Keşif ve Olay Yerinde İnceleme Talebi Dilekçesi Örneği (2026) — HMK m. 288

Kusur raporlarının büyük bölümü olay yeri hiç görülmeden yazılır. Bilirkişi tutanağı ve krokiyi okur, fotoğraflara bakar ve oran verir. Oysa görüş mesafesinin kaç metre olduğu, levhanın ağaç tarafından kapatılıp kapatılmadığı, kavşağın hangi açıyla kesiştiği ve gece aydınlatmasının yeterli olup olmadığı ancak yerinde görülerek anlaşılır. Keşif bunun aracıdır. Bu rehber neyin tespit edileceğini ve iki hazır dilekçe örneğini içeriyor.

Keşif Nedir, Ne Zaman İstenir?

Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulacağı gözlemle bilgi edinmek amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir ve gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur.

Keşif kararı, mahkemece sözlü yargılamaya kadar her zaman kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine alınabilir. Bu, geç fark edilen eksiklikler bakımından önemli bir imkândır: rapor geldikten sonra olay yerinin görülmediği anlaşılırsa, keşif hâlâ istenebilir.

Delil tespiti için: trafik kazasında delil tespiti talebi dilekçesi örneği.

En Kritik Ayrıntı: Keşfin Saati

Keşifte Neler Tespit Edilir?

Talep, “keşif yapılsın” demekle yetinmemelidir. Tespiti istenen hususlar madde madde yazılmalıdır; aksi hâlde keşif yapılır ama işe yaramaz.

Yol Kusuru Dosyalarında Keşif Neredeyse Zorunludur

Bozuk yol, eksik levha, yetersiz aydınlatma veya bakım eksikliği iddiasına dayanan dosyalarda keşif olmadan sonuç almak çok güçtür. Bu iddiaların tamamı yerinde görülmeye muhtaçtır ve fotoğrafla ispatı sınırlıdır.

Ayrıca keşifte, yol yapım ve bakımından sorumlu idarenin kayıtlarıyla fiilî durumun karşılaştırılması istenmelidir: idare levhanın bulunduğunu bildiriyor ancak yerinde yoksa, bu çelişki ancak keşifle ortaya çıkar. Ayrıntı: yol kusuru nedeniyle idareye karşı tazminat dava dilekçesi.

Keşif Heyeti Kimlerden Oluşmalı?

Keşif tek başına yeterli değildir; hâkimin gözlemi teknik değerlendirmeyle birleşmelidir. Talep dilekçesinde heyetin bileşimi de istenmelidir:

• Makine mühendisi — hız, fren mesafesi ve kinematik değerlendirme için
• İnşaat mühendisi veya yol uzmanı — yol geometrisi ve yapım kusuru iddiası varsa
• Trafik uzmanı — işaretleme ve görüş koşulları bakımından
• Gerektiğinde harita mühendisi — ölçüm ve krokinin doğruluğu için

Bilirkişinin uzmanlık alanı görevlendirme konusuna uymuyorsa ayrıca: bilirkişinin reddi talebi dilekçesi örneği.

Dilekçe Örneği 1 — Keşif ve Olay Yerinde İnceleme Talebi

Dilekçe Örneği 2 — Rapor Geldikten Sonra Keşif Talebi

Keşif kararı sözlü yargılamaya kadar her zaman alınabildiğinden, olay yeri görülmeden yazılmış bir rapora karşı bu talep hâlâ mümkündür.

Keşif Günü: Neye Dikkat Edilmeli?

Keşif, taraflar hazır iseler huzurlarında yapılır. Mahkeme keşif kararında icra günü belirleyerek taraflara bildirir. Keşifte hazır bulunmak ve tespitlerin tutanağa geçmesini sağlamak, sonradan telafisi olmayan bir aşamadır.

Talep Öncesi Kontrol Listesi

• Tespiti istenen hususlar madde madde yazıldı mı?
• Keşfin kaza saatinde yapılması istendi mi?
• Hava ve mevsim koşullarının benzerliği talep edildi mi?
• Heyette hangi uzmanların bulunacağı belirtildi mi?
• Görüş mesafesinin ölçülerek tespiti istendi mi?
• İdareden levhalama, aydınlatma ve bakım kayıtlarının celbi istendi mi?
• Krokinin fiilî durumla karşılaştırılması talep edildi mi?
• Kamera konumlarının tespiti istendi mi?
• Rapor zaten geldiyse, keşfin hâlâ mümkün olduğu belirtildi mi?
• Keşif günü tutanağa geçirilecek hususlar listesi hazırlandı mı?

Sık Yapılan Altı Hata

1. Sadece “keşif yapılsın” demek. Tespiti istenen hususlar sayılmazsa keşif yapılır ama işe yaramaz.
2. Keşfin saatini belirtmemek. Gece kazasında gündüz yapılan keşif aydınlatmayı hiç göstermez.
3. Heyeti belirtmemek. Hâkimin gözlemi teknik değerlendirmeyle birleşmelidir.
4. Ölçümü rakamla istememek. “Görüş mesafesi yeterlidir” ifadesi denetime elverişli değildir.
5. İdare kayıtlarını istememek. Kayıt ile fiilî durum arasındaki çelişki ancak karşılaştırmayla çıkar.
6. Rapor geldi diye vazgeçmek. Keşif kararı sözlü yargılamaya kadar her zaman alınabilir.

Dört Somut Senaryo

1. Yaya kazası — “birden fırladı” savunması

Sürücü, yayanın aniden yola çıktığını ve görme imkânı bulunmadığını ileri sürer. Bu savunmanın doğruluğu ancak görüş mesafesinin ölçülmesiyle anlaşılır: yayanın çıktığı noktadan sürücünün konumuna kadar olan mesafe, araya giren engeller ve sürücünün hızına göre fren mesafesi birlikte değerlendirilir. Keşif olmadan bu savunma çürütülemez.

2. Kavşak kazası — geliş yönü tartışması

Kavşağın açısı, refüj yapısı ve levhaların konumu, hangi aracın geçiş üstünlüğüne sahip olduğunu belirler. Kroki bunları çoğu zaman şematik gösterir; fiilî geometri farklı olabilir. Keşifte krokinin yerinde denetlenmesi istenmelidir.

3. Gece kazası — aydınlatma iddiası

Kaza gece meydana gelmiş ve aydınlatmanın yetersiz olduğu ileri sürülmüştür. Bu iddia yalnızca gece yapılacak keşifle ortaya konabilir; çalışmayan armatürlerin sayısı ve direk aralıkları tutanağa geçirilmelidir. Ayrıca idarenin bakım kayıtlarıyla karşılaştırma yapılmalıdır.

4. Motosiklet kazası — görüş ve şerit

Motosikletin şerit içindeki konumu ve diğer sürücünün onu görme imkânı tartışmalıdır. Şerit genişliği, park hâlindeki araçların konumu ve görüşü engelleyen unsurlar yerinde tespit edilmelidir. Ayrıntı: müterafik kusur indirimine karşı beyan dilekçesi örneği.

Keşif Gideri ve Adli Yardım

Keşif; hâkim, kâtip ve bilirkişilerin ulaşımı ile bilirkişi ücretini kapsayan bir gider doğurur ve bu tutar gider avansından karşılanır. Olay yeri uzaksa veya heyet geniş tutulmuşsa maliyet artar.

Adli yardımdan yararlanan taraf bakımından bu giderler Devlet tarafından avans olarak ödenir; bu nedenle ödeme gücü sınırlı dosyalarda keşif talebiyle birlikte adli yardım da değerlendirilmelidir. Ayrıntı: tazminat davasında adli yardım talebi dilekçesi örneği.

Olay Yeri Değişmişse Ne Yapılır?

Kazadan sonra yolda çalışma yapılmış, levha eklenmiş veya aydınlatma yenilenmiş olabilir. Bu, keşfi anlamsız kılmaz; aksine değişikliğin kendisi bir bulgudur.

Bu hâllerde keşif talebiyle birlikte, idareden kaza tarihinden sonra o kesimde yapılan çalışmaların kayıtları istenmelidir. Ayrıca kaza tarihine yakın uydu ve sokak görüntüleri ile ceza dosyasındaki olay yeri fotoğrafları karşılaştırma için dosyaya sunulmalıdır.

Bu nedenle olay yeri fotoğraflarının kaza günü çekilmiş olması, aylar sonra yapılacak keşifte belirleyici hâle gelir.

Maddelerin Tam Metni: HMK m.288-292, m.400 ve m.334

Keşif talebi çoğu zaman tek cümlelik yazılır ve reddedilir. Oysa kanun, keşfin nasıl yapılacağını, tarafların katılım hakkını, kaçınmanın sonucunu ve gideri kimin ödeyeceğini ayrı ayrı düzenlemiştir.

Keşfin tanımı: HMK m.288. Kural şudur: hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yer veya nesnede inceleme yaparak edindiği bilgiye keşif denir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına da başvurur. Yani keşif, bilirkişi incelemesinden farklı bir delildir; ikisi birlikte istenmelidir.

Keşfin yapılması: HMK m.289. Usul bakımından: hâkim, taraflardan birinin talebi üzerine yahut re’sen keşif yapılmasına karar verebilir. Keşif kararı, mahkeme tarafından, tarafların da hazır bulunması için gerekli tedbirler alınarak yerine getirilir. Bu nedenle keşif gününün tebliği ve tarafların hazır bulunması usuli bir haktır.

Kaçınmanın sonucu: HMK m.290. Karşı taraf engel çıkarırsa: taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararının gereğine uymak ve engelleyici tutum ve davranışlardan kaçınmak zorundadırlar. Keşif yapılmasına taraflardan birinin karşı koyması hâlinde, o taraf ispat edilmek istenen vakıanın aksini kabul etmiş sayılır; üçüncü kişi karşı koyarsa tanıklıktan sebepsiz çekinme hükümleri uygulanır.

Soybağı istisnası: HMK m.292. Bedende inceleme bakımından ayrı hüküm vardır: uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde hâkim zor kullanılmasına karar verebilir.

Keşif sırasında tanık ve bilirkişi: HMK m.291. Aynı oturumda birden çok delil toplanabilir: keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinlenmesine karar verilebilir. Kaza dosyalarında bu, görgü tanığının olay yerinde dinlenmesi anlamına gelir; anlatım ile fiziksel koşul aynı tutanakta buluşur.

Dava açılmadan önce: HMK m.400 ve m.402. Olay yeri değişecekse beklenemez: taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir. Delil tespiti talebi dilekçeyle yapılır ve dilekçede tespiti istenen vakıa ile delil tespiti isteme sebebi gösterilir.

Gecikmesinde sakınca: HMK m.401. Acil hâller için: delil tespiti, görülmekte olan davada mahkemeden; henüz dava açılmamışsa esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden veya üzerinde keşif yahut bilirkişi incelemesi yapılacak olan şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir. Mahkeme, talebi haklı görürse gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde karşı taraf dinlenmeden de karar verebilir.

Keşif gideri: HMK m.324. Avansın dayanağı budur: taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler; taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.

Adli yardım: HMK m.334 ve m.335. Gideri karşılayamayan taraf için yol kapalı değildir: kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler. Adli yardım kararı, ilgiliye yapılacak giderlerden geçici olarak muafiyet sağlar.

Somutlaştırma yükü: HMK m.194. Talebin reddedilmemesi için kritik hüküm budur: taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur. “Keşif talep ederiz” yerine hangi vakıanın keşifle tespit edileceği yazılmalıdır.

Sonradan delil gösterme: HMK m.145. Süre geçmişse: taraflar, kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremezler. Ancak, bir delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa, mahkeme o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir. Rapor geldikten sonra keşif talebi bu hükme dayandırılır.

Rapora itiraz ve uzman görüşü: HMK m.281 ve m.293. Keşif sonrası rapor hatalıysa: taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde eksik hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususlarda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir. Ayrıca taraflar uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; ücreti ilgili tarafça karşılanır.

Keşif, delil tespiti ve gider haritası

Sıkça Sorulan Sorular

Keşif ile bilirkişi incelemesi aynı şey mi?

Hayır. HMK m.288 uyarınca keşif, hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yer veya nesnede inceleme yaparak edindiği bilgidir; hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına da başvurur. İkisi farklı delil olduğundan talepte birlikte istenmelidir.

Karşı taraf keşfe engel olursa ne olur?

HMK m.290 uyarınca taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararının gereğine uymak ve engelleyici tutum ve davranışlardan kaçınmak zorundadır; keşfe taraflardan birinin karşı koyması hâlinde o taraf, ispat edilmek istenen vakıanın aksini kabul etmiş sayılır.

Olay yeri değişecekse dava açmadan keşif istenebilir mi?

HMK m.400 uyarınca taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılmasını, bilirkişi incelemesi yaptırılmasını veya tanık dinlenmesini talep edebilir. HMK m.401 uyarınca talep, esas davaya bakacak mahkemeden veya şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir ve gecikmesinde sakınca varsa karşı taraf dinlenmeden karar verilebilir.

Keşif giderini kim öder, ödeyemezsem ne olur?

HMK m.324 uyarınca taraflardan her biri talep ettiği delil için belirlenen avansı kesin süre içinde yatırmak zorundadır; yatırılmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. HMK m.334 uyarınca ödeme gücünden yoksun olanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir.

Rapor geldikten sonra keşif istenebilir mi?

HMK m.145 uyarınca kanunda belirtilen süreden sonra delil gösterilemez; ancak delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme izin verebilir. Ayrıca HMK m.281 uyarınca rapora tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.

Keşif nedir?

Hâkimin, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulacağı gözlemle bilgi edinmesidir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur. Trafik dosyalarında olay yerinin fiilî durumunun tespiti bakımından kullanılır.

Keşif ne zamana kadar istenebilir?

Keşif kararı, mahkemece sözlü yargılamaya kadar her zaman kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine alınabilir. Bu nedenle rapor geldikten sonra olay yerinin görülmediği anlaşılsa dahi keşif hâlâ talep edilebilir.

Keşif ile delil tespiti arasındaki fark nedir?

Keşif dava içinde hâkimin yerinde gözlem yapmasıdır ve tipik konusu yol geometrisi, görüş mesafesi, levha ve aydınlatmadır. Delil tespiti ise kaybolma tehlikesi bulunan delilin saptanmasına yöneliktir ve dava öncesinde de istenebilir; tipik konusu araçtaki hasar, kamera kaydı ve fren izidir.

Keşfin saati neden önemli?

Keşif, kazanın meydana geldiği saat ve koşullarda yapılmadığında sonuç yanıltıcı olur. Gece meydana gelen bir kazada gündüz yapılan keşif, aydınlatmanın yeterli olup olmadığını hiç göstermez. Bu nedenle keşfin kaza saatinde ve benzer hava koşullarında yapılması açıkça istenmelidir.

Keşifte neler tespit edilir?

Yol geometrisi, görüş mesafesi ve görüşü engelleyen unsurlar, trafik levhalarının varlığı ile okunabilirliği, yatay işaretleme, aydınlatma düzeyi, yol yüzeyi bozuklukları, hız sınırı ile yolun geometrisi arasındaki uyum, kamera konumları ve krokinin fiilî durumla uyumu tespit edilebilir.

Talebimi nasıl yazmalıyım?

Tespiti istenen hususlar madde madde sayılmalıdır. Yalnızca ‘keşif yapılsın’ demek yeterli değildir; bu hâlde keşif yapılır ancak dosyaya değer katmaz. Ayrıca ölçümlerin rakamla tutanağa geçirilmesi istenmelidir.

Keşif heyeti kimlerden oluşmalı?

Hız, fren mesafesi ve kinematik değerlendirme için makine mühendisi; yol geometrisi ve yapım kusuru iddiası varsa inşaat mühendisi veya yol uzmanı; işaretleme ve görüş koşulları bakımından trafik uzmanı; ölçüm ve krokinin doğruluğu için gerektiğinde harita mühendisi bulunmalıdır.

Yol kusuru iddiasında keşif şart mı?

Bozuk yol, eksik levha, yetersiz aydınlatma veya bakım eksikliği iddialarının tamamı yerinde görülmeye muhtaçtır ve fotoğrafla ispatı sınırlıdır. Bu dosyalarda keşif olmadan sonuç almak çok güçtür.

İdare kayıtları neden istenmeli?

İdare levhanın bulunduğunu veya bakımın yapıldığını bildirebilir; fiilî durum farklıysa bu çelişki ancak keşifte karşılaştırma yapılarak ortaya çıkar. Bu nedenle kaza tarihi itibarıyla o kesime ilişkin levhalama, aydınlatma ve bakım kayıtlarının celbi istenmelidir.

Keşifte hazır bulunmam gerekir mi?

Keşif, taraflar hazır iseler huzurlarında yapılır ve mahkeme icra gününü taraflara bildirir. Hazır bulunmak, tespitlerin eksiksiz tutanağa geçmesini sağlamak bakımından önemlidir; bu aşamanın sonradan telafisi güçtür.

Keşif günü neye dikkat etmeliyim?

Talep dilekçenizdeki madde listesini yanınızda bulundurup her maddenin tutanağa geçtiğini kontrol edin; ölçümlerin rakamla yazılmasını isteyin; tespit edilemeyen hususların da tutanağa geçirilmesini talep edin; kendi fotoğraf ve ölçümlerinizin eklenmesini isteyin ve tutanağa şerh koyma hakkınızı kullanın.

Rapor zaten geldi, keşif istemenin anlamı var mı?

Vardır. Rapor olay yeri görülmeden düzenlenmişse görüş mesafesi, aydınlatma ve işaretleme gibi hususlar hiç değerlendirilmemiş demektir. Keşif kararı sözlü yargılamaya kadar alınabildiğinden, rapora itirazla birlikte keşif ve ek rapor talep edilebilir.

İlgili Rehberler

• Trafik kazasında delil tespiti talebi dilekçesi örneği
• Kusur bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği
• Bilirkişinin reddi talebi dilekçesi örneği (HMK m. 272)
• Uzman görüşü sunulması dilekçesi örneği (HMK m. 293)
• Yol kusuru nedeniyle idareye karşı tazminat dava dilekçesi
• Kaza tespit tutanağına itiraz ve aksinin ispatı dilekçesi örneği
• Müterafik kusur indirimine karşı beyan dilekçesi örneği
• Aracın devrinin önlenmesi ve ihtiyati tedbir talebi dilekçesi
• Zincirleme kazada müteselsil sorumluluk ve rücu dava dilekçesi
• Trafik kazasından sonra hangi dilekçe, ne zaman?

Dayanak Mevzuat

• 6100 sayılı HMK m. 288 — keşif; hâkimin gözlemi ve bilirkişi yardımı
• 6100 sayılı HMK m. 289 — keşfin yapılması ve tarafların hazır bulunması
• 6100 sayılı HMK m. 290 — keşfe muhalefet
• 6100 sayılı HMK m. 266 vd. — bilirkişi incelemesi
• 6100 sayılı HMK m. 281 — bilirkişi raporuna itiraz
• 6100 sayılı HMK m. 400 vd. — delil tespiti
• 2918 sayılı KTK m. 81, 83 — kaza yerinde alınacak tedbirler ve tutanak
• Karayolları Trafik Yönetmeliği — yol yapım, bakım ve işaretleme yükümlülükleri