Serbest Bölge ve Antrepo İşlemlerinde Aklama Riski 2026: 3218 Sayılı Kanun m.6 — Gümrük Bölgesinin Parçası Ama Hangi Bakımdan Dışında? m.8 Dış Ticaret Rejimi, Antrepo Rejimiyle Farkı, Bölge İçi Devir Zinciri ve Tedbirler Yönetmeliğinin Özel Dikkat Hükmü

Serbest bölgeler ve antrepolar hakkında en sık tekrarlanan cümle şudur: buralar gümrük bölgesi dışındadır. Bu cümle, yürürlükteki mevzuatı yansıtmaz. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.6’nın güncel metnine göre serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçaları olmakla beraber; ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen yerlerdir. Fark önemlidir: tam bir dışarıda olma değil, belirli üç başlık bakımından dışarıda sayılma söz konusudur. Bu üç başlık dışındaki yükümlülükler, aklamayla mücadele mevzuatı dâhil, işlemeye devam eder. Bu rehber önce kavramsal çerçeveyi düzeltir; serbest bölge ile antrepo rejimini ayırır, serbest bölge ile Türkiye arasındaki ticaretin dış ticaret rejimine tabi olduğunu gösteren m.8 hükmünü ele alır, aklama riskinin nereden doğduğunu bölge içi el değiştirme örneği üzerinden açıklar, Tedbirler Yönetmeliği’nin serbest bölgelere ilişkin özel dikkat hükmünü aktarır ve şirketler için pratik bir kayıt düzeni kurar.

Yanlış Bilinen Kural

Serbest bölgelerle ilgili en yaygın bilgi, bu bölgelerin gümrük bölgesi dışında sayıldığı ve orada gümrük ile kambiyo mevzuatının uygulanmadığıdır. Bu bilgi, Kanun’un eski metnine dayanır. Metin 2008 yılında yapılan değişiklikle yeniden yazılmıştır ve bugünkü hâli çok daha nüanslıdır.

Bu ayrımın sonucu doğrudan pratiktir. Serbest bölgenin gümrük bölgesinin parçası olması, orada yürütülen faaliyetlerin Türk hukukunun ve Türk denetim mercilerinin yetki alanında bulunduğunu gösterir. Serbest bölge, hukuken bir boşluk alanı değildir.

Dışarıda sayılma ise sınırlıdır ve üç başlıkla kayıtlıdır: ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı. Bu üçünün dışındaki yükümlülükler kural olarak uygulanmaya devam eder. Aklamayla mücadele mevzuatı bu listede yer almaz.

Serbest Bölge ile Türkiye Arasındaki Ticaret

Kanun m.8, akışın yönüne göre farklı bir rejim kurar. Hükme göre serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret rejimine tabidir. Buna karşılık serbest bölge ile diğer ülkeler ve serbest bölgeler arasında dış ticaret rejimi uygulanmaz.

Bunun anlamı şudur: serbest bölgeden Türkiye’ye mal getirmek bir ithalat işlemidir ve ithalat mevzuatının tüm gerekleri işler. Türkiye’den serbest bölgeye mal göndermek ise ihracat hükümlerine tabidir. Buna karşılık serbest bölge ile yurt dışı arasındaki hareketler bu rejimin dışındadır.

Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. Serbest bölgeye satış yapan bir Türk şirketi, bunu iç piyasa satışı gibi değerlendirdiğinde hem gümrük hem vergi tarafında hata yapar. Aynı şekilde serbest bölgeden Türkiye’ye mal alan bir şirket, işlemin ithalat olduğunu ve gümrük kıymeti kurallarının uygulanacağını hesaba katmalıdır.

Kıymet belirlemenin nasıl işlediği ve hangi yöntemlerin hangi sırayla uygulanacağı gümrük kıymeti ve ithalatta değer beyanı rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Antrepo Rejimi ile Farkı

Serbest bölge ile antrepo, uygulamada sık karıştırılan iki ayrı yapıdır. Antrepo, Gümrük Kanunu kapsamında düzenlenmiş bir gümrük rejimidir; eşya gümrük gözetimi altında ve belirlenmiş bir yerde depolanır. Serbest bölge ise kendi kanunu bulunan, içinde üretim ve ticaret faaliyeti de yürütülebilen bir alandır. Altının Türkiye’ye getirilmeden yurt dışından yurt dışına alınıp satılması, antrepo ve serbest bölge kuralları ve transit kazancın vergilendirilmesi için transit altın ticareti rehberimize bakılabilir.

Ortak nokta, her iki yapıda da eşyanın serbest dolaşıma girmeden bekletilebilmesidir. Vergi yükümlülüğü, eşya serbest dolaşıma sokulduğunda doğar. Bu erteleme, ticari hayatta meşru ve yaygın bir kolaylıktır; nakit akışını rahatlatır ve yeniden ihraç edilecek eşya için gereksiz vergi yükünü önler.

Buna karşılık aynı erteleme, izlenebilirlik bakımından bir zayıflık alanı yaratır. Eşya beklediği sürece, mülkiyeti el değiştirebilir ve bu devirler gümrük beyanına yansımayabilir. Riskin kaynağı tam olarak burasıdır.

Aklama Riski Nerede Doğar?

Serbest bölge ya da antrepodaki eşya, yurt içine girmeden birden çok kez alınıp satılabilir. Fiziki olarak aynı yerde duran bir mal, kâğıt üzerinde birkaç şirket arasında el değiştirir ve her devirde değeri artar. Fiziki bir katma değer bulunmadığı hâlde kıymetin yükselmesi, sınır ötesinde değer aktarmaya elverişli bir zincir oluşturur.

Bu göstergelerin hiçbiri tek başına hukuka aykırılık oluşturmaz. Zincirleme ticaret, emtia piyasalarında olağan bir uygulamadır ve meşru sebeplerle yapılır. Belirleyici olan, her halkanın ekonomik gerekçesinin gösterilebilmesi ve bedel artışlarının açıklanabilmesidir.

İkinci risk alanı, bölgenin kimlik perdesi olarak kullanılmasıdır. Serbest bölgede kurulan bir şirketin gerçek sahibinin görünmemesi ya da faaliyetinin yalnızca kâğıt üzerinde bulunması, kabuk yapı tartışmasını doğurur. Bu yapıların analizi offshore, kabuk ve paravan şirket rehberinde ele alınmıştır.

Tedbirler Yönetmeliği ve Serbest Bölgeler

Aklamayla mücadele mevzuatı bu riski açıkça tanır. Tedbirler Yönetmeliği, aklama ve terörün finansmanıyla mücadelede yeterli düzenlemelere sahip olmayan, bu düzenlemeleri etkin biçimde uygulamayan ya da uluslararası kuruluşlarca riskli kabul edilen ülkelerle yapılan işlemlere özel dikkat gösterilmesini öngörür.

Bankacılık tarafındaki karşılığı, serbest bölge bağlantılı işlemlerde daha ayrıntılı bilgi istenmesidir. Faaliyet ruhsatının kapsamı, işlemin ekonomik gerekçesi, karşı tarafın kimliği ve gerçek faydalanıcının kim olduğu sorgulanabilir.

Bu sorgular keyfî değildir; yükümlülük rejiminin gereğidir. Hazırlıklı bir şirket için süreç hızla tamamlanır: ruhsat, sözleşme, fatura, sevk belgeleri ve ödeme kayıtları sunulduğunda işlem olağan biçimde ilerler. Hazırlıksız bir şirket için ise işlemin bekletilmesi kaçınılmazdır.

Faaliyet Ruhsatı ve İdari Gözetim

Serbest bölgede faaliyet, izne tabidir. Kanun, faaliyet ruhsatı almak kaydıyla serbest bölgede faaliyette bulunulabileceğini öngörür. Ruhsat, faaliyetin türünü ve kapsamını belirler; ruhsat kapsamı dışındaki faaliyetler ayrı bir sorun oluşturur.

Bölgedeki idari gözetim de kanunla düzenlenmiştir. Serbest bölgede arazinin kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve kullanılmasıyla ilgili diğer bütün izinler ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir. Serbest bölgelerin asayiş hizmetleri polis tarafından yerine getirilir.

