Eşim Beni Ailemden ve Arkadaşlarımdan Soyutluyor (İzole Ediyor)

Ne yaşandı?

Bir kişi, evlendikten sonra eşinin kendisini giderek yalnızlaştırdığını fark eder: ailesini ziyaret etmesi engellenir, arkadaşlarıyla görüşmesi sorun yapılır, telefonu ve sosyal çevresi sürekli denetlenir. Fiziksel bir şiddet yoktur; ama kişi kendini bir kafeste gibi hisseder.

Bu tabloda kişi, yaşadığının “normal bir kıskançlık” mı yoksa hukuken anlam taşıyan bir durum mu olduğunu çözmeye çalışır.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Yaşadığınızı doğru adlandırın: 6284 sayılı Kanun’un 2. maddesi şiddeti tanımlarken “özgürlüğün keyfî engellenmesini” de kapsama alır; sistematik soyutlama, kontrol ve baskı bu tanımın içindedir. Boşanma bakımından ise bu davranışlar TMK 166 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması olarak değerlendirilebilir; ağırlığına göre TMK 162’deki ağır derecede onur kırıcı davranış kapsamında da ileri sürülebilir. İkinci ihtimal daha güçlüdür: TMK 162 özel bir boşanma sebebidir; olgu ispatlanırsa evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığı ayrıca araştırılmaz. Tazminat ve nafaka bakımından ise tarafların kusurları ayrıca değerlendirilir.
• 6284 sayılı Kanun’dan yararlanın: Şiddet yalnızca fiziksel değildir; psikolojik ve ekonomik şiddet de koruma kararına konu olabilir. En yakın aile mahkemesine, kolluğa (polis/jandarma) veya ŞÖNİM’e (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi) başvurabilirsiniz.
• Yaşadıklarınızı kayıt altına alın: Engellemelere ilişkin mesajlar, tanık olabilecek aile ve arkadaşlar, varsa doktor/psikolog raporları kusurun ispatında önemlidir.
• Güvenli bir destek ağı kurun: Güvendiğiniz bir yakınınızla, gerekirse bir uzmanla iletişimde kalın; kararlarınızı yalnız başınıza vermek zorunda değilsiniz.
• Hukuki yol için avukata başvurun: Hem koruyucu tedbirler hem de boşanma süreci için profesyonel destek, sürecin sağlıklı yürümesini sağlar.

İzolasyon, çoğu zaman daha ağır şiddet biçimlerinin habercisidir. Bu yüzden durumu küçümsememek ve erken adım atmak önemlidir. Hem güvenliğinizi koruyan tedbirler hem de boşanma davası için hukuki destek almak en doğrusudur.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

6284 Sayılı Kanunda Kapsam, Merciler ve Süreler

İzolasyon yaşayan kişinin en çok sorduğu soru, “Benim durumum 6284 kapsamına girer mi?” sorusudur. Cevap, Kanunun kimleri koruduğu, şiddeti nasıl tanımladığı ve hangi merciin hangi tedbire karar verebildiği bilindiğinde netleşir.

Kimler korunur — m.1/1 ve m.2/1-b. Kanun kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur. Ev içi şiddet, şiddet mağduru ile şiddet uygulayanın aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hane içinde ya da aile ve hane bireyi sayılan kişiler arasında gerçekleşen şiddettir. Adalet Bakanlığının görüş yazısında bu kapsamın aynı veya ayrı hanede yaşayan eşleri ve evlilik birliği sona ermiş kişiler arasındaki şiddet olaylarını da içerdiği belirtilmiştir (Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi, 14.09.2020).

Şiddet — m.2/1-d. Tanımdaki “özgürlüğün keyfî engellenmesi” ve “psikolojik veya ekonomik açıdan zarar” ifadeleri, fiziksel temas olmaksızın uygulanan soyutlama, denetim ve harçlıksız bırakma gibi davranışları da kapsar.

Önleyici tedbirler — m.5/1. İzolasyon dosyalarında en sık istenen tedbirler; şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmama (a), korunan kişiye, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmama (c), gerekirse yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmama (d) ve korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemedir (f). Müşterek konuttan uzaklaştırma ve konutun korunan kişiye tahsisi de (b) bendinde yer alır.

