Ortak Miras Tarlasından Elde Edilen Ürün/Gelir Nasıl Paylaşılır?

İntifadan Men Şartının İşleyişi

İkinci ve üçüncü satırlar uygulamadaki en kritik noktadır: diğer mirasçıların, kullanıma itiraz ettiklerini ve payları oranında yararlanmak istediklerini karşı tarafa bildirmiş olmaları gerekir.

Dördüncü ve beşinci satırlar bunun sonucudur: ihtar çekilmeden önceki dönem için kural olarak ecrimisil istenemez.

Bu nedenle talebin ilk adımı dava değil, yazılı ihtardır; ihtar tarihi ecrimisilin başlangıcını belirler.

Yedinci satır ayrı bir taleptir: ecrimisil kullanım bedelidir; tarladan elde edilen ürün geliri ise TMK m.640 uyarınca terekeye aittir ve ayrıca istenebilir.

İhtar Aranmayan Hâller

İkinci satır tarım arazilerinde özel önem taşır: doğal ürün veren taşınmazlarda ürün her yıl yeniden doğduğundan, intifadan men şartı bakımından farklı değerlendirme yapılır.

Üçüncü satır kiraya verilmiş arazilerde işler: kira geliri fiilen doğmuşsa ve terekeye intikal etmiyorsa, talep için ayrıca ihtar gerekmeyebilir.

Dördüncü satır kullanan paydaşın konumunu zayıflatır: diğer mirasçıların varlığını bilerek ve onların itirazına rağmen kullanmaya devam eden paydaş korunmaz.

Bu istisnalar dosya bazında değerlendirilir; tereddüt hâlinde yine de yazılı ihtar çekilmesi en güvenli yoldur.

Zamanaşımı ve İşleten Mirasçının Konumu

İkinci satır en sık yaşanan kayıptır: mirasçılar paylaşma tartışmasıyla uğraşırken gelir talepleri bakımından zamanaşımı işlemeye devam eder.

Üçüncü satır çözüm sağlar: TMK m.640/4 uyarınca mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve korumadan hepsi yararlanır.

Beşinci satır uyuşmazlığın en tartışmalı yönüdür: yıllarca tarlayı eken mirasçının emeği, gelir paylaşımında dikkate alınması gereken bir dengedir.

Altıncı satır ispat kuralıdır: gider iddiası belgeyle ispatlanmalıdır; bu nedenle fatura ve dekontlar yıl bazında saklanmalıdır.

Rıza Gerektirmeyen Çözüm Yolları

Üçüncü, dördüncü ve beşinci satırlar ortak bir özellik taşır: hiçbiri diğer mirasçıların rızasına bağlı değildir.

Bu, gelir paylaşımında anlaşamayan mirasçılar için en önemli bilgidir: tek bir mirasçının talebi süreci başlatmaya yeter.

Altıncı satır tarlalarda ayrı bir sınırdır: yeter gelirli tarımsal arazi bölünemez eşya sayıldığından olağan paylaşma kuralları uygulanmaz.

Bu hâlde arazi ehil mirasçıya devredilir ve diğerlerinin payı ödenir; bölünerek paylaştırılamaz.

Ürün Geliri ile Ecrimisilin Farkı

Üçüncü satır iki talebi kesin biçimde ayırır: ürün gelirinin terekeye ait olduğunu ileri sürmek için ihtar şartı aranmaz.

Bu, ecrimisil talebi süre bakımından sınırlı kalsa dahi, gelir talebinin ayrıca ileri sürülebileceği anlamına gelir.

Altıncı satır ise denetim aracıdır: TMK m.646/3 uyarınca tereke mallarına zilyet olan mirasçılar, paylaşma sırasında eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdür.

Bu nedenle dilekçede iki talep ayrı ayrı kurulmalı ve gelir talebi için ihtar eksikliği savunmasının işlemeyeceği vurgulanmalıdır.

Hesabın ve Talebin Maddeleri: TMK m.993-995, TBK m.147 ve HMK m.109

Ecrimisil talebinin kaderini üç şey belirler: işleten mirasçının iyiniyetli sayılıp sayılmayacağı, hangi dönemin istenebileceği ve talebin nasıl kurulacağı.

İyiniyetli zilyet: TMK m.993. Ayrımın temeli budur: bir şeyi iyiniyetle kendisinin sanarak zilyedi bulunan kimse, o şeyi bu zilyetliğin sağladığı yetkiye uygun olarak kullanmış veya ondan yararlanmış ise, hak sahibine karşı hiçbir tazmin borcu altına girmez. Ayrıca bu zilyet, o şeyi geri verirken yok olan veya zarara uğrayanlar için de tazmin borcu altına girmez. İntifadan men şartının arkasındaki mantık da budur: ihtar çekilmeden işleten mirasçı, kural olarak iyiniyetli sayılır.

