Kamulaştırmada Görevli Mahkeme: İdari Yargı mı, Adli Yargı mı?

Kamulaştırma uyuşmazlıklarında en sık yapılan hatalardan biri, davanın yanlış yargı kolunda açılmasıdır. Görevli mahkeme, uyuşmazlığın türüne göre adli ya da idari yargı olabilir; yanlış mahkemede açılan dava görev yönünden reddedilir ve hak kaybına yol açabilir. Bu yazı, hangi kamulaştırma uyuşmazlığında hangi mahkemenin görevli olduğunu açıklar.

Bedel Tespiti ve Tescil Davası: Adli Yargı

Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde (adli yargı) görülür. Bu davayı idare açar, malik davalıdır; uyuşmazlık bedelin miktarına ilişkindir. Aynı şekilde, kamulaştırmadaki maddi hataların düzeltilmesine yönelik düzeltim davası da adli yargıda açılır.

İptal Davası: İdari Yargı

Kamulaştırma bir idari işlem olduğundan, işlemin hukuka aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davası idari yargıdadır. Görevli mahkeme kural olarak taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir; ancak kamulaştırma kararı Cumhurbaşkanınca alınmışsa görevli mahkeme Danıştay‘dır. Böylece kamulaştırmada bedel (adli) ve işlemin hukukiliği (idari) farklı yargı kollarında çözümlenir.

Fiili El Atmada Görev: Adli Yargı

İdarenin kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el atması (yol, park, okul, bina, enerji nakil hattı yapımı) hâlinde açılacak kamulaştırmasız el atma bedel davası ile el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davaları adli yargıda (asliye hukuk) görülür. Bu konuda tartışma yoktur; çünkü fiili el atma ‘fiili yol’ niteliğinde, idarenin haksız fiili sayılır. Bu ilke, Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararlarına dayanır.

Hukuki El Atmada Görev: Güncel Durum

Görev konusundaki en çetrefilli alan hukuki el atmadır (imar planıyla taşınmazın kamusal kullanıma ayrılıp kamulaştırılmaması). Bu konuda içtihat zaman içinde değişmiştir:

• Önceleri (2013 sonrası) Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla hukuki el atma davalarının idari yargıda (tam yargı davası) görüleceği kabul edilmiştir.
• 6745 sayılı Kanun da imar kısıtlamasından doğan tazminat davalarını idari yargıya bırakmıştır.
• Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 07.10.2021 tarihli kararıyla hukuki el atma davalarının adli yargıda görülmesi gerektiğine hükmederek önemli bir içtihat değişikliğine gitmiştir; gerekçe, idare mahkemelerinin mülkiyetin devrini sağlayan tescil kararı verememesidir.

2022’de kanuni düzenleme yapıldı: 26 Kasım 2022 tarihinde yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun’la Kamulaştırma Kanunu’nun ek 1. maddesine eklenen cümle uyarınca, bu davaların adli yargıda görüleceği belirlenmiştir.

Ancak bu cümle iptal edildi: Anayasa Mahkemesi, 16 Ocak 2025 tarihli kararıyla (30 Nisan 2025 tarihli Resmî Gazete) söz konusu cümleyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir.

İptal gerekçesi dikkat çekicidir: Mahkeme, kuralın dava açma külfetini taşınmazına kamulaştırmasız el atılan malike yüklediğini ve gerçek karşılığın peşin ödenmesi sağlanmadan tapunun idare adına tesciline karar verilmesi hâlinde gerçek anlamda bir telafiden söz edilemeyeceğini belirtmiştir.

Mahkeme yargı kolunu belirlemedi: kararda davanın idari yargıda görülmesi gerektiğine ilişkin bir değerlendirme yapılmamış, düzenleme kanun koyucunun iradesine bırakılmıştır. İptal kararının yürürlüğü dokuz ay ertelenmiştir.

