Miras kalan taşınmazda paydaşlar anlaşamayınca akla gelen ilk çözüm satıştır. Oysa kanun bunu ikinci sıraya koyar. TMK m.699 açık bir hiyerarşi kurar: önce aynen bölme, mümkün değilse satış. Tek bir paydaşın aynen taksim talebi bile, mahkemenin bu imkânı araştırmasını zorunlu kılar.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.688 | Paylı mülkiyet |
| 4721 s. TMK | m.698 | Paylaşmayı isteme hakkı ve sınırları |
| 4721 s. TMK | m.699 | Paylaşma biçimi: aynen bölme ve satış |
| 4721 s. TMK | m.700 | Paydaşın alacaklılarının durumu |
| 4721 s. TMK | m.642 | Mirasçının paylaşma isteme hakkı |
| 4721 s. TMK | m.644 | Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi |
| 4721 s. TMK | m.722-724 | Yapı ve muhdesat |
| 634 s. Kat Mülkiyeti K. | m.10 | Kat mülkiyetinin kurulması |
| 634 s. Kat Mülkiyeti K. | m.12 | Kat mülkiyeti için gerekli belgeler |
| 5403 s. Toprak Koruma K. | m.8 | Asgari tarımsal arazi büyüklüğü, bölünmezlik |
| 3194 s. İmar K. | m.15-16 | İfraz ve tevhit |
| 6100 s. HMK | m.4 | Sulh hukuk mahkemesinin görevi |
| 6100 s. HMK | m.12 | Taşınmazın aynına ilişkin davada kesin yetki |
Miras kalan taşınmazda ortaklık sorununuzu birlikte çözelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Paylaşmayı İsteme Hakkı ve Sınırları
TMK m.698
Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.
Kural, paylaşmanın her zaman istenebilmesidir. Bu hak, paylı mülkiyetin doğasından kaynaklanır ve zamanaşımına tabi değildir. Ancak üç sınır vardır:
- Sözleşmeyle sınırlandırma (idame-i şuyu). Paydaşlar paylaşmayı istememe konusunda anlaşabilir; ancak bu anlaşma en çok on yıl için geçerlidir.
- Sürekli amaca özgülenme. Ortak avlu, geçit, kuyu gibi paylı malın sürekli bir amaca özgülendiği hâllerde paylaşma istenemez.
- Uygun olmayan zaman. Hasat dönemi gibi paylaşmanın fahiş zarar doğuracağı bir dönemde talep ertelenebilir.
TMK m.699: Kanunun Kurduğu Sıra
TMK m.699
Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
Maddenin yapısı üç kademelidir:
- Anlaşma. Paydaşlar paylaşma biçiminde uzlaşırsa mahkeme buna göre karar verir.
- Aynen bölme. Uzlaşma yoksa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim aynen bölmeye karar verir; parçalar denk değilse denkleştirme akçesi eklenir.
- Satış. Ancak bölme durum ve koşullara uygun değilse, özellikle önemli değer kaybı doğuracaksa açık artırmayla satışa hükmolunur.
Uygulamadaki en kritik kural
Davacı yalnızca satış istese dahi, paydaşlardan tek birinin aynen taksim talebi mahkemeyi bu yolu araştırmakla yükümlü kılar. Keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmadan, aynen taksimin neden mümkün olmadığı gerekçelendirilmeden verilen satış kararı bozulur.
Aynen Taksim Neye Göre Değerlendirilir?
