Üremeye yardımcı tedavi, Türkiye’de kendine özgü ve oldukça katı bir yönetmelik rejimine tabidir. Bu alandaki temel kural tek cümlede toplanır: ÜYTE uygulanacak eşlere sadece kendilerine ait üreme hücreleri uygulanır. Herhangi bir şekilde donör kullanılması, donör kullanılarak embriyo elde edilmesi ve adaylardan alınan hücrelerle elde edilen embriyoların başka adaylarda kullanılması yasaktır. Yaptırımı da ağırdır: bu yasaklara aykırı gebeliklerin herhangi bir aşamada tespiti hâlinde merkez süresiz kapatılır. Bu rehber, alanın hukuki çerçevesini ve dosya kurgusunu ele alır.
Bu rehber, malpraktis rehberleri serisinin bir parçasıdır — 50 rehber tek sayfada.
⚠️ Faizde mevzuat güncellemesi — 31 Temmuz 2026:
Faiz oranı. 7589 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi yeniden yazılmıştır (RG 31.07.2026, S. 33326). Yasal faiz artık sabit bir rakam değil, TCMB’nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenidir. 30 Haziran’daki oran, önceki 31 Aralık oranından beş puan veya daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında 30 Haziran oranının yüzde sekseni uygulanır. Faiz artık dönemsel hesaplanır: 31.07.2026 öncesi dönemde eski rejim, sonrasında yeni formül geçerlidir; tek oranla yıllara yayılan hesap tabloları yanlış sonuç verir.
Faiz başlangıcı. Aynı Kanun’la Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkralar uyarınca, bedensel zarar ve ölüm nedeniyle açılan tazminat davalarında faiz, bilinen dönem bakımından olay tarihinden, bilinemeyen dönem bakımından karar tarihinden işletilir. Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Geçiş bakımından belirleyici olan, haksız fiilin veya zarar doğuran olayın tarihidir. Ayrıntı: Yasal faiz değişti: reeskont endekslemesi
⚠️ Mevzuat güncellemesi — 31 Temmuz 2026: 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır (RG 31.07.2026, S. 33326). Bu tarihten sonra yeni bir belirsiz alacak davası açılamaz. Yerine, aynı Kanun’un 20. maddesiyle HMK m. 109’a eklenen dördüncü fıkra ile güçlendirilmiş kısmi dava getirilmiştir: alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği hâllerde talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davaları geçici m. 1 uyarınca eski hükme göre görülmeye devam eder. Ayrıntı: Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı? HMK 107 ve yargı paketi
Tüp bebek sürecinde bir sorun mu yaşandı? Görüşelim.
Temel Kural ve Yasaklar
📌 Yönetmeliğin kesin hükümleri
İki hüküm bu alanın çerçevesini çizer:
Birincisi: ÜYTE uygulanacak eşlere sadece kendilerine ait üreme hücreleri uygulanır. Herhangi bir şekilde donör kullanılması, donör kullanılarak embriyo elde edilmesi, adaylardan alınan yumurta ve spermlerle elde edilen embriyoların başka adaylarda, aday olmayanlardan alınanların da adaylarda kullanılması yasaktır.
İkincisi: Eşlerden alınan yumurta ve spermler ile bunlardan elde edilen embriyoların yönetmelikte belirlenen esaslar dışında her ne maksatla olursa olsun bulundurulması, kullanılması, nakledilmesi ve satılması yasaktır. Bu yasağa uymadığı tespit edilen merkezlerin faaliyeti valilikçe derhâl durdurulur.
Yaptırımın Ağırlığı
Bu alandaki yaptırım, sağlık mevzuatındaki en ağırlarından biridir. Yasaklara aykırı olarak elde edilen gebeliklerin herhangi bir aşamada tespit edilmesi hâlinde:
- Merkez süresiz kapatılır,
- İşlemi yapan kişilerin sertifikaları iptal edilir,
- İlgili tüm çalışanların da süresiz olarak ÜYTE merkezlerinde çalışmalarına izin verilmez.
“Herhangi bir aşamada” ifadesi önemlidir: tespit yıllar sonra yapılsa dahi sonuç aynıdır. Bu, dosyada idari yolun ayrıca işletilmesini anlamlı kılar.
Karışma İddiası: En Ağır Senaryo
Bu alanın en ağır dosyası, üreme hücrelerinin veya embriyoların karışmasıdır. Yönetmelik bunu ayrıca yasaklamıştır: adaylardan alınanların başka adaylarda kullanılması açıkça yasak kapsamındadır.
| Denetlenecek | Neden |
|---|---|
| Kimlik doğrulama kayıtları | Her aşamada eşleştirme yapılmış mı |
| Etiketleme ve numaralandırma | Örnek ve embriyoların izlenmesi |
| Laboratuvar işlem kayıtları | Hangi işlemi kim, ne zaman yaptı |
| Aynı gün işlem gören diğer çiftler | Karışma ihtimalinin araştırılması |
| Saklama kayıtları | Hangi kap, hangi konum, hangi numara |
| DNA analizi | Yönetmelikte öngörülen doğrulama |
⚖️ Genetik doğrulama bu dosyalarda mümkündür
Bu alanın diğer malpraktis dosyalarından ayrıldığı nokta şudur: iddia, genetik inceleme yoluyla doğrudan sınanabilir.
Yönetmelikte saklama işlemlerinde DNA analizi öngörülmüştür; belirli tıbbi zorunluluk hâllerinde ise dondurulma tarihinden itibaren doksan gün içinde bu analiz aranmaz. Yani doğrulama, sistemin kendi içine yerleştirilmiş bir unsurdur.
Bu nedenle karışma şüphesinde dosyada; merkezin DNA analizi kayıtları, saklama ve etiketleme zinciri ile aynı dönemde işlem gören diğer dosyaların varlığı sorulmalıdır.
Ayrıca bir çocuğun soybağını değiştirmek veya gizlemek ayrı bir suç oluşturur; bu yön ceza yolunda ayrıca değerlendirilir.
Kimlik doğrulama zincirinin başka bir alandaki karşılığı için: kan transfüzyonu hataları ve malpraktis: doğrulama ve izlem.
Embriyoların Saklanması ve Akıbeti
Yönetmelikte saklamaya ilişkin süre ve usul açıkça düzenlenmiştir:
| Konu | Kural |
|---|---|
| Azami süre | Numuneler merkezlerde en fazla beş yıl saklanır |
| Uzatma | Beş yıldan fazla saklanması Bakanlığın iznine tabidir |
| Denetim | Değerlendirme ve sayımlar müdürlük bünyesinde kurulacak komisyonca yapılır |
| Kayıt | Elektronik kayıt sistemi oluşturulması hâlinde bilgiler bu sisteme kaydedilir |
⚠️ Boşanma ve ölüm hâlinde embriyo imha edilir
Yönetmelikte açıkça düzenlenen hâller şunlardır:
- Eşlerin birlikte talebi,
- Eşlerden birinin ölümü,
- Boşanmanın hükmen sabit olması,
- Belirlenen sürenin son bulması.
Bu hâllerde saklanan embriyolar, müdürlükte kurulacak komisyon tarafından tutanak altına alınarak imha edilir.
Bunun iki yönlü sonucu vardır. Bir yandan boşanan veya eşini kaybeden kişinin saklanan embriyoyu kullanma talebi karşılanamaz. Diğer yandan, bu hâller gerçekleşmediği hâlde embriyonun imha edilmesi ya da usulüne uyulmaması ayrı bir sorumluluk doğurur.
Dosyada sorulacak: imha hangi sebeple, hangi tarihte ve komisyon tutanağıyla mı yapılmıştır?