Bu nedenle dava öncesi güncel durum kontrol edilmelidir: kanuni dayanağın iptali sonrasında uygulamanın hangi yönde yerleşeceği, dosyanın tarihine ve güncel içtihada göre değerlendirilmelidir. İmar planının kendisine karşı açılacak iptal davası ise her hâlde idari yargıda görülür.

Yetkili Mahkeme: Taşınmazın Bulunduğu Yer

Görevli mahkeme belirlendikten sonra yetki sorusu gelir. Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davaları taşınmazın aynına (mülkiyetine) ilişkin olduğundan, yetkili mahkeme kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Bu, taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki niteliğindedir; başka bir yer mahkemesinde dava açılamaz.

Görev Tartışmasının On Beş Yıllık Seyri

Hukuki el atmada görevli yargı kolu, kavramın doğuşundan bugüne birkaç kez değişmiştir; dosyanızın tarihi hangi rejimin uygulanacağını belirler.

2010 — kavramın doğuşu: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, idarenin eylemsizliğinin de bir el atma sayılabileceğini kabul ederek “hukuki el atma” kavramını yaratmıştır.

2012 — idari yargı: Uyuşmazlık Mahkemesi, bu uyuşmazlıklarda idari yargıyı görevli saymıştır.

2016 — kanuni düzenleme: Kamulaştırma Kanunu’na eklenen ek madde ile idari yargının görevli olduğu ilkesi korunmuş; ayrıca dava açılabilmesi için belirli şartlar dava şartı hâline getirilmiştir.

2021 — içtihat değişikliği: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, hukuki el atma davalarının adli yargıda görülmesi gerektiğine hükmetmiştir.

2022 — kanuni düzenleme: 7421 sayılı Kanun’la ek maddeye eklenen cümleyle bu davaların adli yargıda görüleceği belirlenmiştir.

2025 — iptal: Anayasa Mahkemesi bu cümleyi iptal etmiş; hangi yargı kolunun görevli olacağını ise kanun koyucunun iradesine bırakmıştır.

2021 Kararının Gerekçesi Neden Önemli?

Yargıtay’ın içtihat değişikliğine giderken dayandığı sebep, sonraki kanuni düzenlemenin de mantığını açıklar.

Sorun şuydu: idare mahkemeleri, Anayasa ve İdari Yargılama Usulü Kanunu gereği idareyi bir işlem yapmaya zorlayıcı veya mülkiyetin devrini sağlayacak şekilde tescil kararı verememektedir.

Sonucu maliki mağdur ediyordu: davacı tazminat alsa bile taşınmazın mülkiyeti kendisinde kalmaya devam ediyor ve hukuki belirsizlik sürüyordu.

Yani ortaya çelişkili bir tablo çıkıyordu: bedeli ödenmiş ancak tapusu hâlâ malikte olan, buna rağmen kullanılamayan bir taşınmaz.

Adli yargının üstünlüğü buradadır: asliye hukuk mahkemesi hem bedele hükmedebilir hem taşınmazın idare adına tesciline karar verebilir.

Malik için pratik anlamı: tek davada hem bedel alınır hem mülkiyet ilişkisi sonuçlandırılır.

Hangi Talep Hangi Yargı Kolunda?

Aynı olaydan doğan farklı talepler farklı yargı kollarında görülebilir; bu ayrım dikkatle yapılmalıdır.

Bedel talebi — adli yargı: kamulaştırmasız hukuki el atmadan doğan bedel uyuşmazlığı asliye hukuk mahkemesinde görülür.

İmar planının iptali — idari yargı: kısıtlamayı yaratan planın hukuka aykırılığı iddiası idare mahkemesinde ileri sürülür.

Kamulaştırma işleminin iptali — idari yargı: işlemin kendisine karşı açılan dava idari yargının konusudur.

Fiilî el atmada bedel — adli yargı: idarenin fiilen taşınmaza girmesi hâlinde bedel ve el atmanın önlenmesi talepleri adli yargıda görülür.