Mahkeme, keşif yaparak fen ve değerleme bilirkişilerinden rapor alır. Bilirkişi şu soruları yanıtlar:
Aynen taksim incelemesinde bilirkişinin değerlendirdiği hususlar
| İnceleme konusu | Neye bakılır | Engel oluşturursa |
|---|---|---|
| İmar durumu | İfraz mümkün mü, asgari parsel büyüklüğü ne? | 3194 s.K. m.15-16 engeli |
| Tarımsal nitelik | Yeter gelirli arazi büyüklüğünün altına inilir mi? | 5403 s.K. m.8 engeli |
| Paydaş sayısı ve pay oranları | Paylara denk parçalar oluşturulabilir mi? | Denkleştirme akçesiyle giderilir |
| Değer kaybı | Bölme malda önemli değer azalması yaratır mı? | Satış yoluna gidilir |
| Yola cephe ve ulaşım | Her parçaya yol cephesi sağlanabilir mi? | Geçit hakkıyla giderilebilir |
| Üzerindeki yapı | Yapı bölmeye engel mi, kat mülkiyeti kurulabilir mi? | KMK m.10 araştırılır |
| Altyapı | Su, elektrik, kanalizasyon ayrılabilir mi? | Teknik çözüm aranır |
Bilirkişi aynen taksimi mümkün görürse bir taksim projesi hazırlar. Bu projede her parçanın sınırları, yüzölçümü ve değeri gösterilir. Parçalar arasındaki değer farkı, denkleştirme akçesiyle kapatılır.
Kat Mülkiyeti Kurularak Paylaştırma
Üzerinde bina bulunan taşınmazlarda çoğu zaman gözden kaçan bir imkân vardır: kat mülkiyeti kurularak aynen paylaştırma. Bu da bir aynen taksim biçimidir ve satıştan önce gelir.
634 s. Kat Mülkiyeti Kanunu m.10/son
Kat mülkiyetine konu olmaya elverişli bir taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi davalarında, mirasçılardan veya ortak maliklerden biri, paylaşmanın kat mülkiyeti kurulması ve bağımsız bölümlerin tahsisi suretiyle yapılmasını isterse, hâkim, o taşınmazın mülkiyetinin, 12. maddede yazılı belgelere dayanılarak kat mülkiyetine çevrilmesine ve paylara göre bağımsız bölümlerin tahsisine karar verebilir.
Bu hükmün uygulanabilmesi için aranan şartlar:
- Bina tamamlanmış ve kat mülkiyetine elverişli olmalıdır.
- Bağımsız bölüm sayısı, paydaşlara özgülemeye yeterli olmalıdır.
- KMK m.12’de sayılan belgeler (mimari proje, yapı kullanma izin belgesi, yönetim planı) temin edilebilmelidir.
- Bağımsız bölümlerin değerleri paylara denk düşmüyorsa denkleştirme akçesi ile giderilir.
Kat mülkiyetine elverişli bir taşınmazda bu imkân araştırılmadan doğrudan satışa karar verilmesi, kararın bozulmasına yol açar.
Paylaşma yollarının uygulama sırası
| Paylaşma yolu | Ne zaman uygulanır | Dayanak |
|---|---|---|
| Anlaşmalı paylaşma | Paydaşlar uzlaşırsa | TMK m.699/1 |
| Aynen bölme (ifraz) | Arazi bölünebiliyorsa | TMK m.699/2 |
| Kat mülkiyeti kurma | Bina kat mülkiyetine elverişliyse | KMK m.10/son |
| Bölme + denkleştirme akçesi | Parçalar denk değilse | TMK m.699/2 |
| Açık artırmayla satış | Aynen bölme mümkün değilse | TMK m.699/3 |
| Paydaşlar arası artırma | Tüm paydaşlar isterse | TMK m.699/son |
Aynen taksim mi satış mı? Dosyanızı değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Tarım Arazilerinde Özel Sınır
Tarım arazilerinde aynen taksim, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile sınırlandırılmıştır.
5403 s. Kanun m.8/2 ve /3
Belirlenen küçüklüğe erişmiş tarımsal araziler bölünemez, ifraz edilemez, payları üçüncü şahıslara satılamaz, devredilemez veya rehnedilemez. Tarım arazileri, bu Kanunda belirtilen asgari tarımsal arazi büyüklüklerinin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez.
Bu düzenleme uyarınca, aynen taksim sonucunda oluşacak parçalar asgari büyüklüğün altına inecekse bölme mümkün değildir. Bu hâlde ya satışa gidilir ya da ehil mirasçıya özgüleme yolu gündeme gelir.
TMK m.659 vd. ile 5403 sayılı Kanun m.8/C ve devamı hükümleri, tarımsal işletmenin bütünlüğünü korumak için işletmenin ehil mirasçıya özgülenmesine imkân tanır. Bu hâlde diğer mirasçılara payları karşılığı ödeme yapılır.
Satış Kararı Verilirse Ne Olur?
Aynen taksim mümkün görülmezse mahkeme satışa hükmeder. Satış kural olarak açık artırma ile ve herkese açık yapılır. Dışarıdan üçüncü kişiler de artırmaya katılabilir.
Satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılması, TMK m.699/son uyarınca bütün paydaşların rızasına bağlıdır. Tek bir paydaşın itirazı bu imkânı ortadan kaldırır.
Satış kararının kesinleşmesinden sonra dosya satış memurluğuna gönderilir. Satış süreci mahkeme yargılamasından ayrı ve bağımsız bir süreçtir; kıymet takdiri, ilan, elektronik artırma ve tescil aşamalarından oluşur.
Paydaşın avantajı
Paydaş, artırmaya katılmak istediğinde payının teminatı karşıladığı ölçüde kendisinden teminat alınmaz. Bunun için en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan daireye başvurması gerekir. Ayrıca ihaleyi kazanması hâlinde kendi payına düşen tutar ihale bedelinden mahsup edilir.
Yargılama Giderleri: Kazanan-Kaybeden Yoktur
Ortaklığın giderilmesi davasının kendine özgü bir yanı vardır: taraflar arasında gerçek anlamda bir çekişme bulunmaz. Dava, mevcut hukuki durumu sona erdirmeye yöneliktir ve sonuç tüm paydaşların yararınadır.
Bu nedenle yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kural olarak payları oranında taraflara yükletilir. Davacı, davayı kazandığı gerekçesiyle tüm giderleri diğer paydaşlardan alamaz.
Bu kuralın istisnası, bir paydaşın davayı gereksiz yere uzatması veya haksız savunmada bulunmasıdır. Bu hâlde giderlerin o paydaşa yükletilmesi mümkündür.
📄 Ortaklığın Giderilmesi Dava Dilekçesi Örneği (Aynen Taksim Talepli)
... ( ) SULH HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
DAVACI : ... (TC: ...)
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR: 1- ... (TC: ...)
2- ... (TC: ...)
3- ... (TC: ...)
(Davacı dışındaki tüm paydaşlar/mirasçılar)
KONU : ... ada ... parsel sayılı taşınmazdaki ortaklığın ÖNCELİKLE AYNEN
TAKSİM, bu mümkün olmadığı takdirde SATIŞ suretiyle giderilmesi
istemimizdir.
DAVA DEĞERİ : ... TL (taşınmazın tahmini değeri)
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil ile davalılar, murisleri ... 'nın .../.../.... tarihinde vefatı
üzerine, ... ili ... ilçesi ... mahallesi ... ada ... parsel sayılı
taşınmazda mirasçı sıfatıyla hak sahibidirler. Mirasçılık belgesi
ekte sunulmuştur.
2. Taraflar arasında taşınmazın paylaşımı konusunda uzun süredir uyuşmazlık
bulunmakta, taşınmazdan hiçbir paydaş verimli biçimde yararlanamamaktadır.
Paylaşma biçiminde uzlaşma sağlanamamıştır.
3. TMK m.698 uyarınca paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.
Taraflar arasında paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü doğuran bir
sözleşme veya özgüleme bulunmamaktadır.
4. TMK m.699 uyarınca paylaşmada ÖNCELİK AYNEN BÖLMEDİR. Dava konusu
taşınmaz ... m² yüzölçümünde olup, imar durumu ve paydaş sayısı dikkate
alındığında aynen bölünmeye elverişlidir. Bölünen parçaların değerleri
birbirine denk düşmediği takdirde TMK m.699/2 uyarınca denkleştirme
akçesi ile giderilmesi mümkündür.