Süre ve denetim — m.8/2, m.9. Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir; şiddetin devam edeceği anlaşılırsa süresi veya şekli değiştirilebilir (m.8/2). Karara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz mercii bir hafta içinde kesin olarak karar verir (m.9/1, 9/3). Tedbire aykırılık zorlama hapsi doğurur (m.13).

Anayasa Mahkemesinin iki tespiti. Mahkeme, tedbir kararlarına itiraz hakkının mülkî amir, hâkim ve zorlama hapsi kararlarının tümünü kapsadığını ve tebliğ edilmemiş kararın uygulanabileceğine ilişkin kuralın Anayasa’ya uygun olduğunu kabul etmiştir (AYM, 28.11.2013, E.2013/64, K.2013/142). Öte yandan tedbir kararının gerekçesinde, hakkında tedbir istenen kişiyi kesin biçimde “şiddet uygulayan” olarak niteleyen ifadeler masumiyet karinesini ihlal edebilir (AYM [GK], S.M., B. No: 2016/6038, 20.06.2019). Bu nedenle başvuruda olaylar somut anlatılmalı, ancak sonuç hâkime bırakılmalıdır.

Tedbir kararına itirazın ayrıntıları için 6284 tedbir kararına itiraz yazımıza, ihlal hâlinde uygulanacak yaptırım için zorlama hapsi yazımıza bakabilirsiniz.

İzin Gerekmez: TMK m.192

İzolasyonun en somut biçimlerinden biri, eşin çalışmasının ya da meslek seçiminin engellenmesidir. Kanun bu konuda tereddüde yer bırakmayan bir hüküm içerir.

TMK m.192’ye göre eşlerden her biri, meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir. Ancak, meslek ve iş seçiminde ve bunların yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararı göz önünde tutulur.

Maddenin tarihsel arka planı da anlamlıdır. Madde gerekçesinde belirtildiği üzere, kadının bir meslek ve sanatla iştigal etmesinin kocanın iznine tâbi olduğuna ilişkin önceki Kanun hükmü (743 sayılı Medenî Kanun m.159) Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiştir (AYM, 29.11.1990, E.1990/30, K.1990/31; RG 02.07.1992, S.21272). Yeni düzenlemeyle, sadece kadının değil her iki eşin de meslek veya iş seçiminde diğer eşin iznini almak zorunda olmadığı kabul edilmiştir.

İkinci cümledeki “huzur ve yarar” kaydı bir izin şartı getirmez; yalnız seçimin ve yürütülmesinin evlilik birliği gözetilerek yapılmasını ifade eder. Öğretide, eşlerden birinin diğerinin mesleğini veya işini sürekli engellemesinin bu hakkın ihlali anlamına gelebileceği belirtilmektedir.

Hukukî İşlem Serbestisi: TMK m.193

İzolasyon yalnız sosyal çevreyle değil, kişinin kendi hukukî ve ekonomik hareket alanıyla da ilgilidir. Bu alanı güvence altına alan hüküm TMK m.193’tür.

Maddeye göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir.

Hükmün iki yönü vardır. Birincisi, eşler birbirleriyle hukukî işlem yapabilir. İkincisi ve burada asıl önemlisi, eşlerden her biri üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir; bunun için diğer eşin onayı aranmaz.

“Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça” kaydı, bu serbestinin sınırlarını gösterir. En bilinen istisna TMK m.194’tür: eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Bunun pratik sonucu şudur: banka hesabı açmak, telefon hattı almak, işe girmek veya kira sözleşmesi imzalamak gibi işlemler için eşin onayı gerekmez. “Eşimin izni olmadan yapamam” değerlendirmesi, aile konutu gibi kanunda sayılan istisnalar dışında hukukî dayanaktan yoksundur.

Birlik Eşit Yapıdadır: TMK m.185 ve m.186

Yukarıdaki iki hüküm tek başına durmaz; evlilik birliğinin kanunda nasıl kurgulandığından doğar. Bu kurgu iki maddede toplanmıştır.

TMK m.185’e göre evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulmuş olur. Eşler, bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdürler. Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.