Merkez ve Sorumluluk Dağılımı
Yönetmelikte görev tanımları belirlidir. Merkez sorumlusu, merkezde yapılan bütün tıbbi işlemlerden diğer tabiplerle birlikte sorumludur. Laboratuvar sorumluluğu ise belirli uzmanlık veya sertifika şartlarına bağlanmıştır.
Bu nedenle dosyada sorumluluk yalnızca işlemi yapan hekime yöneltilmez; merkez sorumlusu ve laboratuvar sorumlusu da kapsamdadır. Ayrıca merkezin ruhsat durumu ve çalışanların sertifikaları ayrıca sorulmalıdır.
Tıbbi Komplikasyonlar
Hukuki çerçevenin yanında tıbbi kusur başlıkları da bulunur:
- Aşırı uyarılma tablosu — ilaç dozunun hastanın durumuna göre belirlenmemesi, takip yapılmaması,
- İşlem komplikasyonları — yumurta toplama sırasında kanama, enfeksiyon veya organ yaralanması,
- Takip eksikliği — uyarıcı bulgular ortaya çıktığında değerlendirme yapılmaması,
- Endikasyon — uygulamanın tıbben gerekli ve uygun olup olmadığı.
Bu başlıklarda silonun genel ilkesi işler: komplikasyonun gelişmesi değil, ne zaman fark edildiği ve nasıl yönetildiği tartışılır. Ayrıntı: komplikasyon mu, malpraktis mi? Ayrım ve komplikasyon yönetimi.
Aydınlatma
Bu alanda aydınlatma yükümlülüğü, tıbbi risklerin ötesine geçer. Onamda bulunması beklenenler:
- Uygulanacak yöntem ve aşamaları,
- Gerçekçi başarı beklentisi — sonuç garantisi verilemeyeceği,
- Aşırı uyarılma ve işlem komplikasyonları dâhil tıbbi riskler,
- Elde edilen embriyoların saklanma süresi,
- Boşanma, ölüm veya sürenin dolması hâlinde embriyoların akıbeti,
- Uygulamaya ilişkin yasal sınırlar.
Beşinci madde özellikle önemlidir: eşlerin, saklanan embriyoların hangi hâllerde imha edileceğini önceden bilmesi gerekir. Aydınlatmanın yapıldığını ispat yükü merkez ve hekimdedir: aydınlatılmış onam: ispat yükü ve geçerlilik şartları.
Dilekçe Örneği 1 — Kayıtların Celbi
[ … ] MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
(İdare Mahkemesi / Tüketici Mahkemesi)
DOSYA NO: 20…/…… E.
DAVACILAR VEKİLİ: Av. [Ad Soyad]
KONU: Kayıtların celbi talebimizdir.
AÇIKLAMALAR:
1. Müvekkillere [merkez]‘de …/…/20… tarihinden itibaren üremeye yardımcı tedavi uygulanmış; süreçte [gelişen sorun] meydana gelmiştir.
2. CELBİ İSTENEN KAYITLAR.
a) Merkez ve yetki
i. Merkezin ruhsat ve faaliyet izni; olay tarihinde geçerli olup olmadığı,
ii. Merkez sorumlusu ve laboratuvar sorumlusu bilgileri ile sertifikaları,
iii. İşlemleri yapan personelin unvan ve belgeleri,
iv. İlgili idareden, merkez hakkında bu Yönetmelik kapsamında yapılmış denetim ve işlem bulunup bulunmadığı.
b) Tedavi süreci
v. Müvekkillere ait tüm başvuru ve tedavi kayıtları,
vi. Uygulanan ilaç protokolü, dozlar ve tarihler,
vii. Takip amacıyla yapılan tetkik ve ultrason kayıtları; tarihleriyle,
viii. Yumurta toplama işlemine ait kayıt ve saatler,
ix. Elde edilen hücre ve embriyo sayıları,
x. Transfer edilen embriyo sayısı ve tarihi.
c) Kimlik doğrulama ve izlenebilirlik
xi. Her aşamada yapılan kimlik doğrulama kayıtları,
xii. Örnek ve embriyoların etiketleme ve numaralandırma kayıtları,
xiii. Laboratuvar işlem kayıtları; hangi işlemi kimin ve ne zaman yaptığı,
xiv. Saklama kayıtları; kap, konum ve numara bilgileri,
xv. Yönetmelik uyarınca yapılması gereken DNA analizi kayıtları,
xvi. Aynı gün ve aynı seansta işlem gören diğer dosyaların bulunup bulunmadığı.
d) Saklama ve imha
xvii. Embriyoların saklamaya alınma tarihi ve öngörülen süre,
xviii. Sürenin uzatılması hâlinde alınan Bakanlık izni,
xix. İmha yapılmışsa sebebi, tarihi ve komisyon tutanağı,
xx. Elektronik kayıt sistemine yapılan kayıtlar.
e) Onam
xxi. Onam belgelerinin tamamı — arka yüzleri dâhil; saklama süresi ile boşanma, ölüm ve sürenin dolması hâlinde embriyoların akıbetinin belirtilip belirtilmediği görülecek şekilde.
3. Kayıtların ve saklama verilerinin MUHAFAZASINA ivedilikle karar verilmesini talep ederiz.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda sayılan kayıtların CELBİNE karar verilmesini saygılarımızla talep ederiz. …/…/20…
Davacılar Vekili
Av. [Ad Soyad]
(imza)
Dilekçe Örneği 2 — Kusur Beyanı
[ … ] MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
DOSYA NO: 20…/…… E.
DAVACILAR VEKİLİ: Av. [Ad Soyad]
KONU: Kusur iddialarımız ve bilirkişiye sorulmasını talep ettiğimiz hususlardır.
AÇIKLAMALAR:
1. KUSUR İDDİALARIMIZ. (Dosyaya uygun olanlar seçilir)
a) Yasal sınırlara aykırılık. Yönetmelik uyarınca ÜYTE uygulanacak eşlere sadece kendilerine ait üreme hücreleri uygulanabilir; herhangi bir şekilde donör kullanılması ve adaylardan alınanların başka adaylarda kullanılması yasaktır. Somut olayda bu kurala aykırı davranıldığı yönünde ciddi şüphemiz bulunmaktadır.
b) Kimlik doğrulama yapılmamıştır. Sürecin her aşamasında yapılması gereken kimlik doğrulama, etiketleme ve numaralandırma kayıtları dosyada bulunmamaktadır.
c) DNA analizi yapılmamıştır. Yönetmelikte öngörülen doğrulama işlemine ilişkin kayıt sunulmamıştır.
d) Saklama kurallarına uyulmamıştır. Numuneler en fazla beş yıl saklanabilir; daha uzun saklama Bakanlığın iznine tabidir. Somut olayda [süre aşılmış / izin alınmamıştır].
e) İmha usulsüzdür. Embriyolar; eşlerin birlikte talebi, eşlerden birinin ölümü, boşanmanın hükmen sabit olması veya sürenin son bulması hâllerinde komisyon tarafından tutanak altına alınarak imha edilir. Somut olayda bu hâllerden hiçbiri gerçekleşmemişken (veya usulüne uyulmaksızın) imha yapılmıştır; komisyon tutanağı sunulmamıştır.
f) Aydınlatma eksiktir. Müvekkillere saklama süresi ile boşanma, ölüm ve sürenin dolması hâlinde embriyoların akıbeti önceden anlatılmamıştır. İspat yükü davalı taraftadır.
g) Tıbbi takip yetersizdir. Uygulanan ilaç protokolü müvekkilin durumuna göre belirlenmemiş; aşırı uyarılma yönünden takip yapılmamış ve gelişen tabloya [ … ] gecikmeyle müdahale edilmiştir.
h) Sorumluluk dağılımı. Merkez sorumlusu, merkezde yapılan bütün tıbbi işlemlerden diğer tabiplerle birlikte sorumludur; laboratuvar sorumlusunun sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
2. BİLİRKİŞİDEN SORULMASINI TALEP ETTİĞİMİZ HUSUSLAR.
i. Uygulama endikasyonu uygun muydu?
ii. İlaç protokolü ve dozlar hastanın durumuna uygun mudur?
iii. Takip yeterli sıklıkta yapılmış mıdır?
iv. Gelişen tablo zamanında fark edilip yönetilmiş midir?
v. Laboratuvar süreçlerinde kimlik doğrulama ve izlenebilirlik sağlanmış mıdır?
vi. Karışma ihtimalini dışlayacak kayıtlar mevcut mudur?
vii. Saklama süresi ve usulü mevzuata uygun mudur?
viii. İmha işlemi usulüne uygun ve tutanaklı mıdır?
ix. Aydınlatma yeterli midir?
x. Kusur kimlerde ve hangi oranlardadır; merkez sorumlusunun sorumluluğu var mıdır?
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıdaki hususların sevk yazısına AYNEN DERCİNE ve raporda AYRI AYRI CEVAPLANMASINA karar verilmesini saygılarımızla talep ederiz. …/…/20…
Davacılar Vekili
Av. [Ad Soyad]
(imza)
Dilekçe Örneği 3 — İdari Şikâyet
Bu alanda idari yol, yaptırımın ağırlığı nedeniyle ayrıca işletilmelidir.
[ … ] İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ’NE
(Bir örneği Sağlık Bakanlığı ilgili birimine sunulmak üzere)
ŞİKÂYETÇİLER: [Ad Soyad] ve [Ad Soyad] — [T.C. Kimlik No] — [Adres] — [Telefon]
ŞİKÂYET EDİLEN: [Merkez adı ve adresi]
KONU: Üremeye yardımcı tedavi mevzuatına aykırılık nedeniyle şikâyetimizdir.
AÇIKLAMALAR:
1. [Merkez]‘de …/…/20… tarihinden itibaren tedavi gördük; süreçte [yaşanan sorun] ortaya çıkmıştır. (Ek-1: sözleşme, ödeme belgeleri, tedavi kayıtları)
2. ŞİKÂYET KONUSU HUSUSLAR. (Dosyaya uygun olanlar seçilir)
a) Yönetmelik uyarınca eşlere sadece kendilerine ait üreme hücreleri uygulanabilirken bu kurala aykırı davranıldığı yönünde şüphemiz bulunmaktadır,
b) Kimlik doğrulama, etiketleme ve izlenebilirlik kayıtları tarafımıza gösterilmemiştir,
c) Embriyolarımız, mevzuatta sayılan hâller gerçekleşmediği hâlde imha edilmiştir,
d) İmhaya ilişkin komisyon tutanağı tarafımıza sunulmamıştır,
e) Saklama süresi ve uzatma iznine ilişkin bilgi verilmemiştir,
f) Bize saklama koşulları ve embriyoların akıbeti hakkında önceden bilgi verilmemiştir.
3. TESPİT EDİLMESİNİ İSTEDİĞİMİZ HUSUSLAR.
i. Merkezin ruhsat durumu ve olay tarihindeki geçerliliği,
ii. Merkez sorumlusu ve laboratuvar sorumlusunun sertifika durumu,
iii. Kimlik doğrulama ve izlenebilirlik kayıtlarının mevcut olup olmadığı,
iv. Yönetmelikte öngörülen DNA analizi kayıtlarının bulunup bulunmadığı,
v. Embriyolarımızın saklama ve imha kayıtları,
vi. Aynı dönemde merkez hakkında başka şikâyet bulunup bulunmadığı,
vii. Merkeze ait tüm kayıtların ivedilikle muhafazası.
4. Yönetmelikte, yasaklara aykırılığın herhangi bir aşamada tespiti hâlinde merkezin süresiz kapatılacağı, işlemi yapanların sertifikalarının iptal edileceği ve ilgili çalışanların süresiz olarak bu merkezlerde çalışamayacağı öngörülmüştür.
TALEP: Şikâyetimizin incelenerek gerekli İDARİ İŞLEMLERİN TESİSİNE; kayıtların MUHAFAZASINA ve sonucun tarafımıza yazılı bildirilmesine karar verilmesini talep ederiz. Hukuki ve cezai yollara başvurma haklarımız saklıdır. …/…/20…
Şikâyetçiler
[Ad Soyad] — (imza)
Kontrol Listesi
- Merkezin ruhsatı olay tarihinde geçerli miydi?
- Merkez ve laboratuvar sorumlusu bilgileri istendi mi?
- Kimlik doğrulama ve etiketleme kayıtları var mı?
- Yönetmelikte öngörülen DNA analizi yapılmış mı?
- Aynı dönemde işlem gören diğer dosyalar soruldu mu?
- Embriyoların saklamaya alınma tarihi ve süresi kayıtlı mı?
- Süre uzatılmışsa Bakanlık izni var mı?
- İmha varsa komisyon tutanağı sunuldu mu?
- Onamda embriyoların akıbeti belirtilmiş mi?
- Kayıtların muhafazası talep edildi mi?
Sık Yapılan Altı Hata
- Yalnızca tıbbi kusur aramak. Bu alanda yasal sınırlara aykırılık ayrı ve ağır bir başlıktır.
- İzlenebilirlik kayıtlarını istememek. Karışma iddiası ancak bu zincirle sınanır.
- Genetik doğrulamayı atlamak. Yönetmelikte DNA analizi öngörülmüştür.
- İmha tutanağını sormamak. İmha komisyon marifetiyle ve tutanakla yapılır.
- Onamda akıbeti aramamak. Eşlerin, embriyoların hangi hâllerde imha edileceğini önceden bilmesi gerekir.
- İdari yolu ihmal etmek. Yaptırım süresiz kapatmaya kadar gider ve herhangi bir aşamada uygulanabilir.
Sorumluluğun İki Katmanı: Hekim ve Merkez
ÜYTE dosyalarında kusur, hekimin uygulamasında olduğu kadar merkezin laboratuvar ve kayıt düzeninde de aranır. İki katman farklı hükümlere dayanır ve birlikte ileri sürülür.
| Katman | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşme | Hekim-hasta ilişkisi kural olarak vekâlet sözleşmesidir | TBK m.502 |
| Sadakat ve özen | Vekil, işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütür | TBK m.506/2 |
| Objektif ölçüt | Benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır | TBK m.506/3 |
| Borca aykırılık | Borcun gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar giderilir | TBK m.112 |
| Organizasyon sorumluluğu | İşletmede adam çalıştıran, çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, işletme faaliyetinden doğan zarardan sorumludur | TBK m.66/3 |
| İfa yardımcısı | Borçlu, borcun ifasında yararlandığı kişilerin fiillerinden sorumludur ve kurtuluş kanıtı getiremez | TBK m.116 |
| Rıza | Tıbbi müdahale kural olarak rızaya bağlıdır; kişilik hakkına yönelen müdahale hukuka uygunluğunu geçerli rızadan alır | 1219 s.K. m.70, TMK m.24-25 |
| Genetik ve sağlık verisi | Sağlık ve genetik veriler özel nitelikli kişisel veridir; işlenmesi kanunda sayılan şartlara tabidir | 6698 s.K. m.6 |
Beşinci ve altıncı satırlar, karışma iddialarında ispat dengesini belirler: davacının laboratuvarda kimin hangi hatayı yaptığını göstermesi gerekmez. Zararın merkezin faaliyetinden doğduğu ortaya konduğunda, çalışma düzeninin zararı önlemeye elverişli olduğunu ispat külfeti merkeze geçer ve bu külfet ancak kayıtla karşılanabilir.