Faaliyet ruhsatının süresinin sona ermesi ya da iptali hâlinde izlenecek usul de Kanun’da düzenlenmiştir. Ruhsatı iptal edilen kullanıcılara mallarının tahliyesi için süre verilir; tutanağa bağlanan mallar ise Gümrük Kanunu hükümlerine göre tasfiye edilmek üzere ilgili idareye teslim edilir. Satış bedelinden gümrük vergileri, hizmet karşılığı alacaklar ve masraflar ayrıldıktan sonra bakiye hak sahiplerine dağıtılır.

Bu hükümler, bölgenin bir denetim boşluğu olmadığını göstermesi bakımından önemlidir. Ruhsat, gözetim, tahliye ve tasfiye zinciri kanunla kurulmuştur ve işletilir.

Kayıt ve Belge Düzeni

Kanun m.6, kullanıcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelere ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine bağımlı olmaksızın düzenleme yapma yetkisini idareye tanımıştır. Bu hüküm, serbest bölgede kayıt tutma yükümlülüğünün bulunmadığı biçiminde okunamaz; yalnızca düzenin özel bir rejime tabi kılınabileceğini gösterir.

Uygulamada bu, bölgeye özgü form ve kayıtların kullanılması anlamına gelir. Eşyanın bölgeye girişi, bölge içindeki hareketleri ve bölgeden çıkışı kayda bağlanır. Bu kayıtlar, sonradan yapılacak her incelemede ilk istenen belgelerdir.

Dördüncü ve altıncı satırların birlikte okunması önemlidir. Kâğıt üzerindeki devir sayısı ile fiziki hareket kayıtları arasındaki uyumsuzluk, incelemede ilk dikkat çeken husustur. Devirlerin gerçek bir ticari amaca dayandığını gösteren belgelerin saklanması, bu soruyu baştan cevaplar.

Vergi Tarafı ve İstisnaların Sınırı

Serbest bölgelerin çekiciliğinin önemli bir kısmı vergisel avantajlardan doğar. Kanun’un geçici maddesi, bu bölgelerde faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançlar bakımından belirli bir tarihe kadar gelir veya kurumlar vergisi istisnası öngörmüştür.

İstisnanın kapsamı dikkatle okunmalıdır. Hüküm, imal edilen ürünlerin satışından elde edilen kazançlara odaklanır. Üretim içermeyen salt ticaret faaliyetlerinin aynı kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, madde metnine ve ilgili düzenlemelere göre belirlenir. Bu nedenle faaliyetin niteliğinin doğru tanımlanması, istisnadan yararlanmanın ön şartıdır.

İstisnanın belirli tevkifat yükümlülüklerine etkisi bulunmadığı da ayrıca belirtilmiştir. Yani kazanç istisnadan yararlansa dahi, dağıtım aşamasındaki tevkifat yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.

İstisnanın kötüye kullanılması, uygulamadaki tipik eleştiri konusudur. Türkiye’deki faaliyetten doğan kazancın serbest bölgedeki şirkete kaydırılması, ilişkili kişi işlemleri üzerinden yapıldığında transfer fiyatlandırması eleştirisiyle karşılaşır. Bu değerlendirmenin işleyişi vergi cennetlerine ödemelerde stopaj rehberinde ele alınmıştır.

Kaçakçılık ve Ceza Boyutu

Serbest bölge ve antrepo işlemlerinde ceza hukuku, iki koldan devreye girebilir. Birincisi kaçakçılıktır: 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokma ile aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin eşyayı ülkeye sokma gibi fiilleri suç sayar.

Serbest bölge bağlamında bu hüküm, bölgeye konulan eşyanın gümrük mevzuatında öngörülen hâller dışında kullanılması ya da tüketilmesi, serbest dolaşıma usulsüz sokulması veya beyanın gerçeğe aykırı yapılması hâllerinde gündeme gelir. Kanun m.6’nın metnindeki kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydı, tam da bu noktada bağlayıcıdır.

İkinci kol aklamadır. Ticaret yoluyla değer aktarımının, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanması suçunu oluşturması mümkündür. Bu değerlendirmede aranan, öncül bir suçun varlığı ve malvarlığı değerinin kaynağını gizleme amacıdır.

