İzinsiz Kripto Platformu İşletmenin Cezası: 3-5 Yıl Hapis (m.109/A)

7518 sayılı Kanun’un getirdiği en sert değişikliklerden biri, izinsiz kripto platformu işletmeyi hapis cezası gerektiren bir suça dönüştürmesidir. Bu rehberde izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı suçunu, cezasını ve kapsamını web-doğrulamalı biçimde açıklıyoruz.

Suçun cezası (m.109/A)

SPKn’ye 7518 sayılı Kanun ile eklenen m.109/A uyarınca; izin almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyetinde bulunan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri, üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Bu, kripto alanındaki en temel cezai yaptırımdır ve lisanssız/denetimsiz platformları önlemeyi amaçlar.

Suçun kapsamı: sadece borsa değil

Suç, dar anlamda “borsa işletmek” ile sınırlı değildir. Kripto varlıkların alım-satımı, takası, transferi ve saklanması ile özel anahtarların saklanması ve yönetimi de KVHS faaliyetidir. Dolayısıyla izinsiz saklama (custody) veya transfer hizmeti sunmak da bu suçu oluşturabilir.

Kullanıcının durumu

Önemli bir ayrım: m.109/A’daki suç, hizmeti izinsiz sunan taraftadır. Kripto alıp satan sıradan kullanıcı için bu suç bakımından ceza öngörülmemiştir. Ancak bu, izinsiz platform kullanmanın risksiz olduğu anlamına gelmez: izinsiz platformda doğan mağduriyetlerde Türkiye’deki hukuki koruma mekanizmaları büyük ölçüde devre dışı kalır.

Daha ağır fiil: zimmet

İzinsiz faaliyetten ayrı ve çok daha ağır bir fiil, müşteri varlıklarının usulsüz kullanılmasıdır. Faaliyet izni kaldırılan bir KVHS’nin yönetim veya kontrolünü elinde bulunduran ortakların, KVHS’nin veya müşterilerin kaynaklarını kendilerinin/başkalarının menfaatine kullandırarak zarara uğratması zimmet olarak kabul edilir; bu fiil için on iki yıldan yirmi iki yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülür.

İlgili diğer yaptırımlar

Platform içindeki manipülatif işlemler SPKn m.104’teki piyasa bozucu eylem yaptırımlarına tabidir. Ayrıca kripto üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılıklar TCK m.157-158 (nitelikli dolandırıcılık) kapsamında değerlendirilir. Tüzel kişilere ise güvenlik tedbiri olarak faaliyet izninin iptali ve malvarlığına el koyma gündeme gelebilir.

Suç ve Yaptırım

2 Temmuz 2024 tarihinde yürürlüğe giren 7518 sayılı Kanun ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetim yetkisi altına alınmış; izinsiz faaliyet ayrı bir suç tipi olarak düzenlenmiştir.

Failin belirlenmesi bakımından önemli nokta: Suç yalnızca gerçek kişiler için değil, tüzel kişilerin yetkilileri bakımından da öngörülmüştür. Şirket yapısı arkasına saklanmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

İzin rejiminin bütünü ve faaliyet şartları için kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve SPK izni ile 7518 sayılı Kanun ve lisans rejimi; genel çerçeve için kripto varlık hukuku rejimi.

Kapsam: «Her Türlü Ortam»

Kapsamın genişliği, uygulamada en çok yanılgıya yol açan konudur. Kurulun duyurusundaki ifade nettir.

Kripto varlıkların alım satımı, takas, transfer ve bunların gerektirdiği saklama hizmeti ile kripto varlıkların veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimi faaliyetlerinin bir veya birkaçının düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edildiği her türlü ortam Kanun kapsamına girmektedir.

Üç ifade ayrı ayrı önemlidir:

• «Bir veya birkaçı» — sayılan faaliyetlerin tamamını yapmak gerekmez. Yalnızca transfer veya yalnızca saklama hizmeti sunmak da kapsama girer.
• «Düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet» — arızi ve kişisel işlemler ile süreklilik arz eden faaliyet ayrılır. Ölçüt, düzenlilik ve kazanç amacıdır.
• «Her türlü ortam» — belirli bir teknik yapı veya platform biçimi aranmaz. İnternet sitesi, mobil uygulama, mesajlaşma grubu veya başka bir ortam üzerinden yürütülmesi sonucu değiştirmez.

Sadece Borsa İşletmek Değil

Yaygın kanı, bu suçun yalnızca «kripto borsası» işletenleri ilgilendirdiğidir. Oysa kapsam çok daha geniştir.

