Ceza Yargılamasında Delil ve Hukuka Aykırı Delil Yasağı (CMK 206, 217): Delil Araçları, Tanık, Bilirkişi, Keşif ve Belgeler
25 Temmuz 2026

Ceza Yargılamasında Delil ve Hukuka Aykırı Delil Yasağı (CMK 206, 217): Delil Araçları, Tanık, Bilirkişi, Keşif ve Belgeler

Ceza yargılamasında yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir (CMK m.217/2). Hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; bu delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder (m.217/1). Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez (AY m.38/6). Duruşmada ortaya konulması istenen bir delil kanuna aykırı elde edilmişse, karara etkisi yoksa veya sadece davayı uzatma amacı taşıyorsa reddolunur (CMK m.206/2). Başlıca delil araçları tanık beyanı, bilirkişi raporu, keşif, belgeler, sanığın savunması ve teknik incelemelerdir; her birinin elde edilme ve duruşmaya getirilme usulü kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (AY m.38/4). Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması beraat sebebidir (CMK m.223/2-e).

Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

📌 Ana rehber: Hukuka Aykırı Deliller ve Delillerin Değerlendirilmesi (CMK 206, 217). Bu sayfa, ceza yargılamasında delil sistemini delil araçları ve usul kuralları üzerinden ele alır. Delil serbestisi ve sınırı, ispat yükü ve masumiyet karinesi, delillerin toplanmasını isteme, tanık, bilirkişi, keşif ve belgelerin duruşmaya getirilme usulü, okunabilecek ve okunamayacak tutanaklar, soru sorma, delillerin tartışılması, gerekçe ve kanun yolu denetimi anlatılır. Hukuka aykırı delil yasağının ayrıntıları için ayrı rehberimize bakabilirsiniz.

Dosyanızdaki deliller doğru değerlendiriliyor mu?
Delillerin toplanması, tartışılması ve hukuka uygunluğu için birlikte çalışalım: Hukukçular Evi Ankara.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp’tan Yazın

⚡ Net Cevap: İspat: hukuka uygun her türlü delil (CMK m.217/2); hâkim yalnız duruşmada tartışılan delile dayanır, vicdani kanaatle takdir eder (m.217/1). Red: kanuna aykırı, karara etkisiz veya davayı uzatma amaçlı delil istemi (m.206/2); geç bildirme ret sebebi değil (m.207). Talep: savunma delilleri duruşmadan en az 5 gün önce dilekçeyle (m.177/1); reddedilen tanık mahkemeye getirilebilir (m.178). Tanık: ayrı ayrı dinlenir, yemin eder (m.52, 54); delil yalnız tanık beyanıysa tanık mutlaka dinlenir (m.210/1). Bilirkişi: yalnız uzmanlık gerektiren konularda; hukuki değerlendirme yapamaz; rapora itiraz ve bilimsel mütalaa (m.63, 67). Keşif: hâkim veya mahkeme; taraflar hazır bulunabilir (m.83-84). Belgeler: duruşmada anlatılır; kişisel veri içerenler istek üzerine kapalı oturumda (m.209). Tartışma: her delilden sonra diyecek sorulur; avukat doğrudan soru sorar (m.201, 215-216). Gerekçe: reddedilen ve hukuka aykırı deliller ayrıca gösterilir (m.230/1-b).

CMK m.217: (1) Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir. (2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.

Delil Sisteminin Temel İlkeleri

Ceza muhakemesinde ispatın temel ilkeleri
İlkeİçerikDayanak
Delil serbestisiSuç her türlü delille ispat edilebilir; sayılı delil sistemi yokturCMK m.217/2
Hukuka uygunlukKanuna aykırı elde edilen bulgu delil olamazAY m.38/6; CMK m.206/2-a
Doğrudan doğruyalıkHüküm yalnız duruşmaya getirilmiş ve tartışılmış delile dayanırCMK m.217/1
Vicdani kanaatDeliller hâkimin vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilirCMK m.217/1
Masumiyet karinesiSuçluluk hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamazAY m.38/4
Şüpheden sanık yararlanırSuçun işlendiği sabit değilse beraatCMK m.223/2-e
GerekçelendirmeKabul edilen, reddedilen ve hukuka aykırı deliller gerekçede gösterilirCMK m.230/1-b