TMK m.186 ise birliğin işleyişini gösterir: eşler oturacakları konutu birlikte seçerler. Birliği eşler beraberce yönetirler. Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar.

Her iki maddede de kullanılan sözcükler belirleyicidir: elbirliğiyle, beraberce, birlikte. Kanun birliği hiyerarşik değil eşit bir yapı olarak kurmuştur. Dolayısıyla eşlerden birinin diğerinin sosyal ilişkilerini, çalışma hayatını veya konut tercihini tek yanlı belirlemesi, bu maddelerin çizdiği yapıyla bağdaşmaz.

“Yardımcı olmak” yükümlülüğü de aynı yönde okunur: bu, edilgen bir katlanma değil, diğer eşin gelişimini ve ilişkilerini destekleme ödevini içerir.

Anlaşmazlık Sürüyorsa: TMK m.195

Yukarıdaki hükümler ihlal edildiğinde, boşanma davası açmadan da başvurulabilecek bir yol vardır ve bu yol doğrudan bu tür uyuşmazlıklar için düzenlenmiştir.

TMK m.195’e göre evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde, eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilirler.

Maddenin devamı hâkimin izleyeceği sırayı gösterir: hâkim, eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır; onları uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin ortak rızası ile uzman kişilerin yardımını isteyebilir. Hâkim, gerektiği takdirde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır.

Meslek ve iş seçimine ilişkin anlaşmazlıklar da bu kapsamda değerlendirilir; hâkim öncelikle eşleri birbirlerinin iş ve meslek seçimi konusunda yardımcı olmaları gerektiği yönünde uyarır.

Başvuru bakımından iki kolaylık vardır: talep ayrı ayrı veya birlikte ileri sürülebilir ve boşanma davası açılması gerekmez. Yükümlülük ihlali sürüyorsa, sonraki aşamada TMK m.197 uyarınca ayrı yaşama ve buna bağlı önlemler de istenebilir.

Boşanma Dosyasında İspat: TMK m.184 ve m.166

İzolasyon iddiası, tek bir olaya değil bir örüntüye dayandığı için ispat bakımından kendine özgü zorluklar taşır. Bu nedenle yargılamanın ispat rejimini bilmek gerekir.

TMK m.184’e göre hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe, bunları ispatlanmış sayamaz. Ayrıca tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz ve hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder.

“Serbestçe takdir” ilkesi burada lehe işler: tek bir belgeye bağlı kalınmaz, olgular bir bütün olarak değerlendirilir. Dolayısıyla izolasyon iddiası, zaman çizelgesi hâlinde sunulduğunda daha güçlü olur — hangi ilişkinin ne zaman kesildiği, kimlerle görüşmenin nasıl engellendiği, çalışma hayatına müdahalenin hangi tarihte başladığı.

Genel boşanma sebebi bakımından ölçüt TMK m.166’nın birinci fıkrasındadır: evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir. İzolasyon iddiası bu ölçüte, tek tek olaylarla değil süreklilik ve etki gösterilerek bağlanır.

Delil kümeleri bakımından şunlar işlev görür: yazışma ve arama kayıtları, sosyal çevreden tanık beyanları, çalışma hayatına ilişkin belgeler (istifa, işten ayrılma, izin talepleri), sağlık kayıtları ve varsa kolluk ya da 6284 başvuru kayıtları.

Hâkimin müdahalesi yolunun işleyişi için TMK m.195 yazımıza, ayrı yaşama ve buna bağlı önlemler için ayrı yaşama hakkı yazımıza, koruma kararı süreci için uzaklaştırma kararı yazımıza bakabilirsiniz.

İzolasyon ve Kontrol: Mevzuat Haritası

Aşağıdaki tablo, soyutlama ve kontrol davranışlarına karşı başvurulabilecek hükümleri tek yerde toplar.

Sıkça Sorulan Sorular

İzolasyon hukuken şiddet sayılır mı?

Sayılabilir. 6284 sayılı Kanun’un 2. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi şiddeti tanımlarken psikolojik ve ekonomik zararı ve “özgürlüğün keyfî engellenmesini” de kapsama alır; kişinin ailesiyle görüşmesinin ve sosyal çevresine erişiminin sistemli biçimde engellenmesi bu tanımın içinde değerlendirilebilir. Kanun eşleri, aynı haneyi paylaşmasalar da korur (m.2/1-b).

