Ticari Elektronik İleti (İYS) ve İzinsiz Mesaj Cezaları: 6563 Sayılı Kanun

Ticari elektronik iletide kural, izin istemektir. 6563 sayılı Kanun açık bir önceden onay sistemi kurmuştur: onay alınmadan gönderilen mesaj, e-posta veya arama hukuka aykırıdır. İstisnalar dar ve sayılıdır.

1) Temel Kural: Önceden Onay

Ticari elektronik iletiler, alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir.

Birinci satır sistemin adını verir: bu bir izin alma düzenidir, sonradan çıkma düzeni değildir.

Yani “mesaj attık, istemiyorsan çık” yaklaşımı Kanunun kurduğu düzene aykırıdır.

Onay alınmadan gönderilen bir ileti, alıcı sonradan itiraz etmese bile hukuka aykırı olarak gönderilmiş sayılır. Verinin işlenmesi boyutu için KVKK m.5 işleme şartları incelememize bakabilirsiniz.

Onay nasıl alınır?

Bu onay, yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir.

İkinci satırdaki “her türlü” ibaresi yolu geniş tutar; belirleyici olan onayın alınmış olmasıdır.

Buna karşılık onayın ispatı gönderen tarafa düştüğünden, kayda alınabilir bir yöntem seçilmesi isabetlidir. Platform üzerinden satışta sorumluluk için aracı hizmet sağlayıcı sorumluluğu incelememize bakabilirsiniz.

2) Onay Gerektirmeyen Hâller

Kanun iki ayrı istisna öngörür ve ikisinin mantığı farklıdır.

Birinci istisna: mevcut mal veya hizmete ilişkin iletiler

Kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla alıcının iletişim bilgilerini vermesi hâlinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik ticari elektronik iletiler için ayrıca onay alınmaz.

Altıncı satır istisnanın sınırıdır: ileti, alıcının halihazırda aldığı mal veya hizmetle ilgili olmalıdır.

Üçüncü, dördüncü ve beşinci satırdaki üç konu sayılıdır; bunların dışına çıkan bir ileti bu istisnaya giremez.

Bu nedenle kampanya, indirim veya yeni ürün duyuruları bu istisnanın kapsamında değildir.

Sınırın pratik testi

Son iki satır uygulamada en çok zorlanan noktadır: istisna bir hizmet iletişimi istisnasıdır, pazarlama istisnası değildir.

Bir iletinin içine tek bir kampanya cümlesi eklenmesi dahi onu istisnanın dışına çıkarabilir.

İkinci istisna: esnaf ve tacirler

Esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın ticari elektronik iletiler gönderilebilir.

Bu istisna birinciden farklıdır: burada sınır konu değil, alıcının sıfatıdır.

Üçüncü satır nedeniyle esnaf ve tacirlere pazarlama içerikli iletiler de gönderilebilir.

Buna karşılık reddetme hakkı Kanunda alıcılar bakımından genel olarak düzenlendiğinden, ret bildirimi gelirse gönderim durdurulur.

Yani onay muafiyeti, süresiz bir gönderme yetkisi anlamına gelmez.

3) İletinin İçeriği (m.7)

Ticari elektronik iletinin içeriği, alıcıdan alınan onaya uygun olmalıdır.

Birinci satır maddenin çekirdeğidir: onay alınmış olması yetmez, içerik onayın kapsamında kalmalıdır.

Dolayısıyla bir konu için alınan onayla başka bir konuda ileti göndermek, onay bulunsa bile aykırılık oluşturur.

İkinci fıkradaki bilgiler

Madde bu kalemleri “gibi” diyerek sayar; sayım örnekleyicidir.

Ölçüt, bilginin erişilebilir durumda olmasıdır; ulaşılamayan bir iletişim bilgisi şartı karşılamaz.

Ayrıca bilgiler haberleşmenin türüne bağlı olarak istenir; kısa mesajla e-posta için aynı içerik beklenmez.

Üçüncü fıkra: kimin adına?

Üçüncü satır özellikle önemlidir: ileti bir başkası adına gönderiliyorsa bu açıkça belirtilmelidir.

Bu kural, alıcının ret bildirimini doğru muhataba yöneltebilmesini sağlar.

4) Reddetme Hakkı (m.8)

Alıcılar diledikleri zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddedebilir.

İkinci satır hakkın niteliğini gösterir: bu, şarta bağlanabilecek bir talep değil, tek taraflı bir haktır.

Birinci satır ise bir süre sınırı bulunmadığını belirtir; onay ne zaman verilmiş olursa olsun ret her an mümkündür.

Gönderenin yükümlülükleri

İkinci ve üçüncü satır birlikte okunur: ret yolunun zorlaştırılması veya ücretlendirilmesi aykırılıktır.

Dördüncü satır ise ret hakkının iletinin kendisinde duyurulmasını gerektirir; alıcının ayrıca araştırması beklenmez.

Üç iş günü kuralı

Talebin ulaşmasını müteakip hizmet sağlayıcı üç iş günü içinde alıcıya ticari elektronik ileti göndermeyi durdurur.

Birinci satır süreyi ulaşma anına bağlar; gönderenin talebi işleme alma tarihi değil.

İkinci satırdaki süre iş günü üzerinden hesaplanır; takvim günü değildir.

Üç iş gününden sonra gelen iletiler, ret bildirimi yapılmış olduğundan aykırılık oluşturur.

5) İleti Yönetim Sistemi (İYS)

Kanun, onayların ve ret bildirimlerinin merkezî bir sistem üzerinden yönetilmesini öngörmüştür.

İkinci satır bu sistemin en sert kuralıdır: fiilen alınmış bir onay dahi, sisteme aktarılmamışsa hukuken geçersizdir.

Yani gönderen elinde imzalı bir onay formu tutsa bile, aktarım yapılmamışsa onay yok sayılır.

Dördüncü satır ise alıcı tarafında bir yük doğurur; süresi içinde kontrol edilmeyen kayıtlar onaylı kabul edilir.

İki yönlü işleyen bir sistem

Birinci satır bir yükümlülük, ikinci ve üçüncü satır ise alıcıya tanınan imkânlardır.

Sistem bu yüzden yalnızca bir kayıt defteri değil, hakların kullanıldığı bir mecra olarak kurgulanmıştır.

Uygulamada bir alıcı, hakkında hangi şirketlerin onay kaydı bulunduğunu bu sistem üzerinden görebilir ve tek tek reddedebilir.

6) Şikâyet ve Yaptırım

Üçüncü satırdaki yaptırım idarî niteliktedir; şikâyet bir ceza yargılaması başlatmaz.

⚠️ Uyarı: İdari para cezası alt ve üst sınırları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenmektedir. Somut bir başvuruda tutarlar, ilgili yılın güncel metni ve Ticaret Bakanlığı duyuruları üzerinden teyit edilmelidir.

Şikâyet öncesi hazırlık

Dördüncü ve beşinci satır birlikte en güçlü şikâyet dosyasını oluşturur: ret yapılmış ve buna rağmen ileti gelmiş olması.

Üçüncü satır ise süre hesabının tek dayanağıdır ve sonradan üretilemez.

Bu nedenle ret bildiriminin tarihi ve yöntemi mutlaka kayıt altına alınmalıdır.

7) KVKK ile İlişkisi

Dördüncü satır belirleyicidir: bir pazarlama mesajında iki ayrı uyum sorusu vardır.

Birincisi “ileti gönderilebilir mi”, ikincisi “telefon numarası veya e-posta adresi işlenebilir mi“.

İkisi ayrı ayrı karşılanmadıkça uyum tamamlanmış sayılmaz.

İki ayrı merci, iki ayrı sonuç

Üçüncü satır önemlidir: bir işlemin iki ayrı mevzuata aykırı olması hâlinde sonuçlar birbirini karşılamaz.

Bu nedenle izin altyapısı kurulurken her iki mevzuat aynı anda gözetilmelidir.

8) Maddelerin Kelime Kelime Okunması

Dördüncü satır birinci istisnanın tamamını belirler; üç konu dışına çıkan ileti istisnadan yararlanamaz.

Altıncı satır ise onay almış olmanın tek başına yetmediğini gösterir; kapsam da denetlenir.

Onuncu satır uygulamada en kolay ihlal edilen kuraldır: ret bağlantısının çalışmaması veya ücretli olması aykırılıktır.

9) Mevzuat Haritası

Beşinci satır olmadan sistem anlaşılamaz; Kanun çerçeveyi, Yönetmelik işleyişi verir.

Altıncı satır ise ayrı bir mevzuattır ve paralel olarak uygulanır.

Sayıların tamamı bir arada

Üçüncü satır bu yazının en çok aranan bilgisidir ve iş günü üzerinden hesaplanır.

İkinci satır ise istisnanın neden pazarlamayı kapsamadığını tek bakışta gösterir.

Tek cümlelik özet

Kural, izni önceden almaktır; istisnalar dar, ret hakkı ise koşulsuzdur.

