Borsada işlem gören bir şirketin “sermaye azaltımı” kararı açıklaması, pay sahiplerinde çoğu zaman endişe yaratır: Hisselerim eriyecek mi, param eksilecek mi? Hukuken iki farklı azaltım vardır. Birincisi, geçmiş yıl zararlarından oluşan bilanço açığını kapatmak için yapılan ve şirketten para çıkışı gerektirmeyen azaltımdır; payları nominal değerinin altında işlem gören ortaklıklar yapabilir, yalnızca pay sayısı azalır ve fiyat buna göre düzeltilir (Pay Tebliği VII-128.1 m.19). İkincisi, şirketten ortaklara kaynak aktaran fon çıkışlı azaltımdır ve alacaklıları korumak için TTK’nın ilan, iki aylık bekleme ve iptal davası hükümlerine tabidir (TTK m.473-475). Her iki durumda da SPK’nın esas sözleşme değişikliğine uygun görüşü, yönetim kurulu raporu, özel genel kurul nisabı (SPKn m.29/6) ve pay sahipleri arasında eşitlik şartı aranır. Azaltımla birlikte veya sonraki iki yıl içinde bedelli artırım yapılırsa kontrol sahiplerine rüçhan kullanma ve bir yıllık satış yasağı yükümlülüğü getirilir. Bu rehber, sermaye azaltımının hukuki şartlarını, pay sahibinin haklarını ve karara karşı başvurulacak yolları madde madde anlatır.
Şirketiniz sermaye azaltımı mı planlıyor ya da pay sahibi olarak karara itiraz mı edeceksiniz?
Pay Tebliği, TTK ve SPKn yönünden birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap
Sermaye azaltımında temel kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Fon çıkışı gerektirmeyen azaltım | Nominal altı işlem gören ortaklık; münhasıran bilanço açığı | Pay Tebliği m.19/1 |
| Bilanço açığı | Denetlenmiş ve onaylanmış son yıllık tablolardaki geçmiş yıl ve dönem zararları | m.19/2 |
| Yöntem | Sadece pay sayısının azaltılması | m.19/6 |
| Denetim görüşü | Olumsuz veya görüş verilmeyen tablolar esas alınamaz | m.19/7 |
| İmtiyazlar | Son verilmesi veya pay alım teklifi | m.19/3 |
| Eşitlik | Aleyhe eşitsizlikte etkilenenlerin tamamının onayı | m.19/8 |
| Yönetim kurulu raporu | Gündemle duyuru, inceleme, genel kurul onayı, tescil ve ilan | m.19/11-c, d; TTK m.473/1 |
| Genel kurul nisabı | Katılanların üçte ikisi; yarısı hazırsa çoğunluk | SPKn m.29/6 |
| Süre | SPK uygun görüşünden itibaren 6 ay içinde genel kurul | m.19/11-ç |
| Tescil | Genel kuruldan itibaren 15 gün | m.19/11-d |
| Eş anlı artırım | Kontrol sahipleri rüçhanı tam kullanır; 1 yıl satamaz | m.19/12 |
| Fon çıkışlı azaltım | Alacaklılara çağrı, 2 ay, ödeme veya teminat | TTK m.474-475 |
| İptal davası | Karar tarihinden itibaren 3 ay | TTK m.445-446 |
İki Tür Sermaye Azaltımı
Sermaye azaltımı, şirketin esas sözleşmede yazılı sermaye tutarının düşürülmesidir. Ekonomik sonuçları bakımından iki tür ayrılmalıdır. Fon çıkışı gerektirmeyen (kâğıt üzerinde) azaltımda şirketten kimseye para ödenmez; zararlar nedeniyle bilançoda oluşan açık, sermaye hesabından mahsup edilerek kapatılır. Sermaye azaldığı hâlde özkaynak toplamı değişmez, yalnızca özkaynağın kalemleri arasında düzeltme yapılır. Fon çıkışı gerektiren azaltımda ise azaltılan sermaye tutarı pay sahiplerine ödenir; şirketin malvarlığı gerçekten eksilir ve bu nedenle alacaklıların korunması gündeme gelir. TTK, sermaye zararlar sonucunda bilançoda oluşan bir açığı kapatmak amacıyla ve bu açık oranında azaltılıyorsa, alacaklıları çağırmaktan vazgeçilebileceğini kabul eder (m.474/2).
Borsa şirketlerinde uygulamada en sık görülen tür birincisidir: Zarar eden ve payları nominal değerinin altında işlem gören şirketler, bilanço açığını kapatıp yeniden kâr dağıtabilir hâle gelmek veya yeni bir sermaye artırımına zemin hazırlamak için azaltıma gider. Zararın sermayeyi aşındırması durumunda yönetim kurulunun yükümlülükleri TTK m.376’da düzenlenmiştir; konu sermaye kaybı rehberimizde anlatılmıştır.
Fon Çıkışı Gerektirmeyen Azaltımın Şartları: m.19/1-7
Payları borsada nominal değerinin altında işlem gören ortaklıklar, bilanço açığının kapatılması amacıyla sermaye azaltımı yapabilir ve bu azaltımla münhasıran bilanço açığı kapatılır (Pay Tebliği m.19/1). Bilanço açığı, ortaklığın Kurul düzenlemelerine göre hazırlanmış, bağımsız denetimden geçmiş ve genel kurulca onaylanmış son yıllık finansal tablolarındaki geçmiş yıl zararları ile dönem zararlarının toplamıdır (m.19/2). Tebliğ ayrıca azaltım tutarının, azaltım sonrasında hesaplanacak düzeltilmiş borsa fiyatının payların nominal değerinin yüzde yirmisini aşmayacak şekilde belirlenmesini zorunlu tutar; bu hususa uyulmadan yapılan başvurular Kurulca işleme alınmaz (m.19/1). Bu kuralın amacı, azaltımın bilanço açığını kapatma amacını aşarak fiyat üzerinde yapay bir etki yaratmasını önlemektir.
Fon çıkışı gerektirmeyen azaltımlar sadece pay sayısının azaltılması suretiyle yapılabilir (m.19/6); yani payların nominal değeri düşürülmez, her pay sahibinin elindeki pay adedi aynı oranda azalır. Bağımsız denetçinin olumsuz görüş bildirdiği veya görüş vermekten kaçındığı finansal tablolar azaltıma esas alınamaz (m.19/7). Bilanço açığı bulunmuyorsa ya da azaltım tutarı açıktan fazlaysa, aradaki fazlalık için azaltımla eş anlı sermaye artırımına karar verilmesi ve artırımın en az bu fark kadar olması gerekir (m.19/4). Bu tür azaltımlarda TTK’nın alacaklıları koruyan m.473/2, 474 ve 475 hükümleri uygulanmaz (m.19/10); çünkü şirketten kaynak çıkmamaktadır.
Fon çıkışı gerektirmeyen azaltımın şartları
| Şart | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Fiyat şartı | Paylar borsada nominal değerin altında işlem görmeli | m.19/1 |
| Amaç | Münhasıran bilanço açığının kapatılması | m.19/1 |
| Fiyat sınırı | Düzeltilmiş fiyat için yüzde yirmi sınırı | m.19/1 |
| Esas alınan tablo | Denetlenmiş ve genel kurulca onaylanmış son yıllık tablo | m.19/2 |
| Denetim görüşü | Olumsuz veya görüş verilmeyen tablo kullanılamaz | m.19/7 |
| Yöntem | Pay sayısının azaltılması | m.19/6 |
| Açıktan fazla azaltım | Eş anlı artırım zorunlu | m.19/4 |
| TTK alacaklı hükümleri | Uygulanmaz | m.19/10 |
Pay Sahibinin Hesabında Ne Olur?
Genel kurul kararının ticaret siciline tescilinden sonra azaltılan sermayeye isabet eden kısım MKK’da ihraççı havuz hesabına toplanır ve iptal edilir (II-13.1 m.19/1). Pay sahibinin hesabındaki pay adedi, azaltım oranında düşer. Örneğin sermaye yüzde 50 oranında azaltılıyorsa, 1.000 adet payı olan yatırımcının hesabında 500 adet pay kalır; borsa fiyatı da aynı oranda yukarı düzeltilir. Teorik olarak yatırımcının toplam pay değeri ve şirketteki ortaklık oranı değişmez; değişen, pay adedi ve pay başına fiyattır. Azaltım oranının küsuratlı sonuç doğurduğu hesaplarda uygulanacak yöntem ihraççı ve MKK duyurularıyla belirlenir; bu noktada pay sahipleri arasında eşitsizlik yaratmayacak bir yöntemin seçilmesi zorunludur (Pay Tebliği m.19/8).
Pay sahibi açısından azaltımın asıl etkisi, şirketin bilanço yapısıdır: Açık kapandıktan sonra şirket, ileride elde edeceği kârı geçmiş zararlara mahsup etmek zorunda kalmadan dağıtabilir hâle gelebilir. Kâr payı hakkının kullanımı temettü rehberimizde anlatılmıştır. Vergi boyutu için sermaye işlemlerinde vergilendirme rehberimize bakılabilir.