Bu nedenle talep doğru nitelendirilmelidir: yanlış yargı kolunda açılan dava görev yönünden reddedilir ve zaman kaybı doğar.

Yargı kolu ayrımının tamamı için kamulaştırma davalarında görevli ve yetkili mahkeme sayfamıza bakabilirsiniz.

Dava Şartları Ayrıca Aranır

Görevli mahkemenin belirlenmiş olması tek başına yeterli değildir; hukuki el atmada dava açılabilmesi belirli şartlara bağlanmıştır.

Beş yıllık süre: uygulama imar planının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre geçmiş olmalıdır.

İmar uygulaması yapılmamış olmalı: bu süre içinde parselasyon işlemi gerçekleştirilmemiş olmalıdır.

Kamulaştırma yapılmamış olmalı: taşınmaz bu süre içinde kamulaştırılmamış olmalıdır.

Plan değişikliği yapılmamış olmalı: taşınmaz üzerindeki imar hakkı kısıtlamasını kaldıracak bir plan değişikliği bulunmamalıdır.

Bu şartlar dava şartıdır: gerçekleşmemişse dava esasa girilmeden reddedilir.

Bir hatırlatma: tazminat hakkını beş yıl daha öteleyen düzenleme Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiştir; malikler ek bir bekleme süresine tabi tutulamaz.

Hukuki el atmanın esasları için hukuki el atma (imar kısıtlılığı) sayfamıza bakabilirsiniz.

Görevsizlik Kararı Verilirse Ne Olur?

Yanlış yargı kolunda açılan dava reddedilir; ancak hak tümüyle kaybedilmez.

Karar görev yönünden verilir: mahkeme işin esasına girmeden görevsizliğine hükmeder.

Süre işlemeye devam eder: bu nedenle görevsizlik kararının kesinleşmesinin ardından öngörülen süre içinde görevli mahkemeye başvurulmalıdır.

Yargılama giderleri doğar: yanlış yargı kolunda geçen süreç, harç ve masraf bakımından kayıp yaratır.

Zaman kaybı esas risktir: dosyanın yeniden kurulması ve keşif sürecinin baştan işlemesi gerekir.

Bu nedenle dava dilekçesi hazırlanırken: el atmanın türü ve talebin niteliği belgelerle netleştirilmelidir.

Olumlu ve Olumsuz Görev Uyuşmazlığı

İki yargı kolu da kendini görevli veya görevsiz sayarsa çözüm mercii ayrıdır.

Olumsuz görev uyuşmazlığı: hem adli hem idari yargı görevsizlik kararı verirse ortaya çıkar.

Olumlu görev uyuşmazlığı: ilgili başsavcılık, açılmış davada diğer yargı kolunun görevli olduğu görüşüyle uyuşmazlık çıkarılmasını isteyebilir.

Çözüm mercii: bu uyuşmazlıklar Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından karara bağlanır.

Geçmişte bu yol sık işlemiştir: hukuki el atmada görev tartışması, bu mahkemenin kararlarıyla şekillenmiştir.

Bugün ihtiyaç azalmıştır: kanuni düzenleme görevi belirlediğinden uyuşmazlık ihtimali önemli ölçüde daralmıştır.

Yetki: Taşınmazın Bulunduğu Yer

Görevli mahkeme belirlendikten sonra hangi yerdeki mahkemeye başvurulacağı sorusu gelir.

Kural: kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davaları taşınmazın aynına ilişkin olduğundan, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Bu yetki kesindir: taraflar anlaşarak başka bir yer mahkemesini yetkili kılamaz.

Mahkemece resen gözetilir: yetkisizlik itirazı ileri sürülmese dahi mahkeme kendiliğinden inceler.

Birden fazla ilde taşınmaz varsa: her taşınmaz için bulunduğu yer mahkemesinde ayrı dava açılması gerekebilir.

Dava Öncesi Kontrol Listesi

Görev ve şart hatası, dosyanın esasa girilmeden reddine yol açar.

1. El atmanın türünü belirleyin. Fiilî mi (idare taşınmaza girmiş), hukuki mi (yalnızca imar kısıtlaması)?

2. Talebi netleştirin. Bedel mi, planın iptali mi, el atmanın önlenmesi mi?

3. Beş yıllık süreyi hesaplayın. Uygulama imar planının yürürlük tarihi esastır.

4. Plan değişikliği olup olmadığını araştırın. Kısıtlamayı kaldıran bir değişiklik varsa dava şartı gerçekleşmez.

5. Uzlaşma şartını kontrol edin. Belirli dönem el atmalarında uzlaşma dava şartıdır.

6. Yetkili yeri doğrulayın. Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Uzlaşma şartı için kamulaştırmasız el atmada uzlaşma (dava şartı); el atma türlerinin tamamı için kamulaştırmasız el atma: fiili ve hukuki el atma rehberi ve kamulaştırma hukuku rehberi: süreç, bedel tespiti ve malikin hakları sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Görev Ayrımının Kanuni Dayanağı

Kamulaştırma uyuşmazlıklarında görev sorunu, kanunun iki farklı davayı iki farklı yargı koluna dağıtmasından doğar.

Kanuna göre malik; mahkemece yapılan tebligat gününden veya gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde:

• Kamulaştırma işlemine karşı idarî yargıda iptal davası,
• Maddî hatalara karşı adlî yargıda düzeltim davası

açabilir. Kanun ayrıca idarî yargıda açılan davaların öncelikle görüleceğini öngörmüştür.

Bedel tarafında ise durum farklıdır: bedel tespiti ve tescil davası adlî yargıda görülür ve bu davayı idare açar.

Son iki satır en çok karıştırılan ayrımdır. Fiilî el atmada idarenin eylemi haksız fiil olarak nitelendiği için adlî yargı; imar kısıtlılığına dayanan hukukî el atmada ise idarî yargı görevlidir.

Paydaşların Tek Başına Dava Hakkı

Hisseli taşınmazlarda süre kaybını önleyen önemli bir hüküm vardır.

Kanuna göre iştirak hâlinde veya müşterek mülkiyette, paydaşların tek başına dava hakları vardır.

Yani diğer paydaşların katılması veya muvafakati beklenmez. Bu, özellikle mirasçı sayısı fazla dosyalarda otuz günlük sürenin korunmasını sağlar.

Görevsizlik riskine karşı alınacak önlem ise şudur: dava türü tereddütlüyse, süre içinde başvuru yapılmalı ve gerekirse ayrıca diğer yargı kolunda da dava açılması değerlendirilmelidir. Görevsizlik kararı sonrası süre yeniden kazanılamayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırma bedeli davası hangi mahkemede açılır?

Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde (adli yargı) görülür. Maddi hataların düzeltilmesi davası da adli yargıdadır.

Kamulaştırmanın iptali davası hangi mahkemede açılır?

İdari yargıda açılır. Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir; ancak kamulaştırma kararı Cumhurbaşkanınca alınmışsa görevli mahkeme Danıştay’dır.

Fiili el atmada hangi yargı görevlidir?

Fiili el atmadan (idarenin taşınmaza fiilen el atması) kaynaklanan bedel, el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davaları adli yargıda (asliye hukuk) görülür. Bu konuda tartışma yoktur.

Hukuki el atmada hangi mahkeme görevli?

Bu konu tartışmalıdır. Bir dönem idari yargı (tam yargı davası) görevli kabul edilmiş; ancak YHGK’nın 07.10.2021 kararıyla adli yargı lehine içtihat değişikliği olmuştur. Yüksek mahkemeler arasında görüş farkı sürmektedir.

Kamulaştırma davasında yetkili mahkeme neresidir?

Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davaları taşınmazın aynına ilişkin olduğundan, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Bu kesin yetki niteliğindedir.

Davayı yanlış mahkemede açarsam ne olur?

Dava görev yönünden reddedilir; bu da zaman ve hak kaybına yol açabilir. Özellikle hukuki el atmada görev tartışmalı olduğundan, doğru yargı kolunun güncel içtihada göre belirlenmesi önemlidir.

Hukuki el atmada hangi mahkeme görevlidir?

2022’de yapılan değişiklikle bu davaların adli yargıda görüleceği belirlenmişti; ancak Anayasa Mahkemesi 16 Ocak 2025 tarihli kararıyla bu cümleyi iptal etmiştir. Mahkeme hangi yargı kolunun görevli olacağını belirlememiş, düzenlemeyi kanun koyucunun iradesine bırakmıştır. Bu nedenle dava öncesinde güncel durum değerlendirilmelidir.

Görev konusu neden uzun süre tartışmalıydı?

Kavramın doğuşundan sonra Uyuşmazlık Mahkemesi idari yargıyı görevli saymış, 2016 düzenlemesi bu ilkeyi korumuş, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2021’de adli yargı yönünde içtihat değiştirmiş, 2022 kanun değişikliği adli yargıyı belirlemiş, Anayasa Mahkemesi ise 2025’te bu kuralı iptal etmiştir.

Yargıtay 2021’de neden adli yargı dedi?

İdare mahkemeleri, idareyi bir işlem yapmaya zorlayıcı veya mülkiyetin devrini sağlayacak şekilde tescil kararı verememektedir. Bu nedenle davacı tazminat alsa bile taşınmazın mülkiyeti kendisinde kalmaya devam ediyordu.

İmar planının iptalini de aynı mahkemede isteyebilir miyim?

Hayır. Bedel talebi asliye hukuk mahkemesinde görülürken, kısıtlamayı yaratan imar planının iptali idari yargıda ileri sürülür.

Hukuki el atmada dava şartları nelerdir?

Uygulama imar planının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık sürenin geçmesi, bu sürede imar uygulamasının yapılmamış, taşınmazın kamulaştırılmamış ve kısıtlamayı kaldıracak plan değişikliğinin yapılmamış olması aranır.

Tazminat hakkım beş yıl daha ötelenebilir mi?

Hayır. Tazminat hakkını beş yıl daha öteleyen düzenleme Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiştir; malikler ek bir bekleme süresine tabi tutulamaz.

Fiilî el atmada görevli mahkeme hangisidir?

İdarenin fiilen taşınmaza girmesi hâlinde bedel ve el atmanın önlenmesi talepleri adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Yetkili mahkeme nasıl belirlenir?

Davalar taşınmazın aynına ilişkin olduğundan yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Bu yetki kesin olup mahkemece resen gözetilir.

Kamulaştırma işleminin iptali hangi yargı kolunda görülür?

14. madde uyarınca kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası, maddi hatalara karşı ise adli yargıda düzeltim davası açılır.

Bedel tespiti davası hangi mahkemede görülür?

10 ve 37. maddeler uyarınca taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde, basit yargılama usulü ile görülür.

Geri alma uyuşmazlıkları hangi yargı kolundadır?

24. maddenin son fıkrası uyarınca, bu madde ile 21, 22 ve 23. maddelerin uygulamasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir.

İdari yargıdaki dava bedel davasını durdurur mu?

Yalnızca idari yargı mahkemesince yürütmenin durdurulması kararı verilirse; bu hâlde mahkeme idari yargıdaki davayı bekletici mesele kabul eder.

İmar kısıtlaması davası hangi yargı kolunda görülür?

Ek 1. maddede yer alan ve bu davaların adli yargıda görüleceğini öngören cümle, Anayasa Mahkemesi’nin 16 Ocak 2025 tarihli E.2024/135, K.2025/20 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; güncel içtihadın kontrolü gerekir.