Adi Ortaklık ve Şahıs Şirketlerinde Ortağın Ölümü: Kendiliğinden Sona Erme ve Mirasçının Hakları

Sermaye şirketlerinde pay, ölümle birlikte mirasçıya geçer. Şahıs şirketlerinde ve adi ortaklıkta ise sonuç tersinedir: ölüm, kural olarak ortaklığı sona erdirir. Mirasçı ortak olmaz; tasfiye payının alacaklısı olur. Sözleşmede bir devam kaydı bulunup bulunmaması, bu sonucu tümüyle değiştirir.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Temel Ayrım: Sermaye Şirketi mi, Şahıs Şirketi mi?

TTK m.124 uyarınca ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerdir. Aynı maddede kollektif ile komandit şirket şahıs şirketi; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi sayılır.

Bu ayrım mirasta belirleyicidir. Sermaye şirketlerinde ortağın kişiliği önemli değildir; pay bir mal varlığı değeridir ve mirasçıya geçer. Şahıs şirketlerinde ise ortaklık kişisel güven ilişkisine dayanır; bu nedenle ölüm ortaklığı sona erdirir.

Ortaklık türüne göre ölümün sonucu

Adi Ortaklık: TBK m.639/2

İkinci bent, miras bakımından kilit hükümdür. Ölüm bir infisah sebebidir; yani ortaklık kendiliğinden dağılır. Bunun için ayrıca bir karara, bildirime veya ortakların ölümden haberdar olmasına gerek yoktur. Ortaklık, ölüm anında tasfiye aşamasına girer.

Devam Kaydının Üç Biçimi

Ortaklık sözleşmelerinde devam kaydı farklı biçimlerde düzenlenebilir ve her biri mirasçı için farklı sonuç doğurur.

Devam kaydı biçimleri ve sonuçları

Uygulamada en sık görülen, kalan ortaklarla devam kaydıdır. Bu kayıt, işletmenin sürmesini sağlarken mirasçıyı ortaklık dışında bırakır. Mirasçı bu hâlde ortak olmayı talep edemez; ancak tasfiye payının doğru hesaplanmasını isteyebilir.

Devam kaydında tasfiye payının hesap yöntemi de öngörülebilir. Örneğin “ayrılan ortağın payı son bilanço değeri üzerinden ödenir” gibi bir hüküm bulunabilir. Bu tür hükümler geçerlidir; ancak payın gerçek değeriyle arasında aşırı oransızlık bulunması hâlinde TMK m.2 çerçevesinde denetlenebilir.

Tasfiye ve Tasfiye Payı

Bu hükmün mirasçı bakımından iki sonucu vardır:

• Aynen iade yoktur. Miras bırakan ortaklığa bir taşınmaz koymuşsa, mirasçı o taşınmazı aynen geri isteyemez; katılım payına biçilen değeri talep eder.
• Sıra bellidir. Önce ortaklık borçları ödenir, sonra avanslar ve giderler iade edilir, sonra katılım payları geri verilir; artan varsa kazanç olarak paylaşılır.

Mirasçı, tasfiyeye miras bırakanın yerine katılır. Diğer ortaklar tasfiyeden kaçınıyor veya hesap vermiyorsa, mirasçı hâkimden kayyım atanmasını isteyebilir.

Kollektif Şirket: TTK m.243

Madde, TBK m.639 ve m.640’a doğrudan atıf yapar. Bu atıf nedeniyle, sözleşmede aksi öngörülmedikçe ortağın ölümü kollektif şirket için de sona erme sebebi oluşturur.

Kollektif şirkette mirasçının konumu, adi ortaklıktakiyle paraleldir: ortak sıfatını kazanmaz, tasfiye payının alacaklısı olur. Ancak tasfiye süreci daha kurumsaldır; şirket tüzel kişiliği tasfiye amacıyla sınırlı olarak devam eder ve ticaret unvanına “tasfiye hâlinde” ibaresi eklenir.

Bu hüküm mirasçıya somut bir denetim imkânı verir. Mirasçı, tasfiye memurunun atanmasına ve görevden alınmasına ilişkin kararlara katılabilir, tasfiye memuruna verilecek talimatlarda söz sahibi olur.

Komandit Şirket: Komandite ve Komanditer Ayrımı

Hüküm, komandit şirkette iki ortak tipi arasında ayrım yapar:

• Komandite ortak. Şirket borçlarından sınırsız sorumludur ve kişiliği şirket açısından belirleyicidir. Ölümü, sözleşmede aksi öngörülmedikçe sona erme sebebidir.
• Komanditer ortak. Sorumluluğu koyduğu sermaye ile sınırlıdır; daha çok yatırımcı konumundadır. Ölümü şirketin devamını etkilemez ve payı mirasçılara geçer.