İyiniyetli zilyedin giderleri: TMK m.994. Talep tek yönlü değildir: iyiniyetli zilyet, geri verme yükümlülüğü bulunduğu şey için yapmış olduğu zorunlu ve yararlı giderlerin hak sahibi tarafından ödenmesini isteyebilir ve bu giderler ödeninceye kadar şeyi geri vermekten kaçınabilir. Bu nedenle tohum, gübre, sulama ve hasat giderleri karşı taleple mahsuba konu olur.

İhtardan sonra: TMK m.995. İntifadan men bildirimi yapıldıktan sonra rejim değişir: iyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır. Ayrıca bu zilyet, yaptığı giderlerden ancak hak sahibi için de zorunlu olanların ödenmesini isteyebilir.

“Elde etmeyi ihmal ettiği ürünler” ne demek? Bu ibare, işleten mirasçının tarlayı boş bırakması hâlinde dahi sorumluluğunu doğurur: hesap, fiilen elde edilen gelire göre değil, olağan işletmede elde edilebilecek ürüne göre yapılır. Bu nedenle bilirkişi raporunda dekar başına verim ve bölge ortalaması esas alınır.

Elbirliği ve gelir: TMK m.702 ve m.703. Ürün geliri terekeye aittir: elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı malların tamamına yaygındır ve yönetim ve tasarruf işlemleri için oybirliği gerekir. Ortaklık, malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer; bu nedenle tarlayı kiraya verme gibi işlemler de oybirliğiyle yapılmalıdır.

Tek mirasçının dava hakkı: TMK m.640. Buna karşılık mirasçılardan her biri, terekedeki hakların korunmasını isteyebilir; sağlanan korumadan mirasçıların hepsi yararlanır. Ecrimisil davası, payı oranında açıldığında tek mirasçı tarafından da yürütülebilir; terekenin tamamı için talep edilecekse oybirliği veya temsilci gerekir.

Zamanaşımı: TBK m.147. Geriye dönük talebin sınırı buradadır: kira bedelleri, anapara faizleri ve ücretler gibi diğer dönemsel edimler beş yıllık zamanaşımına tabidir. Ecrimisil dönemsel edim niteliğinde kabul edildiğinden, geriye dönük talep beş yılla sınırlıdır; bu nedenle ihtarname çekildikten sonra dava geciktirilmemelidir.

Kesilme: TBK m.154 ve m.156. Süre yaklaşıyorsa: zamanaşımı, borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle kısmen ifada bulunmuşsa ya da alacaklı dava veya icra takibinde bulunmuşsa kesilir; kesilmeyle yeni bir süre işlemeye başlar. İşleten mirasçının yaptığı kısmî ödeme, çoğu dosyada ikrar sayılır.

Talebin kurgusu: HMK m.109. Ecrimisil tutarı bilirkişi raporuyla belirlendiğinden dilekçe buna göre kurulur: 7589 sayılı Kanun ile HMK m.107 yürürlükten kaldırıldığından talep kısmi dava olarak ileri sürülür ve yargılama sırasında artırılır. Bu yol kullanılamıyorsa HMK m.176 uyarınca ıslah gündeme gelir; ıslah bir kez ve tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.

Kalıcı çözüm: TMK m.698 ve HUAK m.18/B. Ecrimisil her yıl tekrarlanan bir sorundur; kalıcı çözüm paylaşmadır: paydaşlardan her biri, malın paylaşılmasını isteyebilir; ancak paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en fazla on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Dava açılmadan önce ise taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Görev ve yetki: HMK m.2, m.4 ve m.12. Ecrimisil bir alacak talebi olduğundan, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesinde görülür; taşınmazın aynına ilişkin talep birlikte ileri sürülüyorsa taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Ortaklığın giderilmesi ise sulh hukuk mahkemesinde görülür.

Tek bakışta: intifadan men, beş istisna ve tarlada üçlü ayrım

Paydaşlar arası ecrimisilde kural nettir: talep eden paydaş, kullanan paydaşı önce kullanımdan menettiğini ispat etmelidir. Ama bu kuralın yerleşik yargısal uygulamayla ortaya çıkmış istisnaları vardır.

Önemli bir tuzak: ikinci istisna için taşınmazın sadece “kiraya elverişli” olması yetmez. Üçüncü kişilere fiilen kiraya verilmiş ve ondan fiilen kira bedeli elde edilmiş olması da aranır. Boş duran bir dükkân için bu istisnaya dayanılamaz.

Not: Tarla vasıflı taşınmazlarda intifadan men şartının aranıp aranmayacağı tartışmalıdır; Yargıtay meseleyi soyut vasıf üzerinden değil fiilî kullanım şekli üzerinden çözmektedir. Somut dosyada güncel içtihat kontrol edilmelidir.