Kanun savcı huzurunda ifadeyi arar (TCK m.67/2-a).
- Kesilmeyle sürenin sınırsız uzadığını sanmak: Süre en fazla yarısı kadar uzar (m.67/4).
- Nitelikli hâlleri hesaba katmamak: Dosyadaki delillere göre daha ağır hâl esas alınır (m.66/3).
- İndirimleri hesaba katmak: Süre kanundaki üst sınıra göre belirlenir; somut cezadaki indirimler süreyi kısaltmaz.
- Durma sürelerini unutmak: HAGB denetim süresi, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve bekletici mesele süreleri ayrıca eklenir.
- Ceza zamanaşımında kanundaki üst sınırı esas almak: Ceza zamanaşımında hükmedilen ceza esas alınır.
- Zamanaşımından vazgeçilebileceğini düşünmek: Zamanaşımı resen uygulanır ve vazgeçilemez (m.72/2).
Sık Sorulan Sorular
Dava zamanaşımı dolunca ne olur?
Soruşturma evresindeyse kovuşturma olanağı bulunmadığından kovuşturmaya yer olmadığı kararı (CMK m.172/1), kovuşturma evresindeyse davanın düşmesi kararı verilir (CMK m.223/8). Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde ise beraat kararı verilmesi gerekir (m.223/9).
Ceza zamanaşımı dolunca ne olur?
Kesinleşmiş ceza artık infaz edilmez (TCK m.68/1). Cezaya bağlı hak yoksunlukları ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder (m.69).
Dava zamanaşımı kaç yıldır?
Suçun kanundaki cezasına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır (TCK m.66/1). Beş yılı aşmayan hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda süre sekiz yıldır.
Zamanaşımı kesilirse süre ne kadar uzar?
Kesilme hâlinde süre, kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.67/4). Sekiz yıllık süre en fazla on iki, on beş yıllık süre en fazla yirmi iki yıl altı ay olur.
Emniyette verilen ifade zamanaşımını keser mi?
Hayır. TCK m.67/2-a, şüpheli veya sanığın savcı huzurunda ifadesinin alınmasını veya sorguya çekilmesini kesme sebebi sayar; kolluk ifadesi bu kapsamda değildir.
HAGB kararında zamanaşımı işler mi?
Hayır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararıyla başlayan denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m.231/8).
Zamanaşımı hesaplanırken ceza indirimleri dikkate alınır mı?
Hayır. Süre, suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4); dosyadaki delillere göre daha ağır nitelikli hâller ise hesaba katılır (m.66/3).
Ceza zamanaşımı ne zaman başlar?
Hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işler ve kalan ceza miktarı esas alınır (TCK m.68/5).
Ceza zamanaşımını ne keser?
İnfaz için hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu amaçla yakalanması (TCK m.71/1) ve hükümlünün üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi (m.71/2) ceza zamanaşımını keser.
Hangi suçlarda zamanaşımı yoktur?
Soykırım, insanlığa karşı suçlar, bu suçları işlemek amacıyla örgüt (TCK m.76-78) ve işkence (m.94/6) suçlarında zamanaşımı işlemez. Bazı ağır suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde de zamanaşımı uygulanmaz (m.66/7, m.68/3).
Zamanaşımından vazgeçebilir miyim?
Hayır. Dava ve ceza zamanaşımı resen uygulanır ve şüpheli, sanık veya hükümlü bundan vazgeçemez (TCK m.72/2).
Ceza davası düşerse tazminat davası açabilir miyim?
Evet. Tazminat talebi ayrı bir zamanaşımına tabidir; zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl içinde açılmalıdır, ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır (TBK m.72/1).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Dava ve Ceza Zamanaşımı (TCK 66-72)
- Ceza Zamanaşımı Hesaplama Aracı
- Ceza Zamanaşımı ve İnfaz Zamanaşımı
- Ceza Davam Çok Uzadı, Zamanaşımına Uğrar mı?
- Beraat, KYOK ve Düşme Arasındaki Fark
- Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve İtiraz
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
- Hak Yoksunlukları (TCK 53)
- Müsadere: Eşya ve Kazanç (TCK 54-55)
- Genel Af ve Özel Af (TCK 65)
- Ceza Hukuku Rehberi
Zamanaşımı hesabı ve düşme savunması
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK, CMK ve 6098 sayılı TBK hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Bahis Operasyonu Haberinin Kaldırılması 2026: Adım ve Fotoğrafım Haberlerde Yayımlandı — Masumiyet Karinesi (Anayasa 38/4), Suçlu Gibi Gösteren Görüntü (TCK 285/5), Düzeltme ve Cevap (5187 m.14), Özel Hayat Nedeniyle Erişim Engeli (5651 m.9/A), Kişilik Hakkı Davası ve Tedbir (TMK 24-25, HMK 389)
- ▸ Bahis Soruşturmasında Zorunlu Müdafi 2026: Barodan Avukat Ne Zaman Atanır (CMK 150, 156), Tutuklama Talebinde Müdafi (101/3), Bahis Suçlarında Alt Sınır ve 7571 Sonrası Örgüt Cezası, Müdafisiz Kolluk İfadesi (148/4), Aynı Avukat ve Dilekçe Örneği
- ▸ Bahis Soruşturmasında Banka Kayıtları 2026: Savcılık Hesap Hareketlerimi İsteyebilir mi? CMK 161, 332 ve 128/A-7, Banka Sırrı (5411 m.73), MASAK Bildirimi (5549 m.4, 7), KVKK m.11 ve 28, Lehe Delil Talebi ve Dilekçe Örneği
- ▸ Sahte Fatura İhbarı ve Suç Duyurusu 2026: Vergi Dairesine ve GİB Kanallarına İhbar, Savcılığa Suç Duyurusu (CMK 158) ve VUK 367, İhbarın Pişmanlık ve İzaha Davete Etkisi (VUK 370, 371), Muhbirin Adının Bildirilmesi (VUK 142), İftira ve Suç Uydurma (TCK 267, 271), İhbar Edilen Şirketin Hakları ve Dilekçe Örnekleri
Bu konuda hukuki destek almak için


