İstihkak Davası Usulü ve Süreleri Aracı — İİK m.96-99 (2026)

Başkasının borcu için malınız haczedildiğinde iki soru belirleyicidir: davayı kim açacak ve ispat yükü kimde. İkisinin de cevabı, malın nerede haczedildiğine bağlıdır. Mal borçlunun elindeyse yük sizde; sizin elinizdeyse alacaklıda. Üstelik süreler yedi ve üç gündür. Bu araç hangi usulün işlediğini belirler ve süreleri hesaplar.

İki Ayrı Usul, İki Ayrı Yön

İcra hukuku taşınırlarda zilyetliğe dayalı bir mülkiyet karinesi kurmuştur ve bu karine, malın bulunduğu yere göre kimin lehine işleyeceğini belirler.

Fark çarpıcıdır: aynı olayda, aynı mal için, haczin yapıldığı yer değiştiğinde dava yükü de karşı tarafa geçer.

Karine Nasıl İşler, Nasıl Çürütülür?

Mal borçlunun hâkimiyet alanındaysa alacaklı, yalnızca malın borçlu elinde haczedildiğini ispatla yetinir; malın borçluya ait olduğunu ayrıca ispat etmesi gerekmez. Karinenin aksini ispat külfeti, istihkak iddiasında bulunan üçüncü kişiye düşer.

İki noktanın altını çizmek gerekir:

• Elde bulundurmanın malik sıfatıyla olması gerekmez. Borçlu malı emanetçi, kiracı veya ödünç alan sıfatıyla elinde tutuyor olsa bile karine işler. Taraflar arasındaki emanet anlaşması karineyi kendiliğinden çürütmez.
• Birlikte elde bulundurma karineyi değiştirmez. Borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde bulunan mallarda borçlu malik sayılır (İİK m.97/a).

Eşyanın niteliğinden kime ait olduğu açıkça anlaşılıyorsa karine yumuşar; ancak bu istisna da mutlak değildir ve ispat külfeti yine iddia edende kalır.

Organik bağ araştırılır. Borçlu ile üçüncü kişi arasında ortaklık, akrabalık, aynı adreste faaliyet veya işletme devri gibi bir bağ bulunup bulunmadığı incelenir. Organik bağ tespit edilirse istihkak iddiası muvazaalı sayılabilir.

Süreler: Yedi Gün ve Üç Gün

Üç günlük itiraz süresinde susmak kabul anlamına gelir. İcra dairesi, istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir; sükûtları hâlinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar ve haciz kalkar. Alacaklılar bakımından bu, en kolay kaçırılan süredir.

İtiraz edilirse icra memuru dosyayı hemen icra mahkemesine verir. İcra mahkemesi, dosya üzerinde veya ilgilileri davet ederek yapacağı inceleme sonucunda takibin devamına veya talikine karar verir.

Öğrenme Karinesi: Aynı Evde Oturanlar

Kanun, ıttıla (öğrenme) bakımından da bir karine kurmuştur ve bu karine sürprizler doğurabilir.

İstihkak iddiasının yapıldığı veya istihkak davasının açıldığı tarihte istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler yahut bu şahısların iş ortakları, o tarihte malın haczine ıttıla kesp etmiş sayılırlar.

Pratik sonucu şudur: aynı evde oturan bir kişinin haczi öğrenmesi, diğerlerinin de yedi günlük süresini başlatır. “Ben duymadım” savunması bu hâlde dinlenmez.

Talik Kararı ve Teminat

İcra mahkemesi takibin talikine karar verirse takip durur ve mal satılamaz. Ancak bu, üçüncü kişi bakımından bedelsiz bir imkân değildir.

Talike karar verilirse, haksız çıkması hâlinde alacaklının muhtemel zararına karşı üçüncü kişiden teminat istenebilir. Ayrıca istihkak davasının sırf satışı geri bırakmak amacıyla kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler bulunduğu takdirde icra mahkemesi talik talebini reddeder.

İstihkak İddiasını Neyle İspatlarsınız?

Mülkiyet karinesi size karşı işliyorsa — yani mal borçlunun hâkimiyet alanında haczedilmişse — iddianızı somut delillerle desteklemeniz gerekir. Uygulamada kabul gören deliller şunlardır:

Sicile tabi mallarda durum daha nettir: araç, gemi veya makine gibi sicilde kayıtlı mallarda mülkiyet sicilden anlaşıldığından karine tartışması büyük ölçüde konusuz kalır.