5. Taşınmaz üzerinde bina bulunması hâlinde, 634 sayılı Kat Mülkiyeti
Kanunu m.10/son uyarınca kat mülkiyeti kurulması ve bağımsız bölümlerin
paylara göre tahsisi suretiyle paylaştırma imkânının da öncelikle
araştırılmasını talep ederiz.
HUKUKİ SEBEPLER : 4721 s. TMK m.688, 698, 699, 642, 644; 634 s. KMK m.10,
12; 3194 s. İmar K. m.15-16; 5403 s. K. m.8; 6100 s. HMK m.4, 12 ve
ilgili sair mevzuat.
DELİLLER : Mirasçılık belgesi, tapu kaydı, imar durumu belgesi, çap ve
ölçü krokisi, keşif, fen ve değerleme bilirkişisi incelemesi, tanık
beyanları ve her türlü yasal delil.
TALEP SONUCU :
1- Dava konusu ... ada ... parsel sayılı taşınmazda mahallinde KEŞİF
yapılarak fen bilirkişisi marifetiyle AYNEN TAKSİM imkânının
araştırılmasına; taşınmaz üzerinde bina bulunması hâlinde KMK m.10/son
uyarınca kat mülkiyeti kurulmak suretiyle paylaştırma olanağının da
incelenmesine,
2- Aynen taksimin mümkün olduğunun tespiti hâlinde, hazırlanacak taksim
projesi uyarınca ortaklığın AYNEN TAKSİM suretiyle giderilmesine;
parçaların değerleri denk düşmediği takdirde TMK m.699/2 uyarınca
DENKLEŞTİRME AKÇESİNE hükmedilmesine,
3- Aynen taksimin mümkün olmadığının tespiti hâlinde, ortaklığın SATIŞ
suretiyle giderilmesine ve satış bedelinin paydaşlara payları oranında
dağıtılmasına,
4- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin taraflara payları oranında
yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Davacı Vekili
Av. ...Taraf Teşkili: Herkes Davada Olmalı
Ortaklığın giderilmesi davası, tüm paydaşları etkileyen bir sonuç doğurur. Bu nedenle davacı dışındaki bütün paydaşların davada taraf olması zorunludur.
Uygulamada karşılaşılan sorunlar:
- Paydaşlardan biri ölmüşse, mirasçılarının tespit edilerek davaya dâhil edilmesi gerekir. Mirasçılık belgesi alınmalıdır.
- Adresi bilinmeyen paydaş varsa, adres araştırması yapılır; sonuç alınamazsa ilanen tebligat yoluna gidilir.
- Küçük veya kısıtlı paydaş varsa, yasal temsilcisi davada yer alır. Menfaat çatışması varsa kayyım atanması gerekebilir.
- Yurt dışındaki paydaşlar için tebligat süreci uzayabilir; adres tespiti için konsolosluk kanalı kullanılır.
Taraf teşkili tamamlanmadan esasa girilemez. Bu, davanın en uzun süren aşamasıdır.
Ecrimisil: Taşınmazı Kullanan Paydaştan Kira İstenebilir mi?
Ortaklığın giderilmesi dosyalarında en sık gündeme gelen yan uyuşmazlık, taşınmazı tek başına kullanan paydaştan diğerlerinin tazminat istemesidir. Buna uygulamada ecrimisil denir.
Kural şudur: paydaşlardan her biri, paylı maldan payı oranında yararlanma hakkına sahiptir (TMK m.693). Bir paydaş taşınmazın tamamını kullanıyorsa, diğerlerinin yararlanma hakkını engellemiş olur.
TMK m.693/1
Paydaşlardan her biri, diğerlerinin hakları ile bağdaştığı ölçüde paylı maldan yararlanabilir ve onu kullanabilir.
Ancak paydaşlar arasında ecrimisil istenebilmesi için kural olarak intifadan men koşulunun gerçekleşmiş olması aranır. Yani kullanan paydaşa, diğer paydaşın taşınmazdan yararlanmak istediğini bildirmiş ve buna rağmen engellenmiş olması gerekir. Bu bildirim ihtarname ile yapılabilir.
