Teşhis, olaydaki failin gözaltına alınan şüpheliyle aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi için yapılan bir soruşturma işlemidir. Polis, zorunlu olması hâlinde Cumhuriyet savcısının talimatıyla teşhis yaptırabilir (2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ek m.6). Kanuna göre işleme başlanmadan önce teşhiste bulunacak kişinin faili tarif eden beyanları tutanağa bağlanır; teşhise tabi tutulan kişiler birden fazla ve aynı cinsten olmalı, yaş, boy, ağırlık ve giyinme gibi görünüşe ilişkin hususlarda benzerlik göstermelidir. Teşhiste bulunan kişi ile teşhise tabi tutulanlar birbirini görmemeli, işlem en az iki kez tekrarlanmalı ve teşhiste bulunacak kişiye şüphelinin teşhis edilecekler arasında yer almıyor olabileceği hatırlatılmalıdır. Fotoğraf üzerinden de teşhis yaptırılabilir; ancak tek bir fotoğraf veya aynı kişinin farklı fotoğrafları üzerinden teşhis yaptırılamaz ve fotoğraflar aynı büyüklük ve özellikte olmalıdır. Tanıklıktan çekinebilecek olanlar teşhiste bulunmaya zorlanamaz. Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez (AY m.38/6; CMK m.206/2-a, 217/2).
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Teşhis tutanağınız usule aykırı mı?
Teşhisin kanuna uygunluğunu ve delil değerini birlikte inceleyelim: Hukukçular Evi Ankara.
⚡ Net Cevap: Dayanak: PVSK ek m.6 (5681 s.K. ile). Şart: zorunluluk + Cumhuriyet savcısının talimatı. Önce tarif: teşhis edecek kişinin faili tarif eden beyanı tutanağa bağlanır. Grup: birden fazla, aynı cinsten; yaş, boy, ağırlık, giyinme benzerliği. Görünüm: gerekirse şüphelinin görünüşünde değişiklik. Numara: herkes numara taşır. Görmeme: teşhis eden ve edilenler birbirini görmez. Tekrar: en az iki kez. Hatırlatma: şüpheli grupta olmayabilir. Kayıt: birlikte fotoğraf veya görüntü kaydı dosyaya. Fotoğraf: tek fotoğraf veya aynı kişinin farklı fotoğraflarıyla teşhis yasak; fotoğraflar aynı büyüklük ve özellikte. Tutanak: zorunlu. Çekinme: tanıklıktan çekinebilecekler zorlanamaz. Delil: kanuna aykırı delil kabul edilemez (AY m.38/6; CMK m.206/2-a); mahkûmiyet gerekçesinde hukuka aykırı deliller ayrıca gösterilir (m.230/1-b). Kanunda asgari kişi veya fotoğraf sayısı belirtilmemiştir; ölçüt “birden fazla” ve benzerliktir.
PVSK ek m.6: Polis, olaydaki failin, gözaltına alınan şüpheli ile aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi bakımından zorunlu olması halinde, Cumhuriyet savcısının talimatıyla teşhis yaptırabilir. Tanıklıktan çekinebilecek olanlar, teşhiste bulunmaya zorlanamaz. İşleme başlanmadan önce, teşhiste bulunacak kişinin faili tarif eden beyanları tutanağa bağlanır. … Şüphelinin fotoğrafı üzerinden de teşhis yaptırılabilir. Ancak tek bir fotoğraf veya aynı kişinin farklı fotoğrafları üzerinden teşhis yaptırılamaz.
Teşhis Nedir, Ne Zaman Yapılır?
Teşhis, bir suçu gören tanığın veya suçtan zarar gören mağdurun, olaydaki faili bir grup kişi ya da fotoğraf arasından tanımasına dayanan bir soruşturma işlemidir. Kanun bu işlemi, olaydaki failin gözaltına alınan şüpheliyle aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi bakımından zorunlu olması hâline bağlamış ve Cumhuriyet savcısının talimatını şart koşmuştur (PVSK ek m.6). Buna göre teşhis rutin bir işlem değildir; kimlik konusunda gerçek bir belirsizlik bulunduğunda başvurulan istisnai bir yöntemdir. Şüphelinin kimliği başka delillerle, örneğin olay yerinde suçüstü yakalanma, kamera görüntüsü veya teknik delillerle zaten açıkça belirlenmişse teşhise gerek kalmayabilir. Teşhis kurallarının kanunda bu kadar ayrıntılı düzenlenmesinin nedeni, teşhisin insan hafızasına dayanması ve yönlendirmeye son derece açık olmasıdır. Teşhis ve yüzleştirmenin genel çerçevesi için teşhis ve yüzleştirme rehberine bakabilirsiniz.
Kanundaki Teşhis Kuralları
| Kural | Kanun ifadesi | Amaç |
|---|---|---|
| Zorunluluk ve talimat | Zorunlu olması hâlinde, Cumhuriyet savcısının talimatıyla | Keyfî teşhisi önlemek |
| Önce tarif | Faili tarif eden beyanlar tutanağa bağlanır | Sonraki teşhisle karşılaştırma |
| Grup | Birden fazla ve aynı cinsten | Tek kişi göstermeyi önlemek |
| Benzerlik | Yaş, boy, ağırlık, giyinme gibi görünüşe ilişkin | Şüphelinin öne çıkmasını önlemek |
| Görünüş değişikliği | Gerekirse şüphelinin görünüşünde değişiklik | Benzerliği sağlamak |
| Numara | Her birinde numara bulundurulur | Seçimin kesin kaydı |
| Görmeme | Teşhis eden ile edilenler birbirini görmez | Baskı ve etkilenmeyi önlemek |
| Tekrar | En az iki kez | Tesadüfi seçimi azaltmak |
| Hatırlatma | Şüphelinin grupta olmayabileceği hatırlatılır | “Mutlaka biri” baskısını önlemek |
| Kayıt | Birlikte fotoğraf veya görüntü kaydı dosyaya | Denetlenebilirlik |
| Fotoğraf | Tek fotoğraf veya aynı kişinin farklı fotoğrafları yasak; aynı büyüklük ve özellik | Yönlendirmeyi önlemek |
| Tutanak | Teşhis işlemi tutanağa bağlanır | İspat |
| Çekinme | Tanıklıktan çekinebilecekler zorlanamaz | Aile ilişkisinin korunması |
Teşhis kuralları, 5681 sayılı Kanunla Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun ek 6. maddesine eklenmiştir. Bu kuralların her biri, teşhiste yanılma veya yönlendirme riskini azaltmaya yöneliktir ve birlikte değerlendirildiğinde teşhisin güvenilirliğinin asgari şartlarını oluşturur. Eski metnimizde grup teşhisinde ve fotoğraftan teşhiste “en az beş kişi” ve “en az beş fotoğraf” kuralı bulunduğu belirtilmişti. Kanun metninde böyle bir asgari sayı yer almamaktadır; kanun “birden fazla” kişi ve benzerlik şartını aramaktadır. Bu nedenle ilgili ifade düzeltilmiştir. Bununla birlikte grubun ne kadar kalabalık ve benzer olduğu, teşhisin güvenilirliğinin değerlendirilmesinde önemli bir ölçüttür; yalnızca iki kişiden oluşan veya şüphelinin belirgin biçimde farklı olduğu bir grupta yapılan teşhisin değeri tartışmaya açıktır.
Önce Tarif: En Temel Güvence
Teşhis işlemine başlanmadan önce, teşhiste bulunacak kişinin faili tarif eden beyanları tutanağa bağlanır (PVSK ek m.6). Bu kural, teşhisin güvenilirliğinin denetlenmesinde en önemli araçtır. Tanık veya mağdurun olaydan sonra ilk anlatımında verdiği tarif, örneğin failin boyu, yaşı, saç rengi, kıyafeti veya belirgin bir işareti, teşhis edilen kişinin özellikleriyle karşılaştırılır. Tarif ile teşhis edilen kişi arasında belirgin farklılıklar varsa, bu durum teşhisin güvenilirliğini zayıflatır. Tarifin teşhisten sonra alınması veya hiç alınmaması ise, teşhisin sonradan doğrulanmasını imkânsız hâle getirir. Savunma bakımından ilk yapılması gereken, olaydan hemen sonra alınan ilk ifade ile teşhis öncesi tarif tutanağını ve teşhis edilen kişinin fiziksel özelliklerini karşılaştırmaktır. Tarifte belirtilmeyen bir özelliğin teşhis sırasında birden hatırlanması da dikkatle değerlendirilmelidir.
