Orman Suçları ve Yasak Avlanma: 6831 SK m.91 ve 4915 SK Kapsamında Cezalar

# Orman Suçları ve Yasak Avlanma: 6831 Sayılı Kanun m.91 ve 4915 Sayılı Kanun Kapsamında CezalarOrman varlığının korunması Anayasa m.169’da ayrı bir güvence altına alınmış, ceza yaptırımı ise 6831 sayılı Orman Kanunu ile 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Ormanda kaçak kesim, kasten veya taksirle orman yangını çıkarma, orman içi işgal ve kaçak yapı, kaçak orman emvali nakli ile koruma altındaki türlerin avlanması birbirinden farklı hukuki nitelikte suçlardır. Bu yazıda 6831 SK m.91 başta olmak üzere orman suçlarında öngörülen ceza aralıkları, ağırlaştırıcı sebepler, yargılama görevi ve savunma pratiği ile birlikte 4915 SK kapsamında yasak avlanma suçları incelenmektedir.## Orman Suçları — 6831 Sayılı Kanun Genel Çerçevesi6831 sayılı Orman Kanunu ceza hükümleri, kanunun 91. maddesinden 114. maddesine kadar uzanan bölümde toplanmıştır. Kanun; ormandan izinsiz yararlanmayı, kaçak kesimi, dikili ağaca zarar vermeyi, orman içinde yerleşmeyi, izinsiz yapı yapmayı, kaçak orman emvalini nakletmeyi, yangına sebebiyet vermeyi ve otlatma yasağını ayrı ayrı düzenlemektedir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ise “Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması” (TCK m.170) gibi genel hükümler yönünden tamamlayıcı biçimde uygulanmakta, ayrıca 5326 sayılı Kabahatler Kanunu idari yaptırımlar için genel çerçeve oluşturmaktadır.6831 sayılı Kanun’un ceza sistemi üç eksene oturmaktadır: hapis cezasını gerektiren adli suçlar (m.91, m.93, m.108, m.110), idari para cezası öngören kabahatler (m.99, m.111) ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi ile müsadere yaptırımları. Sanığa isnat edilen eylem, orman idaresi tarafından hazırlanan suç ve olay tutanağı ile Cumhuriyet Başsavcılığına aktarılmakta; kovuşturma aşamasında ölçüm, keşif ve orman kadastrosu belgeleri delil değerlendirmesinin temelini oluşturmaktadır. Kovuşturmanın hukuka uygun yürütülmesi için orman sınırının kesinleşmiş kadastro tutanakları ile belirli olması ve tutulan ölçümlerin usulüne uygun tanzim edilmiş olması aranmaktadır.Orman idaresi, suça konu ağaç, emval, araç ve aletlerin elkonulması ile mülkiyetin kamuya geçirilmesi talebini de dosyaya sunmaktadır. Yargıtay’ın ilgili ceza dairelerinin yerleşik içtihatları, orman vasfının bilirkişi raporu ile denetlenmesini, ceza miktarında yapacak/yakacak emval ayrımının gözetilmesini ve müsadere talepleri bakımından iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarının korunmasını temel ilke olarak benimsemiştir.## Ormanda Kaçak Kesim — 6831 SK m.91Ormanda kaçak kesim suçunun temel düzenlemesi 6831 sayılı Kanun’un 91. maddesinde yer almaktadır. Anılan madde, ormandan izinsiz ağaç veya ağaççık kesenler, kökünden söken, yaş dallarını kıran ya da kabuğunu soyanlar bakımından ayrı bir suç tipi öngörmüştür. Ceza miktarı; kesilen ağacın “yapacak” (kereste, tomruk, direk gibi) emval mi yoksa “yakacak” (odun, çıra) emval mi ürettiğine, kesim miktarına (metre küp cinsinden) ve fiilin ağırlaştırıcı unsurlar taşıyıp taşımadığına göre belirlenmektedir.Fiilin nitelikli hâli olarak; kesim eyleminin geceleyin, toplu hâlde, katır, at, kamyon gibi nakil araçlarıyla gerçekleştirilmesi, silahlı olarak veya orman sınırlarını değiştirmek amacıyla işlenmesi ile önceden verilmiş kesim izninin sınırlarını aşmak suretiyle işlenmesi hâlleri ayrıca hükme bağlanmıştır. Bu ağırlaştırıcı sebeplerin varlığı, cezanın belirli oranda artırılmasını gerektirir. 91. maddede öngörülen hürriyeti bağlayıcı ceza yanında adli para cezasına da hükmedilmekte; ayrıca kesilen orman emvali ile kesim ve nakilde kullanılan araç ve aletler bakımından TCK m.54 uyarınca müsadere hükümleri uygulanmaktadır.Kaçak orman emvalini bilerek taşıyan, satın alan, kullanan veya bulunduran kişiler yönünden ise 6831 SK m.108 devreye girmektedir. Damgasız, işaretsiz ve taşıma belgesi bulunmayan orman emvali kanun gereği kaçak sayıldığından, nakliye zincirinin her halkası ayrı ayrı adli soruşturmaya konu olabilmektedir. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması; kaçak emvalin cinsi, miktarı ve piyasa değeri bakımından bilirkişi incelemesinin zorunlu olduğunu, kesim izni belgelerinin ve sevk tezkerelerinin dosyaya eksiksiz getirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. Failin, taşınan emvalin kaçak olduğunu bilmediği yönündeki savunmasının kabulü için somut delillerin ortaya konması aranmaktadır.## Ormanda Yangın Çıkarma — 6831 SK m.110Kanunun en ağır cezasını içeren düzenleme, ormanda yangın çıkarma suçuna ilişkin 6831 SK m.110’dur. Madde; kasten orman yakma, taksirle orman yangınına sebebiyet verme ve terör amacıyla orman yakma olmak üzere üç ayrı hâli birbirinden ayırarak düzenlemiştir. Kasten orman yakan kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılmaktadır. Terör amacıyla orman yakma bakımından ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile yirmi bin güne kadar adli para cezasına hükmolunması öngörülmüştür.Taksirli hâl bakımından; dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu orman yangınına sebebiyet verenler iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılmakta, failin yangının söndürülmesine ve etkilerinin azaltılmasına yönelik çabaları ya da meydana gelen zararın azlığı hâlinde cezada yarıya kadar indirim yapılabilmektedir. Bu düzenleme, mangal yakma, anız yakma, izmarit atma, hurda malzeme yakma gibi sıklıkla karşılaşılan olaylarda uygulama bulmaktadır. Ancak somut olayda özen yükümlülüğünün ihlal edildiğinin ve yangının bu ihlalle nedensellik bağı içinde olduğunun ispatı zorunludur.Kasten yakma ile taksirle yakma arasındaki ayrımın belirlenmesinde; yangının çıkış noktası, tutuşturucu malzeme kullanımı, olay yerinden kaçış davranışı, tanık ifadeleri ve teknik bilirkişi raporları belirleyici delil değerindedir. Cumhuriyet Başsavcılığı, orman idaresinin ve itfaiye tutanaklarının yanı sıra meteoroloji verileri, kamera kayıtları ve baz istasyonu sinyal analizlerini birlikte değerlendirmek durumundadır. Yargıtay’ın ilgili ceza daireleri, yangın çıkış yerinin bilirkişi incelemesiyle netleştirilmesini ve kast-taksir ayrımının delil eksikliği ile örtülü kabul edilmemesini defalarca vurgulamıştır.## Orman İçi Kaçak Yapı, İşgal ve Otlatma — 6831 SK m.93 ve İlgili HükümlerOrmanda işgal, faydalanma ve yerleşme suçları 6831 sayılı Kanun’un 93. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan madde; kanunun 17. maddesinde yasak edilen fiilleri işleyenleri ya da izne bağlı işleri izinsiz yapanları altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırmaktadır. İşgal ve faydalanma suçunun yeniden tarla açmak suretiyle veya yanmış orman sahalarında ya da kesinleşmiş orman kadastro sınırları içerisinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Bu ağırlaştırma, yangın sonrası ormanın yeniden tesisi için kritik önem taşıyan alanların koruma altına alınmasını amaçlamaktadır.Orman içinde izinsiz yapı yapmak, yol açmak, ocak kurmak veya tesis oluşturmak da 93. madde kapsamında değerlendirilmektedir. Yapılan kaçak yapının yıkılmasına ve alanın orman idaresine teslim edilmesine de karar verilmektedir. Ayrıca kanunun 37. maddesi uyarınca verilmiş izin bulunmakla birlikte bu iznin şart ve tedbirlerine uyulmaması hâli, 6831 SK m.99’da idari para cezası öngören kabahat olarak düzenlenmiştir. Adli suç olan işgal fiili ile idari yaptırım gerektiren şart ihlali arasındaki ayrımın somut olay bakımından doğru kurulması, savunma stratejisinin belirlenmesinde temel önemdedir.Ormanda hayvan otlatma yasağı ise 6831 SK m.19 kapsamında düzenlenmiş; bu yasağın ihlaline ilişkin cezai hükümler ise ilgili maddelerde otlatma cezası olarak yer almıştır. Yanmış orman sahalarında, gençleştirmeye ayrılmış ya da ağaçlandırılmış alanlarda otlatma yapılamaz; bu alanlarda tespit edilen otlatma fiilleri idari para cezasını gerektirmektedir. Yerel sürücü belgesi bulunan çobanın bulunması, hayvan sayısı, otlatılan alanın büyüklüğü ve alandaki fidan zararı, cezanın belirlenmesinde dikkate alınan unsurlardır. Orman idaresince düzenlenen tutanaklara karşı sulh ceza hâkimliğine yedi gün içinde itiraz yolu açıktır.