• İzinsiz saklama hizmeti tek başına suç oluşturabilir.
• İzinsiz transfer hizmeti de aynı kapsamdadır.
• Özel anahtar yönetimi ayrıca sayılmıştır; müşterinin varlığına erişim sağlayan anahtarı elinde tutan yapı, varlığın kendisini tutmasa dahi kapsamdadır.
• Aracılık modelleri dikkatle değerlendirilmelidir; işlemi kendi üzerinden yürüten her yapı bu tanımlara girebilir.

Uygulamadaki tipik risk alanları: Birebir alım satım aracılığı yapan gruplar, «yatırım havuzu» adı altında toplanan varlıklar, müşteri adına cüzdan yöneten danışmanlık yapıları ve komisyon karşılığı transfer hizmeti sunan kişiler.

Kurul tarafından yayımlanan listelerin anlamı sıkça yanlış anlaşılmaktadır — SPK listesinde yer almak lisans anlamına gelir mi.

Yurt Dışı Platformlar da Kapsamda

Kanun, yurt dışında kurulu olmayı bir koruma kalkanı olmaktan çıkarmıştır.

Kanunun ifadesi: Yurt dışında yerleşik platformlar tarafından Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyette bulunulması ya da Kurulca yapılacak düzenlemeler kapsamında kripto varlıklara ilişkin yasaklanmış bir faaliyetin Türkiye’de yerleşik kişilere sunulması da izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayılır.

Türkiye’ye yönelmenin göstergeleri:

Bunun anlamı: Sunucusu ve şirketi yurt dışında bulunan bir platform, Türkçe arayüz sunuyor ve Türkiye’deki kişilere hizmet veriyorsa, izin rejiminin dışında sayılmaz. Türkiye’de yerleşik kişi veya kurumlar aracılığıyla sunum yapılması da aynı sonucu doğurur.

Kullanıcı tarafındaki sonuçlar ayrıca ele alınmıştır — izinsiz hizmet ve yurt dışı platformlar.

Transfer Talebini Karşılamamak da Suç Oluşturabilir

Bu, Kurulun duyurusundaki en dikkat çekici tespittir ve uygulamada çok az bilinmektedir.

Kurul şunu belirtmiştir: Tasfiyeye gitmeyi tercih eden ya da belirlenen süre içinde Kurula başvuru yapmayan kuruluşlarda hesapları bulunan müşterilerin transfer taleplerinin bu kuruluşlarca yerine getirilmemesi, izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyeti suçunu oluşturacaktır.

• Faaliyeti durdurmak yükümlülüğü sona erdirmez. Kuruluş kapanma sürecinde olsa dahi müşteri varlıklarının iadesi ayrı bir sorumluluktur.
• «Sistem kapalı» savunması işlevsizdir. Transfer talebinin karşılanmaması başlı başına suç oluşturabilmektedir.
• Tasfiye kararı alan kuruluşlar bakımından, müşteri hak ve menfaatlerinin zarara uğratılmaması esastır ve tasfiye sürecinde yeni müşteri kabul edilemez.
• Yöneticiler için kişisel risk doğar; sorumluluk tüzel kişiyle sınırlı kalmaz.

Müşteri tarafında ne yapılmalı? Transfer talebi yazılı olarak iletilmeli, talep ve cevaplar kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar hem suç duyurusunun hem alacak talebinin dayanağını oluşturur — kripto borsası parayı iade etmiyorsa ve platform batarsa varlıkların durumu.

Geçiş Rejimi: Başvuru veya Tasfiye

Kanun, yürürlük tarihinde faaliyette bulunanlar için özel bir geçiş düzeni kurmuştur.

Yürürlük tarihinde kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyeti yürütenler, yürürlük tarihinden itibaren bir ay içinde Kurulca belirlenecek belgelerle Kurula başvurarak:

• Ya faaliyet izni almak üzere gerekli başvuruları yapacaklarına;
• Ya da müşteri hak ve menfaatlerini zarara uğratmadan üç ay içinde tasfiye kararı alacaklarına ve tasfiye sürecinde yeni müşteri kabul etmeyeceklerine

dair beyan sunmak zorundadır.

Bu düzenin sonucu: Üçüncü bir yol bırakılmamıştır. Ne başvuru yapan ne tasfiye kararı alan kuruluşlar doğrudan izinsiz faaliyet alanına düşer.

Güncel durum notu: Faaliyet izni süreçlerine ilişkin takvim Kurul kararlarıyla zaman zaman güncellenmektedir; başvuru ve süre durumunun yürürlükteki Kurul duyurularından teyit edilmesi gerekir.

Tedbirler: Erişim Engeli ve Ticari İletişim Yasağı

Ceza sorumluluğunun yanında, faaliyeti fiilen durdurmaya yönelik idari tedbir rejimi de öngörülmüştür.