İki kolun ayrılması savunma bakımından belirleyicidir. Kıymet belirlemeye ilişkin bir görüş ayrılığı ile sahte belge kullanımı farklı şeylerdir; birincisi idari uyuşmazlık, ikincisi adli suçtur. Bu ayrımın somut belgelerle ortaya konması gerekir.

Kontrol Listesi

Sık Yapılan Hatalar

Birincisi, serbest bölgelerin tümüyle gümrük bölgesi dışında olduğu ve orada hiçbir mevzuatın uygulanmadığı sanılmasıdır. Yürürlükteki metin, bölgeleri gümrük bölgesinin parçası sayar ve dışarıda olma hâlini yalnızca üç başlıkla sınırlar. İkincisi, serbest bölge ile antrepo rejiminin aynı sayılmasıdır.

Üçüncüsü, serbest bölgeye yapılan satışın iç piyasa satışı gibi değerlendirilmesidir; bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasındaki ticaret dış ticaret rejimine tabidir. Dördüncüsü, bölgeden Türkiye’ye getirilen eşyada gümrük kıymeti kurallarının atlanmasıdır.

Beşincisi, bölge içi devirlerin kayıt dışı bırakılması ya da gerekçesiz yapılmasıdır. Altıncısı, fiziki hareket kayıtları ile fatura zincirinin birbirini tutmamasıdır. Yedincisi, ödemenin faturadaki satıcı yerine üçüncü bir kişiye yapılması ve bunun belgelenmemesidir.

Sekizincisi, vergi istisnasının kapsamının geniş yorumlanmasıdır; istisna esas olarak bölgede imal edilen ürünlerin satışından elde edilen kazançlara yöneliktir. Dokuzuncusu, ilişkili taraflarla yapılan işlemlerde dokümantasyonun hazırlanmamasıdır. Onuncusu, bankanın serbest bölge bağlantılı işlemlerde daha ayrıntılı bilgi istemesinin keyfî sayılmasıdır; bu talep mevzuattan doğar. Transfer sürecinin işleyişi yurt dışına para transferi rehberinde anlatılmıştır. Süreçle ilgili hukuki destek için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan avukatlarımıza ulaşabilirsiniz.

Antrepo Türleri ve Sorumluluk

Antrepo rejimi içinde de alt ayrımlar vardır ve bunların sorumluluk bakımından sonuçları farklıdır. Genel antrepo, herkesin eşyasının konulabildiği depolama yeridir; özel antrepo ise yalnızca işletmecisine ait eşyanın konulabildiği yerdir. İkisinde de izin gümrük idaresince verilir ve işletme şartlara bağlıdır.

Sorumluluk bakımından belirleyici olan, eşyanın antrepo rejimi altında bulunduğu süre boyunca gümrük gözetiminde olmasıdır. Antrepo işletmecisi, eşyanın rejim altında kalmasını sağlamakla ve kayıtları tutmakla yükümlüdür. Eşyanın eksik çıkması ya da izinsiz çıkarılması hâlinde doğacak yükümlülükler, işletmeci ile rejim hak sahibi arasında paylaşılır.

Antrepoda eşyaya yapılabilecek işlemler de sınırlıdır. Eşyanın korunması ve görünüşünün ya da pazarlama kalitesinin iyileştirilmesine yönelik elleçleme işlemleri kural olarak mümkündür; ancak eşyanın niteliğini değiştiren işlemler bu kapsamda değildir. Niteliği değiştiren bir işlem yapılması, rejimin ihlali sonucunu doğurur.

Aklama bakımından antrepodaki temel risk, eşyanın kimliğinin izlenememesidir. Aynı antrepoda bulunan benzer eşyanın karışması, hangi partinin kime ait olduğunun belirsizleşmesine yol açabilir. Bu nedenle parti bazlı kayıt tutulması, hem gümrük hem uyum tarafında kritik önemdedir.

Serbest Bölgede Şirket Kurmak: Meşru Kullanım

Buraya kadar anlatılan riskler, serbest bölgelerin kendiliğinden şüpheli olduğu anlamına gelmez. Bu bölgeler, ihracata dönük üretim, lojistik ve yeniden ihracat faaliyetleri için kurulmuş meşru araçlardır ve ekonomik gerekçeleri açıktır.

