Sosyal Mühendislik: Sahte Görevli (Vishing) ve Oltalama (Phishing) Dolandırıcılığı

Dolandırıcılığın en etkili silahı, teknik açıklar değil insan psikolojisidir. ‘Sosyal mühendislik’ denen bu yöntemde mağdur; korku, panik veya güven duygusuyla kandırılarak bizzat bilgi verir ya da para gönderir. Sahte görevli aramaları ve oltalama mesajları bunun en yaygın biçimleridir.

Bu yöntemler farklı görünse de, hukuki nitelikleri benzerdir.

Sahte görevli (vishing) yöntemi

Bu yöntemde dolandırıcı, kendisini kolluk, savcı, banka görevlisi veya bir kurum yetkilisi olarak tanıtır. ‘Adınıza hesap açılmış’, ‘paranız tehlikede’, ‘soruşturma var’ gibi ifadelerle mağduru paniğe sokar ve ‘güvenli hesaba aktar’ diyerek yönlendirir.

Oysa kolluk, savcılık ve bankalar; vatandaştan telefonla para aktarması veya ‘güvenli hesaba’ transfer istemez. Bu tür talepler kural olarak dolandırıcılık işaretidir.

Oltalama (phishing) yöntemi

Bu yöntemde mağdura, bankasından veya bir kurumdan geliyormuş gibi görünen sahte bir SMS/e-posta/bağlantı gönderilir. Genellikle ‘hesabınız askıya alındı, doğrulayın’ gibi panik yaratıcı bir ifade içerir ve gerçek sitenin kopyası olan sahte bir sayfaya yönlendirir.

Mağdur burada kart/şifre/doğrulama bilgilerini girince, bu bilgiler çalınır ve hesabından izinsiz işlem yapılır.

Hukuki nitelik ve mağdurun adımları

Her iki yöntem de; hile ile aldatma içerdiğinden ve bilişim/banka sistemleri araç kılındığından kural olarak nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilir. Bilgi/sistem ele geçirme boyutu, ayrıca bilişim suçlarını ve banka/kredi kartının kötüye kullanılmasını gündeme getirebilir.

Mağdurun adımları: bankayı derhal arayıp işlemi durdurmak/itiraz etmek; delilleri (arayan numara, sahte mesaj, site adresi, dekont) saklamak; vakit kaybetmeden Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmaktır.

Pratik noktalar

• Kurum böyle istemez: Kolluk/savcılık/banka telefonla para/transfer istemez.
• Sahte linke girmeyin: ‘Doğrula’ bağlantıları bilgi çalmak içindir.
• Önce bankayı arayın: İşlemi durdurmak ve itiraz için hız kritiktir.
• Delil + şikâyet: Mesaj/numara/dekontu saklayıp savcılığa başvurun.

Sahte görevli aramaları (vishing) ve oltalama (phishing); hile ile aldatma ve bilişim/banka sistemlerinin araç kılınması nedeniyle kural olarak nitelikli dolandırıcılık ve bilişim suçları kapsamındadır. Kurumlar telefonla para istemez. Mağdursanız önce bankayı arayın, delilleri saklayın ve savcılığa başvurun; bir uzmana danışın.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Metinde yer verilen değerlendirmeler yerleşik yargı uygulaması ve yürürlükteki kanun hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İçtihatlar ve mevzuat zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Sosyal mühendislik dolandırıcılığı nedir?

Sahte görevli (vishing) veya oltalama (phishing) gibi yöntemlerle, kişilerin güveni kazanılarak şifre, kart veya para bilgilerinin ele geçirilmesidir.

Sahte görevli araması nasıl anlaşılır?

Gerçek kurumlar telefonda şifre, tek kullanımlık kod veya kart bilgisi istemez. Bu tür talepler güçlü dolandırıcılık işaretidir.

Mağdur olunca ne yapılmalı?

Derhal banka aranıp işlem durdurulmalı, kartlar bloke edilmeli ve savcılığa şikâyette bulunulmalıdır. Yazışma ve kayıtlar delil olarak saklanmalıdır.

Kendini polis veya savcı olarak tanıtan biri aradı, nasıl anlarım?

Kamu kurumları telefonda para talep etmez, doğrulama kodu istemez ve paranızı başka bir hesaba aktarmanızı söylemez. Ayrıca “kimseye söylemeyin” talimatı gerçek bir soruşturma uygulaması değildir; bu ifade tek başına en güvenilir dolandırıcılık işaretlerinden biridir. Görüşmeyi kapatıp kurumu kendi bulduğunuz resmî numaradan arayın.

SMS ile gelen doğrulama kodunu paylaştım, ne yapmalıyım?

Vakit kaybetmeden bankayı arayıp işlemleri durdurmasını isteyin, internet bankacılığı ve e-posta şifrelerinizi değiştirin ve suç duyurusunda bulunun. Telefonunuza kurdurulan uzaktan erişim uygulaması varsa kaldırın ve bu durumu da bildirin.

Param geri gelir mi?

İhtimal doğrudan hızla ilişkilidir. Para henüz zincirin ilerisine taşınmamışsa bloke edilebilme ihtimali vardır; birkaç hesap değiştirdikten sonra iz sürmek zorlaşır. Bu nedenle bankaya bildirim ve suç duyurusu aynı gün yapılmalıdır.

“Paranı geri alalım” diyerek arayan kişiye güvenmeli miyim?

Hayır. Dolandırılan kişiler sıklıkla ikinci kez hedef alınır. Para iadesi için sizden peşin ödeme, masraf veya yazılım ücreti isteyen hiçbir kanal resmî değildir. İade süreçleri banka ve adli makamlar üzerinden yürür ve önden ücret talebi içermez.

Banka zararımı karşılamak zorunda mı?

Otomatik bir sonuç yoktur; değerlendirme olayın somut akışına bağlıdır. Güvenlik önlemlerinin yeterliliği, olağandışı işlem karşısında bankanın uyarı veya doğrulama yapıp yapmadığı ve mağdurun kendi kusurunun ağırlığı birlikte ele alınır.

Şikâyetimden vazgeçersem soruşturma durur mu?

Dolandırıcılık şikâyete bağlı bir suç değildir; adli makamlar haberdar olduğunda soruşturma resen yürütülür. Şikâyetten vazgeçmek kural olarak soruşturmayı sona erdirmez.