Adliyede Mağdur Destek Hizmetleri (ADSHM): Kimler, Nasıl Yararlanır?

Adliye, mağdur için çoğu zaman ikinci bir yıpranma alanıdır: faille aynı koridorda beklemek, olayı defalarca anlatmak, sürecin nasıl işlediğini bilmemek. Buna hukukta ikincil örselenme denir. Adalet Bakanlığı bunu önlemek için adliyelerde Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri kurmuştur: bilgilendirme, psiko-sosyal destek, yönlendirme ve adli görüşme odaları bu yapının parçasıdır.

Adli Destek Birimleri Ne Yapar?

Adliyelerde bulunan adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri, sürecin hukuki tarafı kadar insani tarafını da yürütmek üzere kurulmuştur.

Dördüncü satır özellikle çocuklar bakımından belirleyicidir: adli görüşme odaları, çocuğun ve hassas durumdaki mağdurun mahkeme salonu ortamı yerine kendisine uygun bir ortamda dinlenmesini sağlar ve görüşme kayda alınabildiğinden aynı olayı defalarca anlatma zorunluluğunu ortadan kaldırır.

Dokuzuncu satır ise sık sorulan bir husustur; bu hizmetlerden yararlanmak için herhangi bir ücret ödenmez.

Kimler Yararlanabilir?

Destek hizmetleri yalnızca belirli suç türleriyle sınırlı değildir; ihtiyaç ölçütü esas alınır.

Beşinci satır az bilinen bir kapsamdır: destek hizmetleri yalnızca mağdurlara değil, özellikle çocuk tanıklara da sağlanabilir. Sekizinci satır ise pratik bilgidir; bu birimlere adliyede doğrudan başvurulabilir ve ayrıca savcılık, mahkeme veya kolluk tarafından da yönlendirme yapılabilir.

Duruşma Öncesi Talep Edilebilecekler

Bazı koruyucu düzenlemeler kendiliğinden uygulanmaz; duruşmadan önce dilekçeyle istenmelidir.

Birinci ve üçüncü satırlar mağdurların en çok ihtiyaç duyduğu iki düzenlemedir: sanıkla aynı ortamda bulunmamayı sağlayacak düzenin kurulması ve duruşmanın kapalı yapılması, dilekçeyle ve gerekçelendirilerek talep edilmelidir. Bu talepler duruşma gününden önce iletildiğinde uygulanma imkânı artar. Yedinci satır ise sürecin tekrarını önler; beyanın kayda alınması, sonraki celselerde yeniden dinlenme ihtiyacını azaltır.

Mağdur hakları rehberlerimiz: cinsel saldırı mağdurunun hakları · çocuğum istismara uğradı · temas olmadan işlenen taciz · cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar · adliyede mağdur destek hizmetleri · şikâyetten kovuşturmaya mağdur hakları

Özetle: Ücretsiz ve Erişilebilir

Adliyelerde bulunan adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri, sürecin hukuki tarafı kadar insani tarafını da yürütür: bilgilendirme, yönlendirme, psikososyal destek, adli görüşme odalarının işletilmesi, duruşmalarda refakat ve sanıkla karşılaşmayı önleyen düzenlemeler. Bu hizmetler için ücret alınmaz.

Çocuklar ve hassas durumdaki mağdurlar bakımından en değerli imkân adli görüşme odalarıdır: mahkeme salonu ortamı yerine kişiye uygun bir ortamda dinlenme sağlanır ve görüşme kayda alınabildiğinden aynı olayı defalarca anlatma zorunluluğu ortadan kalkar.

Kapsam yalnızca mağdurlarla sınırlı değildir; özellikle çocuk tanıklar da bu hizmetlerden yararlanabilir. Birimlere adliyede doğrudan başvurulabileceği gibi savcılık, mahkeme veya kolluk tarafından da yönlendirme yapılabilir.

Önemli bir hatırlatma: bazı koruyucu düzenlemeler kendiliğinden uygulanmaz. Sanıkla karşılaşmama düzeninin kurulması, kapalı duruşma yapılması, beyanın kayda alınması ve tercüman sağlanması gibi talepler duruşmadan önce dilekçeyle ve gerekçelendirilerek iletilmelidir.

ADSHM Nedir, Ne Zaman Kuruldu?

Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü, adliyeler bünyesinde faaliyet gösteren ve suç mağdurlarına adli süreç boyunca destek sunan bir birimdir. İlk müdürlük 2019 yılında faaliyete geçmiş; uygulama zamanla yaygınlaştırılmıştır. Çalışma esasları Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.

Sistemin dayandığı iki temel kavram vardır:

• Onarıcı adalet: ceza adaletinin yalnızca cezalandırmaya değil, zararın giderilmesine ve mağdurun toparlanmasına da odaklanması.
• İkincil örselenmenin önlenmesi: adli sürecin kendisinin mağdur üzerinde yeni bir travma yaratmasının engellenmesi.

Müdürlüklerde psikolog, pedagog ve sosyal hizmet uzmanları görev yapar. Yani sunulan hizmet hukuki danışmanlık değil, uzman desteğidir; avukatın yerini almaz, onunla birlikte yürür.

Hangi Bürolar Var, Ne Yaparlar?

Müdürlükler bünyesinde farklı bürolar faaliyet gösterir:

• Bilgilendirme ve Yönlendirme Bürosu: tüm suç mağdurlarına adli sürecin nasıl işlediği, sahip oldukları haklar ve yararlanabilecekleri hizmetler konusunda bilgi verir.
• Kırılgan Grup Destek Bürosu: özel gereksinimi olan mağdurlara yönelik planlı destek sunar.
• Ceza Yargılaması Destek Bürosu: ceza soruşturma ve kovuşturmalarında uzman desteği sağlar.
• Hukuk Yargılaması Destek Bürosu: daha önce yalnızca aile mahkemelerinde bulunan uzman desteğini, ihtiyaç duyulan tüm hukuk mahkemelerini kapsayacak biçimde genişletir.
• Adli Yardım Hizmetleri Bürosu ve Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki İşlemleri Bürosu da bu yapı içinde yer alır.

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin işlemler, bu birimlerin en çok bilinen görevlerinden biridir ve ayrı bir rehberimizde ele alınmıştır.

Adli Görüşme Odası (AGO): Failin Karşısına Çıkmadan İfade

Sistemin en somut ve en değerli parçası budur. Yönetmeliğe göre adli görüşme odasının; Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafından ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği ya da fail ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen kişiler için kullanılması esastır.

Odalar; mağdur ve tanıklar ile adli sürece dâhil olan çocukların yanı sıra özellikle cinsel suç mağdurları ile kırılgan gruba dâhil diğer suç mağdurlarının ifade ve beyanlarının alınmasında kullanılır.

Pratik faydası büyüktür:

• Mağdur, failin bulunduğu ortamda beyanda bulunmak zorunda kalmaz.
• Görüşme, eğitimli bir adli görüşmeci eşliğinde yapılır.
• Kayıt alınabildiği için beyanın defalarca tekrarlanması ihtiyacı azalır — bu, özellikle çocuklar ve cinsel suç mağdurları bakımından belirleyicidir.

Odanın kullanılması talep edilebilir: ifade alınmadan önce savcılığa veya mahkemeye yazılı talep sunulması, uygulamada en etkili yoldur.

Kırılgan Grup Kimlerden Oluşur?

Mevzuat, adli süreçte özel destek ihtiyacı bulunan kişileri “kırılgan grup” olarak tanımlar. Uygulamada bu kapsamda değerlendirilenler:

• Çocuklar — hem mağdur hem tanık hem suça sürüklenen çocuk olarak.
• Cinsel suç mağdurları.
• Aile içi şiddet mağdurları.
• Engelli bireyler.
• Yaşlılar.
• Göçmenler ve dil engeli bulunanlar.

Bu kişiler bakımından yönetmelik vaka yönetimi öngörür: hizmetlerin sistemli ve zamanında sunulabilmesi için planlama, uygulama, izleme ve koordinasyon işlemleri tek bir adli destek görevlisi tarafından yürütülür. Böylece mağdur her aşamada farklı bir kişiye durumunu baştan anlatmak zorunda kalmaz.

Süreç Bittikten Sonra Ne Oluyor?

Destek, dosyanın kapanmasıyla bitmez. Yönetmelik, soruşturma veya kovuşturma sürecinin tamamlanmasından sonra destek ihtiyacı devam eden mağdurların ilgili kurumlara yönlendirileceğini düzenler.

Ayrıca adli süreçte korunma ihtiyacı olduğu tespit edilen çocuk, kadın, yaşlı ve engelliler, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının il müdürlüğüne ve sosyal hizmet merkezlerine bildirilir. Tedavi veya rehabilitasyona ihtiyaç duyan mağdurlar ilgili birimlere yönlendirilir.

Yönetmelik ayrıca, gerek görülmesi hâlinde bu hizmetlerden suçtan zarar görenlerin de faydalanabileceğini öngörür.

Nasıl Başvurulur?

Başvuru için karmaşık bir usul yoktur:

• Doğrudan başvuru: bulunduğunuz adliyedeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne giderek bilgi ve destek talep edebilirsiniz.
• Yönlendirme yoluyla: Cumhuriyet savcısı, hâkim veya kolluk, ihtiyaç gördüğü kişileri bu birime yönlendirebilir.
• Dilekçeyle talep: özellikle adli görüşme odasında ifade verme talebi, dosyaya sunulacak yazılı dilekçeyle iletilebilir.
• Adalet Bakanlığının mağdur hakları için oluşturduğu resmî internet sayfası üzerinden de bilgi alınabilir.

Hizmetler ücretsizdir. Adliyenizde müdürlük bulunmuyorsa, Cumhuriyet başsavcılığından en yakın birime yönlendirme talep edilebilir.

Destek Hizmeti Avukatın Yerini Tutar mı?

Hayır — ve bu ayrımın net kurulması gerekir. ADSHM uzmanları psiko-sosyal destek, bilgilendirme ve yönlendirme sağlar; hukuki temsil, dilekçe hazırlama, delil talebi ve kanun yoluna başvurma gibi işlemler vekilin görevidir.

İkisi birbirini tamamlar: uzman desteği mağdurun süreci daha az yıpranarak taşımasını sağlarken, vekil dosyanın hukuki yönünü yürütür. Vekil tutacak durumu olmayanlar için kanunda öngörülen barodan ücretsiz vekil görevlendirilmesi imkânı ayrıca vardır ve bu, ilgili rehberimizde ele alınmıştır.

Özetle: destek biriminden yararlanmak, avukat ihtiyacını ortadan kaldırmaz; ancak ikisi birlikte kullanıldığında mağdur tarafı adli süreçte gerçekten güçlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü ne yapar?

Suç mağdurlarına adli süreç ve hakları konusunda bilgilendirme, psiko-sosyal destek, yönlendirme ve vaka yönetimi hizmeti sunar. Adli görüşme odalarının kullanımı da bu birim üzerinden yürütülür.

Adli görüşme odası nedir, kimler kullanabilir?

İfadesinin özel ortamda alınması gereken veya fail ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunan kişiler için kullanılan odalardır. Özellikle çocuklar, cinsel suç mağdurları ve kırılgan gruba dâhil mağdurlar yararlanır.

Kırılgan grup kimleri kapsar?

Uygulamada çocuklar, cinsel suç ve aile içi şiddet mağdurları, engelliler, yaşlılar ile dil engeli bulunan göçmenler bu kapsamda değerlendirilir ve haklarında vaka yönetimi uygulanır.

Destek hizmetleri ücretli mi?

Hayır, adliyelerde sunulan bu destek hizmetleri ücretsizdir. Adliyenizde birim bulunmuyorsa Cumhuriyet başsavcılığından yönlendirme talep edilebilir.

Dava bittikten sonra destek devam eder mi?

Yönetmelik, süreç tamamlandıktan sonra destek ihtiyacı devam eden mağdurların ilgili kurumlara yönlendirileceğini düzenler; korunma ihtiyacı tespit edilenler sosyal hizmet birimlerine bildirilir.

Bu destek avukat yerine geçer mi?

Hayır. Uzmanlar psiko-sosyal destek ve bilgilendirme sağlar; hukuki temsil, dilekçe ve kanun yolu işlemleri vekilin görevidir. İkisi birbirini tamamlar.