İntifadan men koşulunun aranmadığı hâller de vardır: taşınmazın kamu malı niteliğinde olması, doğal ürün veren yerlerden elde edilen gelir, kiraya verilmiş taşınmazda kira gelirinin tahsili gibi durumlarda bu koşul aranmaz.
Ecrimisil talebinde intifadan men koşulu
| Durum | İntifadan men gerekir mi | Sonuç |
|---|---|---|
| Paydaş taşınmazda oturuyor | Evet | İhtar sonrası dönem için ecrimisil |
| Paydaş taşınmazı kiraya vermiş | Hayır | Kira gelirinden pay istenebilir |
| Tarım arazisinden ürün alınıyor | Hayır (doğal ürün) | Ürün gelirinden pay istenebilir |
| Paydaş işyeri olarak kullanıyor | Evet | İhtar sonrası dönem için ecrimisil |
| Taşınmaz boş duruyor | — | Ecrimisil doğmaz |
Ecrimisil talebi, ortaklığın giderilmesi davasından ayrı bir davadır ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Ancak ortaklığın giderilmesi davasında satış bedelinin paylaştırılması aşamasında, taraflar arasındaki bu alacak ilişkisi mahsup konusu yapılabilir.
Dava Ne Kadar Sürer? Aşamalar ve Gerçekçi Takvim
Ortaklığın giderilmesi davasının süresi, paydaş sayısı ve taşınmazın niteliğine göre büyük değişkenlik gösterir. Aşamalar şunlardır:
Ortaklığın giderilmesi davasının aşamaları
| Aşama | Yapılan iş | Süreyi uzatan etken |
|---|---|---|
| Taraf teşkili | Tüm paydaşlara tebligat | Adresi bilinmeyen veya yurt dışındaki paydaş |
| Ön inceleme | Uyuşmazlık noktalarının tespiti | Muhdesat iddiası ileri sürülmesi |
| Keşif | Mahallinde inceleme | Bilirkişi ataması, mevsim koşulları |
| Bilirkişi raporu | Aynen taksim ve değer incelemesi | Rapora itiraz, ek rapor |
| Karar | Aynen taksim veya satış | — |
| Kesinleşme | İstinaf ve temyiz süreleri | Kanun yoluna başvuru |
| Satış memurluğu | Kıymet takdiri, ilan, artırma | Kıymet takdirine itiraz, ihalenin feshi |
Muhdesat iddiası ileri sürülmesi, süreci en çok uzatan etkendir. Bu iddia üzerine ayrı bir tespit davası açılması için süre verilir ve o davanın sonucu beklenir.
Süreci kısaltan tek yol
Paydaşların paylaşma biçiminde anlaşması. TMK m.699/1 uyarınca paylaşma, tarafların anlaşmasıyla da yapılabilir. Anlaşma sağlanırsa mahkeme buna göre karar verir; keşif, bilirkişi ve satış aşamaları devreye girmez. Miras taksim sözleşmesi yoluyla mahkeme dışında paylaşma da mümkündür.
Dava Açılmadan Önce ve Sonra: HUAK m.18/B, İİK m.121 ve HMK m.332
Aynen taksim ile satış arasındaki tercih kadar önemli olan, davanın açılabilmesinin ön şartı, kimlerin dava açabileceği ve giderlerin nasıl dağıtılacağıdır. Bunlar farklı kanunlarda düzenlenmiştir.
Zorunlu ön aşama: HUAK m.18/B. 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Kanun’a eklenen bu madde uyarınca, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Düzenleme 1 Eylül 2023‘ten itibaren açılan davalarda uygulanır; kat mülkiyetinden ve kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar da aynı maddede sayılmıştır.
Tutanak eklenmezse sonuç. Arabuluculuk son tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenmezse, mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde de eklenmezse dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Paydaş sayısı çok olan dosyalarda arabuluculuk aşaması sonuçsuz kalsa bile tamamlanmış olmalıdır.
Alacaklı da dava açabilir: İİK m.121. Davayı yalnızca paydaşlar açmaz: bir intifa hakkı veya taksim edilmemiş bir miras veya iştirak hâlinde tasarruf edilen bir mal hissesi gibi yalnız bir kısmı borçlunun olan mallarda, satışın nasıl yapılacağına ve borçlunun bu haklardan yararlanmasına icra mahkemesince karar verilir. İcra mahkemesi gerekirse alacaklıya, ortaklığın giderilmesi davası açması için yetki verir.
Bu yolun pratik sonucu. Paydaşlardan birinin borcu nedeniyle payı haczedilmişse, alacaklı yetki alarak davayı açabilir ve taşınmazın satılmasını sağlayabilir. Bu nedenle davanın kim tarafından açıldığı, taraf teşkili ve satış sonrası paranın dağıtımı bakımından baştan tespit edilmelidir.
Görev: HMK m.4. Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın; taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları görür. Bu görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak asliye hukuk mahkemesini yetkili kılamaz ve görevsizlik re’sen gözetilir.
Yetki: HMK m.12. Taşınmazın aynından doğan davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Birden fazla taşınmaz aynı davada isteniyorsa, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde dava açılabilir; ancak bu, taşınmazların aynı paydaşlar arasında ve birlikte paylaşıma elverişli olmasına bağlıdır.
Giderlerin dağıtımı: HMK m.332. “Kazanan-kaybeden yoktur” ilkesinin usul karşılığı şudur: yargılama giderlerine mahkemece re’sen hükmedilir ve hükümde, tarafların yaptıkları yargılama giderlerinin toplamı ayrı ayrı gösterilir. Ortaklığın giderilmesi davasında giderler ve vekâlet ücreti, paylar oranında taraflara yükletilir; bu nedenle davayı açan paydaş, giderin tamamını üstlenmez.
Kullanan paydaştan talep: TMK m.995 ve m.993. Ecrimisil tartışmasının dayanağı ikili bir kuraldır: iyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır. Buna karşılık iyiniyetle zilyedi bulunduğu şeyi, kendisine tanınan zilyetlik hakkına uygun olarak kullanan zilyet, bu nedenle herhangi bir tazminat ödemek zorunda değildir.
İhtar neden gerekir? Paydaşlardan biri taşınmazı kullanıyorsa, diğer paydaşların rızası bulunduğu varsayılır. Bu nedenle ecrimisil istenebilmesi için kural olarak intifadan men iradesinin karşı tarafa ulaştırılması; yani ihtar çekilmesi veya dava açılması gerekir. İhtardan önceki dönem için talep, kural olarak sonuç doğurmaz.
Ayrı dava, ayrı mahkeme. Ecrimisil talebi, ortaklığın giderilmesi davası içinde incelenmez; ayrı bir dava olarak açılır ve HMK m.2 uyarınca dava konusunun değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesinde görülür. Süre bakımından ise TBK m.147 uyarınca dönemsel edim niteliği gereği beş yıllık zamanaşımı uygulanır.
Ön şart, taraf ve gider haritası
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Arabuluculuk | Ortaklığın giderilmesinde dava şartı | HUAK m.18/B |
| Yürürlük | 1 Eylül 2023’ten itibaren | HUAK m.18/B |
| Tutanak eklenmezse | Bir haftalık kesin süre; sonra usulden ret | HUAK m.18/B |
| Alacaklının davası | İcra mahkemesinden yetki alarak | İİK m.121 |
| Satışın usulü | İcra mahkemesi karar verir | İİK m.121 |
| Görevli mahkeme | Sulh hukuk; değere bakılmaz | HMK m.4 |
| Görevin niteliği | Kamu düzeni; re’sen gözetilir | HMK m.4 |
| Yetki | Taşınmazın bulunduğu yer; kesin | HMK m.12 |
| Yargılama giderleri | Re’sen hükmedilir; ayrı ayrı gösterilir | HMK m.332 |
| Giderin dağıtımı | Paylar oranında | HMK m.332 |
| Ecrimisil | Kötüniyetli zilyedin tazminat borcu | TMK m.995 |
| İyiniyetli zilyet | Tazminat ödemez | TMK m.993 |
| İntifadan men | İhtar veya dava gerekir | TMK m.995 |
| Ecrimisilde süre | Beş yıl | TBK m.147 |
Sık Yapılan Hatalar
- Doğrudan satış istemek. Aynen taksim araştırılmadan verilen satış kararı bozulur; süreç baştan başlar.
