SPK’dan Erişim Engeli: İzinsiz Yatırım Platformları Nasıl Engellenir?

“SPK şu kadar siteye erişim engeli getirdi” haberleri sık görülür. Bu, düzenleyicinin izinsiz platformlara karşı en görünür aracıdır. Türkiye’de yerleşik yatırımcılara yönelik izinsiz faaliyet yürüten internet siteleri, Kurul kararıyla erişime engellenir.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: izin zorunluluğu (SPKn m.39), erişim engelinin dayanağı ve usulü (m.99), kripto varlıklara özgü rejim (m.99/A ve m.109/A), “Türkiye’ye yönelik faaliyet” ölçütleri, izinsiz faaliyet suçunun cezası ve mağdur yatırımcının izleyeceği yol.

1) Yatırım Hizmeti İzne Tabidir

Sistem, üç maddenin birlikte okunmasıyla anlaşılır.

Üçüncü satırdaki ölçüt önemlidir: yasak, her işleme değil düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icraya yöneliktir. Bu faaliyetler ancak yetkili yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebilir.

İzin almadan bu faaliyetleri yürütmek izinsiz sermaye piyasası faaliyetidir ve hem cezaî hem idari sonuçlar doğurur.

2) Erişim Engelinin Dayanağı: SPKn m.99

Kurul, 99 uncu madde kapsamında izinsiz sermaye piyasası faaliyetlerinin durdurulması için gerekli her türlü tedbiri almaya yetkilidir.

Bu yetki tek bir tedbirle sınırlı değildir. Her türlü hukuki ve cezaî sorumluluk saklı kalmak kaydıyla, Kurul izinsiz sermaye piyasası faaliyet ve işlemlerinin doğurduğu sonuçların iptali için de yetkilidir.

İnternet üzerinden yürütülen faaliyetler bakımından madde şu mekanizmayı öngörür:

İzinsiz sermaye piyasası faaliyetlerinin, internet aracılığı ile yürütüldüğü tespit edildiğinde; internet aracılığıyla yapılan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine Kurul tarafından karar verilir. Karar uygulanmak üzere Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir.

Birinci satır bu mekanizmanın en belirleyici yönüdür: erişim engeli için önceden mahkeme kararı alınması gerekmez; karar doğrudan Kurul tarafından verilir. Bu, tedbirin hızlı uygulanabilmesini sağlar.

Yurt içi – yurt dışı ayrımının kaldırılması

Erişim engeli uygulamasında önemli bir gelişme, 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle gerçekleşmiştir. Bu maddeyle 5651 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin dördüncü fıkrasında değişiklik yapılmıştır.

Değişikliğin gerekçesi şudur: gelişen teknolojiyle birlikte internet ortamında işlenen suça konu yayınların içerik veya yer sağlayıcısının belirlenmesinde yaşanan sorunlar nedeniyle, içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilebilecek suçlarda yurt içi-yurt dışı ayrımı kaldırılmıştır.

Buna uygun olarak izinsiz sermaye piyasası faaliyetlerinin internet aracılığıyla yürütülmesinde de bu ayrım kaldırılmıştır. Yani sunucusu yurt dışında bulunan bir platform da erişim engeline konu olabilir.

3) Kripto Varlıklara Özgü Rejim

Kripto varlık alanı 2024’te ayrı bir düzenlemeye kavuşmuştur.

Düzenlemeyle kripto varlık hizmet sağlayıcıları Kurulun düzenleme ve denetim yetkisi altına alınmıştır. Kapsama giren faaliyetler şunlardır:

• Kripto varlıkların alım satımı,
• Takas,
• Transfer ve bunların gerektirdiği saklama hizmeti,
• Kripto varlıkların veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimi.

Bu faaliyetlerin bir veya birkaçının düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edildiği her türlü ortam Kanun kapsamına girer. Yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında Kanunun 99/A ve 109/A maddeleri uyarınca işlem tesis edilir.

4) “Türkiye’ye Yönelik Faaliyet” Ölçütleri

Yurt dışında yerleşik bir platformun Türkiye’ye yönelik faaliyet yürütüp yürütmediği, SPKn m.99/A’nın birinci fıkrasındaki üç ölçütle belirlenir.

Bu hâllerden herhangi biri varsa faaliyet, Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik kabul edilir ve izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayılır.

İkinci ölçüt uygulamada en geniş kapsamlı olanıdır: yalnızca Türkçe bir arayüz sunulması, faaliyeti Türkiye’ye yönelik hâle getirmeye yeter. Sunucunun nerede olduğu, şirketin nerede kurulu olduğu veya kullanıcı sayısı bu tespiti değiştirmez.

Üçüncü ölçüt ise aracıları kapsama alır: Türkiye’de yerleşik kişi veya kurumlar aracılığıyla yapılan tanıtım ve pazarlama da faaliyeti Türkiye’ye yöneltir. Bu, sosyal medya üzerinden yapılan tanıtımları da doğrudan ilgilendirir.

Geçiş dönemi

7518 sayılı Kanunla eklenen Geçici 11 inci maddenin dördüncü fıkrasıyla, yurt dışında yerleşik sağlayıcılara Türkiye’ye yönelik faaliyetlerini kanunun yürürlüğünden itibaren üç ay içinde sonlandırma yükümlülüğü getirilmiştir. Bu süre 2024 sonbaharında dolmuştur.

Dolayısıyla bu tarihten sonra Türkiye’ye yönelik faaliyetini sürdüren yurt dışı platformlar, geçiş korumasından yararlanmaz.

5) İzinsiz Faaliyet Suçu ve Cezası

İki ayrı suç tipi vardır ve cezaları farklıdır.

Kripto varlık hizmet sağlayıcılığında alt sınırın üç yıl olması, bu suçun daha ağır kabul edildiğini gösterir.

Adli para cezası bakımından da dikkat çekici bir nokta vardır: gün sayısı yüksek olduğundan, kanuni sınırlar üzerinden hesaplandığında ortaya çıkan tutar yüz binlerce lirayı bulabilir.

Soruşturma şartı

Bu suçlarda soruşturma kendiliğinden başlamaz: SPK’nın Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunması gerekir. Kurul, izinsiz faaliyet tespit ettiğinde suç duyurusunda bulunur.

Bu, bir usul şartıdır ve savunmada da gözetilir: başvuru bulunmadan yürütülen bir soruşturmanın usulü tartışılabilir.

Kimler sorumlu tutulabilir?

Üçüncü ve dördüncü satırlar, uygulamada en sık mağduriyet doğuran hâllerdir: “sadece hesabımı kullandırdım” veya “sadece hattımı verdim” savunması, sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Beşinci satır bakımından güncel bir eğilim vardır: sitenin alan adı tescil bedelinin ödenmesi gibi görünürde küçük katkılar dahi, faillik hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilmektedir. Bu tür dosyalarda katkının niteliği ve failin bilgisi ayrıca tartışılır.

6) Yatırımcı Suç İşlemiş Olur mu?

Sık sorulan ve endişe doğuran bir sorudur. Cevabı nettir:

İzinsiz platformlarda işlem yapmak, yatırımcı bakımından suç oluşturmaz. Yatırımcı bu suçun mağdurudur.

Bu ayrım önemlidir çünkü mağdur yatırımcıların “ben de suça karıştım” endişesiyle başvuru yapmaktan çekindiği görülmektedir. Oysa başvuru, hem kendi zararının giderilmesi hem de faaliyetin durdurulması bakımından gereklidir.

7) Mağdur Yatırımcı Ne Yapmalı?

İkinci adım en kritik olanıdır: paranın hangi hesaba, ne zaman, hangi tutarda gittiğinin belgelenmesi, hem soruşturmanın hem de tazminat talebinin temelini oluşturur.

Altıncı adım bakımından zaman belirleyicidir: paranın başka hesaplara aktarılmasından önce yapılacak bir başvuru, blokaj imkânı doğurabilir. Bu nedenle şüphe doğduğu anda harekete geçilmelidir.

Delil kaydında dikkat edilecekler

• Ekran görüntülerini tarih ve saat görünecek biçimde alın.
• Platform sitesi erişime engellenmeden önce kayıt yapın; engelleme sonrası erişim zorlaşır.
• İşlem geçmişini dışa aktarma özelliği varsa kullanın.
• Uygulama üzerinden yapılan yazışmaları ayrıca kaydedin.
• Aracı kişilerin kimlik ve iletişim bilgilerini not edin.

İkinci madde çoğu zaman geç fark edilir: erişim engeli getirildiğinde platform kayıtlarına ulaşmak güçleşir. Bu nedenle şüphe doğduğu anda kayıt alınmalıdır.

8) Kurulun Diğer Tedbir Yetkileri

Erişim engeli, 99 uncu maddedeki yetkinin yalnızca bir görünümüdür. Madde, Kurula daha geniş bir tedbir alanı tanır.

