Disiplin Hapsi Nedir? Tazyik Hapsinden Farkları ve Sonuçları

Disiplin hapsi ve tazyik hapsi sıkça karıştırılır; ikisi de klasik hapis cezası değildir ve ikisi de adlî sicile işlenmez. Ancak amaçları ve dayandıkları kanunlar farklıdır: disiplin hapsi yargılamanın düzenini korumak için, tazyik hapsi ise bir yükümlülüğü yerine getirmeye zorlamak için uygulanır. Bu yazıda iki kurumun farkları, sonuçları ve pratik yansımaları ele alınmaktadır.

1) Disiplin Hapsi Nedir?

Disiplin hapsi, yargılama faaliyetinin düzenli yürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş, kısa süreli ve ceza mahkûmiyeti niteliği taşımayan bir yaptırımdır. Ceza muhakemesi hukukunda, usule ilişkin yükümlülüklerin ihlâli hâlinde gündeme gelir. Amaç kişiyi cezalandırmak değil, yargılamanın işlemesini sağlamaktır.

2) Tazyik Hapsi Nedir?

Tazyik hapsi (zorlama hapsi, baskı hapsi) ise esas olarak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenir. Borçluyu, mevcut bir yükümlülüğü yerine getirmeye zorlamak amacı taşır. En bilinen uygulaması İİK m.344 kapsamındaki nafaka borcudur: nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.

Bir başka örnek İİK m.338 kapsamındaki hâllerdir; orada süre bir yıla kadar çıkabilmektedir. Ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararlarının ihlâli de zorlama hapsi yaptırımına bağlanmıştır.

3) Karşılaştırma Tablosu

4) İnfaz ve Kayıt

Tazyik ve disiplin hapsi kararları, ilâmat defterinden ayrı olarak disiplin ve tazyik hapsi defterine kaydedilir. İnfaz aşamasında hükümlünün ilâmdaki adresine çağrı kâğıdı çıkarılır; tebliğden itibaren belirli süre içinde infaz Cumhuriyet savcılığına başvurulmaması hâlinde yakalama emri düzenlenir.

Her iki yaptırım da adlî sicil kaydına işlenmediğinden, iş başvurularında veya idarî işlemlerde talep edilen sabıka kaydında görünmez.

5) Süre Sınırları

• Nafaka (İİK m.344): üç aya kadar tazyik hapsi.
• İİK m.338 kapsamındaki hâller: bir yıla kadar tazyik hapsi.
• Şikâyet süresi (İİK m.347): öğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl.
• İtiraz süresi (İİK m.353): yedi gün.
• İnfaz sınırı (İİK m.354): icra mahkemesinin verdiği tazyik hapsi kararı, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Disiplin hapsi nedir?

Disiplin hapsi, yargılama faaliyetinin düzenli yürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş, kısa süreli ve ceza mahkûmiyeti niteliği taşımayan bir yaptırımdır. Adlî sicile işlenmez ve seçenek yaptırıma çevrilemez.

Disiplin hapsi ile tazyik hapsi arasındaki fark nedir?

Disiplin hapsi yargılamanın düzenini korumaya, tazyik hapsi ise bir yükümlülüğü yerine getirmeye zorlamaya yöneliktir. Tazyik hapsinde yükümlülük yerine getirildiği anda hapis sona erer; bu, iki kurum arasındaki en belirleyici farktır.

Disiplin hapsi adlî sicile işler mi?

Hayır. Disiplin hapsi de tazyik hapsi de adlî sicil kaydına işlenmez; sabıka kaydı sorgulandığında görünmez.

Tazyik hapsi ne kadar sürer?

Nafaka borcunda İİK m.344 uyarınca üç aya kadar, İİK m.338 kapsamındaki hâllerde bir yıla kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Borç ödendiğinde hapis derhal sona erer.

Tazyik hapsi kararına itiraz süresi nedir?

İİK m.353 uyarınca yedi gündür. Süre kaçırıldığında karar kesinleşir.

Tazyik hapsi kararı ne kadar süre infaz edilebilir?

İİK m.354 uyarınca icra mahkemesinin verdiği tazyik hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez.