Konkordato Borçlu Yol Haritası: Başvurudan Tasdike Adım Adım (İİK m.285-309)

Bu sayfa, borcunu ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında olan borçlu için yazılmıştır. Konkordato süreci, borçlu açısından on iki ay ile yirmi üç ay arasında sürebilen, her aşaması ayrı bir karar gerektiren teknik bir yoldur. Aşağıda süreci, gerçekte yaşandığı sırayla — başvurudan önceki hazırlıktan tasdik sonrası denetime kadar — adım adım anlatıyoruz. Her aşamada hangi kanun maddesinin uygulandığını, hangi sürenin işlediğini ve hangi hatanın dosyayı bitirdiğini ayrı ayrı gösteriyoruz.

Sıfırıncı Karar: Konkordato Sizin İçin Doğru Yol mu?

Konkordato bir kurtarma aracıdır, bir erteleme aracı değildir. İİK m.285’e göre konkordato, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek ya da muhtemel bir iflâstan kurtulmak için başvurduğu yoldur. Kanun metnindeki “ödeyememe tehlikesi altında bulunan” ifadesi kritiktir: konkordato için fiilen ödeyememeyi beklemek zorunda değilsiniz. Uygulamada dosyaların başarısızlığının en yaygın sebebi geç başvurudur.

Buna karşılık, işletmenin kendi faaliyetinden proje süresince hiçbir nakit üretemeyeceği anlaşılıyorsa konkordato yalnızca zaman ve gider avansı kaybıdır. Aşağıdaki tablo, hangi durumda hangi yolun gerçekçi olduğunu gösterir.

Aşama 0 — Başvurudan Önceki Otuz Gün

Konkordato dosyasının kaderi mahkemede değil, başvurudan önceki hazırlık döneminde belirlenir. Mahkeme, İİK m.287 uyarınca belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ettiğinde derhâl geçici mühlet kararı verir. Yani belge dosyası tamsa mühlet neredeyse otomatiktir; eksikse süreç en başında tıkanır. Bu aşamada yapılacaklar:

Bu aşamada yapılmaması gereken şey: mal kaçırma görünümü yaratacak devirler. İİK m.292/c, borçlunun alacaklıları zarara uğratma amacıyla hareket ettiğinin anlaşılması hâlinde mahkemenin kesin mühleti kaldırarak resen iflasa karar vereceğini düzenler. Başvurudan önceki dönemde yapılan olağandışı devirler ayrıca tasarrufun iptali davalarına konu olur.

Aşama 1 — Başvuru ve Belgeler (İİK m.285-286)

Başvuru, borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine yapılır. İİK m.286, talebe eklenecek belgeleri sayar:

Konkordatoyu alacaklı da talep edebilir. İİK m.287/2 uyarınca, iflas talebinde bulunabilecek bir alacaklı konkordato işlemlerinin başlatılmasını isterse, borçlunun m.286’daki belge ve kayıtları mahkemenin vereceği makul süre içinde eksiksiz sunması hâlinde geçici mühlet kararı verilir. Bu durumda belgelerin hazırlanma masrafını alacaklı karşılar. Borçlu belgeleri süresinde ve eksiksiz sunmazsa geçici mühlet verilmez ve alacaklının talebi de reddedilir.

Aşama 2 — Geçici Mühlet (İİK m.287)

Mahkeme, belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ettiğinde derhâl geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığının muhafazası için gerekli gördüğü bütün tedbirleri alır. Geçici mühletin en önemli özelliği İİK m.288/1’de gizlidir: geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur. Yani takip yasağı ilk günden itibaren işlemeye başlar; kesin mühleti beklemezsiniz.

Son satır, uygulamada en çok yanlış bilinen noktadır. Geçici mühletin verilmesine ilişkin kararlara karşı kanun yolu kapalıdır; alacaklıların elindeki tek yol, aşağıda anlatacağımız yedi günlük itiraz hakkıdır.

Aşama 3 — İlan, Bildirim ve Yedi Günlük İtiraz (İİK m.288)

Geçici mühlet kararı ticaret sicili gazetesinde ve Basın-İlan Kurumunun resmî ilân portalında ilân olunur. Ayrıca derhâl şu yerlere bildirilir: tapu müdürlüğü, ticaret sicili müdürlüğü, vergi dairesi, gümrük ve posta idareleri, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, mahallî ticaret odaları, sanayi odaları, taşınır kıymet borsaları, Sermaye Piyasası Kurulu ve diğer lazım gelen yerler.