Yüzde 50 azaltımda varsayımsal örnek
| Kalem | Azaltım öncesi | Azaltım sonrası |
|---|---|---|
| Şirketin sermayesi | 200 milyon TL | 100 milyon TL |
| Bilanço açığı | 100 milyon TL | Kapanmış |
| Toplam özkaynak | 100 milyon TL | 100 milyon TL (değişmez) |
| Yatırımcının pay adedi | 1.000 | 500 |
| Pay fiyatı (teorik) | 0,80 TL | 1,60 TL (düzeltilmiş) |
| Yatırımcının toplam pay değeri | 800 TL | 800 TL (teorik) |
| Ortaklık oranı | Aynı | Aynı |
İmtiyazlı Paylar ve Pay Alım Teklifi: m.19/3
Şirkette belirli pay gruplarına imtiyaz tanınmışsa, fon çıkışı gerektirmeyen azaltım yapılabilmesi için, Kurulca uygun görüş verilen tadil tasarısı ihraççıya verilmeden önce esas sözleşmede gerekli değişiklik yapılarak imtiyazlara son verilmesi şarttır (Pay Tebliği m.19/3). İmtiyazlara son verilmeden azaltım yapılmak isteniyorsa, ortaklığın yönetiminde kontrol sahibi olan kişiler ve/veya imtiyazlı pay sahipleri azaltımdan önce SPKn m.25 çerçevesinde diğer ortaklara pay alım teklifinde bulunmak zorundadır. Bu kural, zararın yükünü paylaşan azınlık pay sahiplerine, imtiyazların korunduğu bir yapıdan çıkma imkânı tanır. Pay alım teklifi kuralları zorunlu pay alım teklifi rehberimizde anlatılmıştır.
Genel kurulda sermaye azaltımı kararı alınırken, varsa oydaki imtiyazlar kullanılamaz; azaltım imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal ediyorsa imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun da esas sözleşme değişikliğini ve yönetim kurulu raporunu onaylaması gerekir ve özel kurul hakkında TTK m.454 uygulanır (m.19/11-ç). Özel kurul, imtiyazlı payları temsil eden sermayenin yüzde altmışının çoğunluğuyla toplanır ve temsil edilen payların çoğunluğuyla karar alır (TTK m.454/3).
Usul: SPK Uygun Görüşünden Tescile
Ortaklığın kayıtlı sermaye sisteminde olup olmadığına bakılmaksızın, sermaye azaltımlarında şu adımlar izlenir (Pay Tebliği m.19/11). Önce esas sözleşmenin sermayeye ilişkin maddesinin yeni şekli için Tebliğin 8 numaralı ekindeki belgelerle, eş anlı artırım varsa 3 numaralı ekindeki belgelerle de Kurula başvurulur (a). Ortaklığın tabi olduğu özel mevzuat başka bir kurumun iznini gerektiriyorsa bu izin alınır (b). Yönetim kurulu, sermayenin azaltılmasının nedenlerini, hangi esaslarla yapılacağını, azaltımın ortaklık malvarlığında bir eksilmeye yol açmayacağını ve ortaklığa sağlayacağı faydaları açıklayan bir rapor hazırlar; rapor en geç genel kurul gündemiyle birlikte ortaklara duyurulur, merkezde incelemeye hazır tutulur ve genel kurulca onaylanır (c). TTK da azaltımın sebeplerinin, amacının ve ne şekilde yapılacağının çağrı ilanlarında ayrıntılı olarak açıklanmasını ve yönetim kurulu raporunun genel kurula sunulup onaylandıktan sonra tescil ve ilan edilmesini ister (m.473/1).
Esas sözleşme değişikliği ve yönetim kurulu raporu, Kurulun uygun görüşünden itibaren en geç altı ay içinde yapılacak genel kurulda karara bağlanır; bu süre içinde onaylanmayan tadil tasarısı geçerliliğini yitirir (m.19/11-ç). Genel kurul kararı ile onaylanmış yönetim kurulu raporu, genel kurul tarihini izleyen on beş gün içinde ticaret siciline tescil ettirilerek Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (m.19/11-d). Sermaye azaltımının usulüne uygun sonuçlandırılmasından ortaklık yönetim kurulu sorumludur (m.19/9).