Dördüncü satır, yatırımcı bakımından en dikkat çekici yetkidir: Kurul, her türlü hukuki ve cezaî sorumluluk saklı kalmak kaydıyla, izinsiz faaliyet ve işlemlerin doğurduğu sonuçların iptali için de yetkilidir.

İkinci satır ise erişim engelinden farklıdır: içeriğin çıkarılması, sitenin tamamına erişimi engellemek yerine belirli bir içeriğin kaldırılması anlamına gelir. Madde her ikisini de “ve/veya” bağlacıyla öngörmüştür; yani birlikte de uygulanabilir.

İdari yaptırım boyutu

İzinsiz faaliyet tespiti, ceza soruşturmasının yanında idari yaptırım süreçlerini de tetikleyebilir. Bu süreçlerde ilgililere savunma hakkı tanınır ve verilen kararlar idari yargı denetimine tabidir.

Savunma aşaması ve sonrasında izlenecek yol için SPK savunma istem yazısı ve SPK cezası iptal davası aşamaları incelemelerimize bakabilirsiniz.

İdari para cezalarında sürelerin hesabı ayrı bir teknik konudur; e-tebligat ve altmış günlük süre için ilgili incelememize bakabilirsiniz.

9) Erişim Engelinin Sınırları

Erişim engeli etkili ama tek başına yeterli olmayan bir tedbirdir. Sınırları bilinmelidir.

Birinci satır, izinsiz platformların en yaygın taktiğidir: engel gelince yeni bir alan adıyla aynı hizmet sürdürülür. Bu nedenle bültende yer alan bir sitenin engellenmiş olması, “sorun çözüldü” anlamına gelmez.

Üçüncü satır ise yatırımcı bakımından en önemli sınırdır: erişim engeli düzenleyici bir tedbirdir; kaybedilen paranın iadesini sağlamaz. Bunun için ayrıca ceza ve hukuk yolları işletilmelidir.

10) Platform Meşru mu? Ön Kontrol

İşlem yapmadan önce yapılacak kontroller, sonradan yaşanacak kaybı önler.

Beşinci satır en güçlü uyarı işaretidir: yetkili bir kuruluş, müşteri parasını gerçek kişi hesabına transfer ettirmez. Bu talebin geldiği her durumda işlem durdurulmalıdır.

Dördüncü satır ise izinsiz faaliyetin klasik cazibesidir: kesin veya garantili getiri vaadi, sermaye piyasası mevzuatına uygun bir sunum değildir.

11) İzinsiz Platform Tipolojisi

Erişim engeli kararlarına konu olan yapılar belirli kalıplara oturur. Bu kalıpların bilinmesi, erken teşhis sağlar.

Beşinci satır özellikle tehlikelidir: yetkili bir kuruluşun adına veya alan adına çok benzeyen siteler kurularak yatırımcının güveni istismar edilir. Bu nedenle alan adının harf harf doğrulanması gerekir.

Dördüncü satır ise yukarıda ele alınan üçüncü ölçütle doğrudan bağlantılıdır: Türkiye’de yerleşik kişiler aracılığıyla yapılan tanıtım, faaliyeti Türkiye’ye yönelik hâle getirir ve tanıtımı yapanlar bakımından da sorumluluk doğurabilir.

Tanıtım yapanlar bakımından

Sosyal medya üzerinden izinsiz platform tanıtımı yapan kişiler bakımından iki ayrı sonuç gündeme gelebilir:

İkinci satır, tanıtımı yapan kişi bakımından dolaylı bir sonuç doğurur: yaptığı tanıtım, platformun faaliyetini Türkiye’ye yönelik hâle getiren unsurlardan biri olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle “sadece paylaştım”, “sadece link verdim” gibi savunmaların hukuki değeri, somut katkının niteliğine göre belirlenir. Tanıtımın sürekliliği, karşılığında menfaat sağlanıp sağlanmadığı ve kişinin faaliyetin izinsiz olduğunu bilip bilmediği bu değerlendirmede rol oynar.

Kripto varlık hizmet sağlayıcılığı bakımından lisans ve yükümlülük rejiminin ayrıntısı için KVHS ve SPK lisansı incelememize bakabilirsiniz.

12) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Erişim engelini “sorun çözüldü” sanmak. Platform yeni alan adıyla devam edebilir.
• Engel sonrası kayıt almaya çalışmak. Kayıtlar şüphe doğduğu anda alınmalıdır.
• Yatırımcının da suç işlediğini düşünmek. Yatırımcı bu suçun mağdurudur.
• Şahıs hesabına transfer yapmak. Yetkili kuruluş bunu talep etmez.
• Sadece SPK’ya bildirimle yetinmek. Suç duyurusu ayrıca yapılmalıdır.
• Blokaj talebini geciktirmek. Para aktarıldıktan sonra tahsil güçleşir.
• Hesabını veya hattını kullandırmak. Suçun icrasını kolaylaştırma olarak değerlendirilebilir.
• Türkçe arayüzü meşruiyet göstergesi saymak. Aksine, Türkçe site faaliyeti Türkiye’ye yönelik hâle getiren bir ölçüttür.

13) Kontrol Listesi

• İşlem yapmadan önce kuruluşun yetkili listede olup olmadığını kontrol edin.
• SPK bültenlerini erişim engeli kararları yönünden takip edin.
• Ödemenin kime yapıldığını mutlaka doğrulayın.
• Garanti getiri vaadini uyarı işareti sayın.
• Şüphe doğduğu anda ekran görüntüsü ve işlem kaydı alın.
• Dekont ve ekstreleri temin edin.
• Suç duyurusunda bulunun ve blokaj talep edin.
• SPK’ya da bildirimde bulunun.
• Zararın tazmini için ayrıca hukuk yolunu değerlendirin.

Konunun diğer başlıkları için kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve SPK lisansı incelememize, dolandırıcılık boyutu için internetten dolandırıldım ve dolandırıcılık şikâyet dilekçesi örneği yazılarımıza, ayrım ölçütleri için hukuki uyuşmazlık mı dolandırıcılık mı incelememize, kripto varlıklara ilişkin diğer konular için kripto para haczi, kripto vergilendirmesi ve kripto varlıkların mirası rehberlerimize, SPK yaptırımları için savunma istem yazısı ve iptal davası aşamaları incelemelerimize, genel çerçeve için SPK Hukuk Rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yatırım hizmeti için izin şart mı?

Evet. SPKn m.39 uyarınca yatırım hizmet ve faaliyetlerinin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilebilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur ve bu faaliyetler ancak yetkili yatırım kuruluşlarınca yerine getirilebilir.

Sermaye piyasası faaliyeti nedir?

SPKn m.34 uyarınca sermaye piyasası kurumlarının bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri, Kanun kapsamına giren yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile bunlara ek sunulan yan hizmetlerden oluşur. Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri m.37’de sayılmıştır.

Erişim engelinin dayanağı nedir?

SPKn m.99. Kurul bu madde kapsamında izinsiz sermaye piyasası faaliyetlerinin durdurulması için gerekli her türlü tedbiri almaya yetkilidir.

Erişim engeline kim karar verir?

İzinsiz faaliyetin internet aracılığıyla yürütüldüğü tespit edildiğinde, içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine Kurul tarafından karar verilir. Karar uygulanmak üzere Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir.

Mahkeme kararı gerekiyor mu?

Bu mekanizmada erişim engeli için önceden mahkeme kararı alınması gerekmez; karar doğrudan Kurul tarafından verilir. Bu, tedbirin hızlı uygulanabilmesini sağlar.

Kararlar nerede duyurulur?

SPK bültenlerinde yayımlanır.

Sunucusu yurt dışında olan siteler engellenebilir mi?

Evet. 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle 5651 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin dördüncü fıkrasında değişiklik yapılarak, erişim engeli verilebilecek suçlarda yurt içi-yurt dışı ayrımı kaldırılmıştır.

Kripto varlıklar ne zaman kapsama alındı?

7518 sayılı Kanunla. Kanun 2/7/2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

7518 sayılı Kanunla hangi maddeler eklendi?

6362 sayılı Kanuna m.35/B, 35/C, 99/A, 99/B, 109/A, 110/A, 110/B, 115/A ve Geçici 11 inci madde eklenmiş; m.3, 13, 46, 74, 99, 101, 103 ve 130’da değişiklik yapılmıştır.

Hangi kripto faaliyetleri kapsama giriyor?

Kripto varlıkların alım satımı, takas, transfer ve bunların gerektirdiği saklama hizmeti ile kripto varlıkların veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimi.

Bu faaliyetler hangi ortamlarda kapsama girer?

Bir veya birkaçının düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edildiği her türlü ortam Kanun kapsamına girer.

Bir platformun Türkiye’ye yönelik olduğu nasıl belirlenir?

SPKn m.99/A’nın birinci fıkrasındaki üç ölçütle: Türkiye’de iş yeri açılması, Türkçe internet sitesi oluşturulması ya da doğrudan veya Türkiye’de yerleşik kişi ve kurumlar aracılığıyla tanıtım ve pazarlama yapılması.