Meşru kullanımın ayırt edici işaretleri bellidir: bölgede fiilî bir tesis ve personel bulunması, üretim ya da depolama faaliyetinin gerçekten yürütülmesi, faaliyetin ruhsat kapsamıyla örtüşmesi, müşteri ve tedarikçi ilişkilerinin izlenebilir olması ve kayıtların düzenli tutulması.

Bu tablonun sağ sütunundaki işaretler bir araya geldiğinde, yapının öz unsurdan yoksun olduğu değerlendirmesi güç kazanır. Tek başına hiçbir işaret belirleyici değildir; ancak birikmeleri hem vergi hem uyum tarafında sorgulamayı kaçınılmaz kılar.

Doğru yaklaşım, yapının kurulduğu anda öz unsuru destekleyen belgelerin üretilmeye başlanmasıdır. Sonradan hazırlanan açıklamalar, işlem anında üretilmiş kayıtların yerini tutmaz.

Bölge İçi Ödemeler ve Para Birimi

Serbest bölgelerin kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından gümrük bölgesi dışında sayılması, ödeme tarafında da sonuç doğurur. Bölgedeki işlemlerin para birimi ve ödeme usulü, yurt içindeki işlemlerden farklı bir rejime tabi olabilir.

Bu esneklik, ihracata dönük faaliyet yürüten kullanıcılar için pratik bir kolaylıktır. Buna karşılık ödemenin hangi hesaptan hangi hesaba yapıldığının izlenebilir olması, kambiyo rejiminden bağımsız bir gerekliliktir; aklamayla mücadele mevzuatı bu bakımdan ayrık tutulmamıştır.

Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, bölgedeki bir kullanıcıya yapılan ödemenin yurt dışına yapılan bir ödeme gibi mi yoksa yurt içi ödeme gibi mi değerlendirileceğidir. Bu ayrım, hem stopaj hem tevsik hem de bankanın isteyeceği belgeler bakımından sonuç doğurur ve somut işlemin niteliğine göre belirlenir.

İkinci nokta, nakit kullanımıdır. Bölge içinde yürütülen faaliyetlerde nakit yoğunluğunun artması, izlenebilirliği doğrudan azaltır ve uyum tarafında dikkat çeker. Ödemelerin banka kanalından yürütülmesi, hem kayıt üretir hem de sonradan gelecek soruların cevabını hazırlar.

İnceleme Geldiğinde İzlenecek Yol

Serbest bölge ve antrepo kullanıcıları bakımından inceleme, tek bir mercie özgü değildir. Gümrük idaresi, vergi idaresi, bölge müdürlüğü ve yükümlü bankalar farklı gerekçelerle aynı işlem hakkında bilgi isteyebilir. İlk yapılması gereken, talebin hangi merciden ve hangi hukuki dayanakla geldiğinin tespitidir.

Gümrük tarafından gelen talepler genellikle beyan ile fiilî durumun karşılaştırılmasına yöneliktir: beyanname, sevk belgeleri, stok kayıtları ve fiziki sayım sonuçları. Vergi tarafından gelen talepler kazancın niteliğine ve istisnanın şartlarına odaklanır. Bölge müdürlüğü ise ruhsat kapsamına uyumu denetler.

Bankadan gelen talepler ise farklıdır ve bir ceza soruşturması anlamına gelmez. Bunlar, yükümlülük rejiminin gereği olan bilgi taleplerdir ve belge sunulduğunda kapanır. Talebin niteliğinin yanlış anlaşılması, gereksiz endişeye ve yanlış cevaplara yol açar.

Ortak ilke, cevapların birbiriyle tutarlı olmasıdır. Aynı işlem hakkında farklı mercilere farklı açıklamalar yapılması, en ağır sonucu doğuran hatadır. Bu nedenle inceleme başladığında verilecek tüm cevapların tek bir dosya üzerinden ve aynı belge setine dayanarak hazırlanması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Serbest bölgeler gümrük bölgesi dışında mıdır?