Türk ceza muhakemesi, delillerin önceden belirlenmiş bir değeri olduğu sistemi değil, vicdani delil sistemini benimser. Hiçbir delil türü diğerinden üstün değildir. Tanık beyanı, bilirkişi raporu veya bir belge, ancak diğer delillerle birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır. Ancak bu serbestliğin iki sınırı vardır. Birincisi hukuka uygunluktur. İkincisi ise delilin duruşmaya getirilmiş ve tartışılmış olmasıdır. Dosyada bulunan ama duruşmada okunmayan, taraflara diyecekleri sorulmayan bir belgeye dayanarak hüküm kurulamaz. Hukuka aykırı delil yasağının ayrıntıları ve sonuçları için hukuka aykırı deliller rehberine bakabilirsiniz.

Önemli bir tanık veya bilirkişi incelemesi mi eksik?
Delil talebini duruşmadan önce doğru gerekçeyle sunalım: 0554 648 37 15

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp’tan Yazın

Delil Türleri

Delillerin sınıflandırılması
TürÖrneklerDeğerlendirmede dikkat edilecek
Beyan delilleriSanık savunması, tanık ve mağdur beyanıTutarlılık, olayı nasıl öğrendiği, çıkar ilişkisi
Belge delilleriYazışma, sözleşme, resmi tutanak, raporAslı ve içeriğin doğruluğu; düzenleyenin açıklaması
Maddi izlerParmak izi, DNA, kan izi, eşyaToplanma ve muhafaza zinciri
Teknik ve dijital delillerKamera kaydı, HTS, bilgisayar ve telefon içeriğiElde edilme usulü; değiştirilmediğinin ispatı
Uzmanlık delilleriBilirkişi raporu, adli tıp raporuYöntem, yetki sınırı, bilimsel mütalaa ile denetim
KeşifOlay yerinin yerinde incelenmesiGörüş koşulları ve mesafeler

Delilleri bir de olayla ilişkisine göre ayırmak mümkündür. Doğrudan deliller olayın kendisini gösterir; örneğin olay anını kaydeden bir kamera görüntüsü. Dolaylı deliller ise olaya ilişkin bir sonuca ancak başka olgularla birlikte değerlendirildiğinde ulaşılmasını sağlar; örneğin sanığın olaydan kısa süre önce olay yerinin yakınında bulunduğunu gösteren bir baz istasyonu kaydı. Dolaylı deliller de mahkûmiyete dayanak olabilir, ancak bu delillerden çıkarılan sonucun tek ve kaçınılmaz olması, başka bir ihtimale yer bırakmaması gerekir. Birbirini doğrulamayan, farklı yorumlara açık dolaylı deliller şüphenin sanık lehine değerlendirilmesini gerektirir.

Vicdani Kanaat Keyfilik Değildir

Hâkimin delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir etmesi (CMK m.217/1), dilediği sonuca ulaşabileceği anlamına gelmez. Vicdani kanaat, hukuka uygun delillere, akla, hayat tecrübesine ve bilimsel verilere dayanmalıdır. Hâkim, hangi delile neden itibar ettiğini ve hangisini neden reddettiğini gerekçede açıklamak zorundadır (m.230/1-b). Birbiriyle çelişen deliller varsa, çelişkinin nasıl giderildiği de gerekçede gösterilmelidir. Savunmanın ileri sürdüğü ve sonuca etki edebilecek bir delil tartışılmadan hüküm kurulması, gerekçenin eksik olduğunu gösterir. Bu nedenle vicdani kanaat serbestliği, gerekçelendirme yükümlülüğüyle birlikte düşünülmelidir. Deliller sanığın suçu işlediği konusunda şüphe bırakmayacak nitelikte değilse, bu şüphe sanık lehine değerlendirilir ve beraat kararı verilir (m.223/2-e).

İspat Yükü ve Masumiyet Karinesi

Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (AY m.38/4). Bu ilkenin ispat hukukundaki karşılığı, suçun işlendiğini ispat yükünün iddia makamında olmasıdır. Sanık suçsuzluğunu ispatlamakla yükümlü değildir. Yargılama sonunda deliller sanığın suçu işlediği konusunda hâkimde tam bir kanaat oluşturmuyorsa, yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle beraat kararı verilir (CMK m.223/2-e). Bununla birlikte savunmanın pasif kalması önerilmez. Cumhuriyet savcısı soruşturmada şüphelinin lehine olan delilleri de toplamakla yükümlüdür (m.160/2). Ancak bu delillerin varlığından haberdar edilmesi ve toplanmasının istenmesi, savunmanın etkinliği için belirleyicidir.

Delillerin Toplanmasını İsteme

Delil taleplerine ilişkin kurallar
KonuKuralDayanak
SoruşturmadaŞüpheli lehe delillerin toplanmasını isteyebilir; savcı lehe ve aleyhe delilleri toplarCMK m.147/1-f, 160/2
Mağdur ve şikâyetçiDelillerin toplanmasını isteyebilirCMK m.234/1-a-1
Kovuşturmada savunma deliliDuruşmadan en az 5 gün önce, ilgili olayları göstererek dilekçeyleCMK m.177/1
Reddedilen tanık veya uzmanSanık veya katılan duruşmaya getirebilir; dinlenirCMK m.178
Geç bildirmeTek başına ret sebebi değilCMK m.207
Red sebepleriKanuna aykırılık, karara etkisizlik, davayı uzatma amacıCMK m.206/2

Delil talebi, delillerin toplanmasının en etkili aracıdır. Kovuşturma evresinde sanık, tanık veya bilirkişinin davetini ya da savunma delillerinin toplanmasını istediğinde, bunların ilişkin olduğu olayları göstererek dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce vermelidir (CMK m.177/1). Mahkeme başkanı veya hâkim, sanığın veya katılanın gösterdiği tanık veya uzman kişinin çağrılmasını reddederse, sanık veya katılan bu kişileri mahkemeye kendisi getirebilir ve bu kişiler duruşmada dinlenir. Ancak davayı uzatmak amacıyla yapılan talepler reddedilir (m.178). Delilin veya ispat edilmek istenen olayın geç bildirilmesi, tek başına ret sebebi değildir (m.207). Talebin reddi ancak kanunda sayılan sebeplerle mümkündür (m.206/2). Katılanın delil hakları için mağdur ve katılan hakları rehberine bakabilirsiniz.

Tanık Beyanı

Tanık beyanı, ceza yargılamasında en sık başvurulan delildir. Her tanık ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenir (CMK m.52/1). Tanıklar tanıklıktan önce ayrı ayrı yemin eder (m.54/1). Dinlenmeden önce tanığa gerçeği söylemesinin önemi ve gerçeği söylememesi hâlinde yalan tanıklık suçundan cezalandırılacağı anlatılır (m.53/1). Tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir; mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan zorunlu tanıkların dinlenmesinde bu kayıt zorunludur (m.52/3). Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir; önceki tutanağın okunması dinleme yerine geçmez (m.210/1). Tanıklıktan çekinebilecek kişi duruşmada çekinirse önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz (m.210/2). Gerçeğe aykırı tanıklık ise suçtur (TCK m.272). Tanıklık için ceza muhakemesinde tanıklık, teşhis işlemleri için teşhis ve yüzleştirme rehberlerine bakabilirsiniz.

Sanığın Savunması ve Susma Hakkı

Sanığın savunması da bir delildir ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz (AY m.38/5). Bu nedenle ifade ve sorgu başlamadan önce sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğu söylenir (CMK m.147/1-e). Sanığın susma hakkını kullanması aleyhine bir delil olarak değerlendirilemez. Sanığın kendi aleyhine olan beyanları da ancak özgür iradesine dayanıyorsa delil olabilir. Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez (m.148/3). Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade ise hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (m.148/4). Sanığın aleyhine olan beyanı, dosyadaki diğer delillerle doğrulanmadıkça tek başına güvenli bir mahkûmiyet dayanağı sayılmaz.

Mağdurun Beyanı ve Yüzleştirme

Mağdur da çoğu dosyada olayın en önemli tanığıdır. Mağdurun tanık olarak dinlenmesi hâlinde yemin hariç tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır (CMK m.236/1). Mağdurun beyanı, özellikle başka tanığın bulunmadığı olaylarda belirleyici olabilir. Bu nedenle beyanın tutarlılığı, olay sonrası ilk anlatımlarla uyumu ve diğer delillerle desteklenip desteklenmediği dikkatle incelenir. Yüzleştirme ise çelişkili beyanların giderilmesi için başvurulan bir yöntemdir. Tanıklar kovuşturma evresine kadar ancak gecikmesinde sakınca bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hâllerde birbirleriyle ve şüpheliyle yüzleştirilebilir (m.52/2). Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş mağdurlar bakımından ise yüz yüze gelmeyi önleyen özel güvenceler bulunur (m.236/4).

Bilirkişi Raporu

Bilirkişiye ilişkin kurallar
KonuKuralDayanak
BaşvuruUzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerdeCMK m.63/1
SınırGenel bilgi, tecrübe veya hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda başvurulamazCMK m.63/1
YasakHâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapılamazCMK m.67/3
Rapora itirazTaraflara yeni inceleme veya itiraz için süre verilir; ret 3 gün içinde gerekçeli kararCMK m.67/5
Bilimsel mütalaaTaraflar uzmanından mütalaa alabilirCMK m.67/6
Duruşmada dinlemeMahkeme resen veya istem üzerine bilirkişiyi dinleyebilirCMK m.68/1

Bilirkişi, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde başvurulan bir delil aracıdır. Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (CMK m.63/1). Bilirkişi, raporunda uzmanlık alanı dışında açıklama yapamaz ve hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (m.67/3). “Sanığın eylemi dolandırıcılık suçunu oluşturmaktadır” gibi bir ifade bilirkişinin yetki alanı dışındadır. Rapor tamamlandığında taraflara yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için süre verilir; bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (m.67/5). Taraflar olayla veya raporla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (m.67/6). Mahkeme bilirkişiyi duruşmada dinleyebilir; ilgililerden birinin istemi hâlinde de açıklama yapmak üzere çağırabilir (m.68/1). DNA ve parmak izi raporları için beden muayenesi ve DNA rehberine bakabilirsiniz.

Keşif

Keşif, olay yerinin veya bir eşyanın mahkeme tarafından yerinde incelenmesidir. Keşif hâkim veya mahkeme, naip ya da istinabe olunan hâkim veya mahkeme tarafından, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır (CMK m.83/1). Keşif tutanağına yalnızca mevcut durum değil, olayın özel niteliğine göre varlığı beklenip de bulunamayan delillerin yokluğu da yazılır (m.83/2). Örneğin bir kavgada kan izinin beklendiği yerde iz bulunmaması da tutanağa geçirilir. Keşif sırasında şüpheli, sanık, mağdur ve bunların müdafii ve vekili hazır bulunabilir (m.84/1). Keşif, özellikle olayın görülme koşullarının, mesafelerin ve tanık anlatımlarının doğruluğunun denetlenmesinde önemli bir delildir. Keşfin olayın gerçekleştiği saate ve ışık koşullarına uygun bir zamanda yapılması da istenebilir. Tanığın “olayı pencereden gördüm” beyanının doğruluğu, keşifte pencereden olay yerinin görülüp görülmediği incelenerek denetlenebilir.

Belgeler ve Tutanaklar: Hangileri Okunabilir?

Duruşmada belge ve tutanakların kullanılması
Belge veya tutanakKuralDayanak
Naip veya istinabe yoluyla yapılan sorgu ve dinleme tutanakları, muayene ve keşif tutanakları, delil belgeleri, adli sicil özetiDuruşmada anlatılırCMK m.209/1
Kişisel veri içeren belgelerSanık veya mağdurun açık istemiyle kapalı oturumda anlatılabilirCMK m.209/2
Delili yalnız tanık beyanından ibaret olan olayTanık mutlaka dinlenir; tutanak okunması yetmezCMK m.210/1
Çekinen tanığın önceki ifadesiOkunamazCMK m.210/2
Ölen, akıl hastası, bulunamayan veya uzun süre gelemeyecek tanığın tutanağıOkunabilirCMK m.211/1
Diğer tutanaklarSavcı, katılan ve sanık tarafı birlikte rıza gösterirse okunabilirCMK m.211/2
Tanığın unuttuğu veya çelişkili beyanıÖnceki ifadenin ilgili kısmı okunabilirCMK m.212
Sanığın önceki ifadesi (çelişki hâlinde)Hâkim huzurundaki, savcılıktaki ve müdafiin hazır bulunduğu kolluk ifadesi okunabilirCMK m.213
Resmi belgeler ve raporlarOkunur; gerekirse imzası bulunanlar açıklama için çağrılabilirCMK m.214

Ceza muhakemesi, delillerin duruşmada doğrudan incelenmesini esas alır. Bu nedenle tutanakların okunması sınırlı hâllerde mümkündür. Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse tanığın duruşmada dinlenmesi zorunludur. Tanığın ölmesi, akıl hastalığına tutulması, bulunamaması veya belirsiz bir süre için gelememesi hâlinde önceki tutanaklar okunabilir (CMK m.211/1). Bunun dışındaki tutanakların okunması için savcının, katılanın ve sanık tarafının birlikte rıza göstermesi gerekir (m.211/2). Sanığın önceki ifadelerinden ise yalnızca hâkim huzurunda, savcılıkta ve müdafiin hazır bulunduğu kollukta alınanlar çelişki hâlinde okunabilir (m.213). Müdafisiz kolluk ifadesi, sanık tarafından hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (m.148/4). İfade hakları için ifadeye çağrıldım: haklarım rehberine bakabilirsiniz.

Teknik ve Dijital Deliller

Günümüzde ceza dosyalarının önemli bir kısmı, kamera kayıtları, telefon ve bilgisayar incelemeleri, HTS kayıtları, sosyal medya içerikleri ve biyolojik örnekler gibi teknik delillere dayanır. Bu deliller de delil serbestisi kapsamındadır, ancak her birinin elde edilmesi ayrı usul kurallarına bağlıdır. Bilgisayar ve kütüklerde arama ve kopyalama hâkim kararına bağlıdır ve elkoyma sırasında alınan yedeğin bir kopyası şüpheliye verilir (CMK m.134). Bu madde, Anayasa Mahkemesinin 12/2/2026 tarihli ve E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla iptal edilmiş olup iptal hükmü 25/2/2027 tarihinde yürürlüğe girecektir; o tarihe kadar uygulanmaya devam eder. İletişimin dinlenmesi ve kayda alınması kuvvetli şüphe ve başka suretle delil elde edilememesi şartlarına bağlıdır (m.135). Vücuttan örnek alınması ise ayrı kurallara tabidir (m.75). Teknik delillerin değerlendirilmesinde delil zinciri, yani delilin toplanmasından mahkemeye sunulmasına kadar geçen süreçte değiştirilmediğinin gösterilmesi büyük önem taşır. Dijital deliller için dijital delil ve delil zinciri, HTS kayıtları için HTS kaydı ve baz istasyonu, ekran görüntüleri için ekran görüntüsü delil olur mu rehberlerine bakabilirsiniz.

Soruşturmada Delillerin Korunması

Delillerin bir kısmı zamanla kaybolur. Güvenlik kameralarının kayıtları kısa sürede silinir, tanıkların hafızası zayıflar, olay yerindeki izler bozulur. Cumhuriyet savcısı soruşturma evresinde şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla yükümlüdür (CMK m.160/2). Delil niteliğindeki eşyaya elkonulması da belirli usullere bağlıdır; hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur (m.127/3). Taraflar bakımından ise delillerin varlığının savcılığa gecikmeden bildirilmesi ve toplanmasının istenmesi gerekir. Delilin nerede bulunduğu, kimin elinde olduğu ve neyi ispatlayacağı açıkça belirtilmelidir. Soruşturmada toplanmayan bir delil, kovuşturma evresinde artık mevcut olmayabilir.

Hukuka Aykırı Delil Yasağı: Kısa Hatırlatma

Delil serbestisinin sınırı hukuka uygunluktur. Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez (AY m.38/6). Duruşmada ortaya konulması istenen delil kanuna aykırı elde edilmişse reddolunur (CMK m.206/2-a). İşkence, kötü muamele veya yasak sorgu yöntemleriyle alınan ifadeler, kanunun aradığı karar alınmadan yapılan aramalar, dinlemeler ve vücuttan örnek alma işlemleri hukuka aykırı delil sorununu doğurur. Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması temyizde kesin hukuka aykırılık sebebidir (m.289/1-i). Hukuka aykırı bir delilden hareketle ulaşılan diğer delillerin durumu, tesadüfen elde edilen deliller ve özel kişilerin kayıtları gibi konular ayrı bir rehberde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Duruşmada Delillerin Tartışılması

Delillerin duruşmaya getirilmesi yetmez; tartışılması da gerekir. Suç ortağının, tanığın veya bilirkişinin dinlenmesinden ve herhangi bir belgenin okunmasından sonra katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine bunlara karşı bir diyecekleri olup olmadığı sorulur (CMK m.215). Ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada söz sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine verilir (m.216/1). Cumhuriyet savcısı ile müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat, sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere doğrudan soru yöneltebilir. Sanık ve katılan da mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru sorabilir (m.201/1). Tanığa soru sorma hakkı, özellikle tanık beyanlarının tutarlılığını denetlemenin temel aracıdır. Her delil hakkındaki diyeceğin o anda tutanağa geçirilmesi, sonradan gerekçeli kararın ve kanun yolunun denetlenmesini kolaylaştırır.

Gerekçe ve Kanun Yolu Denetimi

Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin belirtilmesi zorunludur. Dosyada bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller de ayrıca ve açıkça gösterilir (CMK m.230/1-b). Gerekçesinde savunmanın ileri sürdüğü önemli delilleri tartışmayan bir karar, kanun yolunda eksik inceleme ve gerekçe yokluğu nedeniyle denetlenebilir. Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması ise temyizde kesin hukuka aykırılık sebebidir (m.289/1-i). Kanun yolu dilekçesinde, hangi delilin tartışılmadığı, hangi talebin gerekçesiz reddedildiği ve bunun hükme nasıl etki ettiği somut olarak gösterilmelidir. Kanun yolları için istinaf ve temyiz rehberine bakabilirsiniz.

İstinaf Aşamasında Delil Değerlendirmesi

Bölge adliye mahkemesi, istinaf incelemesinde yalnızca hukuki denetim yapmaz; dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş delilleri inceler. İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin hukuka aykırılık bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde eksiklik olmadığını ve ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptarsa istinaf başvurusunun esastan reddine karar verir (CMK m.280/1-a). Bu hüküm, delil değerlendirmesinin istinafta da denetlendiğini gösterir. Bu nedenle istinaf dilekçesinde yalnızca hukuki itirazlar değil, delillerin eksik toplandığı, yanlış değerlendirildiği veya tartışılmadığı yönündeki itirazlar da somut olarak ileri sürülmelidir. Toplanmasını istediğiniz ancak ilk derece mahkemesinin reddettiği deliller de istinaf dilekçesinde ayrıca gösterilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

  • Delil talebini son duruşmaya bırakmak: Savunma delilleri duruşmadan en az beş gün önce bildirilmelidir.
  • Reddedilen tanığı getirmemek: Sanık veya katılan reddedilen tanığı duruşmaya getirebilir.
  • Bilirkişi raporuna süresinde itiraz etmemek: Verilen süre içinde yeni inceleme veya itiraz istenmelidir.
  • Tutanak okunmasına kolayca rıza göstermek: Tanığın dinlenmesi hakkından vazgeçilmiş olur.
  • Diyecekleri tutanağa geçirtmemek: Kanun yolunda ileri sürülecek itirazların dayanağı kaybolur.
  • Hukuka aykırılığı somutlaştırmamak: Hangi delilin hangi kurala aykırı olduğu gösterilmelidir.

⚠️ Delil stratejisi soruşturmada başlar: Kamera kayıtları, iletişim kayıtları ve tanıklar zamanla kaybolur. Lehe deliller soruşturma evresinde savcılığa bildirilmeli ve toplanması istenmelidir. Kovuşturma evresinde ise her delil hakkındaki diyecekler o anda söylenmeli ve tutanağa geçirilmelidir. Kanun yolunda ileri sürülecek itirazların gücü, ilk derece mahkemesinde oluşturulan kayda bağlıdır.

Delillerin toplanması, bilirkişi raporlarına itiraz, tanık dinletme ve kanun yolu başvuruları için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Savunma Delillerinin Toplanması Talep Dilekçesi Örneği

ANKARA … ASLİYE CEZA MAHKEMESİNEDOSYA NO: 2026/… Esas SANIK: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …) MÜDAFİİ: Av. … DURUŞMA TARİHİ: … /… /2026 KONU: Savunma delillerinin toplanması ve tanık davetine ilişkin taleplerimizin sunulmasıdır.AÇIKLAMALAR1- CMK m.177/1 bakımından: Talebimiz duruşma gününden en az beş gün önce ve ilişkin olduğu olaylar gösterilerek sunulmaktadır.2- CMK m.210/1 ve m.52 bakımından: İddianamede müvekkil aleyhine dayanılan tek beyan delili, soruşturma evresinde ifadesi alınan tanık …’in anlatımıdır. Olayın delili bu tanığın açıklamalarından ibaret olduğundan tanığın duruşmada dinlenmesi zorunludur. Tanığın … adresinden davetini ve yeminli olarak dinlenmesini talep ediyoruz. Önceki ifade tutanağının okunmasına rıza göstermiyoruz.3- CMK m.160/2 ve m.206/2 bakımından: Müvekkil, olay saatinde … adresindeki iş yerinde bulunduğunu savunmaktadır. Bu savunmayı doğrulayacak iş yeri giriş-çıkış kayıtları ile iş yerinin güvenlik kamerası kayıtlarının ilgili şirketten istenmesini talep ediyoruz. Bu deliller, müvekkilin olay yerinde bulunup bulunmadığına ilişkin olup karara doğrudan etkilidir.4- CMK m.67/5-6 ve m.68/1 bakımından: Dosyadaki … tarihli bilirkişi raporu, olayın gerçekleştiği saatin belirlenmesinde kullanılan yöntemi açıklamamaktadır. Rapora itirazlarımız ile uzmanından alınan bilimsel mütalaa ektedir. Bilirkişinin duruşmada dinlenmesini ve gerekirse yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırılmasını talep ediyoruz.5- CMK m.83 bakımından: Tanığın olayı gördüğünü beyan ettiği noktadan olay yerinin görülüp görülemeyeceğinin tespiti için mahallinde keşif yapılmasını talep ediyoruz.6- CMK m.178 bakımından: Tanık davetine ilişkin talebimizin reddedilmesi hâlinde, tanığı duruşmada hazır bulunduracağımızı bildiririz.HUKUKİ SEBEPLER: 5271 sayılı CMK m.52, 67, 68, 83, 160, 177, 178, 206, 210, 217 ve ilgili mevzuat.DELİLLER: İş yeri kayıtları, kamera kayıtları, bilimsel mütalaa, tanık … ve dosya kapsamı.SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle belirtilen tanığın davetine, iş yeri ve kamera kayıtlarının celbine, bilirkişinin dinlenmesine veya yeni bilirkişi incelemesine ve mahallinde keşif yapılmasına karar verilmesini saygılarımızla arz ve talep ederiz. … /… /2026Sanık Müdafii Av. …

Sık Sorulan Sorular

Ceza davasında hangi deliller kullanılabilir?

Hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delil (CMK m.217/2).

Hâkim hangi delillere dayanabilir?

Yalnız duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere (CMK m.217/1).

Suçsuzluğumu ispatlamak zorunda mıyım?

Hayır. Suçluluk hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (AY m.38/4); sabit olmazsa beraat verilir (CMK m.223/2-e).

Delil talebim hangi hâllerde reddedilir?

Kanuna aykırı elde edilmişse, karara etkisi yoksa veya sadece davayı uzatma amaçlıysa (CMK m.206/2).

Delili geç bildirirsem reddedilir mi?

Geç bildirme tek başına ret sebebi değildir (CMK m.207).

Savunma delillerini ne zaman bildirmeliyim?

Duruşma gününden en az beş gün önce dilekçeyle (CMK m.177/1).

Tanık talebim reddedilirse?

Tanığı duruşmaya kendiniz getirebilirsiniz; davayı uzatma amaçlı değilse dinlenir (CMK m.178).

Tanık yemin eder mi?

Evet, tanıklıktan önce ayrı ayrı yemin eder (CMK m.54/1).

Tanık gelmezse eski ifadesi okunabilir mi?

Delil yalnız tanık beyanıysa tanık mutlaka dinlenir; ölüm veya bulunamama gibi hâllerde okunabilir (CMK m.210-211).

Bilirkişi “sanık suçludur” diyebilir mi?

Hayır. Hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz (CMK m.67/3).

Bilirkişi raporuna nasıl itiraz ederim?

Verilen sürede yeni inceleme veya itiraz isteyin; uzmanından bilimsel mütalaa sunabilirsiniz (CMK m.67/5-6).

Bilirkişiyi duruşmada dinletebilir miyim?

Evet. İstem üzerine açıklama için çağrılabilir (CMK m.68/1).

Keşifte bulunabilir miyim?

Evet. Şüpheli, sanık, mağdur ve vekilleri keşifte hazır bulunabilir (CMK m.84/1).

Kişisel verilerim duruşmada herkesin önünde okunur mu?

Açıkça isterseniz kapalı oturumda anlatılmasına karar verilebilir (CMK m.209/2).

Avukatım tanığa doğrudan soru sorabilir mi?

Evet. Müdafi ve vekil doğrudan soru yöneltebilir (CMK m.201/1).

Her delilden sonra söz hakkım var mı?

Evet. Diyeceğiniz olup olmadığı sorulur (CMK m.215).

Gerekçede delillerim tartışılmazsa ne olur?

Gerekçede kabul ve reddedilen deliller gösterilmelidir (CMK m.230/1-b); eksiklik kanun yolunda ileri sürülür.

Susmam aleyhime delil sayılır mı?

Hayır. Kimse kendisini suçlayan beyana zorlanamaz (AY m.38/5); susma hakkı ifade öncesi hatırlatılır (CMK m.147/1-e).

Mağdur yemin eder mi?

Hayır. Mağdur tanık olarak dinlenirken yemin hariç tanıklık hükümleri uygulanır (CMK m.236/1).

İstinafta deliller yeniden değerlendirilir mi?

Evet. BAM delillerde eksiklik olup olmadığını ve ispat değerlendirmesinin yerindeliğini inceler (CMK m.280/1-a).

Dolaylı delille mahkûmiyet olur mu?

Olabilir; ancak dolaylı delillerden çıkarılan sonucun başka bir ihtimale yer bırakmaması gerekir; şüphe sanık lehine değerlendirilir (CMK m.223/2-e).

Hukuka aykırı delile dayanan hüküm ne olur?

Temyizde kesin hukuka aykırılık sebebidir (CMK m.289/1-i).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Delil: toplanma, tartışma ve değerlendirme
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp’tan Yazın

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki Anayasa, CMK ve TCK hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.

Bu konuda hukuki destek almak için

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Post by Av. Fatma Öztürk