Sermaye azaltımı takvimi
| Adım | Süre veya şart | Dayanak |
|---|---|---|
| SPK başvurusu | Ek-8 belgeleri; eş anlı artırımda Ek-3 | m.19/11-a |
| Diğer kurum izinleri | Özel mevzuat gerektiriyorsa | m.19/11-b |
| Yönetim kurulu raporu | Gündemle duyuru ve incelemeye hazır bulundurma | m.19/11-c; TTK m.473/1 |
| Genel kurul | SPK uygun görüşünden itibaren en geç 6 ay | m.19/11-ç |
| Nisap | Katılanların üçte ikisi veya yarısı hazırsa çoğunluk | SPKn m.29/6 |
| Özel kurul | İmtiyazlı pay sahiplerinin hakları ihlal ediliyorsa | m.19/11-ç; TTK m.454 |
| Tescil ve ilan | Genel kuruldan itibaren 15 gün | m.19/11-d |
| MKK işlemi | Tescilden sonra paylar ihraççı havuz hesabında iptal | II-13.1 m.19/1 |
Genel Kurulda Nisap: SPKn m.29/6
Halka açık ortaklıklarda sermaye azaltımı, yeni pay alma haklarının kısıtlanması ve önemli nitelikteki işlemler gibi kararlar için Kanun özel bir nisap öngörür: Esas sözleşmede açıkça oran belirtilerek daha ağır nisap öngörülmediyse, toplantı nisabı aranmaksızın genel kurula katılan oy hakkını haiz payların üçte ikisinin olumlu oyu gerekir; toplantıda sermayeyi temsil eden oy hakkını haiz payların en az yarısı hazır bulunursa, katılanların çoğunluğu ile karar alınır (SPKn m.29/6). Bu nisapları hafifleten esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Halka açık olmayan anonim şirketler için TTK m.473/3’te öngörülen nisap yerine, halka açık ortaklıklarda bu özel hüküm uygulanır; Tebliğ de azaltım kararının nisabının SPKn m.29/6’ya göre belirleneceğini açıkça belirtir (m.19/11-ç).
Pay sahibi açısından pratik sonuç şudur: Genel kurula katılım düşükse, kararın alınması için katılanların üçte ikisinin olumlu oyu gerekir. Bu, küçük yatırımcıların genel kurula katılmasının ve vekâlet toplamasının etkisini artırır. Genel kurula katılım bu rehberimizde, azlık hakları ise yüzde 5 azlık rehberimizde anlatılmıştır.
Eş Anlı Sermaye Artırımı ve Kontrol Sahiplerinin Yükümlülükleri
Şirketler çoğu zaman sermaye azaltımını, aynı anda yapılacak bir bedelli sermaye artırımıyla birlikte planlar: Önce zarar mahsup edilir, ardından taze kaynak girişi sağlanır. Eş anlı azaltım ve artırım kararı verildiğinde, sermaye tutarında değişiklik olmasa bile esas sözleşmenin sermaye maddesine işlemi açıklayan bir hüküm eklenmesi zorunludur (Pay Tebliği m.19/5); artırıma ilişkin izahname onay başvurusu azaltım başvurusuyla birlikte yapılır (m.19/4).
Azaltımla eş anlı ya da azaltımın sonuçlanmasından itibaren iki yıl içinde yapılacak sermaye artırımlarında iki önemli koruma vardır. Birincisi, yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların yeni pay alma haklarının tamamını kullanması zorunludur ve bu şekilde edindikleri payları, ihraç edilen payların borsada işlem görmeye başlamasından itibaren bir yıl süreyle borsada satamazlar; taahhüt izahnamede yer alır ve bu kişilerden borsa dışında pay alanlar da aynı sınırlamaya tabidir (m.19/12). Yönetim kontrolünün belirlenmesinde oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına sahip olma veya yönetim kurulu üyelerinin salt çoğunluğunu seçme imtiyazı esas alınır (SPKn m.26/2). İkincisi, artırılan payları satın alacak yatırımcılardan, talepleri alınmadan önce ortaklığın genel durumunu açıklayan ve içeriği TSPB tarafından belirlenen risk bildirim formunu imzalamaları istenir (m.19/13). Bedelli artırım ve rüçhan hakkı süreci bedelli sermaye artırımı rehberimizde anlatılmıştır.
Fon Çıkışı Gerektiren Azaltım: Alacaklıların Korunması
Azaltılan sermayenin pay sahiplerine ödeneceği durumlarda TTK’nın alacaklı koruma hükümleri tam olarak uygulanır. Sermayenin azaltılmasına rağmen alacaklıların haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifin şirkette bulunduğu belirlenmedikçe azaltıma karar verilemez (TTK m.473/2). Genel kurul kararından sonra yönetim kurulu kararı şirketin internet sitesine koyar ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile esas sözleşmede öngörülen şekilde yedişer gün arayla üç defa ilan eder; alacaklılar üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde alacaklarını bildirerek ödenmesini veya teminat altına alınmasını isteyebilir, bilinen alacaklılara ayrıca çağrı mektubu gönderilir (m.474/1).
Sermaye ancak bu süre sona erdikten ve bildirilen alacaklar ödendikten veya teminata bağlandıktan sonra azaltılabilir; aksi hâlde alacaklılar, azaltmanın tescilinin ilanından itibaren iki yıl içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde azaltmanın iptalini dava edebilir (m.475/1). Şartlara uyulduğunu gösteren belgeler sunulmadıkça azaltma kararı ticaret siciline tescil edilemez (m.475/4). Azaltma nedeniyle doğacak defter kârı sadece payların yok edilmesinde kullanılabilir (m.473/4) ve sermaye hiçbir şekilde kanuni asgari tutarın altına indirilemez (m.473/5, m.332). Asgari sermaye uyumu bu rehberimizde anlatılmıştır. Kayıtlı sermaye sisteminde bu hükümler çıkarılmış sermayenin azaltılmasına kıyasen uygulanır (m.473/6); kayıtlı sermaye sistemi bu rehberimizde ele alınmıştır.