Boşanma sebebi olur mu?

Olabilir. Sistematik izolasyon TMK 166 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması olarak değerlendirilebilir; ağırlığına göre TMK 162’deki ağır derecede onur kırıcı davranış kapsamında da ileri sürülebilir. Hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmeli ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m.184).

TMK 162’ye dayanmanın avantajı ne?

TMK 162 özel bir boşanma sebebidir: pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış ispatlanırsa, ortak hayatın çekilmez hâle gelip gelmediği ayrıca araştırılmaz. Bu, TMK 174’teki tazminat ve TMK 175’teki yoksulluk nafakası taleplerini güçlendirir; ancak bu taleplerde tarafların kusurları yine karşılaştırılır. Dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl içinde açılmalıdır; affeden eşin dava hakkı yoktur (m.162/2-3).

Koruma kararı için delil göstermeli miyim?

Hayır. Kanun açıktır: koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı da geciktirilmeksizin verilir.

Nereye başvurabilirim?

Aile mahkemesine, Cumhuriyet başsavcılığına, kolluğa (polis veya jandarma) ya da mülkî amire başvurabilirsiniz (6284 m.8/1); ŞÖNİM’ler yedi gün yirmi dört saat esasıyla çalışır (m.14/1). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri de bazı tedbirleri alabilir; bunlar mülkî amir (48 saat) veya hâkim (24 saat) tarafından onaylanmazsa kendiliğinden kalkar (m.3/2, m.5/2).

Tanığım yoksa nasıl ispatlarım?

İzolasyonun kendisi delildir: arama ve mesajlaşma sıklığındaki düşüş, ailenizin size ulaşma girişimleri, sosyal medya kullanımının kesilmesi, davetlere katılamama. Ayrıca aileniz ve arkadaşlarınız görüşmelerinin engellendiğine tanıklık edebilir.

Sürekli aranıp konumum sorulması normal mi?

Hayır. 6284 sayılı Kanun tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını da korur (m.1/1). Uygulama Yönetmeliği bu kavramı, aile bağı aranmaksızın, kişinin güvenliğinden endişe edecek şekilde korku ve çaresizlik yaratan ve her türlü iletişim aracıyla baskı altında tutan tutum ve davranışlar olarak tanımlar (m.3/1-ş). Sürekli arama, mesaj ve konum takibi bu kapsamda değerlendirilebilir; önleyici tedbirlerden iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme yasağı (m.5/1-f) istenebilir.

Tedbir kararına itiraz edilebilir mi?

Edilebilir. Tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilir; itiraz mercii bir hafta içinde karar verir ve bu karar kesindir.

Eşim çalışmama izin vermiyor; işe girmek için onu gerekir mi?

Hayır. TMK m.192 uyarınca eşlerden her biri meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir; yalnız seçimde ve işin yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararı gözetilir. Kadının meslek ve sanat için kocasının iznini arayan eski Medenî Kanun m.159, Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM, 29.11.1990, E.1990/30, K.1990/31; RG 02.07.1992, S.21272).

Banka hesabı açmak veya telefon hattı almak için eşimin onayı gerekir mi?

Hayır. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir (TMK m.193). Başlıca istisnalar aile konutuna ilişkin işlemler (TMK m.194) ve kefalettir; eşlerden biri, ayrılık kararı yoksa veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmamışsa ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir (TBK m.584).

Boşanma davası açmadan ayrı yaşayabilir miyim?

Evet. Ortak hayat sebebiyle kişiliğiniz, ekonomik güvenliğiniz veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düşmüşse ayrı yaşama hakkınız vardır (TMK m.197); hâkimden nafaka ve konut gibi önlemler istenebilir. Boşanma davası açmadan önce evlilik birliğinin korunması için hâkimin müdahalesi de istenebilir (TMK m.195).

Koruma kararı ne kadar süreyle verilir?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa, re’sen ya da korunan kişinin, Bakanlığın veya kolluğun talebi üzerine tedbirin süresi veya şekli değiştirilebilir, kaldırılabilir ya da aynen devam ettirilebilir (6284 m.8/2).