Bu nedenle komandit şirket dosyasında ilk tespit edilecek husus, miras bırakanın hangi tip ortak olduğudur. Bu bilgi ticaret sicil kayıtlarından ve şirket sözleşmesinden çıkarılır.

... ( ) ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

DAVACI    : ...  (TC: ...)
VEKİLİ    : Av. ...
DAVALILAR : ...  (diğer ortaklar)

KONU : Ortağın ölümü ile sona eren adi ortaklığın TASFİYESİ ile
müvekkilin TASFİYE PAYININ tahsili istemimizdir.

DAVA DEĞERİ : Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik
... TL (HMK m.107 uyarınca belirsiz alacak davası)

AÇIKLAMALAR :

1. Müvekkilin murisi ... ile davalılar, .../.../.... tarihli sözleşme ile
   ... işini yürütmek üzere ADİ ORTAKLIK kurmuşlardır. Muris ortaklıkta
   ... oranında pay sahibidir.

2. Muris .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Müvekkil, ... Sulh Hukuk
   Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık belgesi uyarınca murisin
   mirasçısıdır.

3. TBK m.639/2 uyarınca "Sözleşmede ortaklığın MİRASÇILARLA SÜRDÜRÜLMESİ
   konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesiyle" ortaklık sona
   erer. Taraflar arasındaki sözleşmede bu yönde bir hüküm bulunmamaktadır.

4. Bu itibarla adi ortaklık, murisin ölüm tarihi olan .../.../2026
   itibarıyla KENDİLİĞİNDEN SONA ERMİŞ ve tasfiye aşamasına girmiştir.

5. Buna rağmen davalılar ortaklık faaliyetini sürdürmekte, tasfiye
   işlemlerine başlamamakta ve müvekkile hesap vermemektedir.

6. TBK m.644 uyarınca tasfiye bütün ortakların elbirliğiyle yapılır.
   Davalıların tasfiyeden kaçınması karşısında mahkemenizce tasfiye
   memuru atanması gerekmektedir.

7. TBK m.642 uyarınca ortaklığın borçları ödendikten ve ortakların
   avansları, giderleri ile katılım payları geri verildikten sonra kalan
   kazanç ortaklar arasında paylaşılır. Müvekkil, murisin payına düşen
   tasfiye payının alacaklısıdır.

8. Ortaklığın malvarlığı, alacakları, borçları ve kazanç durumunun
   bilirkişi incelemesiyle tespiti gerekmektedir.

HUKUKİ SEBEPLER : 6098 s. TBK m.620, 633, 639, 640, 642, 644;
4721 s. TMK m.599, 640, 641; 6100 s. HMK m.107 ve ilgili sair mevzuat.

DELİLLER : Adi ortaklık sözleşmesi, mirasçılık belgesi, ortaklığa ait
ticari defter ve kayıtlar, banka hesap hareketleri, vergi dairesi
kayıtları, ortaklık adına kayıtlı taşınmaz ve araç kayıtları, keşif,
bilirkişi incelemesi, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.

TALEP SONUCU :

1- Taraflar arasındaki adi ortaklığın murisin ölümü ile TBK m.639/2
   uyarınca SONA ERDİĞİNİN TESPİTİNE,

2- TBK m.644 uyarınca ortaklığın TASFİYESİNE ve gerekirse TASFİYE MEMURU
   ATANMASINA,

3- Ortaklığın malvarlığı, alacak ve borçlarının bilirkişi marifetiyle
   tespitine,

4- Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla, müvekkile düşen
   TASFİYE PAYININ ölüm tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle
   birlikte davalılardan tahsiline,

5- Davalıların ortaklık mal varlığını elden çıkarmasının önlenmesi
   bakımından İHTİYATİ TEDBİR kararı verilmesine,

6- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                    Davacı Vekili
                                                       Av. ...

Fiilen Devam Eden Ortaklık Sorunu

Uygulamada en sık karşılaşılan durum şudur: ortaklık kanunen sona ermiştir, ancak kalan ortaklar işletmeyi sürdürmeye devam etmektedir. Mirasçı, ölümden yıllar sonra durumu fark eder.

Bu hâlde iki ihtimal değerlendirilir:

• Örtülü devam anlaşması. Mirasçı da faaliyete katılmış, kar payı almış veya işletmeye katkıda bulunmuşsa, tarafların örtülü olarak ortaklığın devamını kararlaştırdığı sonucuna varılabilir.
• Tasfiyesiz fiilî sürdürme. Mirasçı sürece hiç dâhil olmamışsa, ortaklık kanunen sona ermiştir ve kalan ortaklar tasfiye yükümlülüğünü yerine getirmemiştir. Bu hâlde mirasçı, ölüm tarihi itibarıyla tasfiye payını ve ayrıca ölümden sonraki dönemde ortaklık mal varlığının kullanılmasından doğan talepleri ileri sürebilir.