Fon çıkışlı azaltımda alacaklı koruması
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Karar öncesi | Alacakları karşılayacak aktifin varlığı | TTK m.473/2 |
| İlan | İnternet sitesi, TTSG ve esas sözleşmedeki yer; 7 gün arayla 3 kez | m.474/1 |
| Alacak bildirimi | Üçüncü ilandan itibaren 2 ay | m.474/1 |
| Uygulama | Süre bitimi ve ödeme veya teminattan sonra | m.475/1 |
| Alacaklının iptal davası | Tescilin ilanından itibaren 2 yıl | m.475/1 |
| Tescil | Şartlara uyulduğunu gösteren belgelerle | m.475/4 |
| Asgari sermaye | Kanuni tutarın altına inilemez | m.473/5 |
Pay Sahibinin Hakları ve İtiraz Yolları
Sermaye azaltımına karşı çıkan pay sahibinin elindeki temel araç genel kurul kararına karşı iptal davasıdır. Kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir (TTK m.445). Davayı açabilmek için kural olarak toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy vermek ve muhalefeti tutanağa geçirtmek gerekir; çağrının veya gündemin usulüne uygun olmadığını ya da yetkisiz kişilerin oy kullandığını ileri süren pay sahipleri ise toplantıya katılmamış olsalar dahi dava açabilir (m.446/1).
Sermaye azaltımı kararlarında iptal sebebi olabilecek başlıca aykırılıklar şunlardır: Yönetim kurulu raporunun gündemle birlikte duyurulmaması veya azaltımın nedenlerini ve malvarlığında eksilmeye yol açmayacağını açıklamaması (Pay Tebliği m.19/11-c; TTK m.473/1), SPKn m.29/6 nisabına uyulmaması veya taraf ortakların oy kullanması, oydaki imtiyazların kullanılması (m.19/11-ç), pay sahipleri arasında onaysız eşitsizlik yaratılması (m.19/8), olumsuz denetim görüşü bulunan tabloların esas alınması (m.19/7) ve azaltım tutarının bilanço açığını aşmasına rağmen eş anlı artırım kararı alınmaması (m.19/4). İptal davasının genel esasları genel kurul kararlarının iptali rehberimizde anlatılmıştır.
Azaltımın usulüne uygun sonuçlandırılmasından yönetim kurulu sorumludur (m.19/9); kanun ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden yönetim kurulu üyeleri şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı zarardan sorumludur (TTK m.553/1). Pay sahibi ayrıca SPK’ya başvurarak sürecin mevzuata uygunluğunun incelenmesini talep edebilir. Azaltımın gerekçesi olan zararların nasıl oluştuğu konusunda şüphe varsa, genel kuruldan özel denetim istenmesi de bir seçenektir (TTK m.438).
İptal sebebi olabilecek aykırılıklar
| Aykırılık | Dayanak |
|---|---|
| Yönetim kurulu raporunun duyurulmaması veya eksikliği | Pay Tebliği m.19/11-c; TTK m.473/1 |
| Nisaba uyulmaması, taraf ortakların oy kullanması | SPKn m.29/6 |
| Oydaki imtiyazların kullanılması | m.19/11-ç |
| Özel kurul onayının alınmaması | m.19/11-ç; TTK m.454 |
| Onaysız eşitsizlik | m.19/8 |
| Olumsuz görüşlü tablonun esas alınması | m.19/7 |
| Açığı aşan azaltımda eş anlı artırım yapılmaması | m.19/4 |
| Fon çıkışlı azaltımda alacaklı hükümlerine uyulmaması | TTK m.473/2, 474, 475 |
Kamuyu Aydınlatma ve İçsel Bilgi
Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmeler ihraççılarca kamuya açıklanır (SPKn m.15/1). Sermaye azaltımına ilişkin yönetim kurulu kararı, SPK başvurusu, Kurulun uygun görüşü, genel kurul kararı ve tescil, bu niteliktedir ve KAP’ta açıklanır. Azaltım kararı henüz açıklanmadan bu bilgiye sahip olan yöneticilerin, çalışanların veya danışmanların, bu bilgiye dayanarak şirket paylarında işlem yapması bilgi suistimali suçunu oluşturabilir (SPKn m.106). Pay sahipleri de karar sürecini KAP açıklamaları üzerinden takip etmeli, genel kurul tarihini ve gündemi zamanında öğrenmelidir. Halka açık şirketlerin kamuyu aydınlatma yükümlülükleri bu rehberimizde anlatılmıştır.
Şirketler İçin Kontrol Listesi
Sermaye azaltımını planlayan bir şirketin yönetim kurulu, sürecin her aşamasında mevzuata uyumu belgeleyebilmelidir; çünkü azaltımın usulüne uygun sonuçlandırılmasından yönetim kurulu sorumludur (Pay Tebliği m.19/9). Aşağıdaki liste, en sık gözden kaçan noktaları toplar:
Şirket tarafı kontrol listesi
| Kontrol | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Pay fiyatı nominalin altında mı? | Fon çıkışı gerektirmeyen azaltımın ön şartı | m.19/1 |
| Bilanço açığı onaylı tablodan mı? | Denetlenmiş ve genel kurulca onaylanmış tablo şart | m.19/2 |
| Denetim görüşü olumlu veya şartlı mı? | Olumsuz görüşlü tablo kullanılamaz | m.19/7 |
| Azaltım oranı fiyat sınırına uygun mu? | Aksi hâlde başvuru işleme alınmaz | m.19/1 |
| İmtiyazlar var mı? | Son verme veya pay alım teklifi | m.19/3 |
| Eş anlı artırım gerekli mi? | Açıktan fazla azaltımda zorunlu | m.19/4 |
| Yönetim kurulu raporu hazır mı? | Gündemle duyurulmalı | m.19/11-c; TTK m.473/1 |
| Nisap hesaplandı mı? | Katılım oranına göre üçte iki veya çoğunluk | SPKn m.29/6 |
| Kontrol sahiplerinin taahhüdü alındı mı? | Eş anlı veya 2 yıl içindeki artırımda | m.19/12 |
| KAP açıklamaları planlandı mı? | Her aşama içsel bilgi niteliğinde | SPKn m.15/1 |
Uygulamadan Senaryolar
Senaryo 1: Yüzde 60 azaltım ve eş anlı bedelli artırım. Payları nominalin altında işlem gören bir şirket, bilanço açığını kapatmak için sermayesini yüzde 60 azaltmaya ve eş anlı olarak bedelli artırım yapmaya karar verir. Yatırımcının 10.000 adet payı 4.000 adede düşer, fiyat aynı oranda düzeltilir. Ana ortak rüçhan haklarının tamamını kullanmak ve yeni payları bir yıl borsada satmamak zorundadır (m.19/12). Yatırımcı da bedelli artırıma katılıp katılmayacağına, risk bildirim formunu okuyarak karar verir (m.19/13).
Senaryo 2: Gündemle duyurulmayan rapor. Bir şirket, sermaye azaltımına ilişkin yönetim kurulu raporunu genel kurul gündemiyle birlikte yayımlamaz ve toplantıda ilk kez okur. Genel kurulda olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi, raporun duyurulmamasının Pay Tebliği m.19/11-c ve TTK m.473/1’e aykırı olduğunu ileri sürerek üç ay içinde iptal davası açar.
Senaryo 3: İmtiyazlı paylar korunarak azaltım. Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu seçme imtiyazı olan A grubu paylar korunarak sermaye azaltılmak istenir. Tebliğ uyarınca ya imtiyazlara son verilmeli ya da azaltımdan önce kontrol sahipleri diğer ortaklara pay alım teklifinde bulunmalıdır (m.19/3). Pay alım teklifi yapılmadan azaltım başvurusu ilerletilemez.
Sık Yapılan Hatalar
Sermaye azaltımında sık hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Azaltımı paranın eridiği şeklinde yorumlayıp panik satışı yapmak | Gereksiz zarar | Azaltımın türünü ve oranını incelemek |
| Genel kurula katılmamak | İptal davası hakkının kaybı riski | Katılıp muhalefet şerhi koymak |
| Yönetim kurulu raporunu okumamak | Aykırılıklar gözden kaçar | Raporu gündemle birlikte incelemek |
| Eş anlı artırımdaki risk formunu önemsememek | Bilinçsiz yatırım kararı | Risk bildirim formunu okumak |
| Üç aylık dava süresini kaçırmak | Karar kesinleşir | Karar tarihinden itibaren süreyi izlemek |
| İmtiyaz ve pay alım teklifi kuralını bilmemek | Çıkış hakkı kullanılmaz | m.19/3 kapsamında teklifi takip etmek |
Sermaye Azaltımına İlişkin Genel Kurul Kararının İptali Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, yönetim kurulu raporunun duyurulmadığı ve nisaba uyulmadığı bir sermaye azaltımı kararına karşı pay sahibi tarafından açılacak iptal davası içindir. Somut olaya göre uyarlanmalıdır.
…… ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİNE
DAVACI: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: ……), Adres: ……
VEKİLİ: Av. ……
DAVALI: …… A.Ş., Adres: ……
KONU: Davalı şirketin …../…../2026 tarihli olağanüstü genel kurulunda alınan sermaye azaltımına ilişkin kararın iptali talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Davacının sıfatı ve muhalefeti (TTK m.446/1-a)
Müvekkil, payları Borsa İstanbul’da işlem gören davalı şirketin …… adet payına sahip pay sahibidir. …../…../2026 tarihli genel kurula katılmış, sermaye azaltımına ilişkin gündem maddesine olumsuz oy vermiş ve muhalefetini toplantı tutanağına geçirtmiştir. Dava, karar tarihinden itibaren üç aylık süre içinde açılmaktadır (TTK m.445).
2. Yönetim kurulu raporu gündemle birlikte duyurulmamıştır (Pay Tebliği m.19/11-c; TTK m.473/1)
Sermaye azaltımının nedenlerini, hangi esaslarla yapılacağını, ortaklık malvarlığında eksilmeye yol açmayacağını ve şirkete sağlayacağı faydaları açıklayan yönetim kurulu raporu, en geç gündemle birlikte ortaklara duyurulmalı ve şirket merkezinde incelemeye hazır tutulmalıydı. Rapor gündem ilanında yer almamış, pay sahiplerine ancak toplantı sırasında okunmuştur. Pay sahiplerinin bilgi alarak oy kullanma imkânı ortadan kalkmıştır.
3. Karar nisabına uyulmamıştır (SPKn m.29/6)
Toplantıda oy hakkını haiz payların yarısından azı hazır bulunmuştur. Bu durumda kararın alınması için toplantıya katılan oy hakkını haiz payların üçte ikisinin olumlu oyu gerekirken, karar katılanların salt çoğunluğuyla alınmıştır. Tutanaktaki oy dağılımı bu hususu açıkça göstermektedir.
4. Oydaki imtiyaz kullanılmıştır (Pay Tebliği m.19/11-ç)
Sermaye azaltımı kararı alınırken oydaki imtiyazların kullanılması yasak olduğu hâlde, A grubu paylara tanınan oy imtiyazı kullanılmış ve kararın alınmasında belirleyici olmuştur.
Davalının, azaltımın fon çıkışı gerektirmediği ve pay sahiplerinin ekonomik durumunu değiştirmediği yönündeki olası savunması sonuca etkili değildir; zira Tebliğ ve Kanun, azaltımın türünden bağımsız olarak yönetim kurulu raporunun duyurulmasını ve özel nisabı emredici biçimde düzenlemiştir.
DELİLLER: Genel kurul toplantı tutanağı ve hazır bulunanlar listesi, gündem ilanı ve KAP açıklamaları, esas sözleşme, SPK uygun görüş yazısı, yönetim kurulu raporu, MKK pay sahipliği kayıtları, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
HUKUKİ SEBEPLER: TTK m.445, 446, 473; SPKn m.29/6; Pay Tebliği (VII-128.1) m.19; HMK ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Davalı şirketin …../…../2026 tarihli genel kurulunda alınan sermaye azaltımına ilişkin kararın iptaline, kararın yürütülmesinin dava sonuna kadar geri bırakılmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
Davacı Vekili
Av. ……
Hukukçular Evi Ankara Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Sermaye azaltımı dosyalarında Hukukçular Evi Ankara olarak şirketler için azaltımın türünü ve oranını, bilanço açığının hesabını, imtiyazların durumunu ve eş anlı artırım planını mevzuata uygun şekilde kurguluyor; SPK başvurusunu, yönetim kurulu raporunu, genel kurul gündemini ve tescil sürecini hazırlıyoruz. Pay sahipleri için ise yönetim kurulu raporunu, nisap hesabını ve eşitlik ilkesine uyumu inceliyor, genel kurula katılım ve muhalefet şerhi stratejisini belirliyor, gerekirse iptal davası ve yönetim kurulu sorumluluğu davası açıyoruz. Bize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Borsa şirketi neden sermaye azaltır?
En sık neden, geçmiş yıl zararlarından oluşan bilanço açığını kapatmaktır. Payları borsada nominal değerinin altında işlem gören ortaklıklar, münhasıran bilanço açığını kapatmak amacıyla fon çıkışı gerektirmeyen sermaye azaltımı yapabilir (Pay Tebliği m.19/1).
Sermaye azaltımında param eksilir mi?
Fon çıkışı gerektirmeyen azaltımda şirketten para çıkmaz; yalnızca pay sayısı azaltılır ve borsa fiyatı buna göre düzeltilir (m.19/6). Teorik olarak toplam pay değeriniz değişmez, ancak piyasanın tepkisi fiyatı etkileyebilir.
Hisselerimin sayısı neden azaldı?