İlanda ayrıca alacaklıların, ilândan itibaren yedi günlük kesin süre içinde dilekçeyle itiraz ederek konkordato mühleti verilmesini gerektiren bir hâl bulunmadığını delilleriyle ileri sürebilecekleri ve mahkemeden talebin reddini isteyebilecekleri belirtilir. Borçlu açısından bu, sürecin ilk gerçek sınavıdır: itiraz eden alacaklıların dilekçelerinde ileri sürdükleri sebepler, mahkemenin kesin mühlet değerlendirmesinde dikkate alınmak zorundadır (İİK m.289/2).

Bu nedenle ilân tarihinden sonraki ilk hafta, borçlu için pasif bekleme dönemi değildir. İtiraz eden alacaklının iddialarına karşı komisere sunulacak yazılı açıklama, kesin mühlet duruşmasının sonucunu doğrudan etkiler.

Aşama 4 — Kesin Mühlet (İİK m.289)

Mahkeme, kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde vermek zorundadır. Karar öncesinde borçluyu ve varsa konkordato talep eden alacaklıyı duruşmaya davet eder; geçici komiser duruşmadan önce yazılı raporunu sunar ve gerekli görülürse beyanı alınmak üzere duruşmada hazır bulunur. Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu anlaşılırsa borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir.

Kesin mühlet kararı borçlu için rahatlama değil, saatin başlaması anlamına gelir. Tasdik kararı kural olarak bu bir yıl içinde verilmek zorundadır ve alacak bildirimi, inceleme, toplantı ve tasdik yargılaması bu süreye sığdırılır.

Aşama 5 — Mühlet İçinde Borçlunun Hayatı (İİK m.294, m.297)

Mühlet süresince borçlu, komiserin nezareti altında işlerine devam eder. Ancak mahkeme, mühlet kararı verirken veya mühlet içinde, bazı işlemlerin ancak komiserin izniyle geçerli olarak yapılmasına, hatta borçlunun yerine komiserin işletmeyi yürütmesine karar verebilir.

Takip yasağının kapsamı

Mahkeme iznine tabi işlemler

İİK m.297/2 uyarınca borçlu, mahkemenin izni dışında mühlet kararından itibaren şu işlemleri yapamaz:

Mahkeme bu işlemler hakkında karar vermeden önce komiserin görüşünü almak zorundadır. Borçlu bu hükme yahut komiserin ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme, borçlunun malları üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırabilir veya doğrudan İİK m.292 çerçevesinde — yani kesin mühleti kaldırıp iflasa — karar verebilir.

Aşama 6 — Alacakların Bildirilmesi ve İncelenmesi (İİK m.299-300)

Komiser, İİK m.288 uyarınca yapacağı ilânla alacaklıları, ilân tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder. Ayrıca ilânın birer sureti adresi belli olan alacaklılara posta ile gönderilir. İlanda, alacaklarını bildirmeyen alacaklıların bilançoda kayıtlı olmadıkça konkordato projesinin müzakerelerine kabul edilmeyecekleri ihtarı da yazılır.

Bu son cümle borçlu için hem fırsat hem risktir. Bildirimde bulunmayan bir alacaklı, sizin bilançonuzda kayıtlıysa müzakereye yine katılır. Dolayısıyla bilançonuzun doğruluğu nisap hesabını doğrudan belirler. Eksik gösterilen bir alacak sonradan ortaya çıktığında hem güven kaybı hem de tasdik aşamasında itiraz sebebi doğar.

Komiser ardından borçluyu, iddia olunan alacaklar hakkında açıklamada bulunmaya davet eder (İİK m.300). Alacakların varit olup olmadığını borçlunun defterleri ve belgeleri üzerinde inceleyerek sonucunu, İİK m.302 gereğince vereceği raporda belirtir. Borçlunun bu aşamadaki beyanı, çekişmeli alacakların akıbetini belirler.