İkinci ihtimalde önemli olan, tasfiye payının hangi tarihe göre hesaplanacağıdır. Ortaklık ölüm tarihinde sona erdiğinden hesap bu tarih itibarıyla yapılır; ancak ortaklık mal varlığının sonraki dönemde kullanılması ayrı bir talep konusu oluşturabilir.

Ferdi İşletmenin Mirası

Miras bırakan bir ortaklığın değil, kendi adına kayıtlı bir ferdi işletmenin sahibiyse durum farklıdır. Ferdi işletme ayrı bir tüzel kişilik değildir; işletmenin mal varlığı doğrudan tacirin mal varlığıdır.

Bu nedenle TMK m.599 uyarınca işletme, bir bütün olarak mirasçılara geçer. Mirasçıların önünde üç seçenek vardır:

1. Faaliyete devam etmek. Mirasçılar işletmeyi birlikte işletebilir; bu hâlde aralarında fiilen bir adi ortaklık ilişkisi doğar.
2. Bir mirasçıya özgülemek. Miras paylaşımında işletme bir mirasçıya verilir, diğerlerine payları ödenir.
3. Tasfiye veya devir. İşletme kapatılır ya da bütün olarak üçüncü kişiye devredilir.

Her hâlde ticaret siciline ve vergi dairesine bildirim yapılması gerekir. Ayrıca işletmenin borçlarından TMK m.641 uyarınca mirasçıların kişisel ve müteselsil sorumluluğu doğar; borca batık işletmelerde mirasın reddi süresi dikkatle takip edilmelidir.

Dosya Açılışında Kontrol Listesi

Şahıs şirketi veya adi ortaklık mirası dosyalarında ilk hafta yapılması gerekenler, sonraki tüm süreci belirler.

1. Ortaklık türünü tespit edin. Ticaret sicil kayıtlarından veya vergi dairesi mükellefiyet kaydından. Adi ortaklıkta sicil kaydı bulunmayabilir; vergi dairesi kaydı esas alınır.
2. Ortaklık sözleşmesini temin edin. Devam kaydı olup olmadığı bu belgeden anlaşılır. Yazılı sözleşme yoksa kanun kuralı uygulanır.
3. Komandit şirkette ortak tipini belirleyin. Miras bırakan komandite mi komanditer mi? Sonuç tümüyle değişir.
4. Ortaklık mal varlığını çıkarın. Taşınmazlar, araçlar, makine ve teçhizat, stoklar, alacaklar, banka hesapları.
5. Ortaklık borçlarını tespit edin. Banka kredileri, ticari borçlar, vergi ve SGK borçları, kefaletler.
6. Tereke borca batık mı değerlendirin. Batıksa mirasın reddi için üç aylık süre işlemeye başlamıştır.
7. Ticari defterler için müzekkere talep edin. Yevmiye, defter-i kebir, envanter defterleri ve son bilançolar.
8. Faaliyetin sürüp sürmediğini tespit edin. Sürüyorsa örtülü devam anlaşması tartışması doğar.
9. İhtiyati tedbir değerlendirin. Ortaklık mal varlığının elden çıkarılma riski varsa tapu ve araç kayıtlarına tedbir istenmelidir.
10. Delil tespiti gerekip gerekmediğini değerlendirin. Kayıtların kaybolma riski varsa HMK m.400 vd. uyarınca dava açılmadan tespit istenebilir.

Dosya açılışında toplanacak belgeler

Sık Yapılan Hatalar

• Ortaklık türünü belirlemeden hareket etmek. Sermaye şirketi ile şahıs şirketinde sonuç birbirinin tersidir.
• Sözleşmeyi incelememek. Devam kaydı varsa ortaklık sona ermez; yoksa kanun kuralı uygulanır.
• Ortak sıfatı talep etmek. Devam kaydı yoksa mirasçı ortak olmaz; tasfiye payı alacaklısıdır.
• Katılım payını aynen istemek. TBK m.642 uyarınca aynen iade değil, biçilen değer istenebilir.
• Komandite-komanditer ayrımını atlamak. Komanditerin ölümü şirketi sona erdirmez.
• Tasfiye memuru atanmasını istememek. Diğer ortaklar tasfiyeden kaçınıyorsa hâkimden kayyım istenebilir.
• Delil toplamayı geciktirmek. Adi ortaklıklarda kayıtlar hızla ulaşılamaz hâle gelir.
• Borç sorumluluğunu göz ardı etmek. TMK m.641 uyarınca mirasçılar ortaklık borçlarından da sorumludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Adi ortaklıkta ortak ölürse ne olur?