Fon çıkışı gerektirmeyen sermaye azaltımı yalnızca pay sayısının azaltılması suretiyle yapılabilir (Pay Tebliği m.19/6). Genel kurul kararının tescilinden sonra azaltılan sermayeye isabet eden paylar MKK’da ihraççı havuz hesabında toplanarak iptal edilir (II-13.1 m.19/1).
Sermaye azaltımı için genel kurulda hangi nisap aranır?
Esas sözleşmede daha ağır nisap yoksa, toplantı nisabı aranmaksızın genel kurula katılan oy hakkını haiz payların üçte ikisinin olumlu oyu gerekir; oy hakkını haiz payların en az yarısı hazırsa katılanların çoğunluğu yeterlidir (SPKn m.29/6).
İmtiyazlı paylar sermaye azaltımında nasıl etkilenir?
Fon çıkışı gerektirmeyen azaltımda imtiyazlara esas sözleşme değişikliğiyle son verilmesi gerekir; son verilmeyecekse kontrol sahipleri veya imtiyazlı pay sahipleri azaltımdan önce diğer ortaklara pay alım teklifinde bulunmak zorundadır (Pay Tebliği m.19/3). Genel kurulda oydaki imtiyazlar kullanılamaz (m.19/11-ç).
Sermaye azaltımıyla birlikte bedelli artırım yapılırsa ne olur?
Eş anlı veya azaltımdan sonraki iki yıl içinde yapılan artırımlarda yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların yeni pay alma haklarının tamamını kullanması zorunludur ve bu payları bir yıl süreyle borsada satamazlar; yatırımcılara TSPB risk bildirim formu imzalatılır (Pay Tebliği m.19/12-13).
Yönetim kurulu raporu zorunlu mu?
Evet. Azaltımın nedenlerini, esaslarını, malvarlığında eksilmeye yol açmayacağını ve şirkete faydalarını açıklayan yönetim kurulu raporu gündemle birlikte duyurulmalı, incelemeye hazır tutulmalı ve genel kurulca onaylanmalıdır (Pay Tebliği m.19/11-c; TTK m.473/1).
Şirket alacaklılarının hakları ne olur?
Fon çıkışı gerektiren azaltımda alacaklılara üç kez ilanla çağrı yapılır ve iki ay içinde alacaklarını bildirenlere ödeme veya teminat sağlanmadan sermaye azaltılamaz (TTK m.474-475). Fon çıkışı gerektirmeyen azaltımlarda bu hükümler uygulanmaz (Pay Tebliği m.19/10).
Sermaye azaltımı kararına itiraz edebilir miyim?
Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararına karşı, toplantıda olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir (TTK m.445-446).
Sermaye azaltımı pay sahipleri arasında eşitsizlik yaratabilir mi?
Tebliğ, pay sahipleri arasında eşitsizlik yaratmayacak bir yöntemin belirlenmesini esas alır; eşitsizlik yaratacak bir yöntem planlanıyorsa aleyhine eşitsizlik yaratılan pay sahiplerinin tamamının onayı gerekir (Pay Tebliği m.19/8).
Sermaye azaltımından sonra hisselerimi satabilir miyim?
Evet. Azaltım, pay sahiplerine genel bir satış yasağı getirmez; paylar MKK işlemi ve fiyat düzeltmesinden sonra borsada işlem görmeye devam eder. Satış yasağı yalnızca eş anlı veya iki yıl içindeki artırımda yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların yeni payları için öngörülmüştür (Pay Tebliği m.19/12).
Olumsuz denetim görüşü olan tabloyla sermaye azaltılabilir mi?
Hayır. Bağımsız denetçinin olumsuz görüş bildirdiği veya görüş vermekten kaçındığı finansal tablolar sermaye azaltımına esas alınamaz (Pay Tebliği m.19/7).
İlgili Rehberler
- SPK Hukuk Rehberi
- Bedelli sermaye artırımı ve tahsisli satış
- Genel kurul kararlarının iptali ve butlan
- Borsa şirketinde yüzde 5 azlık hakları
- Sermaye kaybı ve kâr dağıtımı
- Zorunlu pay alım teklifi
- Kayıtlı sermaye sistemi
- Önemli nitelikteki işlemler ve ayrılma hakkı
- Temettü hakkı
- Sermaye işlemlerinde vergilendirme
Sermaye azaltımı
Şirket tarafında süreç tasarımı, pay sahibi tarafında itiraz ve iptal davasında yanınızdayız: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppHalka açık şirketlerde sermaye işlemleri
Sermaye azaltımı, eş anlı artırım, bedelli artırım, rüçhan hakkı kısıtlaması, imtiyazların kaldırılması ve pay alım teklifi süreçlerinde şirket ve pay sahibi vekilliği; genel kurul kararlarına karşı iptal davaları. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik sermaye piyasası hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Halka Arz Yatırımcı Rehberi · Tüm hukuk dalları