Bu üç cümleyi bilen bir işletme, uyumun büyük kısmını zaten kurmuş sayılır; geri kalanı büyük ölçüde belgelemekten ve kanunî süreleri takip etmekten ibarettir.

10) Gönderen İçin Uyum Adımları

Dördüncü adım atlanırsa önceki üç adım boşa gider; aktarılmayan onay geçersizdir.

Birinci adım sürecin en az emek isteyen ama en çok kazandıran kısmıdır; esnaf ve tacirler için onay aranmaz.

Yedinci adım ise teknik bir işleyiş sorunudur; süre kanunî olduğundan manuel takip risklidir.

Şablon kontrolü

Altı kalemin tamamı tek bir iletide bulunmalıdır.

Kısa mesaj gibi sınırlı alanlarda bu bilgiler haberleşmenin türüne bağlı olarak değerlendirilir.

Ancak hiçbir hâlde ret bilgisi ve gönderenin kimliği atlanamaz.

11) Alıcı İçin Yol Haritası

İkinci ve üçüncü adım birlikte dosyanın omurgasını oluşturur.

Altıncı adım ise kökten çözümdür: sistemde kayıtlı onaylar görülüp toplu olarak reddedilebilir.

Böylece tek tek ret bildirimi göndermek yerine kaynağı kapatmak mümkün olur.

Hangi durumda şikâyet güçlüdür?

Son satır önemlidir: Kanun sıklık veya rahatsızlık ölçütü koymamıştır.

Aykırılık, onayın yokluğu veya yükümlülüklerin ihlali üzerinden tespit edilir.

Bu nedenle şikâyet, duygusal bir gerekçeyle değil somut bir ihlalle kurulmalıdır.

12) Üç Senaryo

İkinci satır uygulamadaki en yaygın hatadır: hizmet iletisine eklenen tek bir pazarlama cümlesi rejimi değiştirir.

Üçüncü satır ise süre hesabının neden iş günü üzerinden yapılması gerektiğini gösterir.

Birinci satır ise istisnanın meşru ve dar kullanımına örnektir.

13) Kapanış

Dördüncü satır bu düzenlemenin en sert ve en çok atlanan kuralıdır.

Altıncı satır ise ihlali çoğaltır; süre aşıldıktan sonra gönderilen her ileti ayrıca değerlendirilir.

Tek cümlelik özet

İzin önceden alınır, kapsamı kadar kullanılır, sisteme aktarılır ve alıcı istediği an geri alabilir.

14) Onayın Kapsamı Sorunu

Uygulamadaki tartışmaların önemli bir kısmı onayın varlığında değil, kapsamında düğümlenir.

İkinci satır doğrudan m.7/1‘e dayanır ve en net ölçüttür.

Birinci ve üçüncü satır ise onay metninin nasıl yazıldığına bağlı olarak değişir.

Bu nedenle onay metninde kanal, konu ve kimin adına alındığı açıkça gösterilmelidir.

Dar yazılmış onayın avantajı

İlk bakışta geniş onay avantajlı görünür; oysa tartışma çıktığında belirsizlik gönderenin aleyhine işler.

Belirli bir onay, hem m.7/1 uygunluğunu ispatlamayı kolaylaştırır hem de alıcı nezdinde güven oluşturur.

Kapsam genişletilmek isteniyorsa doğru yol, mevcut onayı zorlamak değil yeni bir onay almaktır.

15) Sık Karıştırılan İki Kavram

Üçüncü satır iki kurumun ortak özelliğini gösterir: her ikisinde de izin tek yol değildir.

Ancak alternatifler farklıdır; 6563’teki istisnalar ile KVKK’daki işleme şartları birbirinin yerine geçmez.

Bir pazarlama mesajı için 6563 istisnası bulunsa bile, verinin işlenmesi ayrıca KVKK yönünden dayanak gerektirir.

İki soruyu birlikte sormak

İki sorunun cevabı ayrı ayrı olumlu olmadıkça gönderim hukuka uygun sayılmaz.

Uygulamada çoğu uyum çalışması yalnızca birinci soruyu cevaplar ve ikincisini atlar.

16) Kanal Kanal Değerlendirme

Madde bilgileri “haberleşmenin türüne bağlı olarak” istediğinden, her kanalda aynı içerik beklenmez.

Üçüncü ve dördüncü satır ise ortak bir soruya çıkar: onay hangi kanal için alınmıştı.

Bir kanal için alınan onayın diğerine kendiliğinden genişlemesi beklenmemelidir.

Uygulamada en güvenli tutum

Üçüncü satır m.8/2‘deki kolaylık şartının en doğal karşılığıdır.

Mesajla gelen bir iletiyi reddetmek için ayrı bir kanala yönlendirmek, ret yolunu zorlaştırır.

Kayıtların saklanması

Dördüncü ve beşinci satır birlikte, m.8/3 yönünden savunmanın tamamını oluşturur.

İkinci satır ise m.7/1 tartışmasında belirleyicidir; onayın kapsamı ancak metinden okunabilir.

Üçüncü satır olmadan, elde onay bulunsa bile geçerlilik gösterilemez.

Bu beş kaydın tutulması, bir şikâyet incelemesinde sorulacak soruların tamamını karşılar.

İspat yükü kimde?

İlk üç satır aynı yöne işaret eder: hukuka uygunluğu gösteren unsurların tamamı gönderen tarafından ortaya konur.

Dördüncü satır ise alıcı için oldukça hafif bir yüktür; iletinin kendisi çoğu zaman yeterlidir.

Bu dengesizlik tesadüf değildir; Kanun izin sistemini kurduğundan, iznin varlığını iddia eden ispatla yükümlüdür.

Uygulamada şikâyetlerin çoğu, gönderenin bu üç kalemden birini belgeleyememesi üzerine sonuçlanır.

Sık görülen üç belgeleme eksiği

Üç satırın ortak noktası şudur: yükümlülük fiilen yerine getirilmiş olsa bile, belgelenemediğinde hiç yerine getirilmemiş gibi sonuç doğurur.

Bu nedenle uyum çalışmasının çıktısı bir politika metni değil, işleyen bir kayıt düzeni olmalıdır.

Bu düzen kurulduğunda üç soru da anında cevaplanabilir hâle gelir: onay var mıydı, kapsamı neydi, ret ne zaman ulaştı.

Kurulmadığında ise aynı üç soru, her şikâyette yeniden ve çoğu zaman eksik cevaplanır.

Aradaki fark hukukî değil operasyoneldir; ama sonucu doğrudan hukukî olarak belirler.

Küçük işletmeler için asgari düzen

Bu dört adım, kapsamlı bir uyum projesi yürütülmeden de temel riskin büyük kısmını ortadan kaldırır.

Birinci adım çoğu küçük işletmede listenin önemli bir bölümünü onay yükümlülüğünün dışına çıkarır.

Üçüncü adım ise en düşük maliyetlisidir; şablona eklenecek birkaç satır, m.7 ve m.8/2 yönünden iki ayrı ihlal riskini birden kapatır.

Dördüncü adım olmadan ise diğer üçü, bir şikâyet incelemesinde ispatlanamaz hâle gelir.

17) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Sonradan çıkma mantığı. Kanun önceden onay arar.
• Onayı belgeleyememek. İspat gönderendedir.
• İstisnayı geniş yorumlamak. Bakım iletisi pazarlama değildir.
• İçerik şartlarını atlamak. Kimlik ve iletişim bilgisi zorunludur.
• Ret yolunu zorlaştırmak. Kolay ve ücretsiz olmalıdır.
• Üç iş gününü aşmak. Süre kanunîdir.
• Onayı sisteme aktarmamak. Aktarılmayan onay geçersizdir.
• Şikâyet yolunu bilmemek. Başvuru Bakanlığadır.

18) Kontrol Listesi

• Onay var mı belirleyin.
• Onayın kapsamını kontrol edin.
• İstisna uygulanıyor mu bakın.
• İçerik şartlarını sağlayın.
• Ret imkânını iletiye koyun.
• Ret taleplerini süresinde işleyin.
• Sistem kaydını tamamlayın.
• Kayıtları saklayın.

İlgili incelemelerimiz: kişisel veri işleme şartları ve açık rıza (KVKK m.5), e-ticarette aracı hizmet sağlayıcı sorumluluğu ve KVKK aydınlatma yükümlülüğü.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari elektronik ileti göndermek için izin gerekir mi?

Evet. 6563 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi uyarınca ticari elektronik iletiler alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir.

Bu nasıl bir sistem?

Önceden onay sistemidir. Önce mesaj gönderip sonradan çıkma imkânı tanımak Kanunun kurduğu düzene uymaz.

Onay nasıl alınabilir?

Yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir.

Onayın ispatı kimdedir?

Onayın varlığını ispat yükü gönderen taraftadır; bu nedenle kayda alınabilir bir yöntem seçilmesi isabetlidir.

Onay alınmazsa ne olur?

Onay alınmadan gönderilen ileti, alıcı sonradan itiraz etmese bile hukuka aykırı olarak gönderilmiş sayılır.

Hiç onay gerekmeyen hâl var mı?

Evet. Kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla alıcının iletişim bilgilerini vermesi hâlinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik ticari elektronik iletiler için ayrıca onay alınmaz.

Bu istisna pazarlama mesajlarını kapsar mı?

Hayır. İstisna, temin edilmiş mal veya hizmete ilişkin değişiklik, kullanım ve bakım iletileriyle sınırlıdır.

Esnaf ve tacirlere onay gerekir mi?

Kanunun 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın ticari elektronik iletiler gönderilebilir.

Esnaf ve tacir reddetme hakkını kullanabilir mi?

Kanun reddetme hakkını alıcılar bakımından genel olarak düzenler; ret bildiriminde bulunulması hâlinde gönderim durdurulur.

İletinin içeriğinde ne bulunmalı?

İçerik alıcıdan alınan onaya uygun olmalıdır.

İletide hangi bilgiler yer alır?

Hizmet sağlayıcının tanınmasını sağlayan bilgiler ile haberleşmenin türüne bağlı olarak telefon numarası, faks numarası, kısa mesaj numarası ve elektronik posta adresi gibi erişilebilir durumdaki iletişim bilgileri.

Başka hangi bilgiler gerekir?

Haberleşmenin türüne bağlı olarak iletinin konusu, amacı ve başkası adına yapılması hâlinde kimin adına yapıldığına ilişkin bilgiler.

Onay dışına çıkan içerik gönderilebilir mi?

Hayır. Madde içeriğin alınan onaya uygun olmasını arar; onayın kapsamı dışındaki içerik bu şarta aykırıdır.

Alıcı iletileri reddedebilir mi?

Evet. Alıcılar diledikleri zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddedebilir.

Ret için gerekçe göstermek gerekir mi?

Hayır. Madde açıkça “hiçbir gerekçe belirtmeksizin” der.

Ret bildirimi nasıl yapılabilmeli?

Hizmet sağlayıcı, ret bildiriminin elektronik iletişim araçlarıyla kolay ve ücretsiz olarak iletilmesini sağlamakla yükümlüdür.

İletide ret hakkına ilişkin bilgi bulunmalı mı?

Evet. Hizmet sağlayıcı gönderdiği iletide buna ilişkin gerekli bilgileri sunmakla yükümlüdür.

Ret talebinden sonra gönderim ne zaman durur?

Talebin ulaşmasını müteakip hizmet sağlayıcı üç iş günü içinde alıcıya ticari elektronik ileti göndermeyi durdurur.

Üç iş günü aşılırsa ne olur?

Süre kanunîdir; aşılması yükümlülüğün ihlali anlamına gelir.

İYS nedir?

İleti Yönetim Sistemidir. Ticari elektronik iletiye ilişkin onayların ve ret bildirimlerinin tutulduğu ve yönetildiği sistemdir.

Onaylar sisteme aktarılmak zorunda mı?

Kanun çerçevesinde alınan onaylar Bakanlıkça belirlenen süre içinde sisteme aktarılır. Sisteme aktarılmayan onaylar geçersiz kabul edilir.

Bu kural neden önemli?

Fiilen alınmış bir onay dahi sisteme aktarılmamışsa hukuken geçersiz sayılır.

Alıcı sistemdeki onayları kontrol edebilir mi?

Alıcılar sisteme kaydedilen onayları Bakanlıkça belirlenen süre içinde kontrol eder.

Kontrol edilmezse ne olur?

Bu sürenin bitiminden sonra gönderilen ticari elektronik iletiler onaylı kabul edilir.

Reddetme hakkı sistem üzerinden kullanılabilir mi?

Alıcılar tarafından reddetme hakkı bu sistem üzerinden kullanılır.

Sistemin işleyişi nerede düzenlenmiştir?

Sistemin kurulması, onayların aktarılması ve saklanması, reddetme hakkının kullanılması ve işleyişe ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

İzinsiz mesaj gelirse nereye başvurulur?

Ticari elektronik iletiye ilişkin şikâyetler Ticaret Bakanlığına yapılır; usul ve esaslar ilgili mevzuatta düzenlenmiştir.

Yaptırım nedir?

Kanuna aykırılık hâlinde idari para cezası öngörülmüştür. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel metin teyit edilmelidir.

KVKK ile ilişkisi nedir?

İki düzenleme ayrıdır. 6563 iletinin gönderilebilmesini, 6698 sayılı Kanun ise kişisel verinin işlenmesini düzenler; bir işlemde ikisi birlikte değerlendirilir.

En kritik nokta nedir?

Onayın önceden alınmış, kapsamına uygun kullanılmış ve sisteme aktarılmış olması.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.