Kimlik doğrulama zinciri, kurtuluş kanıtının kendisidir. Materyal kabulünden transfere kadar her aşamada çift kontrol, barkod eşleştirme, tanık imzası ve kayıt tutulması beklenir. Bu kayıtlar; numune kabul formları, barkod okutma günlükleri, laboratuvar defterleri, dondurma ve çözme kayıtları ile saklama koşulu ölçümlerinden oluşur. Dosyaya getirtilmesi talep edildiğinde sunulmaması veya eksik sunulması doğrudan aleyhe değerlendirilir (HMK m.220).
Rıza ve Saklama Sürecinde Denetlenecekler
Bu dosyalarda aydınlatma, tek bir forma değil sürecin tamamına yayılmış bir yükümlülüktür.
| Konu | Ne aranır |
|---|---|
| Eşlerin rızası | Her aşama için ayrı ve tarihli rıza kaydının bulunması |
| Rızanın kapsamı | Hangi işlem için verildiğinin açıkça yazılması |
| Rızanın geri alınması | Geri alma beyanının nasıl ve ne zaman kayda geçtiği |
| Saklama süresi | Sürenin başlangıcı, uzatma talebi ve bildirimler |
| Bildirim | Süre sonuna ilişkin bilgilendirmenin yapıldığı kayıtlar |
| Başarı beklentisi | Gerçekçi olmayan sonuç vaadi yapılıp yapılmadığı |
| Komplikasyon | Uyarılan risklerin adının yazılı olarak belirtilmesi |
| Veri güvenliği | Genetik ve sağlık verilerinin erişim ve saklama düzeni |
Üçüncü satır, uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran başlıktır: rızanın geri alınması hâlinde izlenecek usulün ve bu beyanın kayda geçirilme biçiminin baştan belirlenmiş olması gerekir. Kayıtta görünmeyen bir geri alma beyanı, sonradan ispatlanamaz.
Onam için aydınlatılmış onam rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tüp bebekte donör kullanılabilir mi?
Kullanılamaz. Yönetmelik uyarınca ÜYTE uygulanacak eşlere sadece kendilerine ait üreme hücreleri uygulanır; herhangi bir şekilde donör kullanılması, donör kullanılarak embriyo elde edilmesi ve adaylardan alınanların başka adaylarda kullanılması yasaktır.
Bu yasağa aykırılığın yaptırımı nedir?
Yasaklara aykırı olarak elde edilen gebeliklerin herhangi bir aşamada tespit edilmesi hâlinde merkez süresiz kapatılır, işlemi yapan kişilerin sertifikaları iptal edilir ve ilgili tüm çalışanların süresiz olarak ÜYTE merkezlerinde çalışmalarına izin verilmez.
Embriyolar satılabilir veya nakledilebilir mi?
Hayır. Eşlerden alınan yumurta ve spermler ile bunlardan elde edilen embriyoların yönetmelikte belirlenen esaslar dışında her ne maksatla olursa olsun bulundurulması, kullanılması, nakledilmesi ve satılması yasaktır; bu yasağa uymayan merkezlerin faaliyeti valilikçe derhâl durdurulur.
Karışma şüphem varsa ne yapabilirim?
Bu alanda iddia genetik inceleme yoluyla sınanabilir. Merkezin kimlik doğrulama, etiketleme ve numaralandırma kayıtları, laboratuvar işlem kayıtları, saklama bilgileri, yönetmelikte öngörülen DNA analizi kayıtları ile aynı dönemde işlem gören diğer dosyaların bulunup bulunmadığı istenmelidir.
Embriyolar ne kadar süre saklanır?
Numuneler merkezlerde en fazla beş yıl saklanır. Beş yıldan fazla saklanması Bakanlığın iznine tabidir; saklanan numunelerin değerlendirmeleri ve sayımları ilgili müdürlük bünyesinde kurulacak komisyon marifetiyle yapılır.
Boşanırsak embriyolarımız ne olur?
