Kamulaştırma Hukuku

2942 sayılı Kanun tapu harçlarını ve yargılama giderlerini idarenin üzerine bırakır; ancak bedelin kazanç yönü vergi kanunlarına tabidir. Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80. maddesi kamulaştırmayı açıkça elden çıkarma sayar: beş yıl kuralı, ivazsız iktisap istisnası, Yİ-ÜFE endekslemesi ve yüzde 10 eşiği. Kurumlarda 7456 sayılı Kanunla değişen tablo, KDV’de 17/4-(r) ve geçici 43. madde, emlak vergisinde 2942 m.39 uyarınca cezalı tarhiyat riski.

Kamulaştırma yalnızca özel mülkiyette bulunan taşınmazlar için mümkündür. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler — kıyı, orman, mera, dere yatağı — özel mülkiyete konu olamadığı için kamulaştırılamaz; kamu tüzel kişilerine ait taşınmazlarda 2942 m.30’daki devir usulü işler; zeytinlik, tarım arazisi ve sit alanı gibi özel kanunla korunan taşınmazlar ise ancak ek izin ve şartlarla kamulaştırılabilir. Ayrıca m.4, amaç için yeterliyse mülkiyet yerine irtifak kurulmasını öngörür.

Kamulaştırma işleminin iptali idari yargıda, bedel tespiti ve maddi hata düzeltimi adli yargıda görülür; m.37’ye göre adli yargıdaki davalar taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde basit yargılama usulüyle yürür. Otuz günlük özel dava süresi, iptal davası ile bedel tespiti davasının paralel yürümesi ve yürütmenin durdurulmasının belirleyici rolü. Hukuki el atmada görevli yargı kolunu belirleyen hüküm, AYM’nin 16/1/2025 tarihli E.2024/135, K.2025/20 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Kamulaştırma bedeli yerine idarenin taşınmazı verilebilir; ancak bu ancak malikin kabulüyle, kamu hizmetine tahsis edilmemiş taşınmazlardan ve bedeli kısmen veya tamamen karşılayacak ölçüde mümkündür. Verilecek taşınmazın değerini idarenin ihale komisyonu takdir eder, aradaki fark nakit karşılanır ve verilecek taşınmazın değeri kamulaştırma bedelinin yüzde yüz yirmisini aşamaz. Trampada anlaşıldığında bedele itiraz yolu kapanır.