Babam Malını Bir Vakfa/Hayır Kurumuna Bıraktı — Bu Geçerli mi?

Ne yaşandı?

Bir kişi vefat eder; vasiyetiyle malının bir kısmını veya tamamını bir vakfa, derneğe ya da hayır kurumuna bıraktığı ortaya çıkar. Mirasçılar, bu tasarrufun geçerli olup olmadığını, kendi paylarına ne olacağını ve saklı paylarının korunup korunmadığını merak eder. Rehber, kamu yararına yapılan tasarrufların geçerlilik şartlarını ve saklı pay sınırını ele alıyor.

Mirasçılar, hayır amaçlı bu tasarrufun geçerliliğini ve kendi haklarını araştırır.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Tasarruf özgürlüğünü bilin: Miras bırakan, kural olarak malvarlığının tasarruf edilebilir kısmı (saklı paylar dışında kalan bölüm) üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir; bir kuruma bağış da bunun bir örneğidir.
• Saklı payı gözetin: Bu tür bir tasarruf, saklı pay sahibi mirasçıların paylarını ihlal ediyorsa, tenkis davasıyla saklı payın korunması gündeme gelebilir.
• Geçerlilik koşullarını inceleyin: Vasiyetin şekil şartlarına uygunluğu ve miras bırakanın ehliyeti, tasarrufun geçerliliği için önemlidir.
• Vakıf kurma hâlini ayırt edin: Ölüme bağlı tasarrufla bir vakıf kurulması özel kurallara tabidir; bu durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
• Avukata danışın: Saklı pay ihlali ve vasiyetin geçerliliği için profesyonel destek alın.

Miras bırakan, saklı paylar dışındaki tasarruf edilebilir kısmı üzerinde bir vakfa/kuruma bağış dahil dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak saklı payınız ihlal edilmişse tenkisle korunabilir. Vasiyetin geçerlilik koşulları da önemlidir. Bu nedenle haklarınızı bir uzmanla değerlendirin.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.

Tenkis Sırasında Vakıf En Son Gelir (TMK m.570)

Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açtığında, hangi kazandırmadan başlanacağı kanunla belirlenmiştir. Vakıflar bakımından bu sıra özel bir koruma içerir.

TMK m.570 sırayı üç kademede kurar:

Üçüncü satır belirleyicidir: kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir. Terekede başka kazandırmalar varsa önce onlar tenkis edilir; saklı pay hâlâ tamamlanmamışsa sıra vakfa gelir.

Bunun pratik sonucu şudur: dava dilekçesinde terekedeki diğer kazandırmalar da gösterilmelidir. Yalnızca vakfa yönelen bir talep, sıra kuralı nedeniyle beklenen sonucu vermeyebilir.

Ayrıca “kamuya yararlı” niteliği taşımayan bir vakfa yapılan kazandırma bu korumadan yararlanmaz ve olağan sırada tenkis edilir. Vakfın statüsü bu nedenle araştırılmalıdır.

Vakfın Sorumluluğu Sınırlıdır (TMK m.105/3)

Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıf bakımından kanun özel bir sınırlama getirir ve bu, mirasçıların taleplerini de etkiler.

TMK m.105/3: “Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın mirasbırakanın borçlarından sorumluluğu, özgülenen mal ve haklarla sınırlıdır.”

Mirasçılar bakımından bu, sıralamayı da belirler. TMK m.603 uyarınca mirasbırakanın alacaklılarının hakları, vasiyet alacaklılarının haklarından önce gelir: tereke borçları ödenmeden vakfa özgüleme fiilen tamamlanmaz.

Yani terekede borç varsa, önce borçlar karşılanır; vakfa ancak kalan değer geçer. Bu, saklı pay hesabını da doğrudan etkiler çünkü net tereke borçlar düşülerek bulunur (TMK m.507/2).

Vakfa Bırakma ile Vakıf Kurma Arasındaki Fark

İkinci satır süreç farkını gösterir. Yeni vakıf kurulmuşsa, mal doğrudan geçmez: TMK m.102 uyarınca vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır ve TMK m.105 uyarınca mülkiyet ancak o anda geçer.

Ara dönemde mallar terekede kalır ve mirasçılar tarafından yönetilir. Bu dönemde TMK m.589 kapsamında koruma önlemleri istenebilir.

Tescil süreci de mirasçıların elinde değildir: TMK m.102 uyarınca başvuru, ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce resen yapılabilir. Mirasçıların pasif kalması süreci durdurmaz.

İzlenecek Sıra

Altıncı adım atlandığında dava riski büyür. Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısım içinde kalmışsa vakfa bırakma tümüyle geçerlidir ve tenkis istenemez; hesapsız açılan dava yargılama gideriyle reddedilir.

Yedinci adımda süre kaçırılsa dahi bir imkân kalır: TMK m.571/3 uyarınca tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Vakıf, vasiyetin yerine getirilmesi için mirasçılara dava açarsa, tenkis savunması o davada ileri sürülebilir.

Ayrıca TMK m.108 genel bir güvence içerir: vakfedenin mirasçıları ile alacaklılarının, bağışlamaya ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin dava hakları saklıdır. Vakfın kurulmuş ve tescil edilmiş olması bu hakları ortadan kaldırmaz.

Saklı Pay Hesabı: Ne Kadarı Vakfa Gidebilir?

“Malını vakfa bıraktı” cümlesi tek başına dava sebebi değildir. Belirleyici olan, tasarrufun tasarruf edilebilir kısmı aşıp aşmadığıdır.

Muris geride bir eş ve iki çocuk bırakmış, net tereke 4.000.000 TL olsun.

Net tereke 4.000.000 TL, saklı paylar toplamı 2.500.000 TL olduğuna göre tasarruf edilebilir kısım 1.500.000 TL’dir. Vakfa bu tutara kadar yapılan kazandırma geçerlidir ve tenkis istenemez.

Muris malvarlığının tamamını vakfa bırakmışsa, aşan 2.500.000 TL tenkise tabi olur ve saklı paylı mirasçılara payları oranında iade edilir.

Bu örnek iki noktayı gösteriyor. Birincisi, sağ kalan eşin saklı payı yasal payının tamamıdır (TMK m.506/4); vasiyetnameyle hiç azaltılamaz. İkincisi, hesap yapılmadan açılan tenkis davaları saklı payın zedelenmediği ortaya çıktığında reddedilir.

Ayrıca net tereke hesaplanırken TMK m.508 uyarınca sağlararası karşılıksız kazandırmalar da eklenir. Bu araştırma yapılmadan hesap eksik kalır ve talep düşük çıkar.

Tenkis Yerine İptal Düşünülmeli mi?

Vakfa yapılan kazandırmaya karşı iki ayrı yol vardır ve sonuçları farklıdır.

Üçüncü satır farkı gösterir: iptal başarılı olursa mirasçı yalnızca saklı payını değil tam yasal payını alır. Yukarıdaki örnekte çocuk 750.000 TL yerine 1.500.000 TL almış olur.

Bu nedenle vasiyetnamenin şekil şartları ve mirasbırakanın tasarruf tarihindeki ehliyeti mutlaka incelenmelidir. El yazılı vasiyetnamede tarih veya imza eksikliği (TMK m.538) tek başına iptal sebebidir.

İki talep kademeli kurulabilir: asıl talep iptal, yedek talep tenkis. Böylece iptal kabul edilmezse dosya boşa çıkmaz ve en azından saklı pay kurtarılır.

Vakıf Kurulmuşsa Süreci Kim Yürütür?

Mirasçılar, vakfın kurulmasını istemedikleri için süreci yürütmekten kaçınabilir. Ancak bu, tasarrufun etkisiz kalmasını sağlamaz.

Üçüncü satır belirleyicidir: Vakıflar Genel Müdürlüğü resen harekete geçebilir. Mirasçıların pasif kalması mirasbırakanın iradesini boşa çıkarmaz.

Dördüncü satır ise mirasbırakanın kendi önlemidir. Vasiyetnamede bir görevli atanmışsa, tescil başvurusu ve malların vakfa geçirilmesi işlemleri onun eliyle yürütülür ve süreç mirasçılardan bağımsız ilerler.

Mirasçılar bakımından pratik sonuç şudur: vakfın kurulmasını engellemek yerine, saklı payın korunmasına odaklanmak gerekir. Doğru yol tenkis davasıdır ve süresi TMK m.571’e tabidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras bırakan tüm malını bir vakfa bırakabilir mi?

Kural olarak yalnızca saklı paylar dışında kalan kısımda. TMK m.505 uyarınca mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında tasarruf edebilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir.

Saklı pay oranları nedir?

TMK m.506 uyarınca altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür.

Kardeşim tüm malını vakfa bıraktı, saklı payım var mı?

Kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. TMK m.506’nın kardeşlere ilişkin bendi 04.05.2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Yalnızca kardeş mirasçı varsa miras bırakan malvarlığının tamamında serbestçe tasarruf edebilir.

Saklı payım zedelendiyse vasiyet iptal mi edilir?

Hayır. Saklı pay ihlali iptal değil tenkis sebebidir. Tenkis davasıyla tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir; kazandırma tamamen ortadan kalkmaz, yalnızca saklı payı karşılayacak ölçüde azaltılır.

Vakfa yapılan kazandırmanın tenkiste özel bir yeri var mı?

Evet. TMK m.570’e eklenen fıkra uyarınca kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı vakıf ve derneklere yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar tenkiste en son tenkis edilir. Bu ayrıcalık, kamuya yararlı statüdeki kurumlar bakımından geçerlidir.

Başka kazandırmalar da varsa hangisi önce tenkis edilir?

Kamuya yararlı vakıf ve derneklere ile kamu tüzel kişilerine yapılanlar en son sırada olduğundan, tenkis önce diğer kazandırmalardan yapılır. Bu sıra, saklı paylı mirasçının fiilen ne kadar tahsil edebileceğini doğrudan etkiler.

Vasiyetle vakıf kurulması ile mevcut vakfa bırakma aynı mı?

Hayır. Mevcut bir vakfa veya derneğe kazandırma, herhangi bir kişiye yapılan kazandırmayla aynı kurallara tabidir. Ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurulması ise TMK m.526’da düzenlenmiştir ve vakıf hukukunun kuruluş kurallarını da devreye sokar; ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Vasiyetin geçerliliğine hangi yönlerden itiraz edebilirim?

Şekil şartlarına uyulmaması, miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması ve tasarrufun yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu yapılmış olması iptal sebepleridir. İptal davası TMK m.559 uyarınca öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl (kötüniyetli davalılara karşı yirmi yıl) içinde açılmalıdır.