Üç ölçütün hepsi aranır mı?

Hayır. Bu hâllerden herhangi biri varsa faaliyet, Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik kabul edilir.

Sadece Türkçe site olması yeterli mi?

Evet, ikinci ölçüt bunu öngörür. Sunucunun nerede olduğu, şirketin nerede kurulu olduğu veya kullanıcı sayısı bu tespiti değiştirmez.

Sosyal medyada tanıtım yapmak kapsama girer mi?

Üçüncü ölçüt, doğrudan veya Türkiye’de yerleşik kişi ve kurumlar aracılığıyla yapılan tanıtım ve pazarlamayı kapsar; bu, sosyal medya üzerinden yapılan tanıtımları da ilgilendirir.

Yurt dışı platformlara geçiş süresi verildi mi?

Geçici 11 inci maddenin dördüncü fıkrasıyla, yurt dışında yerleşik sağlayıcılara Türkiye’ye yönelik faaliyetlerini kanunun yürürlüğünden itibaren üç ay içinde sonlandırma yükümlülüğü getirilmiştir. Bu süre 2024 sonbaharında dolmuştur.

İzinsiz sermaye piyasası faaliyetinin cezası nedir?

SPKn m.109/2 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası.

İzinsiz kripto hizmet sağlayıcılığının cezası nedir?

SPKn m.109/A uyarınca üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası. Alt sınırın üç yıl olması bu suçun daha ağır kabul edildiğini gösterir.

Soruşturma nasıl başlar?

Kendiliğinden başlamaz. Bu suçlarda soruşturma başlatılabilmesi için SPK’nın Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunması gerekir.

Sadece tanıtım yapanlar sorumlu olur mu?

Faaliyetin tanıtımını veya reklamını yapanlar hakkında da işlem yapılır.

Hesabımı kullandırdım, sorumlu olur muyum?

Banka hesaplarını veya telefon hatlarını kullandırarak suçun icrasını kolaylaştıranlar hakkında işlem yapılır. Sadece hesabını kullandırmış olmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Küçük bir katkı da sorumluluk doğurur mu?

Uygulamada, sitenin alan adı tescil bedelinin ödenmesi gibi görünürde küçük katkılar dahi faillik hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilmektedir. Katkının niteliği ve failin bilgisi ayrıca tartışılır.

İzinsiz platformda işlem yapan yatırımcı suç işler mi?

Hayır. İzinsiz platformlarda işlem yapmak yatırımcı bakımından suç oluşturmaz; yatırımcı bu suçun mağdurudur.

Mağdur yatırımcı ne yapmalı?

İşlem geçmişi ve ekran görüntülerini kaydetmeli, para transferi kayıtlarını temin etmeli, yazışmaları saklamalı, Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunmalı, SPK’ya bildirim yapmalı, blokaj talep etmeli ve zararın tazmini için hukuk yolunu değerlendirmelidir.

Hangi kayıt en kritik?

Paranın hangi hesaba, ne zaman, hangi tutarda gittiğinin belgelenmesi. Dekont, hesap ekstresi ve alıcı bilgileri hem soruşturmanın hem tazminat talebinin temelini oluşturur.

Kayıtları ne zaman almalıyım?

Şüphe doğduğu anda. Erişim engeli getirildiğinde platform kayıtlarına ulaşmak güçleşir.

Erişim engeli paramı geri getirir mi?

Hayır. Erişim engeli düzenleyici bir tedbirdir; kaybedilen paranın iadesini sağlamaz. Bunun için ayrıca ceza ve hukuk yolları işletilmelidir.

Engellenen platform faaliyetine devam edebilir mi?

Uygulamada en yaygın taktik alan adı değişikliğidir; platform yeni alan adıyla faaliyete devam edebilir. Bültende yer alan bir sitenin engellenmiş olması sorunun çözüldüğü anlamına gelmez.

İşlem yapmadan önce neyi kontrol etmeliyim?

Kuruluşun yetkili kuruluş listesinde veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları listesinde olup olmadığını, SPK bültenlerindeki erişim engeli kararlarını, getiri vaadinin makullüğünü ve ödemenin kime yapıldığını.

En güçlü uyarı işareti nedir?

Ödemenin gerçek kişi hesabına istenmesi. Yetkili bir kuruluş müşteri parasını şahıs hesabına transfer ettirmez; bu talebin geldiği her durumda işlem durdurulmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.