Hijyen Eğitimi Belgesi: Kapsam, Yükümlülükler ve Yaptırım
06 Eylül 2026

Hijyen Eğitimi Belgesi: Kapsam, Yükümlülükler ve Yaptırım

Yıllarca “portör muayenesi” olarak bilinen uygulama artık yürürlükte değildir. 2011’de yapılan kanun değişikliğiyle bu iş kollarında çalışanların periyodik sağlık muayenesi yaptırması yerine hijyen eğitimi alması esası getirilmiş; portöre yönelik muayene ve tetkikler kaldırılmıştır. Yaptırım tarafında ise dikkat çekici bir hesaplama vardır: yükümlülüğü karşılamayan her bir çalışan ayrı ayrı aykırılık sayılır. Bu rehber, alanı mevzuat dayanaklarıyla ele alır.

Yönetmelik üç bakanlıkça birlikte çıkarılmıştır. Alanı düzenleyen metin, 5 Temmuz 2013 tarihli ve 28698 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hijyen Eğitimi Yönetmeliğidir. Yönetmelik Sağlık Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca müştereken çıkarılmış olup; 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 127. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Üç bakanlığın birlikte imzası, denetim yetkisinin de tek bir kuruma bağlı olmadığını gösterir.

Hijyen belgesi yükümlülükleri ve idari para cezalarına karşı destek

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

İçindekiler

Portör Muayenesinden Hijyen Eğitimine Geçiş

Alanın en önemli değişikliği 2011 yılında yapılmıştır. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun “portör muayeneleri” olarak bilinen uygulamaya esas teşkil eden 126. ve 127. maddeleri, 2 Kasım 2011 tarihli ve 28103 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 58. maddesinin 11. fıkrasıyla değiştirilmiştir.

Değişikliğin sonucu açıktır: bu iş yerlerinde çalışanların portör muayenesi yaptırması yerine bu çalışanların hijyen eğitimi almaları hükmü getirilmiştir. Buna bağlı olarak portöre yönelik sağlık muayenesi ve tetkikleri, Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren kaldırılmıştır.

DönemUygulama
Değişiklik öncesiPortör muayenesi ve periyodik tetkikler
Değişiklik663 sayılı KHK m. 58/11 (RG 2/11/2011, S. 28103 mükerrer)
Değişiklik sonrasıHijyen eğitimi alma
Portör muayenesiYönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren kaldırılmıştır
Yeni metinHijyen Eğitimi Yönetmeliği (RG 5/7/2013, S. 28698)
Bu geçiş uygulamada hâlâ tam yerleşmemiştir. Bazı işletmeler çalışanlarından portör muayenesi istemeye devam etmekte, bazı denetimlerde de eski uygulamanın izleri görülebilmektedir. Oysa portöre yönelik muayene ve tetkikler kaldırılmıştır; aranan belge artık hijyen eğitimi belgesidir. İşletme bakımından bunun pratik sonucu nettir: portör muayenesi yaptırmış olmak, hijyen eğitimi yükümlülüğünü karşılamaz ve denetimde eksiklik olarak değerlendirilir.

Kanuni Dayanak: 1593 Sayılı Kanun m. 126 ve 127

Yönetmeliğin 3. maddesine göre metin, 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 127. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Değişik 127. madde şu hususları yönetmeliğe bırakmıştır: “126 ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara, bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna, iyileşme hâlinin belirlenmesine, hangi meslek ve sanat erbabının 126 ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usûl ve esaslar, Sağlık, İçişleri ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”

Yönetmeliğe bırakılan konuİçeriği
Hijyen eğitimiEğitime yönelik hususlar
Engel hâllerÇalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğu
İyileşmeİyileşme hâlinin belirlenmesi
KapsamHangi meslek ve sanat erbabının 126. madde kapsamında olduğu
DüzenleyenÜç bakanlık müştereken
Kapsamın kanunla değil yönetmelikle belirlenmesi önemlidir. Kanun, hangi meslek ve sanat erbabının kapsama gireceğini doğrudan saymayıp yönetmeliğe bırakmıştır. Bu, kapsam tartışmalarında yönetmelik metninin ve eklerinin belirleyici olacağı anlamına gelir. Bir işletmenin kapsam dışında olduğu iddiası, kanuna değil yönetmeliğin kapsam hükmüne dayandırılmalıdır. Aynı şekilde idarenin kapsamı genişletici bir yorumu da, yönetmelik metnine aykırılık bakımından dava konusu edilebilir.

