Veteriner Hatası Yüzünden Evcil Hayvanım Zarar Gördü/Öldü

İlişkinin niteliği: sonuç değil özen borcu

Veteriner hekim ile hayvan sahibi arasındaki ilişki, insan hekimliğinde olduğu gibi kural olarak vekâlet sözleşmesi niteliğindedir. Bunun doğrudan bir sonucu vardır: vekâlet ilişkisine dayanan tedavi amaçlı sözleşmelerde belirli bir sonuç garantisi bulunmaz; asıl amaç iş ve işlemlerin özenle yürütülmesidir.

Yani “iyileşeceğini söylemişti, ölmedi mi?” tek başına yeterli değildir. Tazminat için hekimin özen borcunu ihlal ettiğinin ortaya konması gerekir.

Yargı kararlarına göre veterinerlikte malpraktis ölçütleri üçtür:

1. Veteriner hekimin eylemleri, ortalama bir veteriner hekimin sağlayacağı mesleki standartların altına düşmüş olmalıdır,
2. Müdahale ile zarar arasında illiyet bağı bulunmalı, zarar tesadüfen doğmamış olmalıdır,
3. Hayvan sahibinin kusuru bulunmamalı ya da az olmalıdır.

Üçüncü ölçüt iki yönlü işler. Hayvan sahibinin kusuru — hastalık belirtilerini geç bildirmek, önerilen tedaviyi uygulamamak, kontrole götürmemek — tazminatta indirim sebebidir; ancak hekimin eklenen bir kusuru ispatlanırsa sorumluluk yine doğar.

Sorumluluk iki zemine birden dayandırılabilir: taraflar arasındaki sözleşmeye ya da TBK m.49 uyarınca haksız fiil hükümlerine. Dilekçenin her iki dayanağı da içerecek biçimde kurulması yerinde olur.

Komplikasyon savunmasının sınırı

Kliniklerin en sık başvurduğu savunma “bu bir komplikasyondu” biçimindedir. Ayrımı ve sınırını bilmek gerekir.

Komplikasyon, tıbbi müdahalenin doğasında olan öngörülebilir risklerdir. Malpraktis ise hekimin özen yükümlülüğünü ihlal etmesi sonucu doğan zarardır. Usul ve esaslara uygun yapılan müdahale sonucu ortaya çıkan komplikasyon kural olarak sorumluluk doğurmaz.

Ancak kritik nokta şudur: yönetim hatası varsa komplikasyon da malpraktise dönüşebilir. Komplikasyonun malpraktis olarak nitelendirilmemesi için, hekimin bu durumu özenle ve mesleki standartlara uygun biçimde yönetmesi gerekir.

Pratik karşılığı: ameliyat sırasında beklenen bir kanama oluşması komplikasyon olabilir; ancak buna zamanında ve doğru müdahale edilmemesi, hayvanın gözlem altında tutulmaması ya da acil sevk gerektiğinde sevk edilmemesi malpraktistir. Bu nedenle dosyada sorulacak asıl soru “komplikasyon mu?” değil, “komplikasyon doğru yönetildi mi?” sorusudur.

Kliniğin kendi kusuru da vardır. Veteriner hekim, zararın doğmaması için çalışanını seçerken ve çalıştırırken gerekli özeni gösterdiğini ve klinikte organizasyonel bir sorun bulunmadığını ispatlarsa sorumluluktan kurtulur; ispatlayamazsa müteselsilen sorumludur ve ödediğini kusuru oranında personele rücu edebilir.

Organizasyon kusuru sayılan hâller arasında; mama ve yataklı bakım hizmetlerinden kaynaklanan sorunlar, yardımcı personele uygun malzeme ve araç sağlanmaması, yardımcının aşırı iş yükü altında çalıştırılması ile klinikteki tıbbi alet ve makinelerdeki arıza veya eskilik gösterilmektedir.

Aydınlatılmış onam: tek başına dava sebebi

Bu, dosyaların çoğunda gözden kaçan ve en güçlü dayanağı oluşturan noktadır.