- Kat mülkiyeti imkânını atlamak. Bina kat mülkiyetine elverişliyse KMK m.10/son öncelikle araştırılmalıdır.
- Bazı paydaşları davada göstermemek. Taraf teşkili eksikliği, esasa girilmesini engeller.
- Muhdesat iddiasını geç ileri sürmek. Üzerindeki yapı veya ağaç bir paydaşa aitse, aidiyet tespiti ayrıca yapılmalıdır.
- Tarım arazisinde bölünmezlik kuralını görmezden gelmek. 5403 s.K. m.8 asgari büyüklüğün altına inmeyi yasaklar.
- Yargılama giderlerini karşı taraftan beklemek. Giderler kural olarak paylar oranında dağıtılır.
- Satışın paydaşlar arasında yapılacağını varsaymak. Bu, tüm paydaşların rızasına bağlıdır; aksi hâlde satış herkese açıktır.
📘 İlgili Rehberler
Boşanmış eşlerin ortak evi: Satış yerine evi bölünmeden alma imkânı (TMK 226/2) ve bekletici sorun için Eşlerin Ortak Tapulu Evi: Boşandıktan Sonra Ortaklığın Giderilmesi yazısına bakın.
Eşler arasındaki yazlık ve devremülk: Ortaklığın giderilmesi ile mal rejimi tasfiyesi ilişkisi ve devremülk istisnası için Yazlık, Devremülk ve İkinci Konut Boşanmada Nasıl Paylaşılır? yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
7445 sayılı Kanun ile eklenen HUAK m.18/B uyarınca taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; düzenleme 1 Eylül 2023’ten itibaren açılan davalarda uygulanır.
Arabuluculuk tutanağı eklenmezse ne olur?
HUAK m.18/B uyarınca son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmezse mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu sürede de eklenmezse dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Paydaşın alacaklısı ortaklığın giderilmesi davası açabilir mi?
İİK m.121 uyarınca taksim edilmemiş miras veya iştirak hâlinde tasarruf edilen mal hissesi gibi yalnız bir kısmı borçlunun olan mallarda satışın nasıl yapılacağına icra mahkemesi karar verir ve gerekirse alacaklıya ortaklığın giderilmesi davası açması için yetki verir.
Yargılama giderleri nasıl dağıtılır?
HMK m.332 uyarınca yargılama giderlerine mahkemece re’sen hükmedilir ve hükümde tarafların yaptıkları yargılama giderlerinin toplamı ayrı ayrı gösterilir. Ortaklığın giderilmesi davasında giderler ve vekâlet ücreti paylar oranında taraflara yükletilir.
Taşınmazı kullanan paydaştan kira istenebilir mi?
TMK m.995 uyarınca iyiniyetli olmayan zilyet, haksız alıkoyma yüzünden verdiği zararlar ile elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat öder; TMK m.993 uyarınca iyiniyetli zilyet tazminat ödemez. Bu nedenle ecrimisil için kural olarak intifadan men iradesinin ihtarla bildirilmesi gerekir ve talep TBK m.147 uyarınca beş yıllık süreye tabidir.
Ortaklığın giderilmesinde mahkeme önce neye bakar?
TMK m.699 bir sıra kurar. Mahkeme önce malın aynen bölünerek paylaştırılıp paylaştırılamayacağını araştırır. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmez, özellikle bölme malın değerinde önemli azalmaya yol açarsa açık artırmayla satışa hükmolunur.
Tek paydaş aynen taksim isterse ne olur?