Bu, mevzuattaki en sık tekrarlanan yanlışlardan biridir. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.6’nın yürürlükteki metnine göre serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçaları olmakla beraber; ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen yerlerdir. Yani tam bir dışarıda olma değil, belirli bakımlardan dışarıda sayılma söz konusudur.

Bu ayrımın pratik sonucu nedir?

Serbest bölgenin gümrük bölgesinin parçası olması, orada yürütülen faaliyetlerin Türk hukuku ve denetim yetkisi kapsamında olduğunu gösterir. Dışarıda sayılma ise yalnızca ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı bakımındandır. Bu üç başlık dışındaki yükümlülükler, aklamayla mücadele mevzuatı dâhil, kural olarak işlemeye devam eder.

Serbest bölgede hangi eşya bulunur?

Kanun m.6, serbest bölgeleri; serbest dolaşımda olmayan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen hâller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu yerler olarak tanımlar.

Serbest bölge ile Türkiye arasındaki ticaret nasıl yürür?

Kanun m.8 nettir: serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret rejimine tabidir. Buna karşılık serbest bölge ile diğer ülkeler ve serbest bölgeler arasında dış ticaret rejimi uygulanmaz.

Serbest bölgede faaliyet için izin gerekir mi?

Gerekir. Kanun, faaliyet ruhsatı almak kaydıyla serbest bölgede faaliyette bulunulabileceğini öngörür. Serbest bölgede arazinin kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve kullanılmasıyla ilgili diğer bütün izinler ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir.

Serbest bölgede defter ve belge düzeni nasıldır?

Kanun m.6, kullanıcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelere ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine bağımlı olmaksızın düzenleme yapma yetkisini idareye tanımıştır. Yani defter ve belge düzeni özel bir rejime tabi olabilir; bu, kayıt tutma yükümlülüğünün bulunmadığı anlamına gelmez.

Antrepo ile serbest bölge aynı şey mi?

Değildir. Antrepo, Gümrük Kanunu kapsamında bir gümrük rejimidir ve eşya gümrük gözetimi altında depolanır. Serbest bölge ise kendi kanunu bulunan, içinde üretim ve ticaret faaliyeti yürütülebilen bir alandır. Antrepoda eşya bir rejime tabi tutulmuşken, serbest bölgeye konulan eşya herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın bulunur.

Aklama riski nereden doğar?

Risk, eşyanın serbest dolaşıma girmeden ve fiziki olarak yer değiştirmeden birden çok kez el değiştirebilmesinden doğar. Her devirde değerin artması, gerçek bir katma değer bulunmadığı hâlde kıymetin yükselmesi sonucunu üretir ve bu, sınır ötesinde değer aktarmaya elverişli bir zincir oluşturur.

Mevzuat bu riski tanıyor mu?

Tanıyor. Tedbirler Yönetmeliği’nin riskli ülkelerle ilişkilere dair hükmü, aynı yaklaşımın düzenleme ve denetim fonksiyonları asgari düzeyde bulunan serbest bölgeler ve finans merkezleriyle ilişkili müşteriler bakımından da uygulanmasını öngörür.

Serbest bölgedeki şirketin hesabı nasıl değerlendirilir?

Yükümlü kuruluşlar bakımından olağan kimlik tespiti ve izleme süreçleri işler. Faaliyet ruhsatının kapsamı ile fon akışının bağdaşıp bağdaşmadığı değerlendirilir; ruhsattaki faaliyet konusuyla orantısız hacim, izleme sistemlerinde uyarı üretir.

Vergi istisnaları neyi kapsar?

Kanun’un geçici maddesi, serbest bölgelerde faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançlar bakımından istisna öngörür. İstisnanın kapsamı ve şartları madde metninden kontrol edilmelidir; istisnanın belirli tevkifat yükümlülüklerine etkisi bulunmadığı ayrıca belirtilmiştir.

Kaçakçılık suçu gündeme gelir mi?

Gelebilir. Serbest bölgeye konulan eşyanın gümrük mevzuatında öngörülen hâller dışında kullanılması ya da tüketilmesi, serbest dolaşıma usulsüz sokulması veya beyanın gerçeğe aykırı yapılması, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirilebilir.