Sigortasız çalıştırılan veya çalışmaları SGK’ya eksik bildirilen işçi, hizmet tespiti davasıyla bu süreleri mahkeme kararıyla tescil ettirebilir. Sosyal güvenlik hakkı anayasal bir haktır ve bu dava kamu düzenini ilgilendirir. Bu rehberde, hizmet tespiti davasının ne olduğunu, kimin açabileceğini, süresini ve nasıl ispatlanacağını açıklıyoruz.
Hizmet Tespiti Davası Nedir?
İşverenlerin çalıştırdıkları işçileri Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) hiç bildirmemesi veya eksik bildirmesi (sigortasız ya da düşük günle çalıştırma) hâlinde, bu durumun düzeltilmesi için açılan davaya hizmet tespiti davası denir. Davanın amacı, SGK’ya bildirilmemiş hizmet sürelerinin mahkeme kanalıyla tespit edilip sisteme kaydedilmesini sağlamaktır. Bu, işçinin emeklilik, prim gün sayısı ve diğer sosyal güvenlik hakları açısından kritik önem taşır.
Yasal Dayanak: 5510 Sayılı Kanun m.86
Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasıdır. Bu hükme göre: aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.
Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre
Hizmet tespiti davasında beş yıllık hak düşürücü süre öngörülmüştür. Bu süre, hizmetin (çalışmanın) geçtiği yılın sonundan (31 Aralık’tan) başlar. Örneğin işçinin fiilen en son çalıştığı tarih 5 Şubat 2020 ve hiç primi yatırılmamışsa, hak düşürücü süre 31 Aralık 2020’den başlar ve 31 Aralık 2025’te dolar.
Bu süre zamanaşımı değil hak düşürücü süre olduğundan, davanın her aşamasında ileri sürülebilir ve hâkim tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır. Süre geçtikten sonra açılan dava, esasa girilmeden reddedilir.
Önemli istisna: İşveren işe giriş bildirgesi vermiş ya da çalışma müfettiş raporu, ücret bordrosu gibi belgelerle Kurumca tespit edilmişse, Kurum işçinin çalışmasından haberdar sayılır ve bu durumda hak düşürücü süreden söz edilemez. Bu tür hâllerde dava süreye takılmaz.
Davayı Kim, Kime Karşı Açar?
Hizmet tespiti davasını, sigortalının kendisi açabilir. Sigortalı ölmüşse, hak sahibi mirasçıları da açabilir; bu durumda beş yıllık süre, miras bırakanın ölüm tarihinden başlar. Dava, işçiyi çalıştıran işverene karşı açılır ve SGK davaya dâhil edilir. İşveren ile SGK’nın birlikte taraf olmadığı davada verilen kararların infazı sonuç doğurmaz. İşveren tüzel kişiyse (örneğin şirket), tüzel kişilik hasım gösterilir; ortaklar aleyhine dava açılamaz.
Görevli Mahkeme ve İspat
Hizmet tespiti davasında görevli mahkeme İş Mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden, mahkeme tarafların gösterdiği delillerle yetinmez, gerektiğinde resen araştırma yaparak delil toplar. İspat bakımından işyeri kayıtları, ücret bordroları, tanık beyanları, SGK kayıtları, müfettiş tutanakları gibi her türlü delil kullanılabilir. Dava dilekçesinde hizmet süresi ve ücret miktarı mutlaka belirtilmelidir.
Önemli: Hizmet tespiti davasında beş yıllık hak düşürücü süre kritiktir ve hâkim resen dikkate alır. Sigortasız çalıştığınızı düşünüyorsanız vakit kaybetmeden bir uzmana danışmanız büyük önem taşır.
Hizmet Tespiti Davasının Şartları
Sigortasız veya eksik bildirimli çalışma mahkeme kararıyla tescil ettirilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | İş mahkemesi | Kesin görev |
| Davalı | İşveren ve SGK | Zorunlu birlikte |
| Hak düşürücü süre | Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl | Kritik |
| Süre işlemeyen hâller | İşveren belge vermişse veya kurum tespit etmişse | Önemli istisna |
| Kamu düzeni | Mahkeme resen araştırma yapar | Delillerle bağlı değil |
| Feragat | Kural olarak sonuç doğurmaz | Kamu düzeni |
| İkrar | Tek başına yeterli sayılmaz | Denetlenir |
| Sonuç | Prim günleri tescil edilir | Emeklilik |
| Ayrıca | Eksik prim haklı fesih sebebi | Kıdem doğar |
Üçüncü ve dördüncü satırlar davanın kaderini belirler: hizmet tespiti davası, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir; ancak işveren tarafından SGK’ya herhangi bir belge verilmişse veya kurum çalışmayı kendiliğinden tespit etmişse bu süre işlemez ve dava her zaman açılabilir. Beşinci satır ise davanın en önemli özelliğidir.
Delil ve İspat Rejimi
Bu davada ispat sıkı denetime tabidir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Bordro tanığı | Aynı dönemde bordroda görünen işçiler | En güvenilir |
| Komşu işyeri tanığı | Aynı yerde faaliyet gösterenler | Destekleyici |
| Akraba tanık | Değeri sınırlı | Tek başına yetersiz |
| SGK müfettiş raporu | Varsa güçlü delil | Talep edin |
| İşyeri kayıtları | Puantaj, irsaliye, sevk belgeleri | Celbi istenir |
| Banka kayıtları | Ödeme izleri | Delil |
| Vergi ve oda kayıtları | İşyerinin faaliyet dönemi | Doğrulama |
| Sigortalılık niteliği | Bağımlılık ilişkisi aranır | Nitelendirme |
| Resen araştırma | Mahkeme kendiliğinden delil toplar | Kamu düzeni |
Birinci ve dokuzuncu satırlar davanın iki ayırt edici yönünü verir: aynı dönemde bordroda görünen işçilerin tanıklığı, kayıtla desteklendiği için en güvenilir delil kabul edilir; ayrıca hizmet tespiti kamu düzeninden sayıldığından mahkeme tarafların sunduğu delillerle bağlı kalmaz ve resen araştırma yapar.
Sosyal güvenlik rehberlerimiz: hizmet tespiti davası · emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi · EYT ve kademeli geçiş · iş göremezlik ödeneği · emekli maaşı haczi · geç SGK girişi
Hizmet Tespiti Davasında İşverenin Durumu
Dava işveren bakımından da sonuç doğurur.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Geriye dönük prim | Gecikme zammıyla birlikte | SGK tahsil eder |
| İdari para cezası | Bildirim yükümlülüğü ihlali | Ayrıca |
| Teşvik kaybı | Prim teşviklerinden yararlanamama | Dolaylı yük |
| İşçilik alacakları | Kıdem, ihbar, izin | Ayrı dava |
| İş kazası varsa | SGK rücu riski | Ağır |
| Savunma | Çalışmanın bulunmadığı | İspat güç |
| Kayıt sunma | İşyeri belgeleri | Zorunlu |
| Sunmazsa | Aleyhine değerlendirilir | İspat yükü |
| Öneri | Bildirimleri baştan doğru yapın | Maliyet çok daha düşük |
Birinci ve dokuzuncu satırlar mali karşılaştırmayı verir: hizmet tespiti kararı sonrası geriye dönük primler gecikme zammıyla birlikte tahsil edilir ve buna idari para cezaları ile teşvik kayıpları eklenir — bildirimlerin baştan doğru yapılmasının maliyeti bu toplamın çok altındadır.
Sosyal güvenlik rehberlerimiz: hizmet tespiti davası · emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi · EYT ve kademeli geçiş · iş göremezlik ödeneği · emekli maaşı haczi · geç SGK girişi
Hizmet Tespiti ve Emeklilik İlişkisi
Tescil edilen günler doğrudan emeklilik hakkını etkiler.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Prim gün sayısı | Emeklilik için temel şart | Eksikse aylık bağlanmaz |
| Sigortalılık süresi | İlk giriş tarihinden itibaren | Tespit bunu da düzeltir |
| İlk işe giriş tarihi | Emeklilik yaşını belirler | Çok kritik |
| Geriye çekilirse | Daha erken emeklilik | Önemli kazanç |
| Prime esas kazanç | Aylık tutarını etkiler | Ayrı talep |
| Borçlanma | Askerlik, doğum, yurt dışı | Ayrı kurum |
| EYT kapsamı | İlk giriş tarihine bağlı | Tespit belirleyici |
| Kayıp | Süre kaçarsa telafi edilemez | Beş yıl |
| Öneri | Hizmet dökümünü düzenli kontrol edin | e-Devlet |
Üçüncü ve dördüncü satırlar tespitin en değerli sonucunu verir: sigortalılık başlangıç tarihinin geriye çekilmesi emeklilik yaşını doğrudan etkiler ve kişinin çok daha erken emekli olmasını sağlayabilir — bu nedenle ilk işe giriş tarihinin doğru tescili, prim gün sayısından bile önemli olabilir.
Sosyal güvenlik rehberlerimiz: hizmet tespiti davası · emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi · EYT ve kademeli geçiş · iş göremezlik ödeneği · emekli maaşı haczi · geç SGK girişi
Sigortalılık Niteliği ve Bağımlılık Unsuru
Hizmet tespiti için çalışmanın niteliği de denetlenir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Temel unsur | Bağımlılık ilişkisi | Belirleyici |
| Talimat | İşverenin emir ve talimatı | Ölçüt |
| Denetim | Çalışmanın gözetimi | Ölçüt |
| Çalışma düzeni | Saat, yer, yöntem belirlenmesi | Ölçüt |
| Ücret | Karşılık ödenmesi | Unsur |
| Bağımsız çalışan | Serbest meslek, esnaf | Farklı statü |
| Aile bireyi | Bağımlılık aranır | Sıkı denetim |
| Ortak | Şirket ortağı statüsü ayrı | Değerlendirilir |
| Sonuç | Bağımlılık yoksa tespit reddedilir | Nitelendirme |
Birinci ve dokuzuncu satırlar davanın ön şartını verir: hizmet tespiti için çalışmanın bağımlılık ilişkisi içinde yapılmış olması gerekir; işverenin talimat verme ve denetleme yetkisi bulunmuyorsa ilişki iş sözleşmesi olarak nitelendirilmez ve dava reddedilir. Yedinci satır ise aile işletmelerinde sıkı denetim yapıldığını hatırlatır.
Sosyal güvenlik rehberlerimiz: hizmet tespiti davası · emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi · EYT ve kademeli geçiş · iş göremezlik ödeneği · emekli maaşı haczi · geç SGK girişi
Hizmet Tespitinde Sık Sorulanlar
En çok merak edilen hususlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Kaç yıl geriye gidebilirim | Beş yıl | Hizmetin geçtiği yıl sonundan |
| Süre geçti, çare var mı | İşveren belge verdiyse süre işlemez | Araştırın |
| İşveren kabul ederse | Tek başına yetmez | Mahkeme denetler |
| Tanık bulamıyorum | Bordro tanığı isteyin | Mahkemeden |
| İşyeri kapandı | Dava yine açılabilir | SGK davalı |
| Arabuluculuk gerekli mi | Hayır | Doğrudan dava |
| Ne kadar sürer | Resen araştırma nedeniyle uzayabilir | Sabır |
| Primleri ben mi öderim | Hayır, işverenden tahsil edilir | SGK |
| İlk adım | Hizmet dökümünü alın | e-Devlet |
İkinci satır süre kaçırılmış dosyalarda en önemli çıkış yoludur: işveren tarafından SGK’ya herhangi bir belge verilmişse veya kurum çalışmayı kendiliğinden tespit etmişse beş yıllık hak düşürücü süre işlemez ve dava her zaman açılabilir. Sekizinci satır ise sık duyulan endişeyi giderir — geriye dönük primler işçiden değil işverenden tahsil edilir.
Sosyal güvenlik rehberlerimiz: hizmet tespiti davası · emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi · EYT ve kademeli geçiş · iş göremezlik ödeneği · emekli maaşı haczi · geç SGK girişi
Prime Esas Kazanç Tespiti
Yalnızca gün sayısı değil, kazanç tutarı da tespit ettirilebilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Talep | Gerçek ücret üzerinden prim | Ayrı talep |
| Etki | Emekli aylığı tutarı | Doğrudan |
| Deliller | Banka kayıtları, tanık, emsal ücret | Toplayın |
| Bordro farkı | Asgari ücret gösterimi | Sık uygulama |
| Sonuç | Prime esas kazanç düzeltilir | Geriye dönük |
| Prim farkı | İşverenden tahsil | Gecikme zammı |
| Kıdem etkisi | Gerçek ücret üzerinden hesap | Alacak artar |
| Aynı dosyada | Gün ve kazanç birlikte istenebilir | Verimlilik |
| Uzun vadeli | Emekli aylığını kalıcı olarak yükseltir | En değerli sonuç |
İkinci ve dokuzuncu satırlar bu talebin değerini gösterir: emekli aylığı prime esas kazançlar üzerinden hesaplandığından, gerçek ücretin tescil ettirilmesi aylığı kalıcı olarak yükseltir — bu, tek seferlik bir alacaktan çok daha uzun vadeli bir kazançtır.
Sosyal güvenlik rehberlerimiz: hizmet tespiti davası · emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi · EYT ve kademeli geçiş · iş göremezlik ödeneği · emekli maaşı haczi · geç SGK girişi
Sıkça Sorulan Sorular
Hizmet tespiti davası nedir?
Sigortasız çalıştırılan veya çalışmaları SGK’ya eksik bildirilen işçinin, bu süreleri mahkeme kararıyla tespit ettirip sisteme kaydettirmek için açtığı davadır. Emeklilik ve prim gün sayısı açısından önemlidir; yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun m.86’dır.
Hizmet tespiti davası açma süresi ne kadardır?
5510 sayılı Kanun m.86 uyarınca beş yıllık hak düşürücü süre vardır. Bu süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan (31 Aralık) başlar. Süre hak düşürücü olduğundan hâkim resen dikkate alır ve süre geçtikten sonra dava reddedilir.
İşveren işe giriş bildirgesi vermişse süre işler mi?
Hayır. İşveren işe giriş bildirgesi vermiş ya da çalışma müfettiş raporu, ücret bordrosu gibi belgelerle Kurumca tespit edilmişse, Kurum çalışmadan haberdar sayılır ve hak düşürücü süreden söz edilemez. Bu hâllerde dava süreye takılmaz.
Hizmet tespiti davasını kim açabilir?
Davayı sigortalının kendisi açabilir. Sigortalı ölmüşse hak sahibi mirasçıları da açabilir; bu durumda beş yıllık süre ölüm tarihinden başlar. Dava işverene karşı açılır ve SGK davaya dâhil edilir.
Hizmet tespiti davasında hangi mahkeme görevlidir?
Görevli mahkeme İş Mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden mahkeme resen araştırma yapabilir.
Sigortasız çalıştığımı nasıl ispatlarım?
İşyeri kayıtları, ücret bordroları, banka ödemeleri, tanık beyanları, SGK kayıtları ve müfettiş tutanakları gibi her türlü delille ispat edilebilir. Dava kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme gerektiğinde resen de delil toplar.
Sigortasız çalışma ve hizmet tespiti davası konusunda uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