Aşama 7 — Alacaklılar Toplantısı ve Nisap (İİK m.301-302)

Proje hazırlığı, alacakların bildirilmesi ve tahkiki tamamlandıktan sonra komiser, yeni bir ilânla alacaklıları projeyi müzakere etmek üzere toplantıya davet eder. Toplantıya komiser başkanlık eder ve borçlunun durumu hakkında rapor verir. Borçlu, gerekli açıklamaları yapmak üzere toplantıda hazır bulunmaya mecburdur.

Konkordato projesi, aşağıdaki iki çoğunluktan birini aşan bir çoğunlukla imza edilmişse kabul edilmiş sayılır:

Kanun “yarısı” değil “yarısını aşan” demektedir; tam yarı yeterli değildir. Nisap hesabında şu kurallar uygulanır:

Borçlu açısından pratik sonuç şudur: nisap, toplantı günü değil, öncesinde kazanılır. Rehinli alacaklının açık kısmının doğru hesaplanması, imtiyazlı alacakların hesap dışında bırakılması ve yakın akraba alacaklarının nisaba katılmayacağının bilinmesi, oylamayı önceden modellemenizi sağlar.

Aşama 8 — Tasdik Duruşması ve Tasdik Şartları (İİK m.304-305)

Komiserin gerekçeli raporunu ve dosyayı teslim alan mahkeme, konkordato hakkında karar vermek üzere yargılamaya başlar. Mahkeme, komiseri dinledikten sonra kısa bir zamanda ve her hâlde kesin mühlet içinde kararını vermek zorundadır. Duruşma günü İİK m.288 uyarınca ilân edilir. İtiraz edenlerin, itiraz sebeplerini duruşma gününden en az üç gün önce yazılı olarak bildirmek kaydıyla duruşmada hazır bulunabilecekleri de ilâna yazılır.

Kesin mühlet içinde karar verilemeyeceği anlaşılırsa mahkeme, gerekli görürse komiserden gerekçeli bir rapor da alarak, karar verilinceye kadar mühlet hükümlerinin devamına karar verebilir. Bu süre altı aydan fazla olamaz. Uygulamada toplam sürenin bir yıl altı ayı, hatta iki yıla yaklaşan bir noktayı bulabilmesinin sebebi budur.

Tasdikin dört şartı

(d) bendi borçlular için en zorlayıcı şarttır: işçi alacakları gibi birinci sıra imtiyazlı alacaklarda tenzilat teklif edemezsiniz; bunların tam ödenmesi teminata bağlanmalıdır.

Aşama 9 — Tasdik Sonrası ve Denetim (İİK m.306)

Tasdik kararında, alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçlunun borçlarını hangi takvim çerçevesinde ödeyeceği belirtilir. Kararda ayrıca, tasdik edilen konkordatonun yerine getirilmesini sağlamak için gerekli gözetim, yönetim ve tasfiye tedbirlerini almakla görevli bir kayyım tayin edilebilir.

Kayyım tayin edilmişse, borçlunun işletmesinin durumu ve proje uyarınca borçlarını ödeme kabiliyetini muhafaza edip etmediği konusunda iki ayda bir tasdik kararını veren mahkemeye rapor verir; alacaklılar bu raporu inceleyebilir. Tasdik kararı da İİK m.288 uyarınca ilân olunur ve ilgili yerlere bildirilir.

Tasdikten sonra borçlunun tek yükümlülüğü ödeme takvimine uymaktır — ancak bu yükümlülüğün yaptırımı ağırdır. İİK m.308/e uyarınca, kendisine karşı proje uyarınca ifada bulunulmayan her alacaklı, konkordato uyarınca kazandığı yeni hakları koruyarak, tasdik kararını veren mahkemeye başvurup kendisi hakkında konkordatoyu feshettirebilir. Fesih talebi üzerine verilecek hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı yine iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. (Bu süreler 7499 sayılı Kanunla “on gün”den “iki hafta”ya çıkarılmıştır.)

Ret Hâlinde Ne Olur? (İİK m.291-292)

İki farklı ret senaryosu vardır ve sonuçları taban tabana zıttır.

Dikkat edilecek nokta, m.292’nin yalnızca iflâsa tabi borçlular bakımından uygulanmasıdır. Tacir olmayan bir borçlunun konkordato talebinin reddi, doğrudan iflas sonucunu doğurmaz.

Borçlunun On İki Kritik Hatası

Süreç Maliyeti

Konkordato, ücretsiz bir koruma değildir. Bütçelenmesi gereken kalemler şunlardır: mahkemece belirlenen gider avansı, komiser ücreti, bilirkişi ücreti, belirli ölçekteki işletmeler için bağımsız denetim bedeli, ticaret sicili ve resmî ilân portalı ilân giderleri ile malî ve hukukî danışmanlık. Güncel tutarlar ve hesap yöntemi için Konkordato Masrafları ve Gider Avansı rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato için fiilen ödeyemez hâle gelmem gerekir mi?

Hayır. İİK m.285, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen borçlunun yanında vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçluya da konkordato talep hakkı tanır.

Geçici mühlet en fazla ne kadar sürer?

Geçici mühlet üç aydır ve en fazla iki ay daha uzatılabilir. Kanun açıkça toplam sürenin beş ayı geçemeyeceğini düzenler.

Geçici mühlet kararına karşı temyize gidebilir miyim?

Hayır. Geçici mühlet talebinin kabulü, geçici komiser görevlendirilmesi, geçici mühletin uzatılması ve tedbirlere ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Alacaklıların kullanabileceği yol, ilândan itibaren yedi gün içindeki itirazdır.

Geçici mühlette takipler durur mu, yoksa kesin mühleti mi beklemem gerekir?

Beklemeniz gerekmez. İİK m.288/1 uyarınca geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur; takip yasağı ilk günden itibaren işler.

Vergi ve SGK takipleri de durur mu?

Evet. İİK m.294, mühlet içinde borçlu aleyhine 6183 sayılı Kanuna göre yapılan takipler dâhil hiçbir takip yapılamayacağını ve evvelce başlamış takiplerin duracağını açıkça düzenler.

İşçi alacakları için takip yapılabilir mi?

Evet. İİK m.294/2 uyarınca İİK m.206’nın birinci sırasında yazılı imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir; işçi alacakları bu sıradadır.

Mühlet içinde faiz işler mi?

Tasdik edilen proje aksine hüküm içermedikçe, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur.

Mühlet içinde bankaya teminat verebilir miyim?

Mahkemenin izni olmadan rehin tesis edemez, kefil olamaz ve ivazsız tasarrufta bulunamazsınız. İzinsiz yapılan işlemler hükümsüzdür ve resen iflas kararına sebep olabilir.

Alacaklılar alacaklarını kaç günde bildirir?

Komiserin ilânından itibaren on beş gün içinde. Bildirimde bulunmayan alacaklılar, bilançoda kayıtlı olmadıkça proje müzakerelerine kabul edilmez.

Tasdik için hangi çoğunluk gerekir?

Kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunluk veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk. İkisinden birinin sağlanması yeterlidir.

Eşimin ve çocuğumun alacakları oylamaya katılır mı?

Nisap hesabında dikkate alınmaz. Borçlunun eşi ve çocuğu ile evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi eşinin anası, babası ve kardeşi alacak ve alacaklı çoğunluğunun hesabına katılmaz.

Rehinli alacaklı oylamada ne kadar oy kullanır?

İİK m.298 uyarınca takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kaldığı kısım kadar hesaba katılır. Rehinle karşılanan kısım için oy kullanmaz.

Kesin mühlet içinde karar verilemezse ne olur?

Mahkeme, karar verilinceye kadar mühlet hükümlerinin devamına karar verebilir; ancak bu süre altı aydan fazla olamaz.

Konkordato reddedilirse mutlaka iflas eder miyim?

Hayır. İİK m.292 yalnızca iflâsa tabi borçlular için uygulanır. Ayrıca İİK m.291 kapsamındaki ret — yani amaçlanan iyileşmenin gerçekleşmesi — olumlu bir sonuçtur ve iflas doğurmaz.

Tasdikten sonra ödemeyi aksatırsam ne olur?

Kendisine karşı proje uyarınca ifada bulunulmayan her alacaklı, tasdik kararını veren mahkemeye başvurarak kendisi hakkında konkordatoyu feshettirebilir. Karara karşı iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir.

Tasdik sonrası denetim nasıl işler?

Mahkeme bir kayyım tayin edebilir. Kayyım, işletmenin durumu ve ödeme kabiliyeti hakkında iki ayda bir mahkemeye rapor verir; alacaklılar bu raporu inceleyebilir.