Mala Zarar Verme Suçu (TCK 151-152): Ceza, Etkin Pişmanlık ve Tazminat

Bir başkasının malına verilen zarar, Türk Ceza Kanunu’nun 151 ve 152. maddelerinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Aracın kaputunun çizilmesi, cam kırılması, duvarın tahrip edilmesi, bahçe duvarının yıkılması, çevrenin kirletilmesi ya da bir bilgisayarın bozulması mala zarar verme suçunun tipik görünümleridir. Suç, temel hâliyle şikâyete tabi iken nitelikli hâllerinde kovuşturma re’sen yapılır ve cezalar sekiz yıla dek çıkabilir.

Bu yazıda suçun maddi hukuk boyutu ele alınmaktadır: unsurlar, nitelikli hâller, ceza aralıkları, etkin pişmanlık ve tazminat. Şikâyet süresi ile uzlaştırma sürecinin adım adım işleyişini Mala Zarar Verme Suçunda Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma rehberimizde ayrıca inceliyoruz.

Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma

Basit Mala Zarar Verme — TCK m.151

TCK m.151/1 hükmüne göre: “Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.” Hükümle korunan hukuki değer, malın mülkiyet hakkıdır. Suç herkes tarafından işlenebilen bir suçtur ve fiil şu seçimlik hareketlerden birinin gerçekleştirilmesiyle oluşur:

• Yıkma: Taşınır ya da taşınmaz malın bütünlüğünü bozarak parçalamak.
• Tahrip veya yok etme: Malı işlevini yerine getiremez hâle sokmak, tümüyle ortadan kaldırmak.
• Bozma: Malın normal işleyişini engelleyecek şekilde işlev kaybına neden olmak.
• Kullanılamaz hâle getirme: Malı geçici veya sürekli olarak kullanıma elverişsiz kılmak.
• Kirletme: Malın estetik, hijyen ya da işlev bakımından değerini düşürecek biçimde yabancı madde bulaştırmak; grafiti, boya ve atık atma bu kapsamdadır.

Suç yalnızca kasten işlenebilir; taksirle mala zarar verme cezalandırılmaz. Fail, malın kendisine ait olmadığını bilmeli ve zarara yönelik iradeyle hareket etmelidir. Ayrıca malın dış dünyaya yansıyan somut bir zarara uğraması gerekir; salt tehdit veya girişim tek başına yeterli değildir.

TCK m.151/2 uyarınca ise “haklı bir neden olmaksızın, sahipli hayvanı öldüren, işe yaramayacak hâle getiren veya değerinin azalmasına neden olan kişi hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.” Böylece sahipli bir hayvanın telef edilmesi ya da değerinin azaltılması hâli de basit mala zarar verme çerçevesinde aynı ceza aralığıyla karşılanır. Haklı neden kavramı; saldırgan bir hayvana karşı meşru savunma gibi hâllerde somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Nitelikli Hâller — TCK m.152 (Kamu Malı, Yakma, Sel-Çığ)

TCK m.152/1’e göre mala zarar verme suçu, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektiren şu nitelikli hâllerde işlendiğinde kovuşturma re’sen yapılır; şikâyet şartı aranmaz:

• Bent (a): Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında işlenmesi (belediye otobüsü, okul binası, hastane, adliye, park mobilyaları gibi).
• Bent (b): Yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis hakkında (yangın söndürme cihazı, sel bariyerleri, alarm sistemleri).
• Bent (c): Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç, nerede olursa olsun her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında.
• Bent (d): Sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkında (baraj kapakları, isale hatları).
• Bent (e): Grev veya lokavt hâllerinde işverenlerin veya işçilerin, sendika ve konfederasyonların bina ve tesisleri hakkında.
• Bent (f): Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının bina, tesis veya eşyaları hakkında.
• Bent (g): Görevinden ayrılmış olsa bile bir kamu görevlisine görevinden ötürü öç almak amacıyla mala zarar vermek.

TCK m.152/2 ise cezanın daha da ağırlaştırıldığı özel yöntemleri düzenler. Nitelikli mala zarar verme suçu; (a) yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, (b) toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkına neden olacak biçimde, (c) radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Bu ihtimalde ceza aralığı iki yıldan sekiz yıla kadar hapse ulaşabilir.

İbadet yerleri ve mezarlıklar bakımından özel bir suç tipi olarak TCK m.153 uygulanır. İbadethanelere, eklentilerine, eşyalarına veya mezarlıklara yıkmak, bozmak ya da kırmak suretiyle zarar veren kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla; bu yerleri kirleten kişi ise üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Fiilin, ilgili dinî inanışı benimseyen toplum kesimini aşağılamak amacıyla işlenmesi hâlinde ceza üçte bir oranında artırılır.

Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma

Ceza Aralıkları: 4 Ay ile 8 Yıl Arasında Değişen Spektrum

Mala zarar verme suçunda ceza aralığı; fiilin işleniş biçimine, kullanılan yönteme ve zarar gören malın niteliğine göre geniş bir yelpazede uygulanır.

Yargılamada verilecek somut ceza; zararın büyüklüğü, failin geçmişi, suça iştirak biçimi (asli fail, azmettiren, yardım eden), kastın yoğunluğu, teşebbüs olup olmadığı ve hâkimin TCK m.61 çerçevesinde takdir edeceği ceza belirleme parametrelerine göre şekillenir.

HAGB ve Erteleme: 7589 Sayılı Kanun’la Değişen Tablo

Bu başlık, 2026 yılında köklü biçimde değişmiştir ve eski kaynaklardaki bilgiler artık geçerli değildir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), 7589 sayılı “Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile yeniden düzenlenmiştir. Kanun, 16 Temmuz 2026’da kabul edilmiş ve 31 Temmuz 2026 tarihli, 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, CMK m.231’in beşinci ilâ on dördüncü fıkralarını baştan yazmıştır.

Yeni rejimin mala zarar verme dosyalarına yansıyan yönleri

• Kapsam: HAGB, iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları bakımından uygulanır. Basit mala zarar verme suçunda alt sınırdan hüküm kurulan dosyalar bu kapsama girebilir.
• Denetim süresi: Beş yıldır.
• Kanun yolu: HAGB kararına karşı artık istinaf yoluna başvurulur; bölge adliye mahkemesi kararları temyize taşınabilir. Eski rejimdeki itiraz yolu değişmiştir.
• Zararın taksitle giderilmesi: Sanık zararı hemen ödeyemiyorsa mahkeme, denetim süresi içinde aylık taksitlerle ödeme koşuluyla da HAGB kararı verebilir. Mala zarar verme dosyalarında bu, ödeme gücü sınırlı sanıklar bakımından belirleyici bir imkândır.
• Erteleme ve seçenek yaptırım: HAGB kararında hükmedilen hapis cezası ertelenemez; kısa süreli olsa dahi seçenek yaptırımlara çevrilemez.
• Uygulanmayacağı suçlar: İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele suçlarında HAGB uygulanmaz.

Pratik sonuç: Mala zarar verme dosyasında savunma stratejisi kurulurken zararın giderilmesi artık üç ayrı kapıyı birden açar — uzlaştırma, TCK m.168 etkin pişmanlık ve HAGB’de taksitli ödeme koşulu. Bunların hangisinin hangi aşamada devreye gireceği baştan planlanmalıdır.

Şikâyet ve Uzlaştırma: Kısa Çerçeve

TCK m.151’de düzenlenen basit mala zarar verme suçu şikâyete tabidir. Mağdur, faili ve fiili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet hakkını kullanmalıdır. Suç aynı zamanda CMK m.253 uyarınca uzlaştırma kapsamındadır.

Buna karşılık TCK m.152’de sayılan nitelikli hâller ile TCK m.153 kapsamındaki ibadethaneye ve mezarlığa zarar verme suçları şikâyete tabi değildir; savcılık öğrendiği anda re’sen soruşturma başlatır. Bu suçlar aynı zamanda uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır.

Uzlaştırma sürecinin adım adım işleyişi, edimin nasıl belirlendiği, teklifin kabul edilmesi için tanınan süre ve uzlaşmanın reddi hâlinde ne olacağı, Mala Zarar Verme Suçunda Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma

Etkin Pişmanlık — TCK m.168 (İade veya Tazminde İndirim)

Mala zarar verme, malvarlığına karşı işlenen suçlardandır ve TCK m.168 etkin pişmanlık hükmünden yararlanabilir. Buna göre fail, suçun neden olduğu zararı aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderirse cezada aşamaya göre indirim uygulanır:

• Kovuşturma başlamadan (soruşturma aşamasında) zararı gideren fail hakkında verilecek cezada üçte ikisine kadar indirim uygulanır.
• Kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilinceye kadar zarar tamamen giderilirse cezanın yarısına kadar indirim yapılır.

Zarar kısmen tazmin edilmişse etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun açık rızası aranır. Mağdur “kısmi ödemeyi kabul ediyorum, ancak indirime rıza göstermiyorum” derse fail bu indirimden yararlanamaz.

İradilik şartı. İade veya tazminin failin kendi iradesiyle yapılması gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu uygulamasında, giderimin failin gerçek ve özgür iradesinden kaynaklanması aranmakta; yakalanmamak amacıyla ya da cebrî icra baskısıyla yapılan ödeme etkin pişmanlık sayılmamaktadır.

Etkin pişmanlık, uzlaştırmadan farklıdır. Uzlaşma tarafların karşılıklı iradesine dayanan bir çözümken, etkin pişmanlık tek taraflı olarak failin zararı gidermesi hâlinde cezada indirim sağlayan bir kurumdur. Uzlaşma sağlanamamış ya da bu yola başvurulmamış olsa dahi fail, tazmin ederek TCK m.168 kapsamında indirime hak kazanabilir. Nitelikli mala zarar verme suçlarında uzlaştırma mümkün olmadığı için etkin pişmanlık, sanığın cezasını ciddi biçimde azaltmasının en önemli yoludur.

Yargılama ve Tazminat — Asliye Ceza + Hukuk Davası (TBK m.49)

Mala zarar verme suçlarının yargılama görevi asliye ceza mahkemesine aittir. Ceza yargılaması suçun sabit olup olmadığını ve cezai yaptırımı belirler; ancak zararın parasal olarak karşılanması ayrı bir hukuki süreç gerektirir.

Ceza davasında hâkim, CMK m.253 çerçevesindeki uzlaşma ile TCK m.168 kapsamındaki etkin pişmanlık uygulamalarını değerlendirir. Mağdur; soruşturma veya kovuşturma aşamasında müşteki-katılan sıfatıyla dosyaya girerek delillerin toplanmasında etkin rol üstlenebilir. Araç ekspertizi, hasar tespiti, çevre kirlenmesi raporu ve olay yeri inceleme tutanağı ceza dosyası bakımından da belirleyicidir. Kamera kayıtları, tanık anlatımları ve sosyal medya paylaşımları uygulamada en çok başvurulan delillerdir.

Zararın karşılanması için asıl yol, Türk Borçlar Kanunu m.49 kapsamındaki haksız fiil sorumluluğuna dayanan tazminat davasıdır. Fail; hukuka aykırı fiiliyle mal sahibine verdiği zararı, onarım masrafı, değer kaybı, kullanım kaybı (aracın serviste kaldığı süreye ilişkin giderler gibi) ve diğer somut kalemler bakımından karşılamakla yükümlüdür. Manevi tazminat da somut olayın koşullarına göre — özellikle kişisel eşya, aile hatırası taşıyan mal veya sanat eseri gibi manevi bağlılığı yüksek mallarda — talep edilebilir. Tazminat davasında görevli mahkeme, talep miktarı ne olursa olsun kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.

Ceza davasında verilen mahkûmiyet kararı, hukuk davasında delil değeri taşır. Ceza mahkemesinin kesin biçimde tespit ettiği maddi olgular, hukuk hâkimini genellikle bağlar. Mağdur bu nedenle önce ceza davasının sonucunu bekleyip ardından tazminat davası açmayı ya da her iki süreci birlikte yürütmeyi tercih edebilir.

Zamanaşımı. Haksız fiilden doğan tazminat için TBK m.72 uyarınca kural olarak fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıllık süre uygulanır. Ceza zamanaşımı daha uzunsa TBK m.72/2 gereğince ceza zamanaşımı süresi geçerli olur; bu, mala zarar verme dosyalarında mağdur lehine kayda değer bir genişleme sağlayabilir.

Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma

Sıkça Sorulan Sorular

Komşum bahçe duvarımı yıktı; ne yapmalıyım?

Faili ve fiili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde savcılığa TCK m.151 kapsamında mala zarar verme şikâyetinde bulunmalısınız. Aynı zamanda hasar tespit raporu aldırıp asliye hukuk mahkemesinde TBK m.49 kapsamında tazminat davası açabilirsiniz. Şikâyet üzerine dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; anlaşma sağlanırsa hem cezai süreç düşer hem zararınız tazmin edilmiş olur.

Aracımın kaputunu çizen kişiye ne ceza verilir?

Basit mala zarar verme kapsamında TCK m.151/1 uyarınca dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası gündeme gelir. Suç şikâyete tabidir. Zararın büyüklüğüne göre alt sınırdan hüküm kurulması, HAGB veya erteleme değerlendirilebilir. Failin zararı gidermesi hâlinde TCK m.168 gereğince indirim uygulanır.

Belediye otobüsünün camını kıran kişi hangi maddeden yargılanır?

Belediye otobüsü kamu hizmetine tahsis edilmiş taşınır maldır; TCK m.152/1-a hükmü uygulanır ve fail bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile karşılaşır. Şikâyet aranmaz; savcılık re’sen soruşturma başlatır. Adlî para cezası seçeneği bu nitelikli hâlde uygulanmaz.

Yakarak mala zarar verme daha ağır mı cezalandırılır?

Evet. TCK m.152/2-a hükmüne göre nitelikli mala zarar verme suçu yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanılarak işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır; teorik üst sınır sekiz yıl hapse çıkabilir. Aynı hüküm çığ, sel, toprak kayması ile radyasyon ve nükleer-kimyasal silah kullanımı için de geçerlidir.

Zararı ödeyince beraat mümkün müdür?

Zararın ödenmesi tek başına beraat sağlamaz; ancak uzlaştırma aşamasında anlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına veya düşmeye karar verilir. Uzlaşma dışı hâllerde zararı gidermek etkin pişmanlıktan yararlanmayı sağlar: soruşturma aşamasında ödenirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma aşamasında ödenirse yarısına kadar indirilir.

Zararı hemen ödeyemiyorum; HAGB alabilir miyim?

7589 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenen CMK m.231 uyarınca, sanığın zararı hemen ödeyememesi hâlinde mahkeme denetim süresi içinde aylık taksitlerle ödeme koşuluyla da HAGB kararı verebilir. Bu imkân 31 Temmuz 2026’dan itibaren yürürlüktedir.

HAGB kararına karşı hangi yola başvurulur?

7589 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulur; bölge adliye mahkemesi kararları temyize taşınabilir. Eski rejimdeki itiraz yolu değişmiştir.

İbadethaneye zarar verme suçu şikâyete tabi midir?

Hayır. TCK m.153 kapsamındaki ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu şikâyete tabi değildir; savcılık öğrendiği anda re’sen soruşturma açar. Yıkma, bozma ve kırma fiili için bir yıldan dört yıla, kirletme fiili için üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörülmüştür. Fiilin ilgili toplumu aşağılamak amacıyla işlenmesi hâlinde ceza üçte bir oranında artar.

Taksirle mala zarar verme suç mudur?

Hayır. Mala zarar verme yalnızca kasten işlenebilir. Dikkatsizlik sonucu verilen zararlarda cezai sorumluluk doğmaz; ancak TBK m.49 kapsamında tazminat sorumluluğu devam eder.