İşe Bağlı (Lojman/Görev) Konutta Oturuyorum, İşten Ayrıldım – Çıkmam Gerekir mi?

Önce ayrımı yapın: kamu konutu mu, özel işveren lojmanı mı?

Bu iki durum tamamen farklı hukuki rejimlere tabidir ve hangi yola başvuracağınızı doğrudan belirler.

Kamu konutları — 9 Kasım 1983 tarihinde kabul edilen ve 11 Kasım 1983 tarihli, 18218 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu ile Kamu Konutları Yönetmeliği hükümlerine tabidir. Uyuşmazlıklar idari yargıda görülür.

Özel işveren lojmanları — kullanımın dayanağına göre değerlendirilir. Konut, ücretin bir parçası ya da görevin gereği olarak iş sözleşmesine bağlı biçimde tahsis edilmişse ortada bağımsız bir kira ilişkisi yoktur; iş ilişkisi sona erdiğinde kullanım hakkı da sona erer. Bu nedenle konut ve çatılı işyeri kiralarına özgü koruyucu hükümlerden yararlanılamaz.

Belirleyici soru şudur: konut için ayrı bir kira sözleşmesi imzalandı mı, kira bedeli ödendi mi, tahsis işten bağımsız mı? Bu unsurlar varsa ilişki kira sözleşmesi olarak nitelendirilebilir ve kiracı korumaları devreye girer. Yoksa kullanım, görevin bir parçası olarak tanınmış demektir.

Bu ayrımı belgeleyin. Tahsis yazısı, iş sözleşmesindeki konut maddesi, bordroda konut bedeli kesintisi olup olmadığı ve varsa ayrı sözleşme — hepsi bu nitelendirmeyi belirler. Ayni yardım olarak sağlanan konutun ücretin bir unsuru sayılması, kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücret hesabında da ayrıca önem taşır.

Kamu konutlarında süreler kesindir

2946 sayılı Kanun konut türlerini ayırır: özel tahsisli, görev tahsisli, sıra tahsisli ve hizmet tahsisli. Hizmet tahsisli konutlar; hudut karakolu, istasyon, haberleşme, gözlem, araştırma ve inşaat mahalli gibi meskûn yerlerden uzak, ulaşım ve iskân imkânları kısıtlı yerlerde görev başında bulunması gereken personel ile koruma görevlisi, makam şoförü, kapıcı ve kaloriferci gibi personel için tahsis edilenlerdir.

Oturma süresi tahsis türüne bağlıdır: özel, görev ve hizmet tahsisli konutlarda tahsise esas olan görev veya hizmetin devamı süresince oturulabilir. Sıra tahsisli konutlarda ise oturma süresi beş yıldır.

Boşaltma süreleri şöyledir:

• Özel, görev ve hizmet tahsisli konutlarda oturanlar — tahsise esas görevin son bulduğu tarihten itibaren iki ay içinde konuttan çıkmak zorundadır.
• Başka kurumda aynı veya eşdeğer bir göreve nakledilenler — en geç altı ay içinde.
• Sıra tahsisli konutlarda oturanlar — beş yıllık oturma süresinin bitiminden itibaren on beş gün içinde.
• Konuta girmek için sıra bekleyen bulunması hâlinde — beş yıldan fazla oturma süresi en fazla olandan başlamak üzere, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde.

Görevden ayrılanlara sıra tahsisli konut imkânı. Görevi gereği hizmet veya görev tahsisli konut tahsis edilenler bu görevlerinden ayrıldıklarında tebliğden itibaren iki ay içinde konutu boşaltır; ancak bunlara Yönetmelik hükümleri çerçevesinde sıra tahsisli konut tahsis edilir. Kurumla ilişkiniz devam ediyorsa bu imkânı talep edebilirsiniz.

Kanun emredicidir. 2946 sayılı Kanun’un 10. maddesi açıktır: “Toplu iş sözleşmelerine ve özel sözleşmelere bu Kanuna aykırı hükümler konulamaz, idari yetki kullanımı yoluyla bu Kanuna aykırı işlem yapılamaz.” Kurum yönergesi, protokol ya da toplu sözleşme hükmüyle bu süreler kısaltılamaz.

Alt düzenlemeler Kanunu aşamaz. Üniversite yönergesi gibi alt düzenlemelerin Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı hükümler içermesi hâlinde, normlar hiyerarşisi gereği bu düzenlemeler uygulanmaz. Size tebliğ edilen işlem yalnızca bir kurum yönergesine dayanıyorsa bu husus mutlaka ileri sürülmelidir.

Kanun ve Yönetmelik Metinleri: 2946 Sayılı Kanun

Tablonun son satırına dikkat: Kanunun 8. maddesi idareye yalnızca boşalttırma yetkisi verir; Yönetmelikte süresinde boşaltmayanlardan işgaliye bedeli alınmasına ilişkin hüküm yer almakla birlikte, bu yaptırımın kanuni dayanağı Danıştay önünde tartışılmış ve önceki bir düzenleme bu gerekçeyle yürütmesi durdurulmuştur. Bu nedenle size işgaliye bedeli tahakkuk ettirildiyse, işlemin dayanağı ayrıca incelenmelidir. Kamu konutu tahliye işlemine itiraz için kamu konutu tahliye itiraz dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Danıştay’ın koruyucu çizgisi

Kamu görevlileri bakımından iki önemli koruma vardır.

1. Görevden uzaklaştırma tahliye için yeterli değildir. Danıştay kararlarında; Türk Silahlı Kuvvetleri personeli yönünden kamu konutundan tahliye için açığa alınmanın ya da tutuklanmanın yeterli görülmediği, mevzuatın göreve son verilme şartını öngördüğü belirtilerek; görevinden uzaklaştırılan veya hakkında düzenlenen iddianame kabul edilerek sanık sıfatıyla yargılanmaya başlayan personelin kamu konutundan tahliye edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.

2. Haksız tahliyede tazminat doğar. Aynı çizgide; görevden uzaklaştırılması nedeniyle lojmandan çıkarılan kişiye, çıkarma işleminin iptali hâlinde maddi tazminat ve hizmet kusurunun ağırlığına göre manevi tazminat ödenmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Buna karşılık süresinde boşaltmamanın da bedeli vardır. Danıştay kararlarında; kamu lojmanının tahsisine neden olan görevin sona ermesinden itibaren iki ay içinde boşaltılmasının uyulması gereken bir mevzuat kuralı olduğu ve kamu personelinin de bu yükümlülüğe uyması gerektiği belirtilerek, süresinde tahliye edilmemesi eyleminin hizmet içi bir eylem olarak değerlendirilmesi gerektiği ve buna dayanan disiplin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Pratik sonuç: tahliye işlemine itiraz etmek başka, süresinde boşaltmamak başkadır. Kanun ayrıca zorla boşalttırmaya karşı idareye ve yargı mercilerine yapılacak başvurunun boşalttırma işleminin icra ve infazını durdurmayacağını açıkça öngörür (2946 s.K. m.8); yalnızca mahkemenin vereceği yürütmeyi durdurma kararı tahliyeyi engeller. İşleme karşı hukuki yola başvururken, yürütmenin durdurulması kararı alınmadan konutta kalmaya devam etmek disiplin sorumluluğu doğurabilir. İtiraz ile fiilî direnç birbirinden ayrılmalıdır.

Özel İşveren Lojmanında İş Hukuku Boyutu

Özel sektörde işverenin sağladığı konut, çoğu zaman iş sözleşmesinin bir unsuru ya da işyeri uygulamasıyla oluşmuş bir çalışma koşuludur. Bu durumda iki kural önem kazanır. Birincisi, iş ilişkisi devam ederken işveren konutu tek taraflı olarak geri alamaz: iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı değişiklik ancak işçiye yazılı bildirimle yapılabilir ve işçi altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz (İş K. m.22). Konutun iş ilişkisi sürerken geri alınması, çalışma koşullarının uygulanmaması niteliğindeyse işçiye haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı hakkı verebilir (İş K. m.24/II-f).

İkincisi, iş sözleşmesi sona erdiğinde konutun sağlanma sebebi de ortadan kalktığından kullanım hakkı sona erer; ancak işveren konutu kendiliğinden boşaltamaz, kilit değiştiremez veya eşyaları dışarı çıkaramaz. İşçi makul bir süre içinde boşaltmazsa işveren, el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davası açar. Uyuşmazlık iş ilişkisinden kaynaklandığından görevli mahkeme kural olarak iş mahkemesidir; konut ayrı bir kira sözleşmesiyle ve bağımsız bir bedelle verilmişse ilişki kira ilişkisi olarak nitelendirilir ve sulh hukuk mahkemesi görevli hâle gelir (HMK m.4/1-a). İşverenin kiraya verdiği konutta işçinin iş sona erdikten sonra da oturmaya devam etmesine ses çıkarmaması ve kira alması, zamanla ayrı bir kira ilişkisinin kurulduğu şeklinde yorumlanabilir. Konut sürekli nitelikte bir ayni yardım olarak sağlanmışsa, bunun parasal değeri kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücrette dikkate alınabilir; bu, işçinin tazminatını doğrudan artırır. Ücret alacakları için ücret ödenmiyor, sigorta eksik yazımıza bakabilirsiniz.

Kamu Konutunda İdari Yargı Yolu

Tahliye tebligatı bir idari işlemdir ve iptali idare mahkemesinde istenir. Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa yazılı bildirimin yapıldığı tarihten itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Ancak iki aylık boşaltma süresi bu altmış günlük dava süresinden daha kısa olabileceğinden, davanın erken açılması ve yürütmenin durdurulması talebinin dava dilekçesinde yer alması gerekir. Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verebilir; uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da geçici durdurma kararı verilebilir (İYUK m.27).

Uygulamada en sık hak kaybı, altmış günlük dava süresinin boşaltma süresinden uzun olmasına güvenilerek davanın geç açılmasıdır; bu durumda dava sonuçlanmadan zorla boşaltma yapılabilir ve dava ancak tazminat yönünden anlam taşır. İptal kararı verilirse, haksız boşaltma nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye başvurulabilir ve tam yargı davası açılabilir; taşınma giderleri, geçici konaklama bedeli ve eşya zararları bu kapsamda belgelenmelidir.

Ne yapmalı: adım adım

Kamu konutunda iseniz:

1. Tebliğ tarihini kayda geçirin. İki aylık ve on beş günlük süreler tebliğden itibaren işler.
2. Tahsis türünüzü belirleyin — özel, görev, sıra ya da hizmet tahsisli. Süreler buna göre değişir.
3. Nakil durumunuzu kontrol edin. Başka kurumda aynı veya eşdeğer göreve nakledildiyseniz süre altı aydır.
4. Sıra tahsisli konut talep edin — görev veya hizmet tahsisli konuttan çıkarılıyorsanız bu hakkınız vardır.
5. İşlemin dayanağını inceleyin. Yalnızca kurum yönergesine dayanıyor ve Kanun ile Yönetmeliğe aykırıysa normlar hiyerarşisi gerekçesiyle itiraz edin.
6. Göreviniz gerçekten sona erdi mi? Görevden uzaklaştırma veya yargılanıyor olmak tek başına tahliye sebebi olmayabilir.
7. Dava açacaksanız idari yargıya başvurun ve süresi içinde yürütmenin durdurulması talebinde bulunun.

Özel işveren lojmanında iseniz:

1. Tahsisin dayanağını belgeleyin — iş sözleşmesindeki konut maddesi, tahsis yazısı, ayrı bir kira sözleşmesi olup olmadığı, kira bedeli ödenip ödenmediği.
2. Ayrı kira sözleşmesi ve bedel varsa kiracı korumalarının uygulanabileceğini ileri sürün.
3. Konut ayni yardım niteliğindeyse bunu kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücret hesabında talep edin; bu, tazminatınızı doğrudan artırır.
4. Makul bir boşaltma süresi isteyin ve yazılı olarak talep edin; işverenin fiilî tahliyeye girişmesi hâlinde zilyetliğin korunması yoluna başvurulabilir.
5. Kilit değiştirme veya eşya çıkarma gibi fiilî müdahalelere karşı derhâl kolluk ve hukuki yola başvurun; işveren kendiliğinden tahliye yapamaz.

Her iki hâlde de: boşaltma tutanağı düzenletin, konutun durumunu tarihli fotoğraflarla belgeleyin, sayaç endekslerini kaydettirin ve anahtarı imza karşılığı teslim edin. Bu belgeler, sonradan gündeme gelebilecek hasar ve ecrimisil taleplerine karşı en güçlü savunmanızdır.