TBK m.639/2 uyarınca sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesiyle ortaklık sona erer. Sona erme kendiliğinden gerçekleşir; ayrıca bir karara veya bildirime gerek yoktur.

Mirasçı adi ortaklığa ortak olur mu?

Sözleşmede devam kaydı yoksa olmaz. Ortaklık tasfiye aşamasına girer ve mirasçı, ortaklığın tasfiyesi sonucunda miras bırakana düşecek tasfiye payının alacaklısı olur. Devam kaydı varsa mirasçı ortak sıfatını kazanabilir.

Devam kaydı nedir?

Ortaklık sözleşmesine konulan ve ortaklardan birinin ölümü hâlinde ortaklığın mirasçılarla veya kalan ortaklar arasında süreceğini öngören hükümdür. Bu kayıt, TBK m.639/2’deki sona erme sonucunu bertaraf eder.

Tasfiye payı nasıl hesaplanır?

Ortaklığın malvarlığı belirlenir, borçlar ödenir ve kalan tutar ortaklar arasında sözleşmeye, sözleşmede hüküm yoksa kanuna göre paylaştırılır. TBK m.642 uyarınca katılım payı olarak bir şeyin mülkiyetini koyan ortak, o şeyi aynen geri alamaz; koyduğu katılım payına biçilen değeri isteyebilir.

Tasfiye kim tarafından yapılır?

TBK m.644 uyarınca tasfiye bütün ortakların elbirliğiyle yapılır. Ortaklar tasfiye işlerini yürütmek üzere tasfiye görevlisi atayabilirler. Anlaşma sağlanamazsa mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.

Kollektif şirkette ortağın ölümü sona erme sebebi midir?

TTK m.243 uyarınca kollektif şirketler, 253. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla Türk Borçlar Kanununun 639 ve 640. maddelerinde öngörülen sebeplerle ve maddede yazılı sebeplerle sona erer. Bu atıf nedeniyle ortağın ölümü, sözleşmede aksi öngörülmedikçe sona erme sebebi oluşturur.

Komandit şirkette durum farklı mı?

Evet. TTK m.328 uyarınca kollektif şirketlerin sona ermesine ilişkin hükümler komandit şirketlerde de uygulanır; ancak şirket sözleşmesinde aksine bir hüküm bulunmadıkça komanditerin ölümü veya kısıtlanması şirketin sona ermesi sonucunu doğurmaz.

Neden komanditer ile komandite farklı?

Komandite ortak şirket borçlarından sınırsız sorumludur ve kişiliği şirket açısından belirleyicidir. Komanditer ise sorumluluğu koyduğu sermaye ile sınırlı, daha çok yatırımcı konumundaki ortaktır. Bu nedenle komanditerin ölümü şirketin devamını etkilemez.

Tasfiyede mirasçının hakları nelerdir?

TTK m.286/2 uyarınca tasfiye memurlarının atanmaları ve görevden alınmaları veya onlara verilecek talimatla ilgili kararlara katılma hakkı, bir ortağın ölümünde mirasçılara aittir. Mirasçılar bu yolla tasfiye sürecini denetleyebilir.

Şirket faaliyetine fiilen devam ediyorsa ne olur?

Sona erme sebebi gerçekleşmiş olmasına rağmen ortaklık fiilen sürdürülüyorsa, tarafların örtülü olarak devamı kararlaştırdığı sonucuna varılabilir. Bu durum somut olaya göre değerlendirilir ve mirasçının konumu buna göre belirlenir.

Mirasçı ortaklığın feshini isteyebilir mi?

Sözleşmede devam kaydı bulunması ve mirasçının ortak olması hâlinde, haklı sebeplerin varlığında mahkemeden fesih istenebilir. TBK m.639/7 uyarınca haklı sebeplerin varlığında mahkeme kararıyla sona erme mümkündür.

Ölen ortağın borçlarından mirasçı sorumlu mu?

TMK m.641 uyarınca mirasçılar miras bırakanın borçlarından kişisel olarak ve müteselsilen sorumludur. Ortaklık borçları bakımından da bu kural geçerlidir. Tereke borca batıksa mirasın reddi değerlendirilmelidir.

Ticari işletme mirasçılara nasıl geçer?

Gerçek kişi tacirin ölümü hâlinde işletme bir bütün olarak mirasçılara geçer. Mirasçılar işletmeyi birlikte işletmeye devam edebilir, tasfiye edebilir veya devredebilir. Ticaret siciline bildirim yapılması gerekir.

Tasfiye payı tenkise tabi olabilir mi?

Miras bırakan ortaklık payını sağlığında karşılıksız devretmişse, bu kazandırma TMK m.565 kapsamında tenkise tabi olabilir. Hesapta payın ölüm tarihindeki gerçek değeri esas alınır.