Üç ayrı rejimin ayrılmış olması önemlidir: İzinli bir kuruluşun aykırı işlemi ile hiç izni bulunmayan bir yapının faaliyeti aynı hükümlere tabi değildir. Ayrıca ilan, reklam ve her türlü ticari iletişim için ayrı bir hüküm öngörülmüştür.

Pratik sonuç: İzinsiz bir platformun yalnızca faaliyeti değil, tanıtımı ve reklamı da tedbir konusudur. Bu, içerik üreticileri ve yönlendirme yapan yapılar bakımından ayrı bir risk alanı oluşturur.

Erişim engeli uygulamasının işleyişi için SPK erişim engeli ve izinsiz platformlar.

Aracılık, Tanıtım ve Yönlendirme Sorumluluğu

Bu bölüm, kendini «sadece tanıtım yapıyorum» sanan kişiler için önemlidir.

• Türkiye’de yerleşik kişi ya da kurumlar aracılığıyla sunum kanunda açıkça anılmıştır; aracı konumundaki yapılar değerlendirme alanına girer.
• Ticari iletişim ayrı bir tedbir konusudur; reklam ve tanıtım faaliyeti bağımsız olarak ele alınabilir.
• Komisyon veya gelir paylaşımı alınması, ilişkinin niteliğini ağırlaştırır.
• İştirak tartışması gündeme gelebilir — suça iştirak.
• Müşteri toplayan yapılar bakımından, yalnızca yönlendirme yapıldığı savunması somut delillerle desteklenmelidir.

Kontrol sorusu: Faaliyetiniz bilgi vermekle mi sınırlı, yoksa işlem akışının bir parçası mı? Ödeme, hesap açma veya varlık aktarımı sürecine dâhil olan her rol farklı değerlendirilir.

Zimmet: Çok Daha Ağır Bir Suç

Kanun, müşteri varlıklarına yönelen fiiller için ayrı ve çok daha ağır bir suç tipi öngörmüştür.

• Görevi nedeniyle kontrolünde olan kripto varlıkları kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kişi, ağır hapis cezasıyla karşılaşır.
• Zararı tazmin yükümlülüğü ayrıca öngörülmüştür.
• Suçun ortaya çıkmasını engelleyici davranışlar cezayı belirgin şekilde ağırlaştırır.
• Müşteri varlıklarının ayrıştırılması bu riski önlemenin temel yoludur — müşteri varlıklarının korunması ve saklama.

Uygulamadaki bağlantı: İzinsiz faaliyet dosyalarında, müşteri varlıklarının akıbeti incelendiğinde zimmet tartışması sıkça gündeme gelir. Bu nedenle varlık hareketlerinin kayıt düzeni, savunmanın en kritik unsurudur.

Diğer Suçlarla Birleşme

İzinsiz faaliyet dosyaları nadiren tek başına yürür; çoğu zaman başka suç tipleriyle birlikte değerlendirilir.

• Nitelikli dolandırıcılık — baştan itibaren aldatma kastı varsa gündeme gelir — dolandırıcılık suçu ve mağdur tarafındaki yol için kripto dolandırıcılığı mağdur rehberi.
• Aklama — kripto varlıklar tipik bir dönüştürme aracı olduğundan bu boyut ayrıca incelenir.
• Bilgi ve belge vermeme — inceleme sürecinde doğan bağımsız sorumluluk — SPK incelemesinde bilgi-belge talebi.
• İdari yaptırım ayağı ayrıca yürüyebilir — piyasa bozucu eylemler ve SPK cezasında iptal davası.

Usul notu: Sermaye piyasası suçlarında soruşturma yapılabilmesi Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır — suç duyurusu ve ceza yargılaması. Dosyadaki sıfatınız için taraf kavramları, sonraki aşamalar için iddianame sonrası süreç ve istinaf ve temyiz.

Uyum ve Savunma Kontrol Listesi

Savunma açısından öncelikli tartışma alanları:

• Faaliyetin niteliği. Yapılan işin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet düzeyine ulaşmadığı gösterilebilir mi?
• Kapsam dışılık. Sunulan hizmet, sayılan faaliyetlerden hiçbirine girmiyorsa bu somut olarak ortaya konmalıdır.
• Türkiye’ye yönelme. Yurt dışı yapılarda, Türkiye’ye yönelik faaliyetin bulunmadığı emareler üzerinden tartışılır.
• Yetkili sıfatı. Tüzel kişide kimin fiilen yetkili olduğu, ceza sorumluluğunun dağılımını belirler.
• Geçiş sürecindeki davranış. Başvuru veya tasfiye yönünde atılan adımlar belgelenmelidir.

Alanın tamamı için Sermaye Piyasası Hukuku Rehberimiz ve Ceza Hukuku Rehberimiz.

Sıkça Sorulan Sorular

İzinsiz kripto platformu işletmenin cezası nedir?

İzin almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcılığı yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri, üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Sınırlar fiil tarihinde yürürlükte olan metne göre belirlenir.

Hangi faaliyetler izne tabidir?

Kripto varlıkların alım satımı, takas, transfer ve bunların gerektirdiği saklama hizmeti ile kripto varlıkların veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimi.

Sadece transfer hizmeti veriyorum, kapsama girer miyim?

Kanun, sayılan faaliyetlerin bir veya birkaçının icra edilmesini yeterli görmüştür. Tamamını yapmak gerekmez; yalnızca transfer veya yalnızca saklama hizmeti sunmak da kapsamdadır.

Arkadaşlarım için birkaç işlem yaptım, suç mu?

Ölçüt, faaliyetin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilip edilmediğidir. Arızi ve kişisel işlemler ile süreklilik arz eden faaliyet ayrılır; belirleyici olan düzenlilik ve kazanç amacıdır.

Sadece cüzdan yönetiyorum, varlık bende değil. Durumum ne?

Kanun, cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimini de saymıştır. Varlığın kendisini tutmasanız dahi anahtarı elinde bulunduran yapı kapsamdadır.

Yurt dışında kurulu bir platform Türkiye kanunlarına tabi mi?

Yurt dışında yerleşik platformlar tarafından Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyette bulunulması da izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayılır. Türkiye’de iş yeri açılması, Türkçe internet sitesi oluşturulması ve Türkiye’de yerleşik kişi ya da kurumlar aracılığıyla sunum yapılması bu yönelmenin göstergelerindendir.

Müşterinin çekim talebini karşılamamak suç mudur?

Kurul duyurusunda, tasfiyeye giden ya da süresinde başvuru yapmayan kuruluşlarda müşterilerin transfer taleplerinin yerine getirilmemesinin izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı suçunu oluşturacağı belirtilmiştir.

Platformu kapattım, sorumluluğum bitti mi?

Faaliyeti durdurmak müşteri varlıklarının iadesine ilişkin yükümlülüğü sona erdirmez. Tasfiye sürecinde müşteri hak ve menfaatlerinin zarara uğratılmaması esastır ve yeni müşteri kabul edilemez.

Geçiş döneminde ne yapılması gerekiyordu?

Yürürlük tarihinde faaliyet yürütenler, bir ay içinde Kurula başvurarak ya faaliyet izni almak üzere gerekli başvuruları yapacaklarına ya da müşteri hak ve menfaatlerini zarara uğratmadan üç ay içinde tasfiye kararı alacaklarına dair beyan sunmak zorundaydı.

Faaliyetin durdurulması için hangi tedbirler uygulanır?

İzinli kuruluşların hukuka aykırı işlemleri, izinsiz faaliyet ve izinsiz faaliyette bulunanların ilan, reklam ve her türlü ticari iletişimi için ayrı ayrı tedbir rejimleri öngörülmüştür.

Sadece tanıtım yapıyorum, sorumlu olur muyum?

Kanun, Türkiye’de yerleşik kişi ya da kurumlar aracılığıyla sunumu açıkça anmıştır ve ticari iletişim ayrı bir tedbir konusudur. Komisyon veya gelir paylaşımı alınması ilişkinin niteliğini ağırlaştırır; iştirak tartışması gündeme gelebilir.

Müşteri varlıklarını kullanmanın ayrı bir cezası var mı?

Evet. Görevi nedeniyle kontrolünde olan kripto varlıkları kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kişi için çok daha ağır hapis cezası öngörülmüş, ayrıca zararı tazmin yükümlülüğü getirilmiştir. Suçun ortaya çıkmasını engelleyici davranışlar cezayı ağırlaştırır.

Şirket adına yapıldıysa ben sorumlu olur muyum?

Suç, izin almaksızın faaliyette bulunan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri bakımından öngörülmüştür. Tüzel kişide kimin fiilen yetkili olduğu, ceza sorumluluğunun dağılımını belirler.

Soruşturma nasıl başlar?

Sermaye piyasası suçlarında soruşturma yapılabilmesi Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunmasına bağlıdır ve bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir.

Savunmada hangi noktalar öne çıkar?

Faaliyetin düzenli uğraşı düzeyine ulaşıp ulaşmadığı, sunulan hizmetin sayılan faaliyetler kapsamına girip girmediği, yurt dışı yapılarda Türkiye’ye yönelmenin bulunup bulunmadığı, tüzel kişide fiilî yetki dağılımı ve geçiş sürecinde atılan adımlar.