“Kiracı Evi Amacı Dışında Kullanıyor / Komşuları Rahatsız Ediyor” – Aykırı Kullanım

TBK m.316: borç ve üç ayrı fesih rejimi

Madde üç fıkradan oluşur ve her fıkra farklı bir senaryoyu düzenler:

“Kiracı, kiralananı, sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmak ve kiralananın bulunduğu taşınmazda oturan kişiler ile komşulara gerekli saygıyı göstermekle yükümlüdür. Kiracının bu yükümlülüğüne aykırı davranması durumunda kiraya veren, konut ve çatılı işyeri kirasında, en az otuz gün süre vererek, aykırılığın giderilmesi, aksi takdirde sözleşmeyi feshedeceği konusunda yazılı bir ihtarda bulunur. Diğer kira ilişkilerinde ise, kiraya veren, kiracıya önceden bir ihtarda bulunmaksızın, yazılı bir bildirimle sözleşmeyi hemen feshedebilir. Konut ve çatılı işyeri kirasında, kiracının kiralanana kasten ağır bir zarar vermesi, kiracıya verilecek sürenin yararsız olacağının anlaşılması veya kiracının bu yükümlülüğe aykırı davranışının kiraya veren veya aynı taşınmazda oturan kişiler ile komşular bakımından çekilmez olması durumlarında kiraya veren, yazılı bir bildirimle sözleşmeyi hemen feshedebilir.”

Borcun kapsamı. Kiracı, kiralananı sözleşmede öngörülen tahsis (özgüleme) amacına uygun kullanmak, kiralanana kendi malı gibi tam bir özen göstermek, olağan temizlik ve bakım giderlerini karşılamak ve komşulara gerekli saygıyı göstermekle yükümlüdür. Bu borç hem taşınır hem taşınmaz kiralarında geçerlidir; ancak konut ve çatılı işyeri kiralarında özel bir öneme sahiptir.

Üç rejim:

• Konut ve çatılı işyeri (m.316/2): yazılı ihtar + en az otuz gün süre → aykırılık giderilmezse fesih.
• Diğer kira ilişkileri (m.316/2 son cümle): önceden ihtara gerek yok; yazılı bildirimle hemen fesih.
• Ağır hâller (m.316/3): konut ve çatılı işyerinde dahi ihtarsız, yazılı bildirimle hemen fesih.

Otuz günlük süre: atlanırsa dava reddedilir

Bu, tahliye davalarının en sık kaybedildiği usul noktasıdır ve “uygun bir süre” gibi esnek bir ifadeyle geçiştirilemez. Kanun en az otuz gün demektedir.

Yargı kararlarında ihtarın üç unsuru birlikte aranır:

• Yazılı olması — sözlü uyarı, telefon görüşmesi veya mesaj yeterli değildir. Noter ihtarnamesi ispat bakımından en güvenlisidir.
• En az otuz günlük süre verilmesi — süre ihtarın tebliğinden itibaren işler; daha kısa süre verilmesi ihtarı geçersiz kılar.
• Sonucun açıkça bildirilmesi — aykırılığın giderilmemesi hâlinde sözleşmenin feshedileceğinin ihtarda açıkça yazılması gerekir.

Bir bölge adliye mahkemesi kararında bu husus şöyle ifade edilmiştir: davacı açıkça akde aykırılığa dayanmasına rağmen davalı kiracıya yasada belirtilen şekilde yazılı ihbarda bulunup en az 30 günlük süre vermediği belirgin olduğundan, davanın reddine dair karar usul ve yasaya uygun bulunmuştur (Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 04.09.2020, E. 2020/552, K. 2020/567).

İhtarda ne yazmalı? Aykırılığın somut olarak tanımlanması gerekir: hangi davranış, hangi tarihlerde, hangi sonucu doğurdu. “Komşuları rahatsız ediyorsunuz” gibi soyut bir ifade, hem giderilmesi istenen davranışı belirsiz bırakır hem de sonraki davada ispatı zorlaştırır. Sözleşme maddesine, kiralananın tahsis amacına ve varsa yönetim planı hükümlerine atıf yapılması ihtarı güçlendirir.

Sürenin sonu. Otuz gün dolduğunda aykırılık giderilmişse fesih hakkı doğmaz. Aykırılık sürüyorsa kiraya veren fesih bildiriminde bulunup tahliye davası açabilir.

İhtarsız fesih hâlleri: m.316/3

Konut ve çatılı işyeri kirasında dahi otuz gün beklenmeksizin fesih mümkün olan üç hâl vardır. Bunlar istisna olduğundan dar yorumlanır ve ispat yükü kiraya verendedir.

1. Kiralanana kasten ağır zarar verilmesi. Kasıt ve zararın ağırlığı birlikte aranır. Taşıyıcı duvarın izinsiz yıkılması, tesisatın tahrip edilmesi, yangın çıkarılması bu kapsamda değerlendirilebilir. Olağan kullanımdan doğan yıpranma ya da hafif hasar bu fıkrayı harekete geçirmez.

2. Verilecek sürenin yararsız olacağının anlaşılması. Kiracının özensiz davranışlarını sona erdirmeyeceğini açıklamış olması bu hâle örnektir. Kiracı ihtara “değiştirmeyeceğim” biçiminde karşılık vermişse, otuz günlük süre vermek beklenmez.

3. Davranışın çekilmez olması. Aykırılığın, kiraya veren veya aynı taşınmazda oturan kişiler ile komşular bakımından katlanılamaz hâle gelmesidir. Bu ölçüt en tartışmalı olanıdır; Yargıtay kararlarında somut delil aranmakta ve “kira ilişkisinin çekilmez hâle geldiğinin kabulüne yeter delil bulunmadığı” gerekçesiyle taleplerin reddedildiği görülmektedir.

Sözleşmeye aykırı kullanım örnekleri: konut olarak kiralanan yerin işyeri, depo, imalathane ya da kısa süreli konaklama birimi olarak kullanılması; yönetim planına aykırı faaliyet yürütülmesi; izinsiz ve yapıya zarar veren tadilat; kiralananın izinsiz olarak başkasına devredilmesi veya alt kiraya verilmesi.

Komşuluk yükümüne aykırılık örnekleri: sürekli ve olağan sınırı aşan gürültü, koku, taciz edici davranışlar, ortak alanların işgali, güvenlik riski yaratan kullanım.

Fesihten sonrası, tazminat ve delil

Fesih tek başına tahliye sağlamaz. Kiracı taşınmazı boşaltmazsa tahliye davası açılması gerekir; kira ilişkisinden doğan bu davalarda görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Kesinleşen ilamın icra dairesi aracılığıyla infazı ayrı bir aşamadır.

Kiraya verenin tazminat hakkı. Öğretide ve uygulamada kabul edildiği üzere kiraya veren, fesihle birlikte sözleşmenin süresinden önce sona ermesinden kaynaklanan müspet zararını kusurlu kiracıdan isteyebilir; ayrıca TBK m.334 uyarınca kiralananın iadesini talep edebilir. Hor kullanma nedeniyle oluşan zararlar da genel hükümlere göre ayrıca istenebilir.

Kiracı bakımından savunma noktaları: ihtarın yazılı olup olmadığı, verilen sürenin otuz günü karşılayıp karşılamadığı, ihtarda fesih sonucunun bildirilip bildirilmediği, iddia edilen aykırılığın gerçekten sözleşmeye aykırı olup olmadığı, aykırılığın süre içinde giderilip giderilmediği ve m.316/3’teki ağır hâllerin gerçekten oluşup oluşmadığı. Bu unsurlardan birinin eksikliği davayı düşürebilir.

Toplanacak deliller:

• Kira sözleşmesi — kiralananın tahsis amacı ve kullanım kayıtları.
• Noter ihtarnamesi ve tebliğ şerhi — tarih ve süre hesabının temeli.
• Yönetim ve komşu şikâyetleri — kat malikleri kurulu kararları, karar defteri kayıtları, yönetim yazıları, imzalı şikâyet dilekçeleri.
• Kolluk ve belediye kayıtları — gürültü ihbarları, tutanaklar, ölçüm raporları.
• Tespit raporu — hasar ve amaç dışı kullanım iddialarında dava öncesi delil tespiti kritiktir; durum zamanla değişir.
• Görsel ve tanık delilleri — tarih bilgisi görünen fotoğraf ve videolar, aynı binada oturan tanıklar.

Son hatırlatma: aykırılığın ağırlığı ve sürekliliği somut olaya göre değerlendirilir. Tek seferlik ve giderilmiş bir olay, kural olarak fesih ve tahliye sonucunu doğurmaz.