Aydınlatılmış onamın eksik veya hatalı alındığı hâllerde, müdahale tıbbi açıdan kusursuz icra edilmiş olsa dahi hukuki sorumluluk doğabilmektedir. Bu, malpraktis davalarında çoğu zaman tek başına da yeterli temel oluşturan bağımsız bir dava sebebidir.

Veteriner hekimler bakımından da aynı yükümlülük geçerlidir: hayvana müdahalede bulunmadan önce sahibini aydınlatmalı ve onam imzası almalıdır. Aydınlatmanın kapsamı; müdahalenin amacı, niteliği, olası sonuçları ve riskleridir. Onamın müdahale öncesinde alınması gerekir.

Bu nedenle dosyanızda mutlaka şu soruları sorun: operasyon öncesi risklerden söz edildi mi? Alternatif tedavi seçenekleri anlatıldı mı? Anestezi riski bildirildi mi? İmzalattıkları form gerçekten bilgilendirici miydi, yoksa matbu bir sorumsuzluk metni miydi? Yaşlı ya da kronik hastalığı olan bir hayvanda ek riskler açıklandı mı?

Matbu form yeterli olmayabilir. “Her türlü sonuçtan klinik sorumlu değildir” biçimindeki genel ifadeler aydınlatma yükümlülüğünü karşılamaz; aydınlatma somut hayvana ve somut müdahaleye ilişkin olmalıdır.

Onam belgesini isteyin. Hasta dosyası, anestezi kaydı, tahlil ve görüntüleme sonuçları ile onam formunun tam bir örneğini yazılı olarak talep edin; verilmemesi kliniğin aleyhine değerlendirilebilir.

Talepler, ceza boyutu ve süreç

Maddi tazminat kalemleri: tedavi masrafları, hatalı müdahale sonucunda oluşan ek tedavi masrafları, defin giderleri ve hayvandan bir gelir elde ediliyorsa yoksun kalınan gelir.

Manevi tazminat da talep edilebilir — hatalı tıbbi müdahale sonucunda hayvan sahibinde ortaya çıkan elem, keder ve üzüntünün giderilmesi amacıyla. Dürüst bir uyarı gerekir: hayvanların hukuki statüsü hukukumuzda hâlâ tartışmalıdır ve bu, manevi tazminat taleplerinin değerlendirilmesini etkilemektedir. Talep edilmesi gerekir, ancak sonucun dosyanın somut özelliklerine bağlı olduğu bilinmelidir.

Ceza boyutu ayrıca değerlendirilir. Hayvanların eşya olarak kabul edildiği yaklaşımda, koşulları varsa TCK m.151 mala zarar verme suçu gündeme gelebilir; bu suç şikâyete bağlıdır ve dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasını gerektirir. Ayrıca hayvanları koruma mevzuatı kapsamındaki idari yaptırımlar da değerlendirilmelidir.

Meslek örgütüne şikâyet edilebilir. Veteriner hekimler odasına yapılacak başvuru disiplin süreci başlatır; burada alınan tespitler tazminat davasında delil olarak kullanılabilir.

Görevli mahkeme: özel klinik veya muayenehanede verilen hizmette hayvan sahibi tüketici konumunda kabul edildiğinden uyuşmazlık tüketici mahkemesinde görülür; dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Ticari işletme kapsamındaki hayvanlar bakımından genel hükümlere gidilir.

Zamanaşımı: haksız fiile dayanan taleplerde zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl; sözleşmeye dayanan taleplerde ise sözleşmenin niteliğine göre belirlenen süre uygulanır. Bu nedenle talebin her iki dayanakla birlikte kurulması lehinizedir.

Toplanacak belgeler: hasta dosyası ve tüm klinik kayıtları, aydınlatılmış onam formu, anestezi ve operasyon kayıtları, tahlil ve görüntüleme sonuçları, reçeteler, ödeme belgeleri, ikinci bir veteriner hekimden alınacak görüş, varsa otopsi (nekropsi) raporu, klinikle yapılan yazışmalar ve tanık bilgileri.

Nekropsi kritiktir. Ölüm hâlinde, defin öncesinde bağımsız bir kurumda otopsi yaptırılması ölüm sebebini ve illiyet bağını ortaya koyan tek güvenilir yoldur; bu fırsat kaçırıldığında dosya büyük ölçüde zayıflar.