Eşlerin birlikte talebi, eşlerden birinin ölümü, boşanmanın hükmen sabit olması veya belirlenen sürenin son bulması hâllerinde saklanan embriyolar müdürlükte kurulacak komisyon tarafından tutanak altına alınarak imha edilir.
Eşim vefat etti, saklanan embriyoyu kullanabilir miyim?
Yönetmelikte eşlerden birinin ölümü, embriyoların komisyon tarafından tutanak altına alınarak imha edileceği hâller arasında sayılmıştır. Bu nedenle saklanan embriyonun kullanılması talebi bu düzenleme çerçevesinde değerlendirilir.
Embriyolarım usulsüz imha edilmiş olabilir mi?
Mevzuatta sayılan hâller gerçekleşmediği hâlde imha yapılması ya da usulüne uyulmaması ayrı bir sorumluluk doğurur. Dosyada imhanın hangi sebeple, hangi tarihte ve komisyon tutanağıyla mı yapıldığı sorulmalıdır.
Merkezde kim sorumludur?
Merkez sorumlusu, merkezde yapılan bütün tıbbi işlemlerden diğer tabiplerle birlikte sorumludur; laboratuvar sorumluluğu ise belirli uzmanlık veya sertifika şartlarına bağlanmıştır. Bu nedenle sorumluluk yalnızca işlemi yapan hekime yöneltilmez.
Hangi tıbbi kusur başlıkları vardır?
İlaç dozunun hastanın durumuna göre belirlenmemesi ve aşırı uyarılma yönünden takip yapılmaması, yumurta toplama sırasında kanama ile enfeksiyon veya organ yaralanması, uyarıcı bulgular ortaya çıktığında değerlendirme yapılmaması ve uygulamanın endikasyona uygun olup olmadığı başlıca kusur başlıklarıdır.
Onamda neler bulunmalıdır?
Uygulanacak yöntem ve aşamaları, sonuç garantisi verilemeyeceği, tıbbi riskler, elde edilen embriyoların saklanma süresi, boşanma ile ölüm veya sürenin dolması hâlinde embriyoların akıbeti ve uygulamaya ilişkin yasal sınırlar belirtilmiş olmalıdır.
İdari yola da başvurmalı mıyım?
Bu alanda idari yol ayrıca anlamlıdır; çünkü yaptırım süresiz kapatmaya ve sertifika iptaline kadar gider ve aykırılığın herhangi bir aşamada tespiti hâlinde uygulanabilir.
Tüp bebek sürecinde bir sorun mu yaşandı? Görüşelim.
İlgili Rehberler
- Kan transfüzyonu hataları: doğrulama ve izlem
- Histerektomi ve jinekolojik cerrahide malpraktis
- Aydınlatılmış onam: ispat yükü ve geçerlilik şartları
- Komplikasyon mu, malpraktis mi? Ayrım ve komplikasyon yönetimi
- Hasta dosyası nasıl alınır? Delil toplama rehberi
- Tıbbi kayıtların sonradan değiştirilmesi
- Malpraktis davası: kamu mu özel mi, hangi mahkeme, hangi süre?
- Malpraktiste tazminat nasıl hesaplanır?
- Hasta hakları ihlali başvuru dilekçesi örneği
- Tüm dilekçe örnekleri
Dayanak Mevzuat
- Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve ÜYTE Merkezleri Hakkında Yönetmelik
- Anılan Yönetmelik — donör yasağı ve aykırılığın yaptırımları
- Anılan Yönetmelik — embriyoların saklanması, süresi ve imhası
- 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu
- 5237 sayılı TCK m. 231 — çocuğun soybağını değiştirme veya gizleme
- 6098 sayılı TBK m. 502 vd. — vekâlet sözleşmesi ve özen borcu
- 6098 sayılı TBK m. 49, 56 — haksız fiil ve manevi tazminat
- Hasta Hakları Yönetmeliği — bilgilendirme, rıza ve kayıtlara erişim