## Yasak Avlanma — 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu m.19 ve m.24Yasak avlanma suçları 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 19. maddesinde sayılmış, buna ilişkin cezai yaptırımlar ise kanunun 20 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Kanunun 19. maddesi; koruma altına alınmış av ve yaban hayvanlarının avlanmasını, avlanma dönemi ve yerleri dışında avlanmayı, avlaklarda izinsiz avlanmayı, gece avlanmayı, ses ve görüntü çıkaran cihazlarla, patlayıcı, zehirli ve uyuşturucu maddelerle, elektrik akımıyla, ışık kaynağıyla ve otomatik silahlarla avlanmayı, av tuzak ve kapanları kurmayı yasaklamıştır. Ayrıca üreme dönemindeki hayvanlar ile yumurta ve yavrularının toplanması da açıkça yasaklanmaktadır.Kanunun 24. maddesi kapsamında; zehirle avlananlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve elli günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır. Avlanmak suretiyle bir canlı türünün yok olması ya da ekolojik dengenin bozulması tehlikesine sebep olunması hâlinde ise fail hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmedilmektedir. Bu suçlarda ayrıca failin avcılık belgesi iptal edilmekte ve yeniden belge verilmemektedir. Suçta kullanılan silah, tuzak, ağ, kapan, araç ve gereçler ile elde edilen av ve yaban hayvanları ile türevlerinin mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmektedir.İdari yaptırımlar bakımından 4915 SK m.21 ve devamı hükümleri; avcılık belgesi almadan avlanma, avlanma izni olmadan avlanma, koruma sahalarına giriş, avlaklarda uyulması gereken kurallara aykırılık gibi eylemler için her yıl güncellenen tarifeye göre idari para cezası öngörmektedir. Ayrıca 4915 SK m.23 uyarınca yasak avlanma nedeniyle yaban hayatı ve ekosistemde meydana gelen tahribat için tazminata hükmolunmaktadır. Tazminat tutarı; av hayvanının türüne göre Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından her yıl belirlenen değerler üzerinden hesaplanmaktadır. Anadolu parsı, kızıl akbaba, kara akbaba gibi koruma altına alınmış türler bakımından tazminat tutarları çok daha yüksek belirlenmektedir. İdari para cezası ile tazminat kararlarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir.## Yargılama — Asliye Ceza ve Ağır Ceza Mahkemesi GöreviOrman suçlarında ve yasak avlanma suçlarında görevli mahkeme, isnat edilen suçun ceza üst sınırı esas alınarak belirlenmektedir. 6831 SK m.91 kapsamında kaçak kesim, m.93 kapsamında orman işgali, m.108 kapsamında kaçak emval nakli ile 4915 SK kapsamında yasak av suçları bakımından kural olarak asliye ceza mahkemesi görevlidir. Kasten orman yakma suçu (6831 SK m.110) ile ekolojik dengenin bozulması tehlikesine yol açan yasak avlanma (4915 SK m.24) bakımından ise cezanın üst sınırı on yılı aştığından ağır ceza mahkemesi görevli kılınmaktadır. Terör amacıyla orman yakma suçu bakımından TMK hükümleri uyarınca özel yetkili mahkemeler görev alabilmektedir.Yargılama sürecinde; keşif ve bilirkişi incelemesi, alanın orman vasfının kadastro paftası üzerinden doğrulanması, ölçüm tutanaklarının yeniden değerlendirilmesi, yangın vakalarında çıkış yeri incelemesi, yasak avlanmada suça konu tür ve ekolojik etki analizi kritik aşamalardır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 kapsamında bu suçlar uzlaşmaya tabi değildir. Ancak hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB — CMK m.231), erteleme (TCK m.51) ve etkin pişmanlık indirimleri şartların varlığı hâlinde uygulanabilmektedir. Yargıtay’ın ilgili ceza dairelerinin yerleşik içtihadı; HAGB kararı verilebilmesi için orman idaresinin uğradığı zararın giderilmesi şartını aramakta; giderim gerçekleşmediği takdirde HAGB’ye hükmedilmemektedir.Orman idaresi, ceza davasına katılan sıfatı ile iştirak edebilmekte; ayrıca uğranılan zarar için hukuk mahkemelerinde tazminat davası açabilmektedir. Sanığa isnat edilen fiilin somut delillerle desteklenmesi, orman sınırının kesinleşmiş kadastro ile belirli olması, ölçüm ve tespit tutanaklarının usulüne uygun tanzim edilmiş olması, savunma tarafından öncelikle denetlenmesi gereken hususlardır. Bilirkişi raporlarına itiraz, ek keşif talebi ve tanık dinletme yolları etkin şekilde kullanılmalıdır. Ceza yargılaması ile idari yaptırım süreci birbirinden bağımsız yürüdüğünden; adli süreçte lehe delil elde edilmesi, idare mahkemesindeki iptal davası bakımından da bir savunma dayanağı oluşturabilmektedir.## Konuya İlişkin Kardeş BaşlıklarOrman ve avlanma suçlarına konu olan somut olaylarda; sınır aşan eşya nakli, kaçak nakil zincirleri veya vergi kaybı iddialarının birlikte gündeme geldiği durumlarda Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3 kapsamındaki usulsüz transit suçları yönünden de ayrı bir değerlendirme yapılmalıdır. Orman içinde bulunan ağaç, tesis, sulama sistemleri veya taşınır malzemeye verilen zararlar bakımından ise TCK m.151-152 mala zarar verme suçu ve tazminat hükümleri devreye girmektedir. Ayrıca sınır, tahsis ve 2/B uygulamaları bakımından uyuşmazlıkların çözümünde Hazine arazisi tahsisi, satışı ve 2/B ile orman kadastro süreci ile ilgili yazımız temel bir kaynak sunmaktadır. Genel ceza yargılamasına dair temel çerçeve için ceza davaları ve savunma sayfamıza da başvurulabilir.## Sıkça Sorulan Sorular**1. Ormanda dikili ağaç kesme suçunun cezası nedir?** 6831 SK m.91 uyarınca ormandan izinsiz ağaç veya ağaççık kesen, kökünden söken ya da yaş dallarını kıran kişi hapis cezası ve adli para cezası ile cezalandırılır. Ceza miktarı; kesilen emvalin yapacak veya yakacak niteliği, miktarı (metre küp) ve ağırlaştırıcı sebeplerin bulunup bulunmadığı esas alınarak belirlenir. Geceleyin, toplu olarak veya nakil araçlarıyla işlenmesi hâlinde ceza artırılır.**2. Taksirle orman yangınına sebep olma suçunun cezası ne kadardır?** 6831 SK m.110 uyarınca dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla orman yangınına sebep olan kişi iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Failin yangını söndürmeye yönelik çabaları ya da zararın azlığı gözetilerek cezada yarıya kadar indirim yapılabilir. Anız yakma, mangal ateşinin söndürülmemesi, izmarit atılması sık karşılaşılan tipik eylemlerdir.**3. Orman içinde kaçak yapı yapıldığında yıkım kararı verilir mi?** Evet. 6831 SK m.93 kapsamında orman içi kaçak yapıya ilişkin adli süreç yürütülürken orman idaresi tarafından yıkım kararı da alınmaktadır. Yıkım kararı idari işlem niteliğinde olup, tebliğinden itibaren yasal süre içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Adli ceza ile idari yıkım kararı birbirinden bağımsız süreçlerdir.**4. Yasak avlanma suçunda hangi cezalar öngörülmektedir?** 4915 SK m.24 uyarınca zehirle avlananlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve en az elli gün adli para cezası ile cezalandırılır. Avlanma yoluyla bir türün yok olması veya ekolojik dengenin bozulması tehlikesine sebep olunması hâlinde ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Ayrıca avcılık belgesi iptal edilir ve suçta kullanılan araç ile av hayvanlarının mülkiyetinin kamuya geçirilmesine hükmolunur.**5. Orman suçları ve yasak avlanma suçları uzlaşmaya tabi midir?** Bu suçlar CMK m.253 kapsamında uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer almaz. Ancak koşulların varlığı hâlinde HAGB (CMK m.231), erteleme (TCK m.51) ve etkin pişmanlık indirimi uygulanabilir. HAGB uygulaması bakımından orman idaresinin zararının karşılanmış olması, yerleşik içtihat gereği önem taşır.**6. Kaçak orman emvali taşıyan sürücünün cezai sorumluluğu var mıdır?** 6831 SK m.108 kapsamında kaçak orman emvalini bilerek nakleden kişi cezai sorumluluk taşır. Ancak sürücünün taşınan emvalin kaçak olduğunu bilmemesi ya da bilmesinin beklenemeyeceği somut olay koşullarında ispatlanması hâlinde, kast unsuru yönünden savunma imkânı doğar. Bu nedenle sevk irsaliyesi, taşıma belgesi ve damga durumu bakımından belge zincirinin incelenmesi savunmanın temel taşıdır.## Değerlendirme ve Hukuki DestekOrman suçları ve yasak avlanma suçları; ceza hukuku ile idari yaptırım hukukunun bir arada yürüdüğü, teknik bilirkişi ve orman kadastrosunun belirleyici olduğu, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve tazminat kararlarının paralel biçimde gündeme geldiği alanlardır. Somut olayda isnat edilen suçun doğru nitelendirilmesi, ölçüm tutanakları ile bilirkişi raporlarının usul yönünden denetlenmesi ve adli-idari süreçlerin birlikte yönetilmesi savunmanın sonucunu doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle sürecin başlangıcından itibaren uzman bir ceza avukatı ile yürütülmesi tavsiye edilmektedir.{ “@context”: “https://schema.org”, “@type”: “FAQPage”, “mainEntity”: [ { “@type”: “Question”, “name”: “Ormanda dikili ağaç kesme suçunun cezası nedir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “6831 SK m.91 uyarınca ormandan izinsiz ağaç veya ağaççık kesen, kökünden söken ya da yaş dallarını kıran kişi hapis cezası ve adli para cezası ile cezalandırılır. Ceza miktarı; kesilen emvalin yapacak veya yakacak niteliği, miktarı (metre küp) ve ağırlaştırıcı sebeplerin bulunup bulunmadığı esas alınarak belirlenir. Geceleyin, toplu olarak veya nakil araçlarıyla işlenmesi halinde ceza artırılır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Taksirle orman yangınına sebep olma suçunun cezası ne kadardır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “6831 SK m.110 uyarınca dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla orman yangınına sebep olan kişi iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Failin yangını söndürmeye yönelik çabaları ya da zararın azlığı gözetilerek cezada yarıya kadar indirim yapılabilir. Anız yakma, mangal ateşinin söndürülmemesi ve izmarit atılması sıkça karşılaşılan eylemlerdir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Orman içinde kaçak yapı yapıldığında yıkım kararı verilir mi?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Evet. 6831 SK m.93 kapsamında orman içi kaçak yapıya ilişkin adli süreç yürütülürken orman idaresi tarafından yıkım kararı da alınmaktadır. Yıkım kararı idari işlem niteliğinde olup, tebliğinden itibaren yasal süre içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Yasak avlanma suçunda hangi cezalar öngörülmektedir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “4915 SK m.24 uyarınca zehirle avlananlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve en az elli gün adli para cezası ile cezalandırılır. Avlanma yoluyla bir türün yok olması veya ekolojik dengenin bozulması tehlikesine sebep olunması halinde iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Ayrıca avcılık belgesi iptal edilir ve suçta kullanılan araç ile av hayvanlarının mülkiyetinin kamuya geçirilmesine hükmolunur.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Orman suçları ve yasak avlanma suçları uzlaşmaya tabi midir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Bu suçlar CMK m.253 kapsamında uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer almaz. Ancak koşulların varlığı halinde HAGB (CMK m.231), erteleme (TCK m.51) ve etkin pişmanlık indirimi uygulanabilir. HAGB uygulaması bakımından orman idaresinin zararının karşılanmış olması yerleşik içtihat gereği önem taşır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Kaçak orman emvali taşıyan sürücünün cezai sorumluluğu var mıdır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “6831 SK m.108 kapsamında kaçak orman emvalini bilerek nakleden kişi cezai sorumluluk taşır. Ancak sürücünün taşınan emvalin kaçak olduğunu bilmediği ya da bilmesinin beklenemeyeceği somut olay koşullarında ispatlanması halinde kast unsuru yönünden savunma imkanı doğar. Bu nedenle sevk irsaliyesi, taşıma belgesi ve damga durumu bakımından belge zincirinin incelenmesi savunmanın temel taşıdır.” } } ] }