Hangi İş Yerleri Kapsamdadır?

Kapsam doğrudan Yönetmeliğin 2. maddesinde sayılmıştır ve kamuoyunda bilinen listeden daha geniştir:

BentKapsamdaki İş Kolu
m. 2/1-aGıda üretim ve perakende iş yerleri
m. 2/1-bİnsani tüketim amaçlı sular ile doğal mineralli suların üretimini yapan iş yerleri
m. 2/1-cKaplıca, hamam, sauna, berber, kuaför, dövme ve pirsing yapılan yerler, masaj ve güzellik salonları ve benzeri yerler
m. 2/1-çOtel, motel, pansiyon ve misafirhane gibi yerler
m. 2/1-dKomisyon tarafından hijyen eğitimi verilmesi uygun görülen diğer iş kolları

“Perakende iş yeri” de geniş tanımlanmıştır. m. 4/1-f; ana dağıtım merkezleri, hazır yemek hizmeti, iş yeri ve kurum yemekhaneleri, restoranlar, dükkânlar, toptan satış yerleri ve süpermarket dağıtım merkezleri dâhil olmak üzere son tüketiciye satış ve dağıtım noktasında gıdanın işlendiği, muameleye tabi tutulduğu veya depolandığı iş yerlerini kapsar. Buna karşılık m. 2/2 uyarınca Yönetmelik, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamındaki iş yerlerinde çalışanlar için mecburi olan gıda hijyeni eğitimi konularını kapsamaz; o eğitimler kendi mevzuatına tabidir.

Konaklama ve temas hizmetleri gözden kaçan alanlardır. Otel, pansiyon, hamam, sauna, berber ve dövme stüdyoları kendi ruhsat rejimlerine tabi olmakla birlikte hijyen eğitimi rejimine de girer; ruhsatın alınmış olması çalışanların belge yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. m. 2/1-d ise listeyi kapalı olmaktan çıkarır: Komisyonun sonradan kapsama aldığı iş kolları da yükümlülüğe tabidir. Bir işletmenin kapsam dışında olduğu savunması, bu nedenle m. 2 metni ve Komisyon kararları üzerinden kurulmalıdır.

Eğitimi Kim Verir?

Eğitimin kaynağı ve usulü belirlenmiştir. Hijyen eğitimi, Yönetmeliğin 7. maddesi uyarınca oluşturulan komisyonca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumları tarafından verilir.

İkinci bir yol da tanınmıştır: hijyen eğitimi, komisyonca belirlenmiş olan usul ve esaslara göre iş yeri sahipleri ve işletenleri tarafından çalışanlarına kendi imkânları ile de verilebilir.

YolVerenŞart
Birinci yolMEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumlarıKomisyonca belirlenen usul ve esaslar
İkinci yolİş yeri sahipleri ve işletenleri — kendi imkânlarıylaKomisyonca belirlenmiş usul ve esaslara göre
KomisyonYönetmeliğin 7. maddesi uyarınca oluşturulur
İşyerinin kendi eğitimi verebilmesi, kayıt disiplinini zorunlu kılar. İkinci yol işletmelere esneklik sağlar; ancak eğitimin komisyonca belirlenmiş usul ve esaslara göre verilmiş olması aranır. Bu, eğitim içeriğinin, süresinin ve katılım kayıtlarının belgelenebilmesini gerektirir. Denetimde “biz kendimiz eğitim verdik” beyanı tek başına yeterli olmaz; eğitim planı, katılım tutanakları ve içerik kayıtlarının sunulabilmesi gerekir. Bu kayıtları tutmayan işletme, eğitim vermiş olsa dahi bunu ispat edemez.

Eğitim ve belge kayıt düzeninizi denetime hazır hâle getirelim

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Süre, ücret ve eğitim içeriği

m. 6/2 uyarınca eğitimler sekiz saatten az olamaz; m. 6/4’e göre Genel Müdürlük masrafları karşılamak üzere katılımcılardan ücret talep edebilir. m. 7 Komisyonu Genel Müdürlük bünyesinde kurar: ilgili bakanlıkların temsilcileri, Sağlık Bakanlığınca belirlenen tıbbi mikrobiyoloji, enfeksiyon hastalıkları, halk sağlığı ve deri ve zührevi hastalıklar uzmanları, bir veteriner hekim ve bir gıda veya ziraat mühendisi ile TOBB ve TESK temsilcilerinden oluşur; iş kollarını gruplandırır, eğitim konularını ve sürelerini ve işyerince verilen eğitimlerin belgelendirme esaslarını belirler. m. 8’e göre eğitim; hijyen ilkelerine uyulmaması hâlinde risk oluşturan virüs, bakteri, parazit ve mantarların özelliklerini, bulaşma yollarını, hastalık belirtilerini ve korunma yollarını içerir.

Belge ve Geçerlilik Süresi

Eğitim sonunda düzenlenecek belge de belirlenmiştir: katılımcılara, eğitim sonunda Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumlarınca e-yaygın sistemi üzerinde kurs bitirme belgesi verilir.

Geçerlilik konusunda ise önemli bir kural vardır: belgeler, kişi hizmet verdiği sürece geçerli kabul edilir.

UnsurKural
BelgeKurs bitirme belgesi
DüzenleyenMEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumları
Sisteme-yaygın sistemi üzerinden
GeçerlilikKişi hizmet verdiği sürece
YenilemeSüreye bağlı bir yenileme öngörülmemiştir
Belge kişiye aittir, işyerine değil. Geçerliliğin kişinin hizmet verdiği süreye bağlanması iki sonuç doğurur. Birincisi, belge periyodik olarak yenilenmez; bu yönüyle kaldırılan portör muayenesinden farklıdır. İkincisi, belge çalışanla birlikte taşınır: işyeri değiştiren bir çalışan mevcut belgesini kullanmaya devam edebilir. İşveren bakımından ise yükümlülük her yeni çalışanda yeniden doğar; işe alım sürecinde belgenin ibrazı ve bir suretinin özlük dosyasında saklanması gerekir. Belgeler e-yaygın sistemi üzerinden düzenlendiğinden, doğrulanabilir olması da avantajdır.

İşyeri Sahibinin Yükümlülüğü

Asıl yükümlülük hükmü Yönetmeliğin 5. maddesidir: Yönetmeliğin kapsadığı iş yerlerinde Genel Müdürlükçe verilen belgeye sahip olmayan kişiler çalıştırılamaz. İş yeri sahipleri ve işletenleri, çalışanlarının hijyen eğitimi almasından ve belgeli olarak çalıştırılmasından birinci derecede sorumludur. İş yeri sahipleri ve işletenleri bizzat çalışıyorlarsa bu eğitimi kendileri de almak zorundadır. Geçici 1. madde ise yalnızca 2013’te faaliyette olan iş yerlerine bir yıllık uyum süresi tanımıştır.

UnsurİçeriğiDayanak
YasakBelgesiz kişinin çalıştırılmasım. 5/1
Birinci derecede sorumluİş yeri sahipleri ve işletenlerim. 5/1
Bizzat çalışan işverenEğitimi kendisi de almak zorundam. 5/1
Çalışanın yükümlülüğüHastalığı konusunda işverene bilgi vermekm. 9/2
Denetlenen yükümlülüklerm. 5, 9 ve 10m. 11

“Belgeli olarak çalıştırılmasından birinci derecede sorumludur” ifadesi bir sonuç yükümlülüğüdür. Bu nedenle “çalışanı kursa gönderdik ama gitmedi” savunması sonuç doğurmaz; yükümlülük belgesiz kişinin fiilen çalıştırılmamasıyla yerine getirilir. İşveren bakımından tek etkili koruma, işe girişte belge şartı aramak ve belgesiz kişiyi kapsamdaki göreve vermemektir; bu şart iş sözleşmelerine ve işe alım prosedürüne yazılmalıdır.

Çalışmaya Engel Hâller

Kanunun yönetmeliğe bıraktığı engel hâller m. 9‘da sayılmıştır. Aşağıdaki hastalıkları bulunanlar, iyileşme hâlini veya bulaştırıcılığın olmadığını raporla belgeleyene kadar kapsamdaki iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamaz:

BentEngel Hâl
m. 9/1-aGıda ile taşınabilen bir hastalığı olan veya bu hastalığın taşıyıcısı durumundaki kişiler ile ishali bulunanlar
m. 9/1-bVücudun görünür kısımlarında açık veya enfekte yara, deri enfeksiyonu ve benzeri deri lezyonları bulunanlar; cüzzam, frengi ve verem hastalığına yakalananlar
m. 9/1-cBulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliğinde (RG 30/5/2007, S. 26537) yer alan ve hijyen ilkelerine uyulmadığında halk sağlığı açısından problem oluşturabilecek hastalığı bulunanlar
m. 9/2Çalışanlar hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür
m. 10Hastalığın iyileştiğini veya bulaştırıcılığın olmadığını gösteren tabip veya uzman tabip raporunu ibraz edenler yeniden çalışabilir ve çalıştırılabilir

Engel hâl geçicidir: m. 10 uyarınca rapor ibrazıyla çalışma imkânı yeniden doğar. Ancak m. 11 denetimi m. 9 ve 10’u da kapsadığından, engel hâli bilinen bir çalışanın rapor olmadan çalıştırılması da çalışan başına ayrı aykırılık sayılır. İşveren bakımından bu süreçte iş sözleşmesine ilişkin işlemlerin iş hukuku kurallarına uygun yürütülmesi önem taşır; hastalık bilgisinin kişisel sağlık verisi olduğu da gözetilmelidir.

Denetimi Kim Yapar?

Yönetmeliğin 11. maddesi, denetim yetkisini iş koluna göre belirler: her iş kolunun izin, onay, kayıt, ruhsatlandırma ve benzeri hizmetlerini yürüten Bakanlık veya mahalli idare, bu Yönetmelikte belirtilen iş yerlerinin, 5, 9 ve 10. maddelerde belirtilen yükümlülükleri yerine getirip getirmediğini denetler.

Unsurİçeriği
Denetleyenİlgili iş kolunun izin, onay, kayıt ve ruhsat hizmetlerini yürüten Bakanlık veya mahalli idare
Denetlenen yükümlülüklerYönetmeliğin 5, 9 ve 10. maddeleri
SonuçYükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğinin tespiti
Yaptırım dayanağı1593 sayılı Kanun m. 282
Denetim yetkisi, ruhsatı veren makama bağlanmıştır. Yönetmelik ayrı bir denetim teşkilatı kurmamış; her iş kolunun kendi ruhsat makamını yetkili kılmıştır. Bu, güzellik ve saç bakım iş yerlerinde denetimin belediye tarafından, gıda iş yerlerinde ise ilgili bakanlık tarafından yapılacağı anlamına gelir. Bir işletme bakımından pratik sonuç, hijyen belgesi denetiminin rutin ruhsat denetimleriyle birlikte yapılabileceğidir; ayrı bir denetim beklemek yanıltıcıdır. Yetkisiz bir makamca yapılan denetime dayanan işlem ise yetki yönünden sakat olur.

Yaptırım: Her Çalışan Ayrı Aykırılık

Yaptırımın hesaplanma biçimi, bu Yönetmeliğin en dikkat çekici yanıdır: bu maddelerde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında, durumu bu maddelere uygun bulunmayan çalışanların her biri ayrı ayrı aykırılıklar olarak değerlendirilir ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 282. maddesine göre işlem yapılır.

UnsurKural
HesaplamaDurumu uygun bulunmayan çalışanların her biri ayrı ayrı aykırılık
Yaptırım dayanağı1593 sayılı Kanun m. 282
Muhatapİşyeri sahibi ve işleteni
SonuçÇalışan sayısıyla orantılı olarak artan yaptırım
Bu hesaplama, kalabalık işletmelerde riski katlar. Yaptırımın tek bir aykırılık üzerinden değil çalışan başına hesaplanması, on kişilik bir işletmede belge eksikliğinin on ayrı aykırılık olarak değerlendirilmesi sonucunu doğurur. Bu nedenle belge takibi, işletme büyüdükçe orantısız biçimde önem kazanır. Savunmada ise iki husus denetlenmelidir: tespit edilen çalışanların gerçekten kapsamdaki görevlerde çalışıp çalışmadığı ve her biri bakımından durumun ayrı ayrı somutlaştırılıp somutlaştırılmadığı. Toplu ve gerekçesiz bir tespit, bu hesaplama karşısında ölçülülük bakımından tartışmaya açıktır.

Ceza miktarı, cezayı veren makam ve başvuru yolu

1593 sayılı Kanunun 282. maddesi, Kanundaki yasaklara aykırı hareket edenler veya zorunluluklara uymayanlara, fiilleri ayrıca suç oluşturmadığı takdirde iki yüz elli Türk lirasından bin Türk lirasına kadar idari para cezası öngörür; bu tutarlar Kabahatler Kanunu m. 17/7 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. 1593 sayılı Kanunun 294. maddesine göre bu Kanundaki idari para cezaları mahallin mülki amiri tarafından verilir; denetim makamı tutanağı düzenler, karar mülki amirce verilir.

Başvuru yolu idare mahkemesi değil, sulh ceza hâkimliğidir. 1593 sayılı Kanunda idari para cezalarına karşı ayrı bir kanun yolu hükmü bulunmadığından, Kabahatler Kanunu m. 3 uyarınca aynı Kanunun 27. maddesi uygulanır: karara karşı tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir. Uyuşmazlık Mahkemesi de 1593 sayılı Kanunun 282. maddesine dayanan idari para cezalarında adli yargının görevli olduğuna karar vermiştir. Tek istisna, cezanın idari yargının görevine giren başka bir kararla aynı işlem kapsamında verilmesidir (Kabahatler K. m. 27/8). Ceza, tebliğden itibaren bir ay içinde peşin ödenirse dörtte bir indirimle ödenebilir ve peşin ödeme başvuru hakkını ortadan kaldırmaz (m. 17/6).

Geçiş Süresi

Yönetmelik, yürürlüğe girdiğinde faaliyette olan iş yerleri için bir uyum süresi tanımıştır: bu Yönetmelik kapsamında bulunan iş yerlerinin sahipleri ve işletenleri, Yönetmelik yürürlüğe girdikten sonraki bir yıl içinde çalışanlarının Yönetmelikte belirtilen eğitimleri almalarını sağlar.

Unsurİçeriği
SüreYönetmeliğin yürürlüğe girmesinden itibaren bir yıl
Yükümlüİş yeri sahipleri ve işletenleri
Bugünkü durumSüre dolmuştur
SonuçGeçiş dönemine dayanılamaz
Geçiş süresi dolmuştur; bugün mazeret oluşturmaz. Bir yıllık uyum süresi çoktan sona erdiğinden, bugün belgesiz çalışan bulundurulmasının geçiş hükmüne dayandırılması mümkün değildir. Yeni açılan iş yerleri bakımından ise böyle bir süre öngörülmemiştir; yükümlülük faaliyete başlanmasıyla birlikte doğar. Bu nedenle yeni bir iş yeri açılışında, personel belgelerinin faaliyete başlamadan önce tamamlanmış olması gerekir.

Diğer Mevzuatla Kesişme

Hijyen eğitimi yükümlülüğü, işletmelerin tabi olduğu diğer rejimlerin yerine geçmez; onlara eklenir.

Alanİlişki
İşyeri ruhsatıAyrı yükümlülük — ruhsat hijyen belgesi yerine geçmez
Güzellik ve saç bakım iş yerleriBelediye ruhsatı + hijyen belgesi
Su üretim ve dağıtım tesisleriKendi izin rejimi + hijyen belgesi
Gıda işletmeleriGıda mevzuatı + hijyen belgesi
İş sağlığı ve güvenliğiAyrı mevzuat, ayrı yükümlülük
Bulaşıcı hastalıkBulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliği
Yükümlülükler kümülatiftir. Bir işletmenin ruhsatının bulunması, gıda kaydının olması veya iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmiş olması, hijyen eğitimi belgesi yükümlülüğünü karşılamaz. Uygulamada işletmeler bu belgeleri birbirinin yerine ikame edilebilir sanmakta ve denetimde eksiklikle karşılaşmaktadır. Uyum çalışmasında her rejimin ayrı bir kontrol listesi olarak ele alınması; personel bazlı yükümlülüklerin ise tek bir özlük dosyası düzeninde toplanması en pratik çözümdür.

Denetimde İspat ve Belge Düzeni

Bu rejimde yükümlülüğün yerine getirildiğinin gösterilmesi tümüyle belgeye dayanır. Denetim anında ibraz edilemeyen bir belge, fiilen bulunmayan belge gibi sonuç doğurabilir.

Belgeİşlevi
Kurs bitirme belgesi suretiHer çalışan için özlük dosyasında
Doğrulama kaydıe-yaygın üzerinden düzenlendiği için doğrulanabilir
Eğitim planıİşyerince verilen eğitimlerde
Katılım tutanaklarıİşyerince verilen eğitimlerde
İçerik kayıtlarıKomisyon usul ve esaslarına uygunluğun gösterilmesi
İşe giriş kontrolüBelgesiz çalışanın görevlendirilmediğinin gösterilmesi
Belgenin varlığı ile ibrazı ayrı meselelerdir. Çalışanın belgesi bulunmakla birlikte denetim anında işyerinde sunulamaması, tutanağa eksiklik olarak geçebilir. Bu durumda savunmada belgenin denetim tarihinden önce düzenlendiğinin gösterilmesi gerekir; e-yaygın sistemi üzerinden düzenlenen belgelerde tarih doğrulanabildiği için bu ispat mümkündür. Sonradan alınan bir belge ise eksikliği geçmişe etkili olarak gidermez. Bu nedenle belgelerin asıl veya suretlerinin işyerinde erişilebilir bir düzende tutulması, sonradan yapılacak savunmadan daha etkilidir.

Alt İşveren ve Geçici Çalışanlar

Yükümlülüğün “iş yeri sahipleri ve işletenlerine” yüklenmiş olması, işyerinde çalışan herkesin durumunun işletmeyi ilgilendirdiği sonucunu doğurur. Bu, alt işveren personeli, geçici görevlendirilenler ve stajyerler bakımından da değerlendirme gerektirir.

Çalışan türüDeğerlendirme
Kendi çalışanıDoğrudan yükümlülük
Alt işveren personeliİşyerinde kapsamdaki işi yapıyorsa değerlendirmeye girer
Geçici görevlendirilenKapsamdaki görevde ise aynı esas
Stajyer ve kursiyerFiilen kapsamdaki işi yapması hâlinde
Ofis ve idari personelKapsamdaki işi yapmıyorsa değerlendirme dışı
Ölçüt unvan değil, fiilen yapılan iştir. Yükümlülüğün kapsamı kişinin sözleşme türüne veya kadrosuna göre değil, fiilen kapsamdaki işi yapıp yapmadığına göre belirlenir. Bu iki yönlü sonuç doğurur: alt işveren personeli olsa dahi kapsamdaki işi yapan kişi değerlendirmeye girer; buna karşılık işyerinde çalışmakla birlikte kapsamdaki göreve temas etmeyen idari personelin aykırılık sayımına dâhil edilmesi tartışmaya açıktır. Hizmet alım sözleşmelerine belgeli personel çalıştırma taahhüdü konulması, işletmeyi bu riske karşı korur.

Hukuki Yollar

İşlemMerciSüreDayanak
1593 s.K. m. 282 uyarınca idari para cezasıSulh ceza hâkimliğiTebliğden itibaren on beş günKabahatler K. m. 3, m. 27/1
Sulh ceza hâkimliği kararına itirazKanun yolu15.000 TL dâhil kararlar kesin; aşanlarda iki haftaKabahatler K. m. 28/10
Peşin ödemeİdareTebliğden itibaren bir ay; dörtte bir indirimKabahatler K. m. 17/6
Ruhsat veya faaliyete ilişkin idari işlemİdare mahkemesiAltmış günİYUK m. 2, m. 7
Aynı işlem kapsamında idari yargıya giren kararla birlikte verilen cezaİdare mahkemesiAltmış günKabahatler K. m. 27/8
İdareye başvuru (idari işlemlerde)İdari aşamaDava açma süresi içinde; zımni ret otuz günİYUK m. 11 (7331 s.K. ile değişik)

Başvuru ve dava dilekçesinde ileri sürülecek başlıca sebepler:

  • Görev ve süre. Para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine on beş gün içinde başvurulması; idare mahkemesinde açılan davanın görev yönünden reddedileceğinin gözetilmesi.
  • Karar makamı. Kararın 1593 s.K. m. 294 uyarınca mülki amirce verilip verilmediği.
  • Kapsam. İşletmenin veya ilgili çalışanın Yönetmelik kapsamında olmadığı.
  • Yetki. Denetimin, o iş kolunun ruhsat hizmetlerini yürüten makamca yapılmamış olması.
  • Belge varlığı. Belgenin bulunduğu hâlde denetim anında ibraz edilememiş olması.
  • Kendi eğitimi. Eğitimin işyerince usulüne uygun verildiğinin kayıtlarla gösterilmesi.
  • Çalışan sayımı. Kapsam dışı görevlerdeki kişilerin aykırılık sayımına dâhil edilmesi.
  • Somutlaştırma. Her çalışan bakımından durumun ayrı ayrı ortaya konmamış olması.
  • Portör. Kaldırılmış olan portör muayenesine dayanan bir eksiklik tespiti.
  • Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan ağır yaptırıma gidilmesi.

İdari işlemlere karşı açılan davalarda yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Faaliyete ilişkin tedbirlerde zarar, gelir kaybı ve istihdamın etkilenmesi üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Portör muayenesi hâlâ gerekli mi?

Hayır. 1593 sayılı Kanunun 126 ve 127. maddeleri 663 sayılı KHK’nin 58. maddesinin 11. fıkrasıyla değiştirilmiş, portör muayenesi yerine hijyen eğitimi alınması hükmü getirilmiştir; portöre yönelik muayene ve tetkikler Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren kaldırılmıştır.

Hijyen eğitimi hangi mevzuata tabi?

5 Temmuz 2013 tarihli ve 28698 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hijyen Eğitimi Yönetmeliği uygulanır. Yönetmelik Sağlık, İçişleri ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılmış olup 1593 sayılı Kanunun 127. maddesine dayanmaktadır.

Hangi iş yerleri kapsamdadır?

Yönetmeliğin 2. maddesine göre gıda üretim ve perakende iş yerleri; insani tüketim amaçlı sular ile doğal mineralli suların üretimini yapan iş yerleri; kaplıca, hamam, sauna, berber, kuaför, dövme ve pirsing yapılan yerler, masaj ve güzellik salonları; otel, motel, pansiyon ve misafirhaneler ile Komisyonun uygun gördüğü diğer iş kolları kapsamdadır.

Eğitimi kim verir?

Yönetmeliğin 7. maddesi uyarınca oluşturulan komisyonca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumları verir. Ayrıca aynı usul ve esaslara göre iş yeri sahipleri ve işletenleri de çalışanlarına kendi imkânlarıyla eğitim verebilir.

Belge nasıl düzenlenir?

Katılımcılara eğitim sonunda MEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumlarınca e-yaygın sistemi üzerinde kurs bitirme belgesi verilir.

Belgenin geçerlilik süresi nedir?

Belgeler, kişi hizmet verdiği sürece geçerli kabul edilir; süreye bağlı bir yenileme öngörülmemiştir.

Yükümlülük kime aittir?

m. 5 uyarınca iş yeri sahipleri ve işletenleri, çalışanlarının hijyen eğitimi almasından ve belgeli olarak çalıştırılmasından birinci derecede sorumludur; bizzat çalışıyorlarsa eğitimi kendileri de almak zorundadır.

Denetimi kim yapar?

Her iş kolunun izin, onay, kayıt, ruhsatlandırma ve benzeri hizmetlerini yürüten Bakanlık veya mahalli idare, Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini denetler.

Yaptırım nasıl hesaplanır?

Durumu ilgili maddelere uygun bulunmayan çalışanların her biri ayrı ayrı aykırılık olarak değerlendirilir ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 282. maddesine göre yeniden değerlemeye tabi idari para cezası uygulanır; cezayı mülki amir verir.

İşyeri ruhsatı hijyen belgesi yerine geçer mi?

Hayır. Ruhsat, gıda kaydı veya diğer izinler hijyen eğitimi belgesi yükümlülüğünü karşılamaz; yükümlülükler birbirinden bağımsız olarak birlikte işler.

Hijyen belgesi cezasına nereye itiraz edilir?

Sulh ceza hâkimliğine. 1593 sayılı Kanunda ayrı bir kanun yolu hükmü bulunmadığından Kabahatler Kanunu m. 27 uygulanır ve kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde başvurulur. Uyuşmazlık Mahkemesi de bu cezalarda adli yargının görevli olduğuna karar vermiştir.

Hijyen eğitimi kaç saattir?

Yönetmeliğin 6/2. maddesine göre eğitimler sekiz saatten az olamaz; iş koluna göre konu ve süreleri Komisyon belirler.

Dosyanızı Değerlendirelim

Bu alanda üç husus belirleyicidir. Birincisi rejim değişikliğidir: portör muayenesi kaldırılmış, yerine hijyen eğitimi getirilmiştir; eski uygulamaya dayanan belge veya tespitler bugün karşılık bulmaz. İkincisi yaptırımın hesaplanma biçimidir: durumu uygun bulunmayan her çalışan ayrı aykırılık sayıldığından, risk çalışan sayısıyla birlikte artar. Üçüncüsü yükümlülüğün işletmede olmasıdır: m. 5 belgesiz kişinin çalıştırılmasını yasaklayıp işletmeyi birinci derecede sorumlu tuttuğundan, işe girişte belge şartı aramak tek etkili korumadır. Bürom; kapsamdaki iş yerleri için uyum incelemesi, denetim savunması ve idari para cezalarına karşı davalarda hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.

Personel belge takibinizi tek düzende toplayalım

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

İlgili Rehberler

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Yönetmelik ve ekleri ile idari para cezası tutarları güncellenmektedir; dosyanızı işlem tarihinde yürürlükte olan metne göre avukatınızla birlikte değerlendiriniz.

Post by Av. Fatma Öztürk