Haczedilemeyen Mallar Ayrı Bir Yoldur

İstihkak iddiası, malın başkasına ait olduğu temeline dayanır. Buna karşılık mal gerçekten borçluya aitse ancak niteliği gereği haczedilemeyecek bir mal ise, izlenecek yol istihkak değil şikâyettir.

İki yol karıştırılmamalıdır:

• İstihkak — “bu mal benim, borçlunun değil.” Yol: İİK m.96-99, süre yedi gün.
• Şikâyet — “bu mal borçlunun ama haczedilemez.” Yol: İİK m.16, süre kural olarak yedi gün; bazı hâllerde süresizdir.

Bazı hâllerde iki iddia birlikte gündeme gelebilir: örneğin mal hem başkasına ait hem de niteliği gereği haczedilemez nitelikte olabilir. Böyle durumlarda her iki yolun da süresi içinde işletilmesi gerekir.

Haksız Çıkmanın Bedeli: İstihkakta Tazminat

İstihkak usulünde risk çift yönlüdür. Hem haksız iddia eden üçüncü kişi hem de haksız haciz yaptıran alacaklı sorumlulukla karşılaşabilir.

Takibin talikine karar verilmişse teminat gündeme gelir. İcra mahkemesi talike karar verirken, haksız çıkması hâlinde alacaklının muhtemel zararına karşı üçüncü kişiden teminat isteyebilir. Ayrıca istihkak davasının sırf satışı geri bırakmak amacıyla kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler bulunursa talik talebi baştan reddedilir.

Dava sonunda haksız çıkan taraf aleyhine tazminata hükmedilebilir. Yargıtay uygulamasında bu tazminatın niteliği önemlidir: icra hukukuna özgü götürü bir tazminattır.

Süresinde istihkak davası açmamanın gizli bedeli. Üçüncü kişi yedi günlük süreyi kaçırırsa yalnızca o takipteki iddiasını kaybetmez. Sonradan haksız hacizden dolayı tazminat davası açtığında, artık iki şeyi birden ispatlamak zorunda kalır: haczedilen malın kendisine ait olduğunu ve haczin haksız olduğunu. Süresinde istihkak davası açmayarak iddiasından vazgeçmiş sayıldığı için, tek başına mülkiyet iddiası yeterli olmaz.

Bu nedenle süre kaçırıldığında ortaya çıkan zarar, o dosyayla sınırlı kalmaz; sonraki tazminat davasının ispat yükünü de ağırlaştırır.

Aracı Kullanırken: Kimin, Neyi, Ne Zaman İddia Ettiği Belirleyicidir

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

İkinci satır davanın kaderini belirler: mal borçlunun elinde haczedilmişse mülkiyetin üçüncü kişiye ait olduğunu ispat yükü üçüncü kişidedir; mal üçüncü kişinin elindeyse ispat yükü alacaklıya geçer. Altıncı satır ise ek bir güçlüktür — borçluyla yakınlık ilişkisi bulunması ispat standardını yükseltir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: İddia Sonuç Verir mi?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Üçüncü ve yedinci satırlar davanın iki kritik şartıdır: istihkak davası yedi günlük süre içinde açılmalıdır ve dayanılan belgelerin hacizden önceki tarihli olması gerekir — haciz sonrası düzenlenen fatura veya sözleşmeler muvazaa şüphesi doğurur. Sekizinci satır ise dengeleyici uyarıdır; dayanaksız istihkak iddiası tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Konunun tam anlatımı için: istihkak davası (İİK m.96-99) — ispat yükü, süreler ve muvazaa değerlendirmesi orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Başkasının borcu için malım haczedildi, ne yapmalıyım?

Haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra dairesine dilekçeyle istihkak iddiasında bulunun. Süre kaçarsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkınızı kaybedersiniz.

İstihkak davasını kim açar?

Mal borçlunun elinde haczedilmişse üçüncü kişi, üçüncü kişinin elinde haczedilmişse alacaklı açar. İkisinde de süre yedi gündür.

Emanet bıraktığım mal haczedildi, emanet sözleşmem işe yarar mı?

Mal borçlunun elindeyse tek başına yetmez. Borçlu malı emanetçi sıfatıyla elinde tutuyor olsa bile mülkiyet karinesi işler; aksini ispat külfeti size düşer.

İstihkak iddiasına itiraz etmezsem ne olur?

Üç günlük süre içinde susmanız hâlinde iddiayı kabul etmiş sayılırsınız ve mal üzerindeki haciz kalkar.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Ittıla tarihinin tespiti ve haczin yapıldığı yerin niteliği sonucu değiştirebilir.