Grup İçinde Teşhis: Benzerlik, Numara ve Görmeme
Teşhis işlemine tabi tutulan kişilerin birden fazla ve aynı cinsten olması, aralarında yaş, boy, ağırlık ve giyinme gibi görünüşe ilişkin hususlarda benzerlik bulunması gerekir (PVSK ek m.6). Teşhis için gerekli olması hâlinde şüphelinin görünüşüyle ilgili değişiklikler yapılabilir; örneğin diğerlerinden farklı bir kıyafet giyiyorsa kıyafeti değiştirilebilir. Teşhise tabi tutulan kişilerin her birinde teşhis sırasında bir numara bulundurulur ve teşhiste bulunan kişi ile teşhis edilenlerin birbirini görmemesi sağlanır. Bu kurallar, şüphelinin gruptaki diğer kişilerden kıyafeti, yaşı, kelepçesi veya duruşu gibi nedenlerle ayırt edilmesini ve teşhis edenin bu nedenle yönlendirilmesini önler. Gruptaki diğer kişilerin kolluk görevlisi olması ve bu durumun tavır veya görünümlerinden anlaşılması da teşhisin tarafsızlığını etkileyebilecek bir husustur. Teşhis işlemine tabi tutulan kişilerin birlikte fotoğrafları çekilerek veya görüntüleri kayda alınarak dosyaya konulması, grubun benzerliğinin sonradan denetlenmesini sağlar.
Tek fotoğrafla mı teşhis edildiniz?
Usulsüz teşhise karşı delil itirazını birlikte hazırlayalım: 0554 648 37 15
En Az İki Kez Tekrar ve Hatırlatma Zorunluluğu
Teşhis işlemi en az iki kez tekrarlanır ve teşhiste bulunması istenen kişiye, şüphelinin teşhis edilecek kişiler arasında yer almıyor olabileceği hatırlatılır (PVSK ek m.6). Tekrar kuralı, tesadüfi bir seçimin teşhis olarak kabul edilmesini önlemeye yöneliktir; iki işlemde farklı kişilerin gösterilmesi teşhisin güvenilirliğini ciddi biçimde zayıflatır. Hatırlatma kuralı ise teşhis edenin “fail mutlaka bu kişilerden biridir” varsayımıyla hareket etmesini ve en çok benzeyen kişiyi seçmesini önler. Bu hatırlatmanın yapılıp yapılmadığı tutanakta açıkça yer almalıdır; tutanakta bu hususa ilişkin bir kayıt bulunmaması, teşhisin kanuna uygunluğu bakımından önemli bir itiraz konusudur.
Fotoğraftan Teşhis
| Kural | İçerik |
|---|---|
| İzin | Şüphelinin fotoğrafı üzerinden teşhis yaptırılabilir |
| Yasak | Tek bir fotoğraf üzerinden teşhis |
| Yasak | Aynı kişinin farklı fotoğrafları üzerinden teşhis |
| Benzerlik | Değişik kişilerin fotoğrafları aynı büyüklük ve özellikte |
| Önce tarif | Fotoğraf teşhisinde de tarif önce alınır |
| Tutanak | Gösterilen bütün fotoğraflar ve seçim kayda geçirilir |
Uygulamada en sık karşılaşılan teşhis türü, fotoğraf üzerinden yapılan teşhistir. Kanun şüphelinin fotoğrafı üzerinden teşhise izin vermiş, ancak tek bir fotoğraf veya aynı kişinin farklı fotoğrafları üzerinden teşhis yaptırılmasını açıkça yasaklamıştır; değişik kişilerin fotoğraflarının da aynı büyüklük ve özellikte olması gerekir (PVSK ek m.6). Bu kurala göre tanık veya mağdura yalnızca şüphelinin fotoğrafının gösterilerek “bu mu?” diye sorulması kanuna açıkça aykırıdır. Aynı şekilde şüphelinin renkli ve net bir fotoğrafının, diğer kişilerin siyah beyaz veya bulanık fotoğrafları arasında gösterilmesi de benzerlik şartını ihlal eder. Fotoğraftan teşhiste de önce tarif alınması, en az iki kez tekrar ve hatırlatma kurallarının uygulanması teşhisin güvenilirliği bakımından önemlidir. Savunma bakımından, gösterilen fotoğrafların tamamının dosyada bulunup bulunmadığı ve bunların benzerlik şartını karşılayıp karşılamadığı mutlaka incelenmelidir.
Sosyal Medya ve Basında Görülen Fotoğraflar
Teşhisin güvenilirliğini etkileyen önemli bir sorun, tanık veya mağdurun teşhisten önce şüphelinin fotoğrafını başka bir kaynaktan görmüş olmasıdır. Olaydan sonra şüphelinin fotoğrafının sosyal medyada veya basında yayımlanması, çevredeki kişilerin mağdura şüpheliyi göstermesi ya da kolluk görevlilerinin resmi teşhisten önce fotoğraf göstermesi, sonraki teşhisin değerini ciddi biçimde azaltır. Bu durumda teşhis eden kişi, olay anında gördüğü kişiyi değil, sonradan gördüğü fotoğrafı hatırlıyor olabilir. Aynı şekilde usule aykırı yapılmış bir ilk teşhis, sonradan usulüne uygun olarak tekrarlanan teşhisi de etkileyebilir. Savunma bakımından, teşhis eden kişinin teşhisten önce şüpheliyi herhangi bir yolla görüp görmediği, duruşmada ayrıca sorulmalı ve araştırılmalıdır.
Tanıklıktan Çekinebilecekler
Tanıklıktan çekinebilecek olanlar teşhiste bulunmaya zorlanamaz (PVSK ek m.6). Şüphelinin nişanlısı, eşi, üstsoy ve altsoyu, kan veya kayın hısımları gibi tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişiler, teşhis işlemine katılmaya zorlanamaz. Bu kural, tanıklıktan çekinme hakkının teşhis işlemi yoluyla dolanılmasını önler. Bu kişilerin kendi istekleriyle teşhise katılmaları ise mümkündür; ancak bu durumda da çekinme haklarının bulunduğunun kendilerine bildirilmesi gerekir. Tanıklıktan çekinme hakkı için tanıklıktan çekinme hakkı rehberine bakabilirsiniz.
Teşhis, Fizik Kimlik Tespiti ve Yüzleştirme
| İşlem | Amaç | Dayanak |
|---|---|---|
| Teşhis | Tanığın faili grup veya fotoğraflar arasından tanıması | PVSK ek m.6 |
| Fizik kimliğin tespiti | Şüphelinin fotoğraf, beden ölçüsü, parmak izi, ses ve görüntüsünün kaydı | CMK m.81 |
| Yüzleştirme | Tanıkların birbiriyle veya şüpheliyle karşı karşıya getirilmesi | CMK m.52/2 |
| Ölünün teşhisi | Ölünün kimliğinin belirlenmesi; şüpheliye gösterilebilir | CMK m.86/1 |
Teşhis, benzer görünen başka işlemlerden farklıdır. Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüphelinin kimliğinin teşhisi için gerekli olması hâlinde, Cumhuriyet savcısının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi ile sesi ve görüntüleri kayda alınarak dosyaya konulur (CMK m.81/1). Bu kayıtlar, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir (m.81/2). Yüzleştirme ise tanıkların birbiriyle veya şüpheliyle karşı karşıya getirilmesidir; tanıklar kovuşturma evresine kadar ancak gecikmesinde sakınca bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hâllerde birbirleri ile ve şüpheli ile yüzleştirilebilir (m.52/2). Yüzleştirme, teşhisin yerine geçmez; tek bir kişinin tanığa gösterilmesi niteliği taşıdığından, kimlik tespiti amacıyla yapılan yüzleştirmede de yönlendirme riski dikkatle değerlendirilmelidir.
Usulsüz Teşhisin Delil Değeri
Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez (AY m.38/6). Ceza Muhakemesi Kanunu da kanuna aykırı olarak elde edilmiş bir delilin reddolunacağını (CMK m.206/2-a) ve yüklenen suçun ancak hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebileceğini (m.217/2) öngörür. Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde de hükme esas alınan ve reddedilen deliller ile dosyada bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller ayrıca ve açıkça gösterilir (m.230/1-b). Teşhis kurallarına aykırılığın sonucu, aykırılığın ağırlığına göre değerlendirilir. Tek fotoğraf gösterilerek yapılan teşhis gibi kanunun açıkça yasakladığı bir yöntemle yapılan teşhis, kanuna aykırı olarak elde edilmiş delil niteliği taşır ve hükme esas alınamaması gerekir. Tutanakta bir hususun eksik yazılması gibi daha sınırlı aykırılıklar ise, teşhisin güvenilirliğini azaltan ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi gereken bir durum olarak ele alınabilir. Her iki durumda da savunmanın, aykırılığı açıkça ve kanun maddesini göstererek ileri sürmesi gerekir. Hukuka aykırı delil yasağı için hukuka aykırı deliller rehberine bakabilirsiniz.
Teşhis Neden Yanılabilir?
| Etken | Etkisi |
|---|---|
| Olayın kısa sürmesi | Yüzün yeterince algılanamaması |
| Işık ve mesafe | Algı kalitesinin düşmesi |
| Stres ve korku | Dikkatin daralması |
| Silahın varlığı | Dikkatin silaha odaklanması |
| Aradan geçen süre | Hafızanın zayıflaması ve yeniden şekillenmesi |
| Önceden görülen fotoğraf | Hafızanın başka görüntüyle karışması |
| Önceki usulsüz teşhis | Sonraki teşhisin de etkilenmesi |
| Yönlendirici soru veya tavır | Seçimin dış etkiyle belirlenmesi |
Teşhisin tartışmalı bir delil olmasının temel nedeni kötü niyet değil, insan hafızasının çalışma biçimidir. Olay kısa sürmüşse, ortam karanlıksa veya mesafe uzaksa failin yüzü yeterince algılanamaz. Korku ve stres dikkatin daralmasına, silahın varlığı ise dikkatin silaha odaklanmasına yol açabilir. Olay ile teşhis arasında geçen süre uzadıkça hafıza zayıflar ve sonradan edinilen bilgilerle yeniden şekillenir. Teşhis eden kişi samimi olarak doğru kişiyi seçtiğine inansa bile yanılıyor olabilir. Kanundaki teşhis kuralları, bu risklerin en aza indirilmesine yöneliktir; bu nedenle kurallara uyulmadan yapılan bir teşhis, teşhis edenin samimiyetinden bağımsız olarak güvenilirliğini yitirir.
Teşhis Tek Başına Mahkûmiyete Yeter mi?
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| Usulüne uygun teşhis ve destekleyici delil | Güçlü delil |
| Usulüne uygun teşhis, başka delil yok | Dikkatle değerlendirilir |
| Kanunun yasakladığı yöntemle teşhis | Hükme esas alınmaması gerekir |
| Teşhis ve kamera görüntüsü | Birbirini destekler |
| Teşhis ve konum kaydı | Birbirini destekler veya çelişir |
| Tarif ile teşhis edilen kişi arasında fark | Şüphe doğurur |
| Farklı tekrarlarda farklı seçim | Şüphe doğurur |
Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir ve bu delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder (CMK m.217/1). Bu nedenle teşhisin tek başına mahkûmiyete yetip yetmeyeceği, somut dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Kurallara uygun yapılmış bir teşhis, kamera görüntüsü, iletişim ve konum kayıtları veya fiziki delillerle desteklendiğinde güçlü bir delil niteliği kazanır. Buna karşılık dosyadaki tek delil teşhisse ve bu teşhisin güvenilirliği tarif farklılıkları, yanılma etkenleri veya usul eksiklikleri nedeniyle tartışmalıysa, yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle beraat kararı verilmesi gündeme gelir (m.223/2-e). Cumhuriyet savcısı da soruşturmada şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür (m.160/2). Konum kayıtlarının delil değeri için HTS kaydı ve baz istasyonu, tek tanık beyanının değeri için gizli tanık beyanı rehberlerine bakabilirsiniz.
Duruşmada Teşhis ve Teyit
Uygulamada soruşturma aşamasında teşhiste bulunan mağdur veya tanığa, duruşmada sanık gösterilerek teşhisini teyit edip etmediği sorulabilir. Hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabileceğinden (CMK m.217/1), teşhisin duruşmada tartışılması doğaldır. Ancak duruşmada sanık sandalyesinde oturan tek bir kişinin gösterilmesi, yapısı gereği tek kişiyle yapılan bir teşhise benzer ve yönlendirme riski taşır. Bu nedenle duruşmadaki teyit, usulüne aykırı yapılmış bir soruşturma teşhisinin eksikliğini gidermez. Özellikle soruşturmadaki teşhis tek fotoğraf gösterilerek yapılmışsa, duruşmadaki teyit büyük ölçüde o fotoğrafın hatırlanmasına dayanır. Savunma, duruşmada teşhis edene olay anındaki koşulları, ilk tarifini ve teşhisten önce şüpheliyi başka bir yerde görüp görmediğini sorarak teşhisin güvenilirliğini ortaya koymalıdır.
Kamera Görüntüsünden Kimlik Tespiti
Günümüzde pek çok olay güvenlik kameralarınca kaydedilmektedir ve kimlik tespiti çoğu zaman tanık teşhisinden çok kamera görüntülerine dayanır. Görüntüdeki kişinin şüpheliyle aynı kişi olup olmadığı, görüntünün netliğine, açısına ve kişinin yüzünün seçilebilir olup olmamasına göre değerlendirilir. Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verilebilir (CMK m.63/1); görüntü karşılaştırması da bu kapsamda değerlendirilebilir. Bulanık, uzak veya yüzün seçilemediği görüntülerde “benziyor” şeklindeki değerlendirmeler, tek başına kesin bir kimlik tespiti sayılmamalıdır. Kamera görüntülerinin olayın hemen ardından talep edilmesi önemlidir; çünkü pek çok kayıt sistemi görüntüleri belirli bir süre sonra kendiliğinden siler. Savunma bakımından da, müvekkilin olay yerinde bulunmadığını gösterebilecek görüntülerin bir an önce istenmesi gerekir.
Teşhiste Bulunan Mağdur ve Tanık Açısından
Teşhis işlemi, teşhiste bulunan mağdur veya tanık için de hassas bir süreçtir. Teşhis eden kişinin fail ile yüz yüze gelmemesi, kanunun görmeme kuralıyla güvence altına alınmıştır (PVSK ek m.6). Teşhis eden kişinin emin olmadığı durumda bunu açıkça söylemesi, yanlış bir kişinin suçlanmasını önleyeceği gibi gerçek failin bulunmasına da katkı sağlar. Kanun, teşhiste bulunacak kişiye şüphelinin gösterilenler arasında olmayabileceğinin hatırlatılmasını zorunlu kıldığından, teşhis eden kişi hiçbirini tanımadığını da belirtebilir. Teşhis eden kişinin, teşhisten önce kendisine şüpheli hakkında bilgi verilmesi veya fotoğraf gösterilmesi hâlinde bunu işlem sırasında belirtmesi de teşhisin güvenilirliği bakımından önemlidir.
Savunma Stratejisi
- Dosyayı inceleyin: Teşhis tutanağı, tarif tutanağı ve gösterilen bütün fotoğraflar dosyada olmalıdır (CMK m.153).
- Talimatı kontrol edin: Teşhis Cumhuriyet savcısının talimatıyla mı yapıldı?
- Tarifi karşılaştırın: İlk tarif ile şüphelinin özellikleri uyuşuyor mu?
- Grubu inceleyin: Kişiler veya fotoğraflar birden fazla ve benzer mi?
- Tekrar ve hatırlatmayı arayın: Tutanakta en az iki tekrar ve hatırlatma var mı?
- Önceden görme ihtimalini araştırın: Teşhis eden, şüpheliyi önceden gördü mü?
- Lehe delil isteyin: Kamera, konum ve tanık delillerinin toplanmasını talep edin (m.160/2).
Teşhis içeren bir dosyada savunmanın ilk adımı, teşhis tutanağının ve ekli kayıtların eksiksiz incelenmesidir. Müdafi soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir (CMK m.153/1). Tutanakta talimatın, tarifin, grubun bileşiminin, numara ve görmeme kuralının, tekrarın ve hatırlatmanın bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Gösterilen fotoğrafların veya grubun kaydı dosyada yoksa, bu eksiklik teşhisin denetlenmesini imkânsız kıldığından ayrıca ileri sürülmelidir. Susma ve ifade hakları için ifade verme ve susma hakkı rehberine bakabilirsiniz.
Kanun Yollarında Teşhis İtirazı
Usulsüz teşhise dayanan bir mahkûmiyet hükmüne karşı, teşhisin kanuna aykırılığı istinaf ve temyiz aşamalarında da ileri sürülebilir. Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin belirtilmesi ile dosyada bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin ayrıca ve açıkça gösterilmesi zorunludur (CMK m.230/1-b). Bu nedenle ilk derece mahkemesinin, savunmanın usulsüz teşhise ilişkin itirazını tartışmadan teşhisi hükme esas alması, kanun yolunda ileri sürülebilecek önemli bir eksikliktir. Kanun yolu dilekçesinde teşhisin hangi kurala aykırı yapıldığı, tutanaktaki eksikliklerle birlikte açıkça gösterilmelidir. İstinaf için ceza davasında istinaf rehberine bakabilirsiniz.
Örnek Durumlar
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Mağdura yalnızca şüphelinin fotoğrafı gösterildi | Kanunen yasak; delil olarak kullanılmamalı | PVSK ek m.6 |
| Şüphelinin iki farklı fotoğrafı gösterildi | Aynı kişinin farklı fotoğrafları yasak | PVSK ek m.6 |
| Tarif alınmadan teşhis | Temel güvence eksik; güvenilirlik tartışmalı | PVSK ek m.6 |
| Gruptaki tek genç kişi şüpheli | Benzerlik şartı ihlali | PVSK ek m.6 |
| Tutanakta hatırlatma kaydı yok | Önemli itiraz konusu | PVSK ek m.6 |
| Şüphelinin eşi teşhise zorlandı | Çekinebilecekler zorlanamaz | PVSK ek m.6 |
| Teşhis kamera görüntüsüyle destekleniyor | Güçlü delil | CMK m.217 |
| Tek delil tartışmalı teşhis | Şüpheden sanık yararlanır; beraat gündeme gelir | CMK m.223/2-e |
Sık Yapılan Hatalar
- Teşhis tutanağını incelememek: Kural ihlalleri çoğu zaman tutanakta görünür.
- Fotoğrafların dosyada olup olmadığını kontrol etmemek: Denetim imkânsız hâle gelir.
- Usulsüzlüğü genel ifadelerle ileri sürmek: Hangi kuralın ihlal edildiği açıkça gösterilmelidir.
- Tarif ile teşhisi karşılaştırmamak: En güçlü savunma argümanı gözden kaçar.
- Kanunda olmayan asgari sayılara dayanmak: Kanunun ölçütü birden fazla kişi ve benzerliktir.
- Lehe delillerin toplanmasını istememek: Kamera ve konum kayıtları zamanla kaybolabilir.
⚠️ Teşhis kırılgan bir delildir: Tek fotoğrafla, tarif alınmadan, benzer olmayan kişilerle veya hatırlatma yapılmadan yapılan teşhis kanuna aykırıdır. Teşhis tutanağını ve gösterilen bütün fotoğrafları mutlaka inceleyin; usulsüzlükleri kanun maddesini göstererek ileri sürün ve lehinize delillerin toplanmasını talep edin.
Teşhis tutanağının incelenmesi, usulsüz teşhise karşı delil itirazı ve teşhise dayanan suçlamalara karşı savunma için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Usulsüz Teşhise Karşı Beyan Dilekçesi Örneği
Sık Sorulan Sorular
Teşhis işlemi nedir?
Olaydaki failin şüpheliyle aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi için yapılan işlem (PVSK ek m.6).
Teşhisi kim yaptırır?
Polis, zorunlu hâlde Cumhuriyet savcısının talimatıyla.
Teşhisten önce ne yapılır?
Teşhis edecek kişinin faili tarif eden beyanı tutanağa bağlanır.
Kaç kişilik grup gerekir?
Kanun birden fazla ve aynı cinsten kişi arar; asgari sayı belirtmez.
Gruptakiler nasıl olmalı?
Yaş, boy, ağırlık, giyinme gibi görünüşte benzer.
Teşhis eden şüpheliyi görebilir mi?
Hayır; birbirlerini görmemeleri gerekir.
Teşhis kaç kez yapılır?
En az iki kez.
Neyin hatırlatılması gerekir?
Şüphelinin gösterilenler arasında olmayabileceği.
Tek fotoğrafla teşhis olur mu?
Hayır; kanunen yasak.
Aynı kişinin farklı fotoğrafları gösterilebilir mi?
Hayır; bu da yasak.
Fotoğraflar nasıl olmalı?
Aynı büyüklük ve özellikte.
Eşim teşhise zorlanabilir mi?
Hayır; tanıklıktan çekinebilecekler zorlanamaz.
Teşhis kaydedilir mi?
Evet; birlikte fotoğraf veya görüntü kaydı dosyaya konur, tutanak tutulur.
Usulsüz teşhis delil olur mu?
Kanuna aykırı delil kabul edilemez (AY m.38/6; CMK m.206/2-a).
Teşhis tek başına yeter mi?
Diğer delillerle birlikte değerlendirilir (CMK m.217/1).
Şüphe varsa ne olur?
Suçun işlendiği sabit değilse beraat (CMK m.223/2-e).
Fizik kimlik tespiti nedir?
Fotoğraf, parmak izi, ses ve görüntü kaydı (CMK m.81).
Bu kayıtlar ne zaman yok edilir?
KYOK kesinleşmesi, beraat veya CVYO kesinleşmesinde (CMK m.81/2).
Duruşmada teyit usulsüz teşhisi düzeltir mi?
Hayır; tek kişinin gösterilmesi yönlendirme riski taşır.
Kamera görüntüsünden kimlik nasıl tespit edilir?
Gerekirse bilirkişi incelemesiyle (CMK m.63).
Yüzleştirme ne zaman yapılır?
Kovuşturmaya kadar ancak gecikmede sakınca veya kimlik belirleme hâlinde (CMK m.52/2).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
Teşhis: kanuni kurallar, fotoğraf teşhisi ve delil değeri
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki PVSK, CMK ve Anayasa hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Bahis Sitesinde Çalışmak Suç mu? 2026: Canlı Destek, Çağrı Merkezi, Sosyal Medya ve Finans Personelinin Ceza Sorumluluğu — Görevlere Göre İsnat (7258 m.5/1-a, b, c, ç; TCK 37-39), Kast ve İş İlanıyla Aldatılma (TCK 21, 30), Örgüt İsnadı (TCK 220, 221), Uzaktan ve Yurt Dışından Çalışma (TCK 8, 11), Maaşın Müsaderesi (TCK 55), Sözleşmenin Geçersizliği (TBK 27, 394/3) ve Savunma Dilekçesi
- ▸ Sahte Fatura İhbarnamesi E-Tebligatla Geldi: Dava Süresi Ne Zaman Başlar? 2026 — VUK 107/A (7587 Sayılı Kanun), 596 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ve 30 Kasım 2026, Beşinci Gün Kuralı, İnceleme Raporunun İhbarnameye Eklenmesi (VUK 35), Danıştay Kararları, Süre Hesabı ve Dilekçe Örnekleri
- ▸ Bahis Suçunda Uzlaştırma, Ön Ödeme, Seri Muhakeme ve Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi 2026: 7258 m.5 Bentlerine, TCK 228 ve 1072 Sayılı Kanuna Göre Hangi Yol Açık? — CMK 171/2-6, 250, 251, 253, TCK 75 ve Erteleme Talepli Savunma Dilekçesi
- ▸ Bahis Ağı Tehdit Ediyor 2026: Hesabını veya Kartını Kullandıran Kişinin Hakları — Tehdit, Şantaj ve Hürriyetten Yoksun Kılma (TCK 106-109), Bahis Borcu ve Yağma (TBK 604-605, TCK 148-150), Kartın Bankaya Bildirimi (5464 m.16), Kimlik Gizliliği ve Tanık Koruma (CMK 58, 5726), Etkin Pişmanlık (TCK 221/4, 282/6) ve Suç Duyurusu Dilekçesi
Bu konuda hukuki destek almak için