Paydaşlardan yalnızca birinin aynen taksim talebi bile, mahkemenin öncelikle bu yolu araştırmasını zorunlu kılar. Diğer paydaşların tamamı satış istese dahi aynen taksim imkânı keşif ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilmeden satışa karar verilemez.
Aynen taksimde parçalar eşit değilse ne olur?
TMK m.699/2 uyarınca bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmezse, hâkim eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. Bu tutara uygulamada denkleştirme akçesi denir.
Kat mülkiyeti kurularak paylaştırma mümkün mü?
Evet ve bu yol satıştan önce gelir. Kat mülkiyetine elverişli bir binada, Kat Mülkiyeti Kanunu m.10 uyarınca kat mülkiyeti kurularak bağımsız bölümlerin paydaşlara özgülenmesi bir aynen taksim biçimidir. Bu imkân araştırılmadan satışa karar verilmesi bozma sebebidir.
Tarla veya arsa her zaman bölünebilir mi?
Hayır. İmar mevzuatındaki ifraz şartları, 5403 sayılı Kanundaki asgari tarımsal arazi büyüklüğü ve yeter gelirli arazi kuralları bölmeyi engelleyebilir. Bilirkişi, bölmenin mevzuata uygun olup olmadığını da değerlendirir.
Paylaşmayı isteme hakkı sınırlandırılabilir mi?
TMK m.698 uyarınca paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir işlemle en çok on yıllık süreyle sınırlandırılabilir. Ayrıca paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması hâlinde de paylaşma istenemez. Uygun olmayan zamanda paylaşma istenemeyeceği kuralı da geçerlidir.
Satış herkese açık mı yapılır?
Kural olarak evet. Satış açık artırma yoluyla yapılır ve dışarıdan herkes katılabilir. Satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılması, TMK m.699/son uyarınca bütün paydaşların bu yönde talebi bulunmasına bağlıdır. Tek bir paydaşın itirazı bu imkânı ortadan kaldırır.
Hangi mahkeme görevlidir?
Ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. HMK m.12 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
Dava kimlere karşı açılır?
Dava, davacı dışındaki tüm paydaşlara veya elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçılara karşı açılır. Paydaşlardan birinin dahi taraf gösterilmemesi taraf teşkilinde eksiklik oluşturur ve davanın esasına girilemez.
Elbirliği mülkiyetinde de açılabilir mi?
Evet. Miras nedeniyle elbirliği mülkiyeti bulunan taşınmazlarda da ortaklığın giderilmesi istenebilir. Mahkeme, isteğe göre önce elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesine, ardından ortaklığın giderilmesine karar verebilir.
Yargılama giderleri nasıl paylaşılır?
Ortaklığın giderilmesi davasında taraflar arasında gerçek anlamda bir çekişme bulunmadığı için yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kural olarak payları oranında taraflara yükletilir. Davacı, davayı kazandığı gerekçesiyle tüm giderleri karşı taraftan alamaz.
Aynen taksim kararı nasıl uygulanır?
Karar kesinleştikten sonra fen bilirkişisinin hazırladığı taksim projesine göre ifraz işlemi yapılır ve her paydaş adına ayrı parsel tescil edilir. Denkleştirme akçesine hükmedilmişse bu tutarın ödenmesi de karara bağlanır.
Muhdesat iddiası varsa ne olur?
Taşınmaz üzerindeki yapı veya ağacın bir paydaşa ait olduğu iddia ediliyorsa, mahkeme bu iddia sahibine muhdesatın aidiyetinin tespiti için ayrı dava açmak üzere süre verir. Tespit davasının sonucu, satış bedelinin paylaştırılmasını doğrudan etkiler.
Satış kararı verilirse hemen satılır mı?
Hayır. Satış kararının kesinleşmesi gerekir. Kesinleşmeden sonra dosya satış memurluğuna gönderilir; kıymet takdiri yapılır, ilan edilir ve elektronik satış portalı üzerinden artırma gerçekleştirilir.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara


