Tazminatın İndirilmesi (Tenkis): Hatır İlişkisi, Zarar Görenin Durumu ve Diğer Sebepler (TBK 52)

Tazminat hukukunda amaç, zararın giderilmesidir; ancak hükmedilecek tutar, her zaman zararın tamamına eşit olmak zorunda değildir. Kanun, belirli hâllerde hâkime tazminatı indirme imkânı tanır.

Kanun ne diyor?

Türk Borçlar Kanunu m. 51, hâkimin tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğine ve özellikle kusurun ağırlığına göre belirleyeceğini düzenler. m. 52 ise tazminatın indirilmesi sebeplerini ele alır: zarar görenin de kusurunun bulunması (müterafik kusur) ya da zararın doğmasına veya artmasına etki etmesi hâlinde, hâkim tazminatı indirebilir ya da tümüyle kaldırabilir. Ayrıca tazminat yükümlüsünün ödeme durumu gibi hakkaniyet gerektiren hâllerde de uygun bir indirim yapılabilir.

Uygulamada durum

Uygulamada sık karşılaşılan bir indirim sebebi, “hatır ilişkisi”dir; örneğin bir kişinin bir başkasını bedelsiz, nezaketen taşıması (hatır taşıması) hâlinde, hâkim hakkaniyet gereği tazminattan uygun bir indirim yapabilir. Benzer şekilde, zarar görenin zararın doğmasına ya da artmasına kendi davranışıyla katkıda bulunması da indirim sebebi olabilir. İndirimin yapılıp yapılmayacağı ve oranı, somut olaya göre takdir edilir; sabit bir oran yoktur.

Bu indirim sebepleri, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; yalnızca hükmedilecek miktarı etkiler. İndirim, kusurun ağırlığı, tarafların durumu ve olayın özellikleriyle orantılı biçimde uygulanır.

İndirim, tazminatın belirlenmesinde hâkimin takdir alanındadır; ancak bu takdir keyfî olamaz, gerekçelendirilmesi ve olayın özellikleriyle orantılı olması gerekir. İndirim sebeplerinin yargılamada açıkça ileri sürülmesi önemlidir.

Pratik sonuç

Tazminat talebinizde ya da savunmanızda, indirim sebeplerinin (hatır ilişkisi, zarar görenin kusuru gibi) bulunup bulunmadığını değerlendirmek önemlidir. Bu değerlendirmeyi bir avukatla yapmanız, hem talebin hem de savunmanın doğru kurulmasını sağlar.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tazminatın indirilmesi (tenkis) nedir?

Hesaplanan tazminattan kanunda öngörülen sebeplerle indirim yapılmasıdır. Üç temel dayanak vardır: TBK m.51 (durumun gereği ve kusurun ağırlığı), TBK m.52/1 (zarar gören kaynaklı sebepler) ve TBK m.52/2 (yükümlünün yoksulluğa düşmesi).

Hatır taşıması nedir?

KTK m.87/1 uyarınca yaralanan veya ölen kişinin hatır için karşılıksız taşınması ya da aracın ona hatır için karşılıksız verilmiş olmasıdır. Bu hâlde işletenin sorumluluğu KTK rejimine değil genel hükümlere tabidir.

Hatır taşımasında indirim zorunlu mudur?

Hayır. Hâkim indirim yapmayabilir; ancak indirim yapmama kararının dahi gerekçesini kararında tartışması gerekir. Kanunda sabit bir oran yoktur; oran olayın özelliklerine göre yerleşik Yargıtay uygulaması doğrultusunda belirlenir.

Akrabamın aracında kaza geçirdim, indirim yapılır mı?

Yakın akrabalar arasındaki taşıma hatır taşıması sayılmaz. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi kararlarında, sürücünün ölenin ablasının eşi olduğu bir olayda hatır taşıması gerekçesiyle yapılan indirim bozma sebebi sayılmıştır.

Hangi taşımalar hatır sayılmaz?

Sürücü veya işleten için somut ya da örtülü menfaat bulunan taşımalar. Bir iş gördürmek için eve veya işyerine götürülen usta, teknisyen ya da sağlık görevlisi hatır için değil, kendisinden yararlanılmak için taşınmış sayılır.

Hatır için taşınan kişi trafik sigortasından yararlanır mı?

Evet. Hatır ilişkisi teminatı ortadan kaldırmaz. Destekten yoksun kalma veya iş göremezlik tazminatı araç sahibinden istenebileceği gibi sigorta şirketinden de istenebilir.

İndirimler toplanarak mı uygulanır?

Hayır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 04.03.2025 tarihli 2023/5936 E., 2025/3688 K. kararına göre müterafik kusur ve hatır taşıması indirimleri kümülatif uygulanamaz; önce müterafik kusur oranı düşülür, kalan tutar üzerinden hatır indirimi yapılır.

SGK ödemesinin düşülmesi de indirim midir?

Hayır, denkleştirmedir ve aynı zararın iki kez tahsilini önler. Denkleştirme yalnızca aynı nitelikteki maddi zarar kalemleri üzerinde işler; manevi tazminattan mahsup yapılamaz.

Mevzuat Çerçevesi: Tazminatın Kanuni Dayanakları

Güncel değişiklik: 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026)

Bu Kanun’la Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkralar uyarınca, çalışma gücünün azalması veya kaybından doğan zararlar ile destekten yoksun kalma zararlarına ilişkin tazminatlarda faiz başlangıcı zarar hesabında esas alınan döneme göre farklılaştırılmıştır: bilinen dönem bakımından olay tarihinden, bilinemeyen dönem bakımından karar tarihinden. Ayrıca tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Aynı Kanun’un 10. maddesiyle 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi yeniden yazılmış; yasal faiz TCMB reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenmiş ve hesap dönemsel hâle gelmiştir. Ayrıntı: Faiz başlangıcı ve oransal mahsup: TBK m. 55 değişikliği

Maddi ve Manevi Tazminat: Kalem–Muhatap Matrisi

Son satır tablonun tek istisnasıdır ve iki yönlü sonuç doğurur: manevi tazminat sigortadan istenemez, buna karşılık sosyal güvenlik ödemelerinden de mahsup edilmez.

Manevi Tazminat: Ölçütler ve Sınırlar

Manevi tazminat aktüeryal formülle bulunmaz; hâkim tarafından takdir edilir. Ancak takdir keyfî değildir.

Zenginleşme yasağı ve caydırıcılık dengesi: manevi tazminatın amacı acı ve elemin bir ölçüde giderilmesidir. Tutarın sembolik kalması bu amacı gerçekleştirmez; aşırı yüksek olması ise zenginleşme sonucu doğurur. Bu nedenle talep edilen tutarın somut olayla orantılı biçimde gerekçelendirilmesi gerekir; gerekçesiz yüksek talepler kısmi ret ve buna bağlı aleyhe vekâlet ücreti riski yaratır.

Yakınların bağımsız hakkı

Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine hükmedilebilir. Bu, zarar görenin kendi talebinden bağımsız bir haktır ve ayrıca ileri sürülmelidir; talep edilmediğinde hesaba hiç girmez.

Manevi tazminat isteme hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; kural olarak devredilemez ve mirasçılara geçmez. Ancak dava açılmış veya talep karşı tarafça kabul edilmişse durum farklılaşır. Bu nedenle talebin zamanında ileri sürülmesi önem taşır.

Tazminattan İndirim Sebepleri

Müterafik kusurda kilit nokta nedenselliktir. Kural ihlalinin varlığı tek başına indirim doğurmaz; ihlal ile zararın doğumu veya artması arasındaki bağlantı gösterilmelidir. Yargıtay uygulamasında kask indirimi, yaralanmanın kafa bölgesinden olması gibi bir bağlantı kurulduğunda gündeme gelir. İspat yükü indirimi ileri süren taraftadır.

Hatır taşıması ayrı bir indirim sebebidir: aracına bedelsiz ve nezaket saikiyle alınan kişinin zararından, işletenin sorumluluğu hakkaniyet gereği indirilebilir. Ancak bu indirim tazminat hakkını ortadan kaldırmaz ve oranı denetime tabidir.

Hesabın Dört Değişkeni

Dördü çarpım hâlinde çalıştığından birindeki hata sonucu katlanarak etkiler. Ayrıca aktif ve pasif dönem ayrımı yapılmalıdır: aktif dönemde ispatlanan gerçek gelir, pasif dönemde net asgari ücret esas alınır. Pasif dönemin hesaba hiç dahil edilmemesi bozma sebebidir.

İlgili Rehberler

• Trafik kazası tazminat süreci: kazadan ödemeye adım adım
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
• Trafik kazasında manevi tazminat: kim, ne kadar isteyebilir?
• Destekten yoksun kalmada gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi
• Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
• Müterafik kusur indirimi nasıl karşılanır?
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Çocuk mağdurda tazminat: ÇÖZGER ve ekonomik gelecek