Şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılması ile kan, saç, tükürük, tırnak gibi örneklerin alınmasına hâkim veya mahkeme karar verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz (CMK m.75/1). İşlemi yalnızca tabip veya sağlık mesleği mensubu yapabilir. Üst sınırı iki yıldan az hapis gerektiren suçlarda bu işlemler hiç yapılamaz (m.75/3, 5). DNA incelemesine yalnızca hâkim karar verebilir (m.79/1). 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla DNA inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilmesi öngörülmüştür. Kayıtlar kovuşturmaya yer olmadığı, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşince derhâl, diğer hâllerde kararın kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl sonra yok edilir (m.80/2). Parmak izi ve fotoğraf, üst sınırı iki yıl veya daha fazla olan suçlarda savcının emriyle alınır (m.81). Gözaltına alınan kişilerin parmak izi ise Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu uyarınca ayrı bir sisteme kaydedilir (PVSK m.5).
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Sizden kan veya DNA örneği mi istendi?
Kararın ve işlemin hukuka uygunluğunu hemen değerlendirelim: Hukukçular Evi Ankara.
⚡ Net Cevap: Karar (m.75/1): hâkim veya mahkeme; gecikmede sakınca varsa savcı, 24 saatte hâkim onayı, onaylanmazsa delil kullanılamaz. Şartlar: sağlığa zarar tehlikesi yok (m.75/2); yalnız tabip veya sağlık mesleği mensubu (m.75/3); cinsel organ ve anüs muayenesi de iç beden muayenesi (m.75/4); üst sınırı 2 yıldan az suçta yasak (m.75/5); karara itiraz (m.75/6); alkol muayenesine ilişkin özel hükümler saklı (m.75/7). Mağdur: rızası varsa karar gerekmez (m.76/2); çekinme hakkı (m.76/4). Kadın: istemi ve olanak varsa kadın hekim (m.77). DNA: yalnız soybağı veya bulgunun aidiyeti; yalnız hâkim kararı; bilirkişiye kimlik bildirilmez (m.78-79). Kayıt (7589, yürürlük 31/7/2026): kimliksiz sistem; KYOK, beraat, CVYO kesinleşince derhâl, diğerlerinde 20 yıl sonra imha; silinme talebi; başka soruşturmada kararla kullanım (m.80). Parmak izi ve fotoğraf: üst sınırı 2 yıl ve üzeri suçta savcı emri; KYOK, beraat, CVYO kesinleşince imha (m.81). Gözaltı parmak izi: PVSK m.5 sistemi; ölümden 10 yıl, her hâlde 80 yıl.
CMK m.75/5: Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz; kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz.
Anayasal Dayanak: Neden Bu Kadar Sıkı Kurallar?
Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz (AY m.17). Herkes kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir (AY m.20/3). Beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması, bu iki temel hakka doğrudan müdahale eden işlemlerdir. Bu nedenle kanun, işlemin kim tarafından, hangi kararla, hangi suçlarda ve nasıl yapılacağını ayrıntılı olarak düzenlemiştir. Karar yetkisinin kural olarak hâkime verilmesi, savcı kararının kısa sürede hâkim denetimine bağlanması, işlemin yalnızca sağlık meslek mensupları tarafından yapılması ve hafif suçlarda bu yola hiç başvurulamaması, bu anayasal güvencelerin sonucudur. DNA incelemesinin amacının sınırlandırılması ve kayıtların belirli koşullarla silinmesi de kişisel verilerin korunması hakkının gereğidir.
Üst Araması ile Beden Muayenesi Arasındaki Fark
Beden muayenesi ile üst araması sık karıştırılır. Üst araması, kişinin giysilerinin ve üzerindeki eşyanın aranmasıdır. Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa şüphelinin üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir (CMK m.116/1). Üst araması arama hükümlerine tabidir. İç beden muayenesi ise vücudun iç kısımlarının incelenmesi ve vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerin alınmasıdır. Bu işlem m.75’teki daha sıkı kurallara tabidir. Cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır (m.75/4). Bu nedenle üst araması kararıyla veya emriyle vücut boşluklarında arama yapılamaz; bunun için m.75’teki karar ve hekim şartları aranır. Arama kuralları için arama ve elkoyma rehberine bakabilirsiniz.
Kim Karar Verir? Karar ve Onay Rejimi
| İşlem | Karar mercii | Dayanak |
|---|---|---|
| Şüpheli veya sanıkta iç beden muayenesi, kan, saç, tükürük, tırnak örneği | Hâkim veya mahkeme; gecikmede sakınca varsa savcı (24 saatte hâkim onayı) | CMK m.75/1 |
| Mağdurda dış veya iç beden muayenesi ve örnek alma | Hâkim veya mahkeme; gecikmede sakınca varsa savcı; rızası varsa karar gerekmez | CMK m.76/1-2 |
| Çocuğun soybağının araştırılması | Hâkim veya mahkeme kararı zorunlu | CMK m.76/3 |
| Moleküler genetik (DNA) inceleme | Yalnız hâkim; bilirkişi kararda gösterilir | CMK m.78-79 |
| DNA sistem kaydının başka soruşturmada kullanılması | Mahkeme, hâkim veya savcı kararı; itiraz ve sulh ceza hâkimliğine başvuru | CMK m.80/3 (7589) |
| Fotoğraf, beden ölçüleri, parmak ve avuç izi, ses ve görüntü | Cumhuriyet savcısının emri | CMK m.81/1 |
| Gözaltına alınan kişinin parmak izi ve fotoğrafı | Polis | PVSK m.5 |
Kanun, kişinin beden bütünlüğüne müdahale içeren işlemleri ağırlıklarına göre farklı karar rejimlerine bağlamıştır. İç beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması en ağır müdahale olduğundan kural olarak hâkim kararı gerektirir. Cumhuriyet savcısı yalnızca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde karar verebilir. Bu karar yirmi dört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur ve hâkim yirmi dört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve bu kararla elde edilen deliller kullanılamaz (CMK m.75/1). Bu sürelerin dosyadan kontrol edilmesi savunma açısından önemlidir. Karar ve onay yazılarının tarih ve saatleri, işlemin yapıldığı tarih ve saatle karşılaştırılmalıdır. Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itiraz edilebilir (m.75/6).
Örnek alma kararına itiraz etmek mi istiyorsunuz?
Ceza sınırı, onay süresi ve ölçülülük yönünden kararı inceleyelim: 0554 648 37 15
Koruyucu Şartlar: Kararın Yanında Aranan Kurallar
| Kural | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Sağlığa zarar vermeme | Müdahalenin kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi bulunmamalı | CMK m.75/2 |
| Kim yapar | Yalnız tabip veya sağlık mesleği mensubu | CMK m.75/3 |
| Mahrem bölgeler | Cinsel organ veya anüs bölgesindeki muayene iç beden muayenesidir | CMK m.75/4 |
| Ceza sınırı | Üst sınırı 2 yıldan az suçlarda iç muayene ve örnek alma yasak | CMK m.75/5 |
| İtiraz | Hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz edilebilir | CMK m.75/6 |
| Kadının muayenesi | İstemi hâlinde ve olanak varsa kadın hekim | CMK m.77 |
| Mağdurda cerrahi müdahale | Cerrahi müdahalede bulunulamaz | CMK m.76/1 |
Hâkim kararı verilmiş olsa bile işlem sınırsız değildir. Müdahalenin kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi bulunmamalıdır (CMK m.75/2). İşlem ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu tarafından yapılabilir; kolluk görevlisi kendisi kan veya benzeri örnek alamaz (m.75/3). Cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır ve aynı kurallara tabidir (m.75/4). En net sınır ceza miktarına ilişkindir. Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz ve kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz (m.75/5). Bu sınıra aykırı olarak elde edilen deliller hukuka aykırıdır. Kadının muayenesi, istemi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde kadın hekim tarafından yapılır (m.77). Bu talebin işlemden önce açıkça dile getirilmesi ve tutanağa yazdırılması önerilir. Vücutta uyuşturucu taşıma şüphesiyle yapılan iç beden muayenesi için iç beden muayenesi rehberine bakabilirsiniz.
Şüphelinin Rızası ve Alkol Muayenesi
Kanun mağdur bakımından, rızası varsa muayene ve örnek alma için karar alınmasına gerek olmadığını açıkça düzenler (CMK m.76/2). Şüpheli ve sanık bakımından ise m.75’te böyle bir rıza istisnası yer almaz. Bu nedenle şüpheliden iç beden muayenesi veya biyolojik örnek alınması için kanunda öngörülen karar rejiminin uygulanması gerekir. Uygulamada kolluğun “gönüllü olarak ver” şeklindeki talepleri karşısında şüphelinin, işlemin dayanağı olan kararı görmek istemesi ve müdafiine danışması yerinde olur. Alkol muayenesine ve kan örneği alınmasına ilişkin özel kanun hükümleri ise saklıdır (m.75/7). Trafikte alkol kontrolü ve bu amaçla kan alınması bu özel hükümlere tabidir. Alkol ölçümüne itiraz için alkol promil ölçümüne itiraz rehberine bakabilirsiniz.
Mağdurun ve Diğer Kişilerin Muayenesi (CMK m.76)
Mağdurun vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılması ve vücudundan örnek alınması da kural olarak hâkim kararına bağlıdır. Bu işlemler mağdurun sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahi bir müdahalede bulunmamak koşuluyla yapılabilir (CMK m.76/1). Mağdur rıza gösterirse karar alınmasına gerek yoktur (m.76/2). Çocuğun soybağının araştırılması gerekiyorsa her durumda hâkim kararı gerekir (m.76/3). Tanıklıktan çekinme sebepleri, muayeneden veya örnek alınmasından kaçınma sebebi de sayılır. Örneğin şüphelinin eşi veya yakın akrabası olan mağdur muayeneden kaçınabilir. Çocuk ve akıl hastasının çekinmesi konusunda kanuni temsilcisi karar verir. Kanuni temsilci de şüpheliyse karar hâkime aittir (m.76/4). Cinsel suç mağdurlarının muayenesi için cinsel saldırı mağdurunun hakları rehberine bakabilirsiniz.
DNA İncelemesi: Amaç ve Yetki Sınırı (CMK m.78-79)
Alınan örnekler üzerinde moleküler genetik inceleme yalnızca iki amaçla yapılabilir: soybağının tespiti veya elde edilen bulgunun şüpheliye, sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının belirlenmesi. Bu incelemenin de zorunlu olması gerekir. Alınan örnekler üzerinde bu amaçlar dışında tespitler yapılmasına yönelik incelemeler yasaktır (CMK m.78/1). Bu, örneğin kişinin hastalık yatkınlığı veya diğer genetik özelliklerinin incelenmesinin yasak olduğu anlamına gelir. Moleküler genetik inceleme yapılmasına yalnızca hâkim karar verebilir; savcının bu konuda gecikmesinde sakınca bulunan hâl yetkisi yoktur. Kararda incelemeyi yapacak bilirkişi de gösterilir (m.79/1). İncelenecek bulgu bilirkişiye ilgilinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihi bildirilmeden verilir. Bilirkişiler yasak incelemelerin yapılmasını ve yetkisiz kişilerin bilgi edinmesini önlemekle yükümlüdür (m.79/2). Babalık davalarındaki DNA incelemesi ise hukuk yargılamasına ilişkin ayrı kurallara tabidir. Bu konu için babalık davası ve DNA testi rehberine bakabilirsiniz.
7589 Sayılı Kanunla Kurulan DNA Kayıt Sistemi (CMK m.80)
| Konu | Kural | Fıkra |
|---|---|---|
| Niteliği | İnceleme sonuçları kişisel veridir; başka amaçla kullanılamaz, başkasına verilemez | m.80/1 |
| Kayıt | Kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus sisteme; bir örneği dosyada delil olarak | m.80/2 |
| KYOK, beraat, CVYO | Kesinleşince derhâl yok edilir | m.80/2 |
| Diğer hâller (mahkûmiyet vb.) | Kararın kesinleşmesinden itibaren 20 yıl sonra yok edilir | m.80/2 |
| Yok etme usulü | Cumhuriyet savcısı huzurunda; tutanağa geçirilir | m.80/2 |
| Silinme talebi | Amaç ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa hâkim veya mahkemeden | m.80/2 |
| Başka soruşturmada kullanım | Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için mahkeme, hâkim veya savcı kararıyla | m.80/3 |
| Kanun yolu | Hâkim ve mahkeme kararına itiraz; savcı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru | m.80/3 |
| Usul | Adalet ve İçişleri Bakanlıklarının müşterek yönetmeliği | m.80/4 |
Eski metnimizde genetik inceleme sonuçları bakımından yalnızca gizlilik ve “gerek kalmadığında imha” kuralından söz ediliyordu. 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla m.80 yeniden düzenlenmiş ve 31/7/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni düzende inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel bir sisteme kaydedilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde kayıtlar derhâl yok edilir. Diğer hâllerde, yani özellikle mahkûmiyet durumunda, kayıtlar mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle yok edilir. Bu süre içinde kişi, verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden bilgilerin silinmesini talep edebilir. Sisteme kaydedilen bilgiler, yürütülmekte olan başka bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ancak mahkeme, hâkim veya savcı kararıyla kullanılabilir. Bu karara karşı da itiraz veya sulh ceza hâkimliğine başvuru yolu açıktır.
Parmak İzi ve Fotoğraf: İki Ayrı Rejim
| Konu | CMK m.81 | PVSK m.5 |
|---|---|---|
| Kapsam | Üst sınırı 2 yıl veya daha fazla suçta, teşhis için gerekli ise | Gözaltına alınanlar ve kanunda sayılan diğer kişiler |
| Karar | Cumhuriyet savcısının emri | Polis |
| Kayıtlar | Fotoğraf, beden ölçüleri, parmak ve avuç izi, ayırt edici özellikler, ses ve görüntü | Parmak izi ve fotoğraf |
| Nerede | Soruşturma ve kovuşturma dosyasında | Amaca özgü sistemde; alınma sebebi kaydedilmez |
| Silinme | KYOK, beraat, CVYO kesinleşince savcı huzurunda derhâl | Ölümden itibaren 10 yıl, her hâlde kayıttan itibaren 80 yıl |
Parmak izi ve fotoğraf kayıtları iki ayrı kanuni rejime tabidir. CMK m.81, üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis gerektiren bir suçta şüphelinin kimliğinin teşhisi için gerekli olması hâlinde, savcının emriyle fotoğraf, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, ayırt edici özellikler ile ses ve görüntülerin kayda alınıp dosyaya konulmasını düzenler. Kovuşturmaya yer olmadığı, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşince bu kayıtlar savcı huzurunda derhâl yok edilir (m.81/2). Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu ise gözaltına alınan kişilerin parmak izinin alınmasını ve amaca özgü bir sisteme kaydedilmesini öngörür. Bu sistemde parmak izinin hangi sebeple alındığı kaydedilmez. CMK m.81 uyarınca alınan parmak izleri de bu sisteme kaydedilir. Sistemdeki kayıtlar gizlidir ve kişinin ölümünden itibaren on yıl, her hâlde kayıt tarihinden itibaren seksen yıl geçtikten sonra silinir (PVSK m.5). Eski metnimizde parmak izi ve fotoğraf kayıtlarının beraat veya takipsizlik hâlinde yok edileceği anlatılıyor, ancak gözaltı sırasında alınan parmak izlerinin ayrı bir sistemde çok daha uzun süre saklandığından söz edilmiyordu. Gözaltı sürecindeki haklar için gözaltına alınınca haklarınız rehberine bakabilirsiniz.
Kişisel Veri Boyutu
Biyometrik ve genetik veriler özel nitelikli kişisel verilerdir (KVKK m.6/1). Ceza muhakemesinde bu verilerin işlenmesi CMK ve PVSK hükümlerine dayanır. Ancak bu hükümlerin öngördüğü amaç ve sınırların dışına çıkılması, verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesi anlamına gelir. Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.135/1). DNA inceleme sonuçlarının başka bir amaçla kullanılamayacağı ve dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip kişiler tarafından bir başkasına verilemeyeceği de kanunda açıkça düzenlenmiştir (CMK m.80/1).
İtiraz: Süre ve Merci
Beden muayenesi ve örnek alınmasına ilişkin hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz edilebilir (CMK m.75/6, 76/5). İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (m.268/1). Kararı veren hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili merciye gönderir (m.268/2). Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazları, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimlik inceler (m.268/3-a). DNA sistem kaydının başka bir soruşturmada kullanılmasına ilişkin savcı kararlarına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir (m.80/3). Örnek alma işlemi çoğu zaman karar verildikten hemen sonra yapıldığından, itiraz çoğunlukla elde edilen delilin kullanılmasını engellemeye ve örneklerin yok edilmesini sağlamaya yöneliktir.
Olay Yerinde Bulunan İzler ve Kimliği Belirsiz Örnekler
Moleküler genetik incelemeler, bulunan ve kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları üzerinde de yapılabilir. Bu incelemelerde de amaç sınırlaması geçerlidir (CMK m.78/2). Olay yerinden elde edilen ve kime ait olduğu henüz tespit edilemeyen parmak izleri, kime ait olduğu belirleninceye kadar ilgili soruşturma dosya numarasıyla birlikte PVSK m.5 kapsamındaki sisteme kaydedilir. Bu izlerin sistemdeki kayıtlarla karşılaştırılması sonucu bir kişiyle eşleşme bulunursa, bu eşleşme tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir. İzin olay yerine ne zaman ve nasıl bırakıldığı, kişinin olay yeriyle başka bir bağlantısının bulunup bulunmadığı ve delilin toplanma, muhafaza ve inceleme zincirinin bozulup bozulmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
DNA ve Parmak İzi Raporlarına İtiraz
DNA ve parmak izi incelemeleri bilirkişi raporu niteliğindedir ve mahkemeyi bağlamaz. Bilirkişi incelemesi tamamlandığında taraflar yeni bir inceleme yapılmasını veya itirazlarını bildirmek için süre isteyebilir. Taraflar olayla veya raporla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa da alabilir (CMK m.67/6). Raporun denetlenmesinde örneğin nasıl alındığı, nasıl saklandığı ve laboratuvara hangi yolla ulaştığı, karşılaştırmanın hangi yöntemle yapıldığı, eşleşmenin istatistiksel değeri ve karışık örnek bulunup bulunmadığı gibi hususlar incelenir. Örneklerin muhafaza zincirinde bir kopukluk varsa, bu durum raporun güvenilirliğini doğrudan etkiler.
Hukuka Aykırı Alınan Örneğin Sonucu
Kanunun öngördüğü karar alınmadan, savcı kararı süresinde hâkim onayına sunulmadan, iki yıllık ceza sınırına aykırı olarak veya hekim dışında bir kişi tarafından alınan örnekler hukuka aykırı elde edilmiş delildir. Onaylanmayan savcı kararıyla elde edilen delillerin kullanılamayacağı kanunda açıkça yazılıdır (CMK m.75/1). Kanuna aykırı olarak elde edilen bir delilin ortaya konulması istemi reddolunur (m.206/2-a). Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması temyizde kesin hukuka aykırılık sebebidir (m.289/1-i). DNA incelemesinde kanunun izin verdiği amaçlar dışında yapılan tespitler de bu kapsamda değerlendirilir. Hukuka aykırı delil konusunun genel çerçevesi için hukuka aykırı deliller, dijital delillerde delil zinciri için dijital delil ve delil zinciri rehberlerine bakabilirsiniz.
Çocuk Şüpheliler
Şüpheli çocuksa, beden muayenesi ve örnek alma işlemleri bakımından da çocuğa özgü güvenceler gözetilmelidir. Müdafii bulunmayan çocuk şüpheliye istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Bu nedenle çocuktan örnek alınması gibi hak kısıtlayıcı bir işlemden önce müdafiin hazır bulunması sağlanmalıdır. Çocuk mağdurlar bakımından ise muayeneden kaçınma konusunda kanuni temsilci karar verir; çocuk durumu algılayabilecek yaştaysa görüşü de alınır. Kanuni temsilci şüpheliyse karar hâkime aittir (m.76/4). Çocuklarla ilgili işlemlerde kayıtların imhası da ayrıca takip edilmelidir.
Kayıtların İmhası Nasıl Takip Edilir?
Kanun, kovuşturmaya yer olmadığı, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının kesinleşmesi hâlinde DNA ve fizik kimlik kayıtlarının Cumhuriyet savcısı huzurunda derhâl yok edilmesini emreder (CMK m.80/2, 81/2). Bu işlemin kendiliğinden yapılması gerekir. Ancak uygulamada kişinin, kararın kesinleşmesinden sonra ilgili Cumhuriyet başsavcılığına bir dilekçe vererek imha işleminin yapılıp yapılmadığını sorması ve imha tutanağının bir örneğini istemesi yerinde olur. Mahkûmiyet hâlinde DNA kayıtları yirmi yıl saklanır. Bu süre içinde amacın ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden silinme talep edilebilir (m.80/2). Gözaltı sırasında PVSK m.5 uyarınca alınan parmak izleri ise ayrı sistemde ve farklı sürelerle saklanır. Adli sicil kayıtlarıyla karıştırılmaması gereken bu kayıtlar için adli sicil ve GBT farkı rehberine de bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Kararı görmeden örnek vermek: İşlemin dayanağı ve tarihi mutlaka öğrenilmelidir.
- Suçun ceza sınırını kontrol etmemek: Üst sınırı iki yıldan az suçta işlem yapılamaz.
- Onay sürelerini denetlememek: Savcı kararının 24 saatte hâkim onayına sunulması gerekir.
- Kadın hekim talebini bildirmemek: Talep işlemden önce yapılmalı ve tutanağa yazdırılmalıdır.
- İtiraz hakkını kullanmamak: Hâkim kararına karşı itiraz yolu açıktır.
- Beraat sonrası imhayı takip etmemek: Kayıtların yok edildiği tutanakla teyit edilmelidir.
Örnek Durumlar
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Üst sınırı 1 yıl olan bir suçta şüpheliden kan örneği alınması | Yasak; delil hukuka aykırı | CMK m.75/5 |
| Savcı kararıyla alınan örnek, 24 saat içinde hâkim onayına sunulmamış | Karar hükümsüz; delil kullanılamaz | CMK m.75/1 |
| Kolluk görevlisinin şüpheliden tükürük örneğini kendisinin alması | İşlem tabip veya sağlık mesleği mensubunca yapılmalıdır | CMK m.75/3 |
| Kadın şüphelinin kadın hekim istemesi | Olanak varsa kadın hekim tarafından yapılır | CMK m.77 |
| DNA örneğinde hastalık yatkınlığının incelenmesi | Yasak inceleme | CMK m.78/1 |
| Beraat eden sanığın DNA kaydı | Karar kesinleşince derhâl yok edilir | CMK m.80/2 |
| Mahkûm olan kişinin DNA kaydı | Kesinleşmeden itibaren 20 yıl sonra yok edilir; haklı nedenle silinme istenebilir | CMK m.80/2 |
| Takipsizlik kararı alan kişinin gözaltı parmak izi | CMK m.81 kaydı imha edilir; PVSK sistemindeki kayıt ayrı rejime tabidir | CMK m.81/2; PVSK m.5 |
Adım Adım: Örnek Alınması İstendiğinde
- Kararı görmek isteyin: Hâkim kararı mı, savcı kararı mı olduğunu ve tarihini öğrenin.
- Suçun üst sınırını kontrol edin: İki yıldan az hapis gerektiren suçta işlem yapılamaz.
- Müdafiinizle görüşün: İşlemden önce hukuki destek alın.
- Hekim şartını kontrol edin: İşlemi tabip veya sağlık mesleği mensubu yapmalıdır.
- Kadın hekim talebinizi bildirin: Talebi tutanağa yazdırın.
- İtiraz edin: Hâkim kararına itiraz yolu açıktır.
- Kayıtların imhasını takip edin: Takipsizlik, beraat veya CVYO kesinleşince imhayı isteyin.
⚠️ Kararın tarih ve saatini kontrol edin: Savcı kararıyla yapılan örnek alma işlemlerinde, kararın yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulup sunulmadığı ve hâkimin yirmi dört saat içinde karar verip vermediği dosyadan kontrol edilmelidir. Onaylanmayan kararla elde edilen deliller kullanılamaz. Bu kontrol, savunmanın en somut dayanaklarından biridir.
Beden muayenesi, DNA örneği, kayıtların imhası ve hukuka aykırı delil itirazları için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Vücuttan Örnek Alınması Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
Sık Sorulan Sorular
Şüpheliden kan veya DNA örneği almaya kim karar verir?
Hâkim veya mahkeme; gecikmede sakınca varsa savcı, ancak 24 saatte hâkim onayı gerekir (CMK m.75/1).
Savcı kararı onaylanmazsa ne olur?
Karar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz (CMK m.75/1).
Her suçta örnek alınabilir mi?
Hayır. Üst sınırı 2 yıldan az hapis gerektiren suçlarda iç beden muayenesi ve örnek alma yasaktır (CMK m.75/5).
Örneği polis alabilir mi?
Hayır. Yalnız tabip veya sağlık mesleği mensubu alabilir (CMK m.75/3).
Rıza gösterirsem karar gerekir mi?
Mağdur için rıza varsa karar gerekmez (m.76/2); şüpheli için m.75’te böyle bir istisna yoktur.
Kadın hekim isteyebilir miyim?
Evet. İstemi hâlinde ve olanak varsa kadın hekim muayene eder (CMK m.77).
DNA incelemesine kim karar verir?
Yalnızca hâkim; kararda bilirkişi de gösterilir (CMK m.79/1).
DNA örneğinde başka şeyler incelenebilir mi?
Hayır. Yalnız soybağı veya bulgunun aidiyeti incelenebilir; diğer tespitler yasaktır (CMK m.78/1).
DNA kaydım ne kadar saklanır?
KYOK, beraat veya CVYO kesinleşince derhâl; mahkûmiyette kesinleşmeden itibaren 20 yıl sonra yok edilir (CMK m.80/2, 7589).
DNA kaydımın silinmesini isteyebilir miyim?
Evet. Amaç ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa hâkim veya mahkemeden isteyebilirsiniz (CMK m.80/2).
DNA kaydım başka dosyada kullanılabilir mi?
Yürütülen bir soruşturmada mahkeme, hâkim veya savcı kararıyla kullanılabilir; itiraz yolu açıktır (CMK m.80/3).
Parmak izi ne zaman alınır?
Üst sınırı 2 yıl veya daha fazla suçta teşhis için gerekliyse savcının emriyle (CMK m.81/1).
Beraat edersem parmak izim silinir mi?
CMK m.81 kayıtları derhâl yok edilir; gözaltı nedeniyle PVSK sistemine giren kayıt ayrı rejime tabidir (PVSK m.5).
Gözaltında alınan parmak izi ne kadar saklanır?
Ölümden itibaren 10 yıl, her hâlde kayıt tarihinden itibaren 80 yıl (PVSK m.5).
Karara itiraz edebilir miyim?
Evet. Hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz edilebilir (CMK m.75/6, 76/5).
Mağdur muayeneden kaçınabilir mi?
Tanıklıktan çekinme sebepleri varsa kaçınabilir (CMK m.76/4).
Alkol için kan alınması da aynı kurala mı tabi?
Hayır. Özel kanunlardaki alkol muayenesi hükümleri saklıdır (CMK m.75/7).
Üst araması ile iç beden muayenesi aynı şey mi?
Hayır. Üst araması arama hükümlerine (CMK m.116), iç beden muayenesi m.75’teki daha sıkı kurallara tabidir.
Çocuktan örnek alınırken avukat gerekir mi?
Çocuk şüpheliye istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2).
Hukuka aykırı alınan örnek delil olur mu?
Hayır. Kanuna aykırı elde edilen delil reddolunur (CMK m.206/2-a).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
Beden muayenesi ve DNA: karar, sınır ve kayıtların silinmesi
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki CMK, PVSK, KVKK ve TCK hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Bahis Sitesinde Çalışmak Suç mu? 2026: Canlı Destek, Çağrı Merkezi, Sosyal Medya ve Finans Personelinin Ceza Sorumluluğu — Görevlere Göre İsnat (7258 m.5/1-a, b, c, ç; TCK 37-39), Kast ve İş İlanıyla Aldatılma (TCK 21, 30), Örgüt İsnadı (TCK 220, 221), Uzaktan ve Yurt Dışından Çalışma (TCK 8, 11), Maaşın Müsaderesi (TCK 55), Sözleşmenin Geçersizliği (TBK 27, 394/3) ve Savunma Dilekçesi
- ▸ Sahte Fatura İhbarnamesi E-Tebligatla Geldi: Dava Süresi Ne Zaman Başlar? 2026 — VUK 107/A (7587 Sayılı Kanun), 596 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ve 30 Kasım 2026, Beşinci Gün Kuralı, İnceleme Raporunun İhbarnameye Eklenmesi (VUK 35), Danıştay Kararları, Süre Hesabı ve Dilekçe Örnekleri
- ▸ Bahis Suçunda Uzlaştırma, Ön Ödeme, Seri Muhakeme ve Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi 2026: 7258 m.5 Bentlerine, TCK 228 ve 1072 Sayılı Kanuna Göre Hangi Yol Açık? — CMK 171/2-6, 250, 251, 253, TCK 75 ve Erteleme Talepli Savunma Dilekçesi
- ▸ Bahis Ağı Tehdit Ediyor 2026: Hesabını veya Kartını Kullandıran Kişinin Hakları — Tehdit, Şantaj ve Hürriyetten Yoksun Kılma (TCK 106-109), Bahis Borcu ve Yağma (TBK 604-605, TCK 148-150), Kartın Bankaya Bildirimi (5464 m.16), Kimlik Gizliliği ve Tanık Koruma (CMK 58, 5726), Etkin Pişmanlık (TCK 221/4, 282/6) ve Suç Duyurusu Dilekçesi
Bu